X. BÖLÜM AYDINLATMA OTOMASYON S STEM 10.1. AYDINLATMA YÖNET M Yap lan araflt rmalar, bir otomasyon sisteminin tam anlam ile uygulanmas ve teknik elemanlar n programl bak mlarda ald önlemler sonucunda y ll k enerji tüketiminin %40 azalt labilece ini göstermektedir. Bunun sa lanabilmesi için afla da s ralanan noktalara dikkat etmek gerekir: - Uygun balast kullan lmas - Gün fl flartlar na uygun D M yap lmas (Ifl n k s l p aç lmas ) - Camlar n standart cam olmas - Her eleman n kendisine ait bölgeyi istedi i fl k flartlar na uygun ayd nlatabilmesi - Teknik bölümün programl bak mlarda ampulleri de ifltirmesi, ampul ömür e rilerindeki garanti edilen zaman n d fl na ç k lmamas - Sadece gerekli bölümlerin kendili inden devrede kalmas, di erlerinin söndürülmesi - K sa süreli çal flmalardan dolay uzayan ampul ömürleri, yan s ra s cakl k kontrolü konusunda tasarrufa katk lar - Uygun ayd nlatman n (ve s tman n) çal flan üzerindeki psikolojik etkisi ( stanbul Teknik Üniversitesi Endüstri Mühendisli i Bölümü nün yapt araflt rma kifliye göre de iflen konforlu ayd nlanma flartlar n n sa lanmas durumunda %22-25 aras nda kiflisel verim art fl oldu unu göstermektedir). Yukar daki gibi s ralanabilecek pek çok örnek yan s - ra telefon ya da bilgisayar a üzerinden sisteme kumanda verebilmek sonucunda özel nitelikli anahtarlardan ve iflçilikten yap lan tasarruf ve tüm bu kontroller sonucunda kullananlar n memnuniyeti sonucu ortaya ç kan verim art fl göz ard edilmemelidir. Asl nda al nan önlemler genel enerji tasarrufuna ciddi olarak yans maktad r. Camlarda kullan lan fl k ve radyasyon k rma özellikli camlar s kazançlar n azalt p klimalar n elektrik tüketimini düflünürken, ayd nlanman n da azalmas nedeniyle fazladan yak - lan lambalar ilave yükler getirmektedir. flte bu durumda ayd nlatma sisteminin yüksek çözünürlük ile kontrol edilebilmesinin enerji tasarrufu aç - s ndan ciddi faydalar ortaya ç kmaktad r. fiunu da unutmamak gerekir ki mimari kayg lar ile ayd nlatma sisteminin tasarrufu düflünülmemektedir. Kullan lan armatür say lar ndaki fazlal k, armatürlerden elde edilebilecek ayd nlanman n etkinlik katsay s n n düflüklü ü ve daha çok say da kontrol noktas demektir. Yine unutulmamas gerekir ki insano lunun ihtiyac olan konfor sa land nda elde edilecek verim art - fl da önemlidir. fiimdiye kadar yap lan ifllerde, sadece hesaplanan elektriksel tasarruf miktarlar için do rudan flirketlerden al nan de erler Tablo 10.1 de verilmifltir. Yukar daki bilgilere ek olarak üretici firmalar n teknolojiyi ne kadar iyi takip ettiklerine dair imaj kayg - lar n da eklemek gerekir. Hepsini bir araya toparlasak 3 de iflik bak fl aç s yla seçim yap labilir: - Tamamen mimari kayg larla - Teknolojik ve mimari kayg lar birlikte (Mimari ve günümüz teknolojisinin getirdi i otomasyon mühendisli i, elektrik/hvac/bilgisayar ile) - Saf tasarruf kayg s yla (Elektrik + nflaat + Makine [HVAC]) Sistemler, binalara prestij için özellikle konuldu unda ve rand manl kullan lmad nda geri ödeme süreleri uzarken, iyi düflünülmüfl uygulamalarda (kullan c lardaki ve çal flanlardaki verim art fl hariç) 3 sene zarf nda yat r m geri ödeyebilmektedir. Örnek bir uygulamadaki tüketim ve otomasyon ile sa lanan tasarruflar fiekil 10.2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 ve 9 ile Tablo 10.3 ve 10 da verilmifltir. 10.2. AYDINLATMA KONTROL S STEM ÖZELL KLER Ofis alanlar için ayd nlatma kontrol sistemi genifl monitör ve raporlama imkanlar n da içeren bir ayd nlatma yönetim sisteminden oluflmaktad r. Bilgisayar arac l ile sa lanacak komple merkezi yönetimin kullan c kontrolü ile birleflmesinden oluflan bu sistem, telefonlardan ve yerel anahtarlardan ba- ms z olarak çal flacakt r. Sistem kontrolün tamamen esnek olmas n gerektirmektedir. Her bir armatür ya da linye bir röle vas tas yla ya da DALI protokolü ile birbirinden ba ms z olarak kontrol edilebilecektir. Aç p kapama ile ilgili tüm de ifliklikler tavandaki modüllerin aç lmas na gerek olmadan, bilgisayar terminalinden yönlendirilebilecektir. Sistem hem donan m hem de donan ma aç p kapama ile ilgili talimatlar iletmelidir. Sistem operasyonunun merkezi programlama ile yap lmas n sa layan yaz l m da içermelidir. YKB Gebze Otomasyon Merkezi fiifle Cam Genel Müdürlük Binas Hugo BOSS >%30 >%23 >%20 Tablo 10.1. ÖRNEK TASARRUF M KTARLARI 401
402 fiekil 10.2. AYDINLATMA BÖLGELER
Tablo 10.3. OTOMASYONLA YAPILAN TASARRUFUN HESAPLANMASI 403
fiekil 10.4. 1. BÖLGE GÜNLÜK AYDINLATMA ENERJ TÜKET M fiekil 10.5. 2. BÖLGE GÜNLÜK AYDINLATMA ENERJ TÜKET M fiekil 10.6. 3. BÖLGE GÜNLÜK AYDINLATMA ENERJ TÜKET M 404
fiekil 10.7. AYDINLATMA TOPLAM GÜNLÜK TÜKET M fiekil 10.8. AYDINLATMA TOPLAM YILLIK TÜKET M fiekil 10.9. 15 YILLIK DÖNEM ÖZET 405
Ayd nlatma yönetim sistemi bir merkezi bilgisayar kontrolörü, ayd nlatma kontrol modülleri ve bölgesel kontrol araçlar ndan oluflmal d r. PABX Call Logger arac l yla bir telefon ara yüzü ile telefon üzerinden sisteme kontrol edilebilecek altyap olmal d r. Bilgisayar sistem operasyonunu gözetecek, otomatik komutlar iletecek ve ayd nlatman n merkezi manuel kontrolünü de sa layacak flekilde programlanmal d r. Komutlar her katta outstation olarak görev yapan yer kontrolörleri arac l yla ayd nlatma kontrol modülüne iletilecek ve ayd nlatma merkezi veya yerel komutlar vas tas yla yönlendirilmifl olmal d r. Tüm ofis ayd nlatma kontrol modülleri birbirinin ayn ve birbirinin yerine kullan labilir nitelikte olmal d r. Mühendisin sistemi geniflletebilmesi veya ilave kontrol imkanlar ekleyebilmesi için % 10 yedek ç k fl temin edilmelidir. lave modüllerin eklenmesi ayd nlatma sisteminin adreslenmifl nodlar n n yeniden programlanmas n gerektirmemelidir. 10.2.1. LOKAL KONTROL Ayd nlatma her grup/kifli taraf ndan network üzerinden idare edilebilecektir. Bunun yan s ra istenirse anahtar kontrolü da uygulamaya al nacakt r. Anahtarlama için sistem; PIR detektör (Infra-red hareket sensörü), anahtar, gün fl sensörü, vb cihazlardan sinyal alabilecektir. 10.2.2. ANAHTARLAR Anahtarlar momentary kontak tipi seçilecektir. 10.2.3. NETWORK ÜZER NDEN B LG SAYAR KONTROLÜ Merkezi bilgisayar sistemi üzerinden ba lant kurularak gerekti inde yaz l m n her kullan c için 4 bölgede fl klar n kontrol etmesi için yöntem belirlenecektir. 10.2.4. GÜN IfiI I DETEKTÖRLER Ortamdaki fl k fliddeti bilgisini dijital olarak sisteme iletebilecek ve seviye yaz l mdan de ifltirilebilecektir. 10.2.5. HAREKET DETEKTÖRLER Pasif infrared detektörler 6 m çap nda bir alan kontrol edebilmeli buradan gelen bilgi ile fl klar n ayarlanabilir bir gecikme ile söndürülmesi (8, 15 veya 30 dakika) sa lanabilecektir. Tablo 10.10. OTOMASYONLA YAPILAN TASARRUFUN 1. BÖLGE Ç N ÖZET 406