Dünya Gözüyle Hemşirelik (Sağlıkta ve Hemşirelikte Büyük Resmi Görmek) Prof. Dr. Aytolan Yıldırım İstanbul Üniversitesi F.N.Hemşirelik Fakültesi
Hemşireliğin Kendine Bakışı: Bütüncül mü? Parçalı mı? Eğitim Uygulama Örgütlenme Yönetim Araştırma
EKONOMİK ÇEVRE FAKTÖRLERİ UYGULAMA EĞİTİM YÖNETİM ARAŞTIRMA ÖRGÜTLENME TOPLUMSAL ÇEVRE FAKTÖRLERİ
Hemşirelik buluşamadan dünya buluştu: Küreselleşme Bilginin, malların, sermayenin ve insanların hiçbir politik ve ekonomik sınır tanımaksızın dolaşması. Zaman, mekan ve düşünce açısından var olan sınırların kalkması ile günlük hayatın her alanında insan ilişki ve etkileşimlerinin yoğunlaşması süreci.
Küreselleşmenin boyutları Ekonomik Boyut Siyasi ve Güvenlik Boyutu Teknolojik Boyut Çevresel ve Demografik Boyut Kültürel Boyut A.Yıldırım
Ekonomik Boyutta gelişmeler Ticaretin önündeki vergi ve kısıtlamaların hızla düşürülmesi Gelişmekte olan ülkelerin de dünya ticareti içerisinde önemli bir rol üstlenmeleri, Küresel sermaye akımlarının hacim ve derinlik ve çeşitliliğindeki artış Uluslararası bankacılık ile uluslararası döviz, tahvil ve bono piyasaların rolündeki artış, A.Yıldırım
Küresel üretimde radikal dönüşüm Üretim faaliyetlerinin ulus devlet düzeyinden küresel çerçevede yerine getirilmesi Üretimin farklı aşamaları farklı coğrafyalarda sonuçlandırılması, Çok uluslu şirketler olarak ortaya çıkması, Yabancı yatırımlara, uluslararası mal ve hizmet ticaretinden turizme kadar birçok ekonomik alanda faaliyet göstermesi, yeni ekonomi ve post endüstriyel üretim gibi kavramlarla üretim sürecinin mal üretiminden ziyade hizmet üretimine ağırlık vermesi.. A.Yıldırım
Dünya ekonomisinde dönüşüm Birinci dalga ile tarım devrimi, İkinci dalga ile sanayi devrimi, Üçüncü dalga olarak hizmetlere ve enformasyon teknolojilerine dayalı olarak gelişeceğini savunmakta.. Üçüncü Dalga Alvin Toffler A.Yıldırım
Milli gelir ve istihdam alanında dağılımı Tarımsal üretimin payı: % 80 dolayındaki payın % 3-5 e. Sanayii üretiminin payı: % 50 lerden % 40 ların altına düşmüş Hizmetler sektörünün payı % 60 ların üzerine çıkmış. Sanayii toplumunun son aşaması olarak hizmet toplumuna ulaşılmıştır.
Neden hizmet ticareti? Uluslar arası ticaretin %20 si ve en hızlı büyüyen alanı Ticari büyüme için büyük bir potansiyel, Gelişmiş ülkelerde ekonominin %80 i hizmet tabanlı Günümüzde rahatlıkla sunulabilmesi,
Sağlıkta küreselleşme Küreselleşme yolunda sağlık alanında atılan önemli adımlardan biri; DSÖ Amacı: tüm insanların olabilen en üst sağlık düzeyine ulaşmaları Kuruluş Yılı: 1946 yılında oluşturulan
1978 Alma Ata birincil sağlık hizmeti ve «2000 Yılında Herkes İçin Sağlık Bildirgesi» Toplum tabanına yayılmayı amaçlayan, ücretsiz, uygun teknolojiye dayalı, herkese hizmet eden ve toplum denetimli bir modelin tüm dünyaya yayılımını hedefleyen ve herkese gereksindiği ölçüde sağlık hizmeti sunulmasını Yeterli eğitim görmüş nitelikli sağlık insan gücünden yararlanılması gerektiği Dünya Bankası eklemlenmesi; maliyetin vergilendirmeyle karşılanamayacağı ve bireylerin cepten ödeme yapması gerektiği
Uluslararası aktörler Dünya Ticaret Örgütü (1995) kuruluşu ile Hizmeti alanların, doğrudan ödeme yapması kavramı sistemleştirilmiş. Sağlık Hizmetleri; yararlananın finansmanına katılabileceği, fiyatlandırılabilen ve pazarlanabilen piyasa ekonomisi tarafından da üretilebilen yarı kamusal mal niteliği kazandırılmıştır Dünya Bankası yapısal uyum kredileri ile sağlık hizmetlerinin yeniden yapılanadıırlması süreci başlatılmış
Küresel işgücü ve meslek kavramı Yeni çalışma/iş kültürüne özgü temel değerler Esnek emek piyasası üzerinden yeniden inşa edilen bireyler, Esneklik, geçicilik/uçuculuk, akışkanlık özellikleri Çalışma/is hayatını anlık değişimler, kazanca dayalı sürekli iş değiştirme, yeni görevler ve mekânlar arasında mobilize olma, Geleneksel meslek imgesinde değişim Kısa vadeli meslek algısı Meslekten uzaklaşma mesleğe bağlılığın zedelenmesi,
Günümüz emek piyasasının gözde aktörleri; GENÇLER sürekli değişime uyum sağlama, yeni bilgi ve beceriler kazanmayı göze alabilme, çalışma alanlarına hızla mobilize olabilme yerleşik mesleki kültürle güçlü bağlara sahip olmaması.
Küresel hizmette kutuplaşmalar (Teknolojinin yarattığı) işgücü piyasalarında hizmetler sektörünün ağırlığının artması iki tür kutuplaşmayı ortaya çıkarmakta: İşgücü kutuplaşması: meslekler vasıflarına göre sıralandıklarında, düşük ve yüksek vasıflı işlerde istihdam payı artması Ücret kutuplaşması; düşük ve yüksek vasıflı işlerde ortalama ücretlerin göreceli olarak artması
Sağlık ve hemşirelikte endüstriyel kavramlar Sağlık hizmetlerinin de önemli ölçüde kaynak kullanımı gerektirmesi, yatırımdan daha çok, sağlık hizmetlerinin maliyeti bakış açısını ortaya koymuştur Üretimin arttırılmasına yönelik; yatırım, verimlilik, kalite, ölçme değerlendirme,maliyet etkinlik vb. kavramlar
Hemşirelik işgücünün değeri ( Hemşireler zor durumda) Sağlık bakım maliyetlerini düşürülmesi için ciddi ekonomik kısıtlamaları gerektirmesi, Toplam maliyet açısından, sayısı nedeniyle en pahalı işgücü olması Hemşireliği zorlayıcı düzenlemelere gidilmesine yol açtı
Hemşirelik zor durumda Hemşirelik pozisyonlarının ya da sayısının azaltılması Ücretlerin düşürülmesi Meslek dışı alanlara yöneltilmesi Beceri düzeyi ve eğitim farklılıklarının dikkate alınmaması, Eğitim seviyesinin düşürülmesi (Kısa süreli eğitim) Diğer sağlık disiplinlerine hemşirelik rolleri verilmesi Güvensiz istihdam ( Sözleşmeli, Taşeron sistemi) Erken emeklilik ve iş sektör değiştirme
Hemşirelik İşinin Ekonomik Değerini belirleme çalışması: Gider kaleminden.. gelir kalemine.. İşin değeri= Ekonomik karşılığı Hemşirelik girişimlerinin ücretlendirilmesi SUT da karşılığı olan girişimler Hemşirelik girişimleri ile geçirilen bakım saati Hemşirelik işgücü planlamaya yansıması A.Yıldırım
Hemşire İşgücü Talebi?? Sağlık işgücüne olan talep ile arz arasında uçurum Küresel olarak bu oran %22-%29 seviyelerinde ABD de 2020 yılında mevcut RN sayısının % 20 daha azalacağı tahmin edilmekte Bu durum tüm OECD ülkeleri içinde beklenebilir
Hemşire işgücü sağlanması İş gücü açığının, küresel düzeyde göçmen hemşirelerle kapatılması, Nitelikli hemşire işgücü açığını dışarıdan karşılama (Avustralya, Kanada ve ABD) Hindistan, Filipinler vb. diğer ülkelerde çalışacak hemşire yetiştirme programı Yabancı hemşire istihdamına ilişkin düzenlemeler,
Türkiye de Sağlık Politikaları: Sağlıkta Dönüşüm ve Bileşenleri Birinci Bileşen; Sağlık Bakanlığının yeniden Yapılandırılması İkinci Bileşen; Genel Sağlık Sigortasının hayata geçirilmesi Üçüncü Bileşen; Yaygın, Erişilebilir ve Güler yüzlü Sağlık Hizmeti Sunumu Dördüncü bileşen; Bilgi ve Beceriyle donanmış yüksek motivasyonla çalışan sağlık İnsan gücü Beşinci Bileşen; Sistemi destekleyecek Eğitim ve Bilim Kurumları Oluşturmak Altıncı Bileşen; Nitelikli ve etkili sağlık Hizmetleri için Kalite ve Akreditasyonu sağlamak Yedinci Bileşen; Akılcı ilaç ve malzeme yönetimin de kurumsal yapılanma sağlamak Sekizinci Bileşen; Karar sürecinde etkili bilgiye erişim ve bunun için Sağlık Bilgi Sisteminin Oluşturulması
Sağlıkta Dönüşüm ve Hemşirelik Hemşirelik; Temel sağlık hizmetlerinde Aile Hekimliği sistemine ve aile sağlığı elemanlarının sorumluluğuna bırakıldı Tedavi Hizmetleri Kamu Hastaneleri Birlikleri ile Sağlık Bakım Müdürlerinin sorumluluğunda ile sunulmaya başlandı Özel Hastane sayıları ve yatak sayıları hızlı artış gerçekleşti Hastaneye başvuru oranında büyük artış sağlandı Hemşire istihdamı 4/B, sözleşmeli,hizmet alımı(taşeron) üstünden gerçekleşti Hekim odaklı performans sistemi uygulamaya geçildi..
Hemşirelikle ilgili gelişmeler ve değişimler Mevzuata ilişkin; Hemşirelik Yasası güncellendi (2007) Hemşirelik Yönetmelikleri çıkarıldı (8.Mart.2010,19.Nisan.201 Eğitime İlişkin Hemşirelik Fakülteleri Sağlık Meslek Liseleri Hemşirelik Programları Hemşire yardımcılığı programlarının açılması A.Yıldırım GATA Hemşirelik Kongresi
Mutsuz meslekler 100 bin çalışana göre en mutsuz eden meslekler Düşük maaş, düzensiz çalışma saatleri ve çalışanlarının yükselme şansının olmadığı meslekler en mutsuz eden meslekler arasında yer alıyor. 1. Güvenlik Görevlisi (Polisler) 2. Hemşire 3.Öğretmen (2011-2012 ABD araştırma sonucu)
Hemşireden en iyi şekilde yararlanabilmek için; Verimli/üretici bir iş gücü daha fazla hemşireye gereksinimi azaltır Eğitimine ve kapasitesine uygun olarak yerleştirilen hemşirelik iş gücünden en iyi şekilde yararlanılır temel eğitimin güçlendirilmesi, sürekli gelişim ve öğrenmenin desteklenmesi, uygun ödeme/ücret iyi bir çalışma ortamının sağlanması potansiyellerini en üst düzeyde kullanmaları konusunda desteklenmesi ve cesaretlendirilmesi A.Yıldırım GATA Hemşirelik Kongresi
Küresel Hemşirelikten Ulusal Hemşireliğe.. Meslekleşme sürecine ilişkin kriterlere erişilemedi Eğitimin standardizasyonu sağlanamadı Hemşirelik rolleri meslek alanı sınırları içine taşınamadı, Bağımsız uygulama alanları ( otonomi) var edilemedi Hemşirelik hizmetlerinin özerk yönetimi sağlayamadı Meslek örgütü çaltısı altında buluşulamadı Hemşire insan gücü planlaması yapılamadı ( Nitelik ve nicelik)
ULUSAL HEMŞİRELİĞİN BEKLENTİLERİ Hemşirelik temel eğitimin LİSANS düzeyinde ve tek tip eğitim olarak standardize edilmesi Yardımcı hemşirelik gereksinimi ( varsa) diğer disiplinlerde olduğu gibi ÖN LİSANS programları ile karşılanması, Hemşirelik YASA VE YÖNETMELİKLERİNİN uygulanmasının sağlanması Hemşirelikte UZMAN HEMŞİRE kadrolarına verilmesi Özlük hakları, ücretler, ÇALIŞMA ORTAMI VE ÇALIŞMA KOŞULLARININ iyileştirilmesi, Hemşireler FİİLİ HİZMET ZAMMI hakkının tanınması Sağlık politikaları ve hemşirelikle ilgili KARAR MEKANİZMALARINDA temsil edilmesi Hemşireliğin MUTLU MESLEKLER arasında yer almasının sağlanması
Küresel Hemşirelikle ilgili görüşler; Sağlık çalışanları içinde en fazla sayıda, Genellikle toplumun en sık ulaştığı, Topluma en yakın olarak çalışan, Hasta güvenliği ve güvenli bakım için temel güç, Primer sağlık bakım hizmetlerinin güçlendirilmesi; Kronik hastalık yükünün azaltılmasında ve toplumun en kırılgan ve dışlanmış üyelerine ulaşmada anahtar rolde
Toplumların sağlıklı olması için etkili, iyi eğitilmiş ve motive sağlık personeli temeldir Gerekli sağlık hizmetlerine kaliteli ve eşit bir şekilde ulaşma hedefine, yeterli sayıda ve iyi eğitim almış hemşire olmadan ulaşılamaz. (WHO 2006).
Küresel Hemşirelik Küresel kalkınma hedeflerine ulaşmada toplum sağlığının iyileştirilmesinde de büyük bir sorumlulukları önemli Herkes için daha iyi sağlık hedefine ulaşmak için öncelikli olarak, küresel hemşirelik işgücüne odaklanmaktadırlar Eğitimine ve kapasitesine uygun olarak yerleştirildiklerinde, hemşirelik iş gücünden en iyi şekilde yararlanılmış olur
ULUSLAR ARASI HEMŞİRELİK KONSEYİ ( ICN 2014) Hemşireler; Değişim için güç, Sağlık için yaşamsal kaynak Yüksek Kaliteli Bakım= İyi eğitilmiş hemşire+ İyi çalışma ortamı
HEMŞİRELİK
Resmi değiştirmeye ihtiyacımız var Donanımlı bir hemşirenin; yaşamları, aileleri, toplumları hatta ülkeleri nasıl değiştirebileceğini görmeliyiz
HEMŞİRELİKTE SON DEM: TOPLAMA VE TOPLANMA ZAMANI DAĞILMIŞ İŞLEVLERİ MESLEK ALANI İÇİNE TOPLAMA; DAĞILMIŞ ÜYELERİN MESLEK ÖRGÜTÜ İÇİNDE TOPLANMA ZAMANI. A.Yıldırım GATA Hemşirelik Kongresi
Kaynaklar Hayran.O, Küreselleşme ve Sağlık İlişkisi http://www.sdplatform.com/dergi/6/kuresellesme-ve-saglikiliskileri.aspx http://www.mfa.gov.tr/data/kutuphane/yayinlar/ekonomiksorunlardergi si/sayi32/firatbayar.pdf Altay. A. Sağlık Hizmetlerin Sunumunda Yeni Açılımlar ve Türkiye Açısından Değerlendirilmesi http://dergi.sayistay.gov.tr/icerik/der64m2.pdf Yıldız.H,Turan. M, Küreselleşme ve Sağlık Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 36 (1) 39-41, 2010 http://www.deu.edu.tr/uploadedfiles/birimler/18281/179-182_pdf.pdf Soyer. A., Sağlıkta Dönüşüm ün Neresindeyiz? Bundan Sonra, Bizi Neler Bekliyor? DEUHYO ED 2009, 2 (4), 179-182 http://www.husep.hacettepe.edu.tr/belgeler/gumusel%20sunum.01.pdf Gümüşel.B., Türkiye de Sağlık Reformu: Sağlıkta Dönüşüm Projesi