Dr. Öğretim Üyesi Yasemin TELLİ ÜÇLER
J.MAYNARD KEYNES(1883-1946 Radikal düşünceleriyle ekonomide çığır açan Britanyalı iktisatçıdır. Başlangıçta öğrencisi olduğu Alfred Marshall in etkisi altında kalan neoklasik bir ekonomisti.keynes e göre; Marshall yaşadığı yüzyılın en büyük iktisatçısıdır. Ekonomik durgunlukla mücadelede müdahaleci para ve maliye politikalarını savunmasıyla tanınır. Bu düşünceleri daha sonra Keynesci ekonomi akımı içinde biçimlenmiştir. Keynes'in en ünlü eseri 1936 yılında yayınlanmış olduğu, İstihdamın, Paranın ve Faizin Genel Teorisi (The General Theory of Employment, Interest and Money) ya da kısa adıyla Genel Teori diye bilinen kitaptır.
Ekonomi İnsanların sınırsız tüketim isteklerinin sınırlı (kıt) kaynaklarla en iyi nasıl tatmin edileceğini inceleyen bir sosyal bilim dalıdır. Mikro ekonomi Makro ekonomi Mikro küçük Küçük ekonomik birimler (ev halkı, firmalar, piyasalar) Makro büyük Ekonominin bütünü ana unsurları
Makro İktisat Ekonomi ile ilgili çeşitli görüşler öne sürülmüştür. Bir sosyal bilim olarak ekonominin ortaya çıkışı 18. yüzyılda ilk defa İngiltere de başlamıştır. Avrupa ülkelerine ve Amerika ya yayılan Sanayi Devrimi İskoçyalı felsefe profesörü Adam Smith in (1723-1790) kısa adı Ulusların Zenginliği (The Wealth of Nations) olan kitabının yayınlandığı 1776 yılına kadar gider.
Makro İktisat Bu kitap ekonomi konularını sistematik bir şekilde ele alıp inceleyen ilk çalışma olduğu için Adam Smith e ekonominin kurucusu ünvanını kazandırmıştır. Smith kitabında serbest ticaret ve serbest piyasa ekonomisini savunmuş, kişilerin kendi çıkarlarını en iyi yine kendilerinin bilebileceğini vurgulamıştır. Devlet müdahaleciliği ve monopollerin olmadığı, tam rekabetin bulunduğu piyasalarda kişiler kendi çıkarları için en iyi kararları verirken, dolaylı olarak toplum için de en iyi kararları vermiş olurlar.
Makro İktisat Adam Smith bu temel görüşleri çerçevesinde Klasik Okulun (görüşün) de kurucusu olarak kabul edilir. Adam Smith ile başlayan ve daha sonra başka ekonomistler tarafından geliştirilen Klasik Okul, 1929 yılından 1939 yılına kadar süren Büyük Ekonomik Kriz e (The Great Depreksion) gelinceye kadar etkinliğini sürdürmüştür.
Makro İktisat Klasik Okulun makroekonomik olaylarla ilgili olarak üzerinde durduğu üç önemli görüş vardır 1. Ürün ve Faktör Fiyatlarının Esnek Olduğu Görüşü 2. Ekonominin İtici Gücünün Arz Olduğu Görüşü 3. Devletin Ekonomiye Müdahale Etmemesi Gerektiği Görüşü
Makro İktisat Klasik Okulun makroekonomik olaylarla ilgili olarak üzerinde durduğu üç önemli görüş vardır 1. Ürün ve Faktör Fiyatlarının Esnek Olduğu Görüşü Ürün(Firmalar faktör piyasalarından satın aldıkları üretim faktörleri ile mal ve hiz met üretir ve bunları kâr amacıyla ürün piyasalarında satarlar) Faktör piyasalarında( üretim faktörlerinin (emek, sermaye, doğal kaynaklar ve girişimcilik) alınıp satıldığı piyasalardır). Tam rekabet ortamında, arz ve talep fiyatı belirler.
Makro İktisat Klasik Okulun makroekonomik olaylarla ilgili olarak üzerinde durduğu üç önemli görüş vardır 1. Ürün ve Faktör Fiyatlarının Esnek Olduğu Görüşü Bir piyasada arz fazlası olduğunda rekabet fiyatın azalmasına fiyatın azalması da talep kanununa göre talep edilen miktarın artmasına, arz kanununa göre de arz edilen miktarın azalmasına neden olarak arz ve talep edilen miktarların birbirine eşitliğinin sağlanmasına neden olacaktır.
Makro İktisat Klasik Okulun makroekonomik olaylarla ilgili olarak üzerinde durduğu üç önemli görüş vardır 1. Ürün ve Faktör Fiyatlarının Esnek Olduğu Görüşü Bir piyasada talep fazlalığı olduğunda, fiyatın artması da talep kanununa göre talep edilen miktarın azalmasına, rekabet fiyatının artmasına, Arz kanununa göre de arz edilen miktarın artmasına ve dolayısıyla talep fazlasının yok edilerek arz ve talep edilen miktarların birbirine eşitliğinin sağlanmasına neden olacaktır.
Makro İktisat Klasik Okulun makroekonomik olaylarla ilgili olarak üzerinde durduğu üç önemli görüş vardır 1. Ürün ve Faktör Fiyatlarının Esnek Olduğu Görüşü Piyasada dengenin sağlanması için, arz fazlalığı durumunda talep fazlalığı durumunda ise fiyatların azalması, fiyatların artması, fiyatların esnekliği (flexibility of prices) diye adlandırılır.
Makro İktisat Klasik Okulun makroekonomik olaylarla ilgili olarak üzerinde durduğu üç önemli görüş vardır 2. Ekonominin İtici Gücünün Arz Olduğu Görüşü Say Kanunu veya Mahreçler Kanunu Her arzın aynı zamanda kendi talebini de yaratacağı görüşünü ifade eder Klasik Okulun önde gelen Fransız ekonomisti Jean Baptiste Say (1767-1832) tarafından ortaya konmuştur. Ekonominin ve ekonomik büyümenin itici gücü arz, diğer bir deyişle üretimdir.
Makro İktisat Klasik Okulun makroekonomik olaylarla ilgili olarak üzerinde durduğu üç önemli görüş vardır 2. Ekonominin İtici Gücünün Arz Olduğu Görüşü Klasik Okul a göre ekonominin lokomotifi arz, vagonları da taleptir arz talebi peşinden sürükleyecektir. Say Kanunu na göre üretime katkıda bulunanlar elde ettikleri gelirin bir kısmı ile tüketim harcaması yapar, diğer kısmını tasarruf eder.
Makro İktisat Klasik Okulun makroekonomik olaylarla ilgili olarak üzerinde durduğu üç önemli görüş vardır 3. Devletin Ekonomiye Müdahale Etmemesi Gerektiği Görüşü Fiyat mekanizması bütün ekonomik sorunları çözerek, ekonomide daima tam istihdam düzeyinde üretimi sağlayacağından devlet ekonomiye müdahale etmemelidir. Klasik Okul a göre, Devletin temel işlevleri adalet, savunma ve iç güvenliktir.
Makro İktisat Klasik Okulun makroekonomik olaylarla ilgili olarak üzerinde durduğu üç önemli görüş vardır 3. Devletin Ekonomiye Müdahale Etmemesi Gerektiği Görüşü Klasiklerin bu görüşleri 18. ve 19. yüzyıllarda geçerliydi. Ürün piyasalarında küçük firmalar emek piyasasında da örgütlenmemiş işçiler rekabeti önlemiyorlardı Rekabet ve Fiyat esnekliği ekonomide uzun süreli bir buhranı ve işsizliği önlemekteydi.
Makro İktisat Klasik Okulun makroekonomik olaylarla ilgili olarak üzerinde durduğu üç önemli görüş vardır 3. Devletin Ekonomiye Müdahale Etmemesi Gerektiği Görüşü Fakat 19. yüzyılın sonlarında teknolojideki gelişmeler ve üretim ölçeğindeki büyümeler nedeniyle bazı ürün piyasalarında monopol (tekel) ve oligopol yapıların oluşması, emek piyasasında işçilerin örgütlen mesi ile birlikte işçi sendikalarının ortaya çıkması, ürün ve emek piyasalarında tam rekabetten uzaklaşıldığı ve dolayısıyla fiyat esnekliğinin bazen sağlanamadı ğı durumlar yaratıyordu.
1929 yılında önce Amerika da başlayıp, sonra bütün kapitalist ekonomileri etkisi altına alan ve Türkiye nin de olumsuz etkilendiği Büyük Ekonomik Kriz (Büyük Buhran) Klasiklerin beklentilerinin aksine kısa sürmedi, uzadı. Klasik öğretiler Kriz i çözmede yetersiz kaldı.
Büyük Ekonomik Kriz kapitalist sistemi köklerinden sarstı. 1933 yılında Amerika da işsizlik %25 düzeyine ulaştı. Çok sayıda firma iflas etti. New York ta, iflas eden bazı iş adamları kendilerini gökdelenlerden aşağı atıp intihar ediyordu.
Ekonomik Kriz, sinema dünyasında da yankılandı; Charlie Chaplin in başrolde yer aldığı Modern Zamanlar filmi Kriz in trajikomik yönlerini gözler önüne seriyor du.
Kriz den etkilenmeyen Sovyetler Birliği ndeki sosyalizm ve merkezi planlama, ekonomistlerin dikkatini ve ilgisini çekmeye başladı. Ekonominin tamamen serbest bırakılmaması gerektiği, devletin ekonomide bir rolü olabileceği fikri yavaş yavaş bazı ekonomistlerin düşüncelerinde yer etmeye başlıyordu.
Klasik öğretinin Kriz i açıklayamaması ve Kriz in giderilmesine bir çare olamaması üzerine ekonomistler yeni çözüm önerileri geliştirmeye çalıştılar. Bu ekonomistler arasında meseleyi en iyi analiz edip bazı önemli çözüm önerileri getiren John Maynard Keynes oldu.
Keynes (1883-1946), 1936 yılında yayınlanan İstihdam, Faiz ve Paranın Genel Teorisi (The General Theory of Employment, Interest and Money) adlı kitabında Klasikleri eleştiriyor kendi görüşlerini ortaya koyuyordu. Keynes in görüşleri Amerika ve Avrupa da çok etkili oldu ve özellikle 2. Dünya Savaşı nın ardından ekonomi öğretiminde modern makroekonominin temellerini oluşturdu.
Büyük Ekonomik Kriz den önce ekonomi öğretisinde Klasik ve Klasik Okul un bir uzantısı olan Neo-Klasik Okul hakimdi. Neo-Klasik Okul un öğretisinde mikro ve makro ekonomi ayrımı yoktu. Ağırlıklı olarak mikroekonomi konuları matematiksel yöntemlerle inceleniyordu. Büyük Ekonomik Kriz ve 1936 yılında basılan Keynes in İstihdam, Faiz ve Paranın Genel Teorisi adlı kitabı modern makroekonominin doğuşunu belirler.
2. Dünya Savaşı ndan sonra ekonomi öğretisi mikroekonomi ve makroekonomi diye ikiye ayrıldı Bu çerçevede Keynes modern makroekonominin kurucusu olarak ekonomik düşünce tarihindeki yerini aldı.
Keynes in Klasik Okula karşı yönelttiği en temel eleştiriler ve ekonomik durgunlukların, ekonomik krizlerin giderilmesi ile ilgili görüş ve önerileri 1. Piyasalarda Fiyatların Esnek Değil, Katı (Yapışkan) Olduğu Görüşü 2. Ekonominin İtici Gücünün Arz Değil Talep Olduğu Görüşü 3. Gerektiğinde Devletin Ekonomiye Müdahalesi Görüşü
Keynes in Klasik Okula karşı yönelttiği en temel eleştiriler ve ekonomik durgunlukların, ekonomik krizlerin giderilmesi ile ilgili görüş ve önerileri 1. Piyasalarda Fiyatların Esnek Değil, Katı (Yapışkan) Olduğu Görüşü Keynes, Klasiklerin fiyatların esnekliği görüşünü reddediyordu Emek piyasasında işsizlik (arz fazlalığı) olsa bile, işçi sendikaları çalışan işçilerin çıkarlarını korumak amacıyla ücretlerin düşmesine karşı çıkıyordu.
Keynes in Klasik Okula karşı yönelttiği en temel eleştiriler ve ekonomik durgunlukların, ekonomik krizlerin giderilmesi ile ilgili görüş ve önerileri 1. Piyasalarda Fiyatların Esnek Değil, Katı (Yapışkan) Olduğu Görüşü Sendikalar nedeniyle ücretler bel li bir düzeyde takılıp kalınca, ücretler esnekliğini yitirerek katı (yapışkan) hale ge liyor, emek arzı fazlalığı (işsizlik) yok edilemiyor, devam edip duruyordu Bütün bunlardan dolayı, Keynes e göre, piyasalarda fiyatlar esnek değil katıdır.
Keynes in Klasik Okula karşı yönelttiği en temel eleştiriler ve ekonomik durgunlukların, ekonomik krizlerin giderilmesi ile ilgili görüş ve önerileri 2. Ekonominin İtici Gücünün Arz Değil Talep Olduğu Görüşü Keynes, Say Kanunu na karşı çıkıyor, arzın her zaman yeteri kadar talep yaratamayabileceğini vurguluyordu. Keynes e göre ekonominin itici gücü arz değil taleptir.
Keynes in Klasik Okula karşı yönelttiği en temel eleştiriler ve ekonomik durgunlukların, ekonomik krizlerin giderilmesi ile ilgili görüş ve önerileri 2. Ekonominin İtici Gücünün Arz Değil Talep Olduğu Görüşü Keynes in ifadesiyle efektif talep tir. Ekonomide mal ve hizmetlere ta lep artarsa, firmalar da bu artan mal ve hizmet talebini karşılayabilmek için üreti mi (arz edilecek mal ve hizmet miktarını) artıracaklardır. Talep ekonominin loko motifi, arz ise ekonominin vagonları konumundadırlar.
Keynes in Klasik Okula karşı yönelttiği en temel eleştiriler ve ekonomik durgunlukların, ekonomik krizlerin giderilmesi ile ilgili görüş ve önerileri 3. Gerektiğinde Devletin Ekonomiye Müdahalesi Görüşü Keynes in odak noktası kısa dönemdeki durgunluk veya ekonomik krizin giderilmesidir. Kendisine, kısa dönemde durgunluk veya ekonomik krizin giderilmesi için uygulanacak ekonomi politikalarının uzun dönemdeki etkilerinin ne olacağı sorulduğunda, merak etmeyin, uzun dönemde hepimiz ölmüş olacağız şeklinde esprili bir cevap vermiştir. Keynes için önemli olan Büyük Ekonomik Kriz in yarat tığı işsizlik ve üretim azlığını giderici politikaların uygulanmasıydı.
Günümüzde makroekonominin ilgilendiği temel sorunlar, ekonomik büyüme, işsizlik, enflasyon, iç ve dış borçlardır. Bu sorunların çözümünde kullanılan en önemli ekonomi politikası araçları ise maliye politikası, para politikası ve dış ticaret ve dö viz kuru politikalarıdır. Makroekonomide en önemli ve en temel kavram milli gelir kavramıdır. Birey lerin geliri kendileri için nasıl çok önemli ise, ülkelerin geliri de ülkeler için öylesi ne çok önemlidir.