Uzaktan Eğitim Nedir? Yrd.Doç.Dr. Funda DAĞ
Tanım 1 UE Tanımı Farklı mekânlardaki öğrenci, öğretmen ve öğretim materyallerinin çeşitli iletişim teknolojileri aracılığıyla bir araya getirildiği kurumsal bir eğitim faaliyetidir. Tanım 2 Eğitim çalışmalarını planlayanlar ve uygulayanlar ile öğrenenler arasında iletişim ve etkileşimin özel olarak hazırlanmış öğretim üniteleri ve çeşitli ortamlar yoluyla belli bir merkezden sağlandığı bir öğretim yöntemidir.
UE in Özellikleri 1. UE de eğitmen ve öğrencilerin öğrenme sürecinin bir bölümünde fiziksel ayrılığı söz konusudur. 2. UE de mutlaka örgün eğitimde olduğu gibi düzenlenmiş bir öğretim programı takip edilir. 3. UE de öğretim programının açılması, programın derslerinin tanımlanması, öğretim materyallerinin hazırlanmasında, akademik ve öğrenci destek hizmetlerinin sağlanmasında bir eğitim kurumunun varlığı gereklidir. 4. Bir UE programında yer alan ders veya derslerin video, ses, elektronik belge, basılı materyal gibi farklı formatlardaki eğitim içeriklerinin aktarılması, öğrenci-öğrenci, öğrenci-eğitici arasında etkileşimi sağlamak için bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanılması gereklidir. 5. UE de çift yönlü etkileşimin sağlanması esastır.
Geleneksel Eğitimle Farklılıkları Öğretmen merkezli aktivitelerden öğrenci merkezli aktivitelere geçiş vardır. Öğrenci daha aktif bir role sahiptir. Ezbercilikten çok araştırmacılık ön plandadır. Kullanılan teknoloji ve kullanımı değişir.
UE i Gerekli Yapan Nedenler Nelerdir? Neden UE? Küreselleşme: Uzaktan eğitim hizmeti veren kurumlar genel olarak küresel düzeyde eğitim verebilecek niteliğe sahiptirler. Kişiselleştirme:Öğrencilerin değişik zekâ ve öğrenme yeteneklerine göre öğretim Özelleştirme: Kurumsal öğrenmenin yerine bireylere göre özelleştirilmiş öğrenme Endüstrileşme: İnsanların artan eğitim taleplerine hızlı ve etkin bir şekilde cevap verebilmek için uzaktan eğitim kurumlarının açılması kaçınılmaz duruma gelmiştir. Geleneksel eğitime uygun olmayan öğrencilere hizmet verme: Kurumsal eğitim kurumundaki ders saatlerine yer / zaman açısından katılma imkânı olmayanlar için uygun bir seçimdir. Hareket kabiliyeti: Uzak mesafeler arasında iletişim kurmak amacıyla masaüstü, taşınabilir bilgisayarlar, tek ve çift yönlü video konferans sistemleri ve cep telefonları gibi farklı teknolojiler kullanılabilmektedir. Hızlı geri besleme: Öğrenciler dünyanın herhangi bir yerinden günün herhangi bir saatinde ödevlerini gönderebilmekte ve bu çalışmalarının değerlendirme sonuçlarını hemen aynı şekilde alabilmektedirler. Ucuz eğitim: Eğitim sistemleri arasında en ucuzu. Teknoloji ve eğitim birlikteliği: Sanal sınıflar aracılığıyla kişiler uzak yerlerde olsalar bile yüz yüze eğitim alabilmektedirler.
UE in Avantajları Yüzyüze öğrenme imkânı bulunmayan öğrencilere erişilmesi, Eğitim giderlerinin azalması, Daha merkeziyetçi bir sistem olması sebebiyle eğitimde kalitenin artması, Sağlanan imkânlar nedeniyle uzaktan eğitimin daha kolay sürdürülebilir olması, Teknolojik gelişmelerin daha hızlı transferine imkân sağlaması, Tüm bireylerin eğitimden eşit yararlanmasının sağlanması, Bireylerin farklı eğitim gereksinimi duymaları ve mevcut eğitim sisteminin bunu karşılayamadığı durumlarda yeni olanaklar geliştirerek, bireysel, bağımsız öğrenme ile kitle eğitiminin sağlanması, Geleneksel eğitim uygulamalarındaki aksaklıkları giderici yeni seçenekler yaratılması, Mevcut eğitimin dışında kalan bireylere eğitim olanağı yaratan yeni modeller yaratılması, Dünyanın değişik ülkelerinde yaşayan öğrenci ve eğitimciler aralarında etkili iletişim kurma fırsatı sağlaması.
UE in Dezavantajları Kullanılan araçlarda çıkabilecek problemlerin geniş etkiye sahip olması, Öğrencilerin bir kısmının gerekli olanaklara erişememesi (örneğin bilgisayar), İletişim yöntemlerindeki değişikliğin olumsuz etkileri, Altyapı değişikliklerinin eğitim planlarını doğrudan etkilemesi, Öğretmenin sorumluluk alanını etkilemesi sebebiyle ek yük getirmesi, Öğrenme ortamlarında önemli görülen yüz yüze etkileşim ortam ve olanaklarının olmaması, Öğrenme sürecinde karşılaşılan öğrenme güçlüklerinin anında çözülememesi ve bu durumun ardından gelişebilecek sıkıntılar, Kendi kendine çalışma alışkanlığı olmayan ve bu yeteneğini geliştirmemiş bireyler için planlama zorluğu, Çalışan bireylerin kendine ayıracakları vakitte ders çalışma zorunluluğu, Laboratuar, atölye gibi uygulama ağırlıklı konuların işlenmesindeki sınırlılıklar, Öğrenci sayısındaki fazlalık nedeni ile iletişimdeki sınırlılıklar,
UE Nasıl Verilir? (Dağıtım Yolları)
Uzaktan eğitim Uzaktan eğitim iki şekilde gerçekleşir; Tek yönlü iletişim ile Çift yönlü iletişim ile 9
10 Tek Yönlü İletişim Öğrenme-öğretme faaliyetlerinin yapıldığı ortamda bulunan öğretmen-öğrenci ve öğrenci-öğrenci grupları arasındaki iletişimin tek yönlü olduğu uzaktan eğitim modelidir. Bu modelde öğrenciler öğretmene soru sormaz ya da sorularına anında cevap alamazlar. Örnekleri: Mektupla dağıtım modeli Radyo ile dağıtım modeli Televizyonla dağıtım modeli Bilgisayarla dağıtım modeli (BDÖ yazılımları benzeri yazılımların dağıtılması)
Çift Yönlü İletişim Öğretmenlerin ve öğrencilerin, öğrenme-öğretme ortamlarında çift yönlü iletişim (sesle veya görüntülü olarak) kurdukları uzaktan eğitim modelidir. Tele konferans Video konferans Bilgisayarlı dağıtım modeli (Öğrenme Yönetim Sistemleri, sohbet, e-posta, forum araçları ile Internet üzerinden sunulan eğitim) 11
Uzaktan Eğitim de Çift Yönlü İletişim Teknolojileri Asenkron eğitim (Eşzamansız Eğitim) Senkron Eğitim (Eşzamanlı Eğitim) 12
Asenkron eğitim (Eşzamansız Eğitim) Zamandan ve mekandan bağımsız olarak verilen eğitimdir. Bu tip eğitim tam olarak zaman ve mekandan bağımsız olarak verileceği gibi, belirli zamanlarda zamana ve mekana bağımlı olarak da verilebilir. 13
Senkron Eğitim (Eşzamanlı Eğitim) Senkron sunum uzaktan eğitim uygulamalarında etkileşimli eşzamanlı ortamın sağlandığı eğitim çeşididir. Programa katılanlar arasında konunun uzunca bir süre tartışılması gerektiğinde Programa katılanların yapacakları etkinliklerde grup çalışmasıyla güdülenmeleri gerektiğinde Programa katılanların çoğunun öğrenme ihtiyaçları ve soruları paralelse 14
UE de İletişim Teknolojileri Asenkron Asenkron/senkron /yüzyüze Karma öğretim (Blended earning) Asenkron/senkron /yüzyüze Karma öğretim (Blended earning) e-öğrenme Asenkron/senkron e-öğrenme / chat Senkron Video Konferans
Dünya da UE UE çalışmaları 200 yıldan daha eski 1728 yılında Boston Gazetesi'nde mektup ile stenografi dersleri verildiğine ilişkin reklâmlar bulunmuştur. 1890'lı yıllarda Avustralya'daki Queensland Üniversitesi kampus dışına açık bir eğitim programı yürüttü. 1920 de Eğitim Enstitülerinde radyo istasyonları kuruldu. 1930'lara gelindiğinde radyo artık pek çok okul tarafından bir uzaktan eğitim aracı olarak kullanılmaya başlanmıştır. 1950 lerde TV de kredili eğitim başladı. 1970 lerde geniş band ve PBS sistemler, 1980 de çoklu ortam araçları. 1990 dan beri internet
Dünya dan Örnekler 1. Asya Uluslararası Açık Üniversitesi www.aiou.edu/eng 6. ICDL www.icdl.open.ac.uk 2. Kanada, Athabaska Üniversitesi www.athabascau.ca 7. Kanada, BC Açık Üniversitesi www.ola.bc.ca/bcou 3. Finlandiya Açık Üniversitesi www.avoinyliopisto.fi/english 7. Hong Kong Açık Üniversitesi www.oli.hk 4. Kalifornia State Üniversitesi www. Calstatela.edu 8. İngiltere Açık Üniversitesi www.open.ac.uk 5. Amerika Açık Üniversitesi www.open.edu 10. Ahmet Yesevi Üniversitesinde Uzaktan Eğitim Uygulamaları 17
Türkiye de UE Türkiye de UE çalışmaları, 1927 yılında iletişim yoluyla eğitim kavramının telaffuz edilmesi ile birlikte gündeme gelmiştir. 1951 MEB Öğretici Filmler Merkezinin Kuruluşu 1974 Mektupla Yüksek Öğretim Merkezi (MÖM) 1975 YAYKUR 1982 Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Oluşturuldu 1992 Açıköğretim Lisesi Öğretime Başladı 1997 TÜBİTAK-BİLTEN UE Fizibilite Çalışması ve Raporu Hazırlandı 1998 ODTÜ IDE_A Sertifika Projesi Başlatıldı 1998 Açıköğretim İlköğretim Okulu Öğretime Başladı 1998 Anadolu Üniversitesinden Kazakistan Ahmet Yesevi 1998 Üniversitesine Videokonferans İle Uzaktan Ders Sunumu Gerçekleşti 1999 YÖK Uzaktan Öğretim Yönetmeliği Yayınlandı Enformatik Milli 1999 Komitesi Oluşturuldu 2001 UE Yönetmeliği Kapsamında Dersler/Programlar Açılmaya Başlandı
Uzaktan Eğitim Programları/ (2003-2004 Öğretim Yılında) Yüksek Lisans Bilgi Üniversitesi E-MBA (2000-2001) ODTÜ Informatics Online (2000-2001) Önlisans Anadolu Üniversitesi Bilgi Yönetimi (2001-2002) Mersin Üniversitesi Endüstriyel Elektronik (2001-2002) Bilgisayar Teknolojisi ve Prog. (2003-2004) Elektronik Haberleşme (2003-2004) Endüstriyel Otomasyon (2003-2004) Sakarya Üniversitesi Bilgi Yönetimi (2001-2002) Bilgisayar Teknolojisi ve Prog. (2002-2003) Endüstriyel Elektronik (2002-2003) İşletme (2002-2003) Mekatronik (2003-2004) Doğu Akdeniz Üniversitesi Bilgi Yönetimi (2002-2003)
UE in Türkiye İçin Önemi Eğitimde fırsat eşitliğini sağlayabilmek adına önemlidir. Öğretim üyesi kadrosu yetersizliği nedeniyle açılamayan derslerin, Internet üzerinden verilmesini sağlamak, konusunda uzman öğretim üyelerinin bilgisinden farklı üniversite öğrencilerinin yararlandırılması fikri Türkiye de UE in yaygınlaştırılma çabasındaki temel fikirlerden biridir. Türkiye deki genç nüfus her düzeyde iyi eğitilebildiği takdirde gelecek için büyük bir potansiyel, aksi takdirde ise büyük bir sorun kaynağı olacaktır. Bu nedenle eğitimin yaygınlığını ve kalitesini arttırmada UE in kullanılması amaçlanmaktadır. Uzaktan eğitimi Türkiye için önemli kılan diğer bir boyut ise, yaşam boyu eğitim felsefesinin yayılmasıdır.