Fotogrametride işlem adımları Uçuş planının hazırlanması Arazide yer kontrol noktalarının tesisi Resim çekimi Değerlendirme Analitik değerlendirme Dijital değerlendirme Değerlendirme Analog değerlendirme Çift resim değerlendirmesi Tek resim değerlendirmesi (Rödresman) 1. Karşılıklı Yöneltme a. Bağımsız karşılıklı yöneltme b. Bağımlı karşılıklı yöneltme 2. Mutlak Yöneltme 1. Rödresman a. Sayısal değerlendirme b. Optik değerlendirme c. Grafik değerlendirme 2. Ortofoto 24 Mayıs 2014 Cumartesi 1
Uçuş Planı Haritası yapılacak bölgede uçuştan önce yapılan plandır. Uçuş planları bölgeye ait küçük ölçekli (örneğin 1/25000) ölçekli haritalar üzerinde yada yüksekten alınmış küçük ölçekli hava fotoğrafları üzerinde hazırlanır. Uçuş planı aşağıda ifade edilen adımlar halinde yapılır. 1. Resim ölçeği belirlenir. mr c1 m r : Resim Ölçeği Paydası m d : Değerlendirme (harita) Ölçeği Paydası c 1 : 150 200 arasında değişen bir katsayı. Genellikle 200 alınır. (5000 ölçekli bir harita ölçeği için, resim ölçeği 14000 dir.) 2. Kamera belirlenir. (s, c belirlenir.) a. Kolon genişliğini bulmak için S= mr * s b. h uçuş yüksekliğini belirlemek için h=mr * c * m d 2
Uçuş Planı 3. Kolonlar arası yan bindirme oranı (q) belirlenir. a.bölgenin eni ve boyu ölçülür. b.s hesaplanır. 4. Çekimde ve değerlendirmedeki boyuna bindirme oranı belirlenir. a. Kolon sayısı hesaplanır. b. Kolon sayısına karşılık gelen q yan bindirme oranı yeniden hesaplanır. c. Altlık üzerine kolonlar yerleştirilir. d. Uçuş ekseni, doğrultusu çizilir. e. Uçuş ekseni üzerinde resim çekilecek noktalar belirlenir, işaretlenir. f. Her bir kolon için Uçağın deniz seviyesinden olan yüksekliği hesaplanır. 1. Kolon H 1 : h 01 + h 1 2. Kolon H 2 : h 02 + h 2 Genelde h 1 = h 2 dır. 24 Mayıs 2014 Cumartesi 3
Uçuş Planı Örnekleri 24 Mayıs 2014 Cumartesi 4
Resimlerin Örtüşmesi (Bindirilmesi) Komşu resimlerin ortak kısımlarına bindirme alanı denir. Resimler için 2 çeşit bindirmeden oranından bahsedebiliriz: Boyuna bindirme Enine (yan) bindirme BOYUNA BİNDİRME: Uçuş çizgisi boyunca ardışık resimlerin bindirilmesine denir (P: %60-%90). ENİNE BİNDİRME: İki uçuş çizgisi arasında yer alan resimler arasındaki bindirme oranına denir (q: %15-%30). I. Uçuş çizgisi Enine (yan) bindirme II. Uçuş çizgisi 24 Mayıs 2014 Cumartesi 5
Kolon ve Blok, Bindirme Oran Hesabı KOLON : Bir uçuş ekseni boyunca çekilen resimler topluluğudur. Bir kolon en az 2 resimden oluşur. BLOK : Birden fazla paralel kolonların oluşturduğu resimler topluluğudur b s-b s P : Boyuna bindirme b 1 P s b s(1 P) s b s 1 b s 24 Mayıs 2014 Cumartesi şeklinde bulunabilir. 6
Enine bindirme hesabı A q Kolonlar arasındaki uzaklık veya uçuş çizgileri arsındaki uzaklık: A ile gösterilirse boyuna bindirme eşitliklerine benzer şekilde A uzaklığı ; A= m r s (1-q) formülü ile bulunabilir. I II I II I ve II numaralı modeller yan yana olamaz. ler arasında da bir bindirme (ortak alan) söz konusudur. s-b s-b 24 Mayıs 2014 Cumartesi 7
Bindirmesi 1 2 3 4 b I. boyutu (s-b), ikinci bindirmeden kazanılan kısmın boyu b kadardır. ler B B B I II III I II b s - b 24 Mayıs 2014 Cumartesi 8 s - b
Kolonda model sayısı hesabı B L : Uzunluk (Kolon Uzunluğu) D Uçuş (D B ) yönünde yapılmıştır. L uzunluğundaki bir Kolonda Sayısı: G : Genişlik Haritası Yapılacak Alan Yaklaşık olarak N model sayısı: N L B L = ( S B ) + ( N 1 ) B S = s m r ; B = m r s (1 - p) N model 24 Mayıs 2014 Cumartesi 9 L - S B değ 2 B değ * Bulunan kesirli değer bir üst tam değere yuvarlatılır. KURAL : Resim çekiminde ve Değerlendirmede boyuna bindirme oranı aynı ise Kolondaki RESİM SAYISI ; N R (Resim sayısı) = N + 1 Resim çekimi ve değerlendirmedeki boyuna bindirme oranı farklı ise; N R L - S 2 B Bçek çek B çekim = m r s (1- p çekim ) 1 Kolonun başında ve sonunda boşluk kalmaması için en az birer veya ikişer resim fazladan çekilir. Bu genellikle 2 şer adettir.
Birden fazla kolon olması durumu 1. Kolon ve 1. lerin dışındaki ler için Faydalı Alanı: I. Uçuş çizgisi Resim uzayında; b a a=s (1 - q) ; b=s (1 p) Faydalı Alanı; II. Uçuş çizgisi f model = b a = s ( 1 p) s (1 q) Arazide; Fmodel = B A = m r s (1 p) m r s (1 q) Fmodel = m 2 r s 2 (1 p) (1 q) 24 Mayıs 2014 Cumartesi 10
Uygulama Geniş açılı c=15 cm olan bir kamera ile 20 km uzunluğunda bir kolonun % 90 bindirmeli resimleri çekilecek ancak değerlendirme % 60 bindirme oranına göre yapılacaktır. Resim ölçeği 1/14000 olup, arazinin ortalama yüksekliği 250 m dir. Buna göre; a) Uçuş yüksekliğini, b) Değerlendirilecek model sayısını, c) Çekilecek resim sayısını hesaplayınız. Çözüm? a) h= 2100 m; b ç =322 m; b d =1288 m; b) n m =16; c) n r =60 24 Mayıs 2014 Cumartesi 11
Kolon sayısı ve enine bindirme oranı hesabı S q G S q L I. KOLON II. KOLON S S( 1 q ) Şekilden; G + 2 S q = S + ( N K 1) S ( 1 q ) eşitliği yazılabilir. Yan bindirme oranı verildiğinde kolon sayısı ( N K ) ; III. KOLON S( 1 q ) N K = ( G + S q ) / ( S S q ) S q Uçuş (D B) yönünde; G: Arazi genişliği ; N K : Kolon Sayısı KURAL : Boyuna bindirmede ilk model genişliği (S B), diğerleri B kadardır. Enine bindirmede ilk kolon genişliği S, diğerleri S(1- q) kadardır. Arazi genişliği, kolon sayısı bilindiğinde yan bindirme oranı q yeniden hesaplanır. N K S - N K S q = G + S q N K S G = q (N K S + S) Yan bindirme oranı ( q ); q = (N K S G) / ( S (N K + 1)) şeklinde hesaplanır. 24 Mayıs 2014 Cumartesi 12
Kontrol (Pas) noktaları Her modelde Koordinatları bilinen üç noktaya ihtiyaç vardır. Bu noktalara PAS veya KONTROL NOKTASI denir. Bu üç nokta modelde en iyi dağılmış noktalar olmalıdır. a) JEODEZİK YÖNTEM: Uçuştan önce arazide kontrol noktaları işaretlenip jeodezik yöntemlerle ölçülür. Bu işleme Teksif Nirengi(nirengi sıklaştırması) adı verilir. b) FOTORGRAMETRİK YÖNTEM: Kontrol noktalarının fotogrametrik olarak belirlendiği bu yönteme Fotogrametrik nirengi veya havai nirengi adı verilir. JEODEZİK YÖNTEM Bu yöntemle nokta belirlenmesinde; Havuz Yöntemi Dizi Yöntemi 24 Mayıs 2014 Cumartesi 13
Havuz Yöntemi Uçuştan önce önden kestirme yada zincir poligon yöntemiyle nirengi sıklaştırması yapılır. Bu noktalar ölçek dahilinde kağıda dökülür. Sonra şeffaf bir kağıda daire çizilir. Bu daireye havuz dairesi adı verilir. Altlık üzerinde daire gezdirildiğinde havuz dairesinin içine mutlaka bir nokta rastlamalıdır. Daire boş bir alana rastladığında o alana mutlaka bir nokta atılmalıdır. Pas noktaları arasındaki uzaklık meskun alanlarda ortalama 400-500 m, meskun olmayan alanlarda 500-600 m arasındadır. Bu durumda bu dairenin çapı arazide ortalama 500 m, 1/5000 ölçekli bir paftada yaklaşık 10 cm dir. Bu yöntem çok az kullanılmaktadır veya hiç kullanılmamaktadır. 24 Mayıs 2014 Cumartesi 14
Dizi Yöntemi I II III Bu yöntemde her modelde iyi dağılmış dört nokta olacak şekilde arazide/resimde kontrol noktası işaretlenir. ler çakıştırıldığında ilk modelde dört, takip eden modellerde, bir önceki modelin iki noktası kullanıldığından iki nokta bulunur. I II III Dizi yönteminde modelin alt sırasındaki kontrol noktalarının yan bindirme bölgesinde yer alması gerekir. Bu ortak bölgedeki noktalar yardımı ile kolonlar arasındaki bağlantı sağlanmış olur. 24 Mayıs 2014 Cumartesi 15
Uygulama Fotogrametrik haritası yapılacak bir alanın boyutları 5 15 km dir. Boyuna bindirme oranı %60, enine bindirme oranı ise %20 dir. Kamera çok geniş açılı ve s =23 cm dir. Resim ölçeği 1/14000 olduğuna göre; a) Gerekli olan nokta sayısını, b) Enine bindirme oranını hesaplayınız. 24 Mayıs 2014 Cumartesi 16
Otomatik uçuş planlama IGI Plan Z/I IN flight Leica Flight Planning and Evaluation (FPES) 24 Mayıs 2014 Cumartesi 17
Hava Fotogrametrisinde Resim Alım Şekilleri Alım Ekseni : Projeksiyon merkezinden resim düzlemine inilen dikin uzantısıdır. Bu dikin resim koordinat sisteminin başlangıç noktası ile çakışması istenir. Üç farklı alım söz konusudur. 1-NORMAL ALIM (ideal alım) Alım ekseni ile projeksiyon merkezinden geçen düşey eksenin çakışması durumunda yapılan alıma (resim çekme işlemine) normal alım adı verilir. Uygulamada bu durum her zaman sağlanamaz ( ± 5 g dönüklük olabilir) γ γ : Eğiklik açısı Normal alımda istenen γ = 0 Düşey Eksen Alım Ekseni ancak γ <= 5 g ise normal alım olarak işlem görür. 24 Mayıs 2014 Cumartesi 18
Hava Fotogrametrisinde Resim Alım Şekilleri 2- DÖNÜK ALIM Alım ekseni düşey doğrultu ile belirli bir açı yapıyor ve alım eksenleri birbirine paralel durumda yapılan alıma dönük alım denir. Genelde bu alım şekli özel durumlarda yapılıyor. (sınır bölgelerinde) O 1 γ O 2 γ γ > 5 g Dönük alımda Düşey Eksen Alım Ekseni Alım Ekseni 24 Mayıs 2014 Cumartesi 19
Hava Fotogrametrisinde Resim Alım Şekilleri 3- KONVERGENT ALIM Alım eksenleri eğik ve birbirine paralel olmadığı durumda yapılan alıma Konvergent alım denir. Konvergent alımda genelde çift kamera kullanılır. O 1 γ 1 γ 2 Konvergent alımda Düşey Eksen Alım Ekseni Alım Ekseni 24 Mayıs 2014 Cumartesi 20
Resim çekiminde kullanılan yardımcı aletler Resim eğikliklerini ve resim çekim noktalarını( izdüşüm merkezi) koordinatlarını belirlemeye yarayan araçlar; Ufuk Kamerası: Hava fotoğrafı çekimi sırasında ufuk hattını da aynı anda çekmek amacıyla diğer hava kameraları ile birlikte kullanılan bir kamera. Altimetre: Altimetre deniz seviyesinden olan yüksekliği verir. Statoskop: İstasyon noktaları arasındaki yükseklik farkını ölçer. Navigasyon Teleskopu : Çekilen resmin arazide kapladığı alan, uçulan kolon ekseni ve uçuş hattı, bu teleskopun objektifinden görülür. GPS (Global Positioning System) INS/IMU (Inersial Navigation System/ Inersial measurement Unit) Deniz Seviyesi 24 Mayıs 2014 Cumartesi 21 h 1 h 0 h 1 : Uçuş yüksekliği, uçağın araziden olan yüksekliği, ortalama bir değerdir. h 0 : Arazinin deniz seviyesinden yüksekliği H: Uçağın deniz seviyesinden olan yüksekliği H