Türkiye'den Kıbrıs'a Barış Nehri

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Türkiye'den Kıbrıs'a Barış Nehri"

Transkript

1 ÜLKELERARASI SU TRANSFERİ Türkiye'den Kıbrıs'a Barış Nehri Rapor No:6 Hidropolitik Akademi 2014

2 Rapor No: 6 Kıbrıs a Akan Barış Nehri ÜLKELERARASI SU TRANSFERİ 2

3 RAPOR NO: 6 Raporun Adı:Türkiye den Kıbrıs a Barış Nehri Raporu Hazırlayanlar: Dursun YILDIZ 1, Cuma ÇAKMAK 2 Rapora Katkıda Bulunanlar: Prof. Dr. Murat TÜRKEŞ Prof. Dr. Ersoy YILDIRIM Prof. Dr. Doğan YAŞAR Dr. S. Saim EFELERLİ Dr. Nüvit SOYLU Ediz EKİNCİ Albay (E) Av. Özdemir ÖZBAY RAPOR HAKKINDA Soğuk Savaş dönemindeki politikaların belirlenmesinde etkili olan Petro-politik kavramına 21. Yüzyıl da gaz-politik ve hidro-politik de eklenmiştir. Bu durum Doğu Akdeniz in Hidro- Jeopolitiğini öne çıkartmıştır. Kısıtlı su kaynakları Doğu Akdeniz de uluslararası ilişkileri etkileyecek unsurlardan biridir. Bu nedenle bölge de suyun rasyonel yönetimi ile ülkelerarası işbirliği programlarının geliştirilmesi önem taşımaktadır. Bölgedeki istikrarı sürdürülebilir kılmanın öncelikli koşulu, güven oluşturulması ve ülkelerarasında işbirliğini ve karşılıklı bağımlılığı arttıracak politikaların uygulanmasıdır. Türkiye nin Kıbrıs a boruyla su götürme projesi bu güven ortamının sağlanması için bölgeye bir örnek teşkil edecektir. Bugün bile su sıkıntısı yaşayan Kıbrıs adasında bu sıkıntı yakın gelecekte iklim değişiminin etkisiyle daha da artacaktır. Su konusunda yaratılacak olan işbirliği için "Kıbrıs a Boruyla Su Götürme Projesi" çok önemli bir adımdır. Böyle bir işbirliği,enerji kaynaklarının ulaşım ağının merkezi haline gelen Kıbrıs Adasının Hidropolitik ve jeopolitik önemini daha da arttıracaktır. Hidropolitik Akademi nin uzmanlarının katkılarıyla hazırlanan bu raporun bölge barışı ve istikrarına katkıda bulunmasını ümit ediyoruz. Saygılarımızla Hidropolitik Akademi Yürütme Kurulu 1 İnşaat Mühendisi, Su Politikaları Uzmanı, DSİ Eski Yöneticisi 2 İnş. Müh. Su ve Çevre Uzmanı, DSİ Eski Yöneticisi 3

4 İÇİNDEKİLER Yönetici Özeti 5 1. KKTC nin Su Potansiyeli ve Su Kullanımı Kıbrıs a Barış Nehri Projesi KKTC Ekonomisi Enerji ve Suyun Şekillendireceği Yeni KIBRIS Sonuç ve Değerlendirme Hidropolitik Akademi. Raporun tümü ya da bir bölümü Hidropolitik Akademi nin izini olmadan çoğaltılamaz ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz 4

5 YÖNETİCİ ÖZETİ Kısıtlı su kaynakları Doğu Akdeniz de uluslararası ilişkileri etkilemeye devam edecek unsurlardan biri olarak öne çıkmaktadır. Bölgede sürdürülebilir su politikalarının uygulanması için ülkelerarası ve bölgesel ölçekte işbirliği programlarına ihtiyaç bulunmaktadır. Bunun öncelikli adımı, ülkelerin birbirinin haklarını dikkate alarak bir güven ortamı oluşturulması ve suyun bölgedeki barış ve istikrarın devamındaki belirleyici rolünün anlaşılmasıdır. Dünyanın çeşitli bölgelerinde gündemde olan sürdürülebilir su yönetimine çözüm arayışları uluslararası alanda yeni işbirliği politikalarına öncülük etmektedir. Bu çözüm politikalarının daha etkili olabilmesi için su yönetiminde rasyonel bir politikanın benimsenmesi önem arzetmektedir. Akdeniz bölgesindeki su yönetimi için de bu çerçevede bölge ülkeleri arasında geleceğe yönelik işbirliği yapılması zorunlu görülmektedir. Küresel İklim Değişikliği, Doğu Akdeniz de ve tüm dünyada suyun rasyonel yönetimini zorunlu hale getirmektedir. Su yönetimindeki yeni yaklaşımlara en kısa sürede geçilmelidir. Türkiye bölgede su işbirliği için çok önemli bir adım atarak Kıbrıs adasına kendi coğrafyasından bir nehri bağlamış bulunmaktadır. Türkiye ekonomik,teknik alanlardaki harcamalarının yanında güvenlik tedbirlerini de üstlenerek Barış Nehri Projesini hayata geçirmiştir. Bu bağlamda uluslararası kamuoyunun Türkiye nin yaklaşımını siyasi bir retorikle reddetmek yerine bu proje üzerinden işbirliği arayışları içinde olması, bölge geleceği için daha rasyonel bir yaklaşım olacaktır. KKTC de24,65milyon m 3 ü içme-kullanma suyu,101,33 milyon m 3 ü sulama suyu olmak üzere toplam 125,98milyon m 3 /yıl su kullanılmaktadır. Yeraltı suyunun aşırı çekimi nedeniyle bu suyun 18 milyon m 3 ü Güzelyurt akiferine giren deniz suyudur. Yapılan talep projeksiyonlarında 2035 yılındaki içme-kullanma,turizm ve sanayi su ihtiyacının 54 milyon m 3 /yıl olacağı tahmin edilmektedir 3. KKTC de sulanabilir arazi miktarı ha olup bu sahanın tamamının modern sulama teknolojileri ile sulanması durumunda 649 milyon m 3 su ihtiyacı ortaya çıkmaktadır 4. Halen tarımsal sulama için 101,33 milyon m 3 su kullanıldığı ve sulama sektöründe kullanılan bu suyun katma değerinin düşüklüğü gözönüne alındığında, KKTC deki tarım sektörünün yeni bir yaklaşımla ele alınması gereği ortaya çıkmaktadır. Bu çerçevede, tarım sektöründe adanın iklim ve ekolojisine uygun, sulama ihtiyacı çok düşük olan bir bitki paterninin seçilmesi zorunluluk arzetmektedir. Bu bağlamda Türkiye den getirilen suyun %80 oranında içme kullanma ve hizmet sektörü için düşünülmesinin ve bu suyun arıtılarak tekrar kullanılmasının daha akılcı ve rasyonel bir su kullanımı olacağı görülmektedir. 3 KKTC Su Master Planı Raporu, Merkez Proje Mühendislik Ltd. Şti., Baget Mühendislik Müşavirlik Ticaret A. Ş., Hidro Dizayn Mühendislik Müş. İnş. Tur. ve Tic. Ltd. Şti., DSİ Genel Müdürlüğü Etüt ve Plan Dairesi Başkanlığı, Aralık 2003, Ankara. 4 A g e. 5

6 Bu yaklaşım çerçevesinde, suyun akılcı, planlı ve verimli kullanımı adanın sosyo-ekonomik gelişmesi ve bölgedeki siyasi istikrarsızlığın çözümüne katkı sağlaması açısından büyük bir olanak sunmaktadır. Enerji konusunda Doğu Akdeniz deki son gelişmeler bölgedeki işbirliğinin ve güven ortamının geliştirilmesinde bu Barış Nehri Projesi nin önemini daha da arttırmıştır. Saygılarımızla Akademi Yürütme Kurulu 6

7 Geçmişi getiremezsin, ama gelecek daha elinin içindedir. Hugh White 1. KKTC ninsu Potansiyeli ve Su Kullanımı 5 Giriş Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC)3.355 km 2 alanı ile Kıbrıs Adasının yaklaşık üçte birini teşkil etmektedir. Ülke ekonomisi genelde tarım, turizm ( yatak kapasiteli) ve eğitim gibi sektörlere dayanmaktadır. KKTC nin nüfusu dır. Tarımsal üretimin en önemli kısmını narenciye teşkil ederken zeytincilik ve sebze üretimi iç tüketime yönelik olarak yapılmaktadır. Sulama yapılan tarımsal arazilerde çoğunlukta modern sulama teknikleri uygulanmaktadır 6. Suyun verimli kullanımı için sulama sistemlerinin modernizasyonu 1998 yılından beri sürdürülmekte olup, yaklaşık %80 oranında tamamlanmıştır 7. Başbakan İrsen Küçük 22 Mart 2011 de son3 yılda ha lık bir alanda damla sulama sistemine geçildiğini ifade etmiştir 8. 5 Dursun Yıldız, Prof Dr. Doğan Yaşar, " Doğu Akdeniz'de Küresel Satranç", Truva Yayınları, 2012, İstanbul. 6 ASP, Agricultural Structure and Production, Ministry of Agriculture and Forestry, Department of Agriculture, TRNC, ASP, Agricultural Structure and Production, Ministry of Agriculture and Forestry, Department of Agriculture, TRNC, kibrispostasi. com/index. php/cat/35/news/ Erişim 1 Şubat

8 İklim ve Yağışlar Kıbrıs Adası iklimi kurak ve yarı kurak olup yağışlar yere ve zamana göre düzensizdir. Örneğin Ada genelinde yıllık yağış ortalaması 500 mm ye yakın iken, KKTC de yıllık yağış ortalaması 373,3 mm.dir 9. Su bütçesinin önemli bir unsuru olan buharlaşma miktarları ise yıllık bazda ortalama yağışların % 80 ine karşı gelmektedir 10 Kıbrıs Adası nın tamamına düşen yıllık ortalama yağış miktarı, uzun yıllar ortalaması baz alındığında 250 mm ila 720 mm arasında değişmektedir 11. Ancak bu yıllık ortalama yağış miktarı iklim düzensizliğine bağlı olarak30 yıl içinde %40 oranında azalmıştır. Bu durum barajlara giren yüzey suyunu da %20 ile % 60 oranında azaltmıştır. KKTC deki nehirlerin hiçbirinin akımı bir yıl boyunca süreklilik arzetmemektedir 12. Buradan da görüleceği gibi adada güvenilir bir yüzey suyu akışı olmayıp adadaki su temini yeraltısuyunu besleyen yağışa bağlı olarak gerçekleştirilmektedir. 9 Erişim 2 Şubat Goymen, H. (b), Meteorolojik bilgi hk. Rapor. (no. M9/03/100), Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlığı, Meteoroloji Dairesi, TRNC, KKTC Su Master Planı Raporu, Merkez Proje Mühendislik Ltd. Şti., Baget Mühendislik Müşavirlik Ticaret A. Ş., Hidro Dizayn Mühendislik Müş. İnş. Tur. ve Tic. Ltd. Şti., DSİ Genel Müdürlüğü Etüt ve Plan Dairesi Başkanlığı, Aralık 2003 Ankara. 12 A g e 8

9 Adada yaklaşık 3 yılda bir hidrolojik kuraklık yaşanmakta olup su temini için açılan kaçak kuyulardan aşırı miktarda yeraltısuyu çekimi yapılmaktadır. Bu nedenle adadaki yeraltısuyu seviyesi düşmüş, deniz suyu girişimi ile yeraltısuyu tuzlanmış ve kalitesi bozulmuştur. Akarsular ve Yeraltısuları KKTC sınırları içerisinde yıl boyunca devamlı akışta olan akarsu yoktur 13. Yağışlar hemen akışa geçer ve kısa süreli sel karakterli akışlar meydana getirir. Genellikle yağışın bitmesiyle, akarsu akışı da sona erer. Güneydeki Trodos Dağlarından kaynaklanan akarsular ise kar erimeleri nedeniyle daha uzun süre ve daha düzenli akarlar. Akarsular genellikle denize varmadan yeraltı suyunu beslemekte, taşkın akımları ise akifere sızarak denize ulaşmaktadır. KKTC kurak ve yarı kurak bir iklim kuşağında yer almasından dolayı, ülke için suyun varlığı hayati bir önem taşımaktadır. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti nde özellikle 1990 lı yıllardan sonra yaşanan kurak periyoda bağlı olarak ülkeye içmesuyu sağlayan yeraltı su kaynaklarındaki aşırı çekim ve tuzlanma sebebiyle son yıllarda giderek artan içme ve kullanma suyu sıkıntısı yaşanmaktadır. Ülkede yararlanılacak temiz su kaynakları oldukça kısıtlıdır. İçme ve kullanma suyunun tamamı yeraltı su kaynaklarından karşılanmaktadır. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti içme ve kullanma suyunun temin edildiği ana kaynak, Güzelyurt akiferidir. Uzun yıllar boyunca akiferden yapılan aşırı çekimler neticesince deniz suyu girişimi sonucu tuzlanmıştır. Bunun sonucunda bu gün itibari ile akiferin kıyı şeridinde tuzlanmaya maruz kalmayan çok sınırlı bölgeler kalmış ve tuzlanan bölge sınırı da kıyıdan kilometrelerce içeri girmiştir. Meserya Ovası 13 KKTC Su Master Planı Raporu, Merkez Proje Mühendislik Ltd. Şti., Baget Mühendislik Müşavirlik Ticaret A. Ş., Hidro Dizayn Mühendislik Müş. İnş. Tur. ve Tic. Ltd. Şti., DSİ Genel MüdürlüğüEtüt ve Plan Dairesi Başkanlığı, Aralık 2003, Ankara. 9

10 KKTC nin SuPotansiyeli vesu Kullanımı KKTC nin su ihtiyacının büyük bölümü yeraltı suyu kaynaklarından sağlanmaktadır. Ayrıca mevcut akarsuların üzerine inşa edilmiş olan irili ufaklı 41depolama yapısı bulunmaktadır. Bunların bir kısmı yeraltı suyunu beslemeye yönelik olarak bir kısmı da sulama amacıyla işletilmektedir 14. KKTC Su Master Planı Raporu nda belirtildiği ve Tablo 1 deverildiği üzere KKTC nin 3 büyük yeraltısuyu havzası bulunmaktadır. Bu havzaların yıllık yüzey ve yeraltısuyu toplam potansiyeli 173,18 milyon m 3 dür. Tablo1.KKTC Su Bilançosu Bölge Batı Meserya, Yeşilırmak Lefke,Güzelyurt Orta-Doğu Meserya ve Girne Dağları ve Sahil Drenaj Alanı (km 2 ) 1703,50 (Kıbrıs) (KKTC) (Kıbrıs) Yüzey Suyu ve Yeraltısuyu Potansiyeli Kullanım Kullanım Denize Boşalım İçme Suyu Sulama (Milyon m 3 /yıl) (Milyon (Milyon (Milyon m 3 /yıl) m 3 /yıl) m 3 /yıl) 65,13 11,60 71,53 1,70 61,40 11,25 17,30 33,10 70 km sahil şeridi 1898,70 (KKTC) Karpaz Bölgesi 679,6 0(KKTC) 46,65 1,80 12,75 32, km sahil şeridi TOPLAMKKTC ,18 24,65 101,58 66,90 Kaynak 15 Bu Tablo dan da görüldüğü gibi Batı Meserya (Lefke-Güzelyurt), Orta- Doğu Meserya,Girne Dağları ve Sahil, Karpaz Bölgesi havzalarının toplam potansiyeli173,18 milyon m 3 /yıldır. Bu suyun16,98 milyon m 3 ü yüzey suyu 156,20 milyon m 3 ü ise yeraltı suyudur. Ancak bu yeraltısuyunun 66,90 milyon m 3 ü teknik ve ekonomik olarak kontrol etme imkânı olmadığı için 210km lik sahil boyunca denize boşalmaktadır. Bu nedenle geriye 89,30 milyon m 3 yeraltısuyu potansiyeli kalmaktadır. Bu suyun 18 milyon m 3 ü ise Güzelyurt Akiferine girişim yapan deniz suyudur. Depolama Tesisleri KKTC de yağışların düşük, buharlaşmanın çok yüksek ve yağış alanlarının çok küçük olması nedeniyle yüzey suyu depolamaları(baraj, Gölet) su ihtiyacının karşılanması için uygun bir 14 Sidal, M., Su kaynakları ile ilgili bilgiler, Rapor. (no. 2/95 (68/06)), İçişleri ve Köy işleri Bakanlığı, Su İşleri Dairesi, TRNC, KKTC Su Master Planı Raporu ve Türkman F,, Elkıran G., 2008, "Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti nde Su Kaynakları ve Planlaması" kaynaklarından derlenmiştir. 10

11 çözüm oluşturmadığı görülmektedir. Ancak yeraltısuyunu beslemek için yapılacak depolamaların su- yeraltısuyu bütçesine olumlu katkılar sağlayacağı açıktır. Şekil 1KKTC de Yağış ve Buharlaşma KKTC de ki 41 adet su depolama tesisinin toplam hacmi m 3 dür 16. Bu tesisler sulama ve yer altı suyu besleme amaçlıdır. Ancak,bu tesislerden yüzey suyu toplama amaçlı olanların adadaki çok yüksek buharlaşma nedeniyle beklenen katkıyı sağlayamadığı görülmektedir 17. Bunun en temel nedeni Şekil 1 de görüldüğü gibi özellikle yaz aylarında ortalama buharlaşma değerlerinin çok yüksek olmasıdır. 16 KKTC Su Master Planı Raporu, Merkez Proje Mühendislik Ltd. Şti., Baget Mühendislik Müşavirlik Ticaret A. Ş., Hidro Dizayn Mühendislik Müş. İnş. Tur. ve Tic. Ltd. Şti., DSİ Genel Müdürlüğü Etüt ve Plan Dairesi Başkanlığı, Aralık 2003, Ankara. 17 KKTC Su Master Planı Raporu, Merkez Proje Mühendislik Ltd. Şti., Baget Mühendislik Müşavirlik Ticaret A. Ş., Hidro Dizayn Mühendislik Müş. İnş. Tur. ve Tic. Ltd. Şti., DSİ Genel Müdürlüğü Etüt ve Plan Dairesi Başkanlığı, Aralık 2003, Ankara. 11

12 İçme-Kullanma-Turizm-Endüstri ve Sulama Suyu Kullanımı KKTC de yılda24,65 milyonm 3 ü içme kullanma, endüstri ve turizm de, 101,33 milyon m 3 ü sulamada olmak üzeretoplam125,98 m 3 sukullanılmaktadır. Bu suyun 109milyon m 3 ü yeraltısuyu 18 (18 milyon m 3 ü deniz suyu girişimi), 16,98 milyon m 3 ü de yüzey suyudur. KKTC de içme-kullanma, turizm ve endüstri suyunun yaklaşık olarak tamamı yeraltısuyundan karşılanmaktadır. KKTC de içme-kullanma, turizm ve endüstri suyu tüketiminin oransal dağılımı Şekil. 2 de verilmiştir 19. Burada şebekedeki kayıp kaçak oranının yaklaşık %36 civarında yüksek bir değer olduğu görülmektedir. Bu nedenle öncelikle kayıp kaçak oranlarının en az %10 seviyelerine indirilmesi, suyun hayati öneme sahip olduğu adada zorunludur. KKTC Su Master Planında tarımsal arazi varlığı belirlenmiştir. Ülkenin sahip olduğu tarımsal arazinin, Master Plan kapsamında etüt edilmiş bölümünün ( ha) sulanması durumunda su ihtiyacı m 3 olacaktır 20. Bu su ihtiyacı, KKTC nin su kaynakları potansiyeli ile birlikte ele alındığında,teknik-ekonomik olarak karşılanamayacağı gibi ülke dışından da bu miktarda bir suyun transfer edilmesi de uygun değildir. Bu nedenle ülkede yeni tarım sahalarının sulamaya açılması rasyonel bir karar olmayacaktır. Bunun yerine adanın iklimine uygun ekolojik tarımı özendirip, su tahsisinde ağırlığın içme kullanma ve hizmet sektörlerine verilmesi daha rasyonel ve vizyoner bir tercih olacaktır. 18 KKTC Su Master Planı Raporu, Merkez Proje Mühendislik Ltd. Şti., Baget Mühendislik Müşavirlik Ticaret A. Ş., Hidro Dizayn Mühendislik Müş. İnş. Tur. ve Tic. Ltd. Şti., DSİ Genel Müdürlüğü Etüt ve Plan Dairesi Başkanlığı, Aralık 2003, Ankara. 19 Age. 20 KKTC Su Master Planı Raporu, Merkez Proje Mühendislik Ltd. Şti., Baget Mühendislik Müşavirlik Ticaret A. Ş., Hidro Dizayn Mühendislik Müş. İnş. Tur. ve Tic. Ltd. Şti., DSİ Genel Müdürlüğü Etüt ve Plan Dairesi Başkanlığı, Aralık 2003, Ankara. 12

13 Ada daki Deniz Suyu Arıtma Tesisleri Dünyada deniz suyu arıtma tesislerinden elde edilecek su uzun dönemli sürdürülebilir su yönetimi için uygun bir çözüm değildir. Ancak bu tesisler çok zorunlu hallerde lokal,küçük ölçekli ve kısmi çözüm olanağı sunmaktadır. Gerek bu tesislerin büyük enerji ihtiyacını karşılamak için termik santrallerden yapılan sera gazı salımı, gerekse yoğun tuzlu suyun aynı bölgeye atılması ve tuz atıklarının depolanmasının yarattığı çevresel sorunlar bu tesislerin su temini açısından rasyonel ve sürdürülebilir bir çözüm olamayacağını göstermiştir. KKTC deki mevcut birkaç deniz suyu arıtma tesislerinin kapasitesi çok düşüktür. KKTC de Bafra da m 3 /yıl, Doğu Akdeniz Üniversitesinde m 3 /yıl, Girne de ise m 3 /yıl kapasiteli özel deniz suyu arıtma tesisleri bulunmaktadır 21. Güney Kıbrıs ta ise Dikelya, Larnaka,Lini ve Limasol da toplam yılda 80milyon m 3 kapasiteli beş arıtma tesisi işletmede olup Vasilikos, Paphos,da toplam kapasitesi yaklaşık 35 milyon m 3 /yıl olan 2 tesis daha yapılması planlanmıştır. Kıbrıs Adasında Su Bütçesi Açığı Kıbrıs adasının tümünde su talebi doğal su arzı arasında büyük bir açık bulunmaktadır. Diğer taraftan ekonomik ve sosyal gelişme nedeniyle su talebi hızla artmaktadır. Günümüzde su bütçesindeki bu açık sürdürülemez bir şekilde akiferlerden aşırı çekim yapılarak ve bir bölümü de özellikle Güney Kıbrıs ta deniz suyu arıtılarak karşılanmaktadır. Yeraltısuyundan yapılan aşırı çekim, deniz suyu girişimine neden olarak, geri dönüşü çok zor ve hatta imkânsız bir doğal tahribat yaratmaktadır. Su sıkıntısı gelecekteki olası daha kurak dönemlerde çok daha büyük bir sorun olarak ortaya çıkacak ve adanın sosyo-ekonomik geleceğini olumsuz olarak etkileyecektir Yılı Su ihtiyacı Projeksiyonu KKTC Su Master Planı nda KKTC nin 2035 yılındaki nüfusunun e çıkacağı tahmin edilmiştir. Sektörel su talepleri dikkate alındığında içme kullanma suyu, turizm ve uluslararası eğitim kuruluşlarının toplam su ihtiyaçlarının ise 54 milyon m 3 e ulaşacağı tahmin edilmektedir. KKTC de su kaynakları planlanması konusunda yapılan bir diğer diğer çalışmada 22 ise bu suyun mevcut akiferlerden sürdürülebilir olarak çekilemeyeceği belirtilmiştir. Kurak ve sulak dönemlerde iyimser ve kötümser senaryolar kullanılarak yapılan çalışmada suyun sadece akiferlerden çekilerek karşılanmaya çalışılması durumunda 2020 yılında yıllık milyon m 3, 2030 yılında ise yıllık milyon m 3 deniz suyu ile karışmış yeraltı suyunun çekileceği hesaplanmıştır 23. Bu çekim akiferlerin tümüyle deniz suyuyla dolmasına neden 21 Anthi Dionissia Brouma, SOAS, London Water Research Group Global Water Partnership-Mediterranean (GWP-Med). European Forum Cyprus Cyprus without water? One island, one problem and some related challenges, Barcelona, November 2008, Council of Europe, EuropeanUnion & IEMed. 22 Türkman. F., Elkıran G., Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti nde Su Kaynakları ve Planlaması, TMMOB 2. Su Politikaları Kongresi. 23 Age. 13

14 olacaktır. Bu projeksiyonlar adada sürdürülebilir ve rasyonel su yönetiminin ne denli önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Bölgede Suyun Önemi Adanın su kaynakları açısından yetersizliği ve yaşanan gelişmelerle suyun öneminin giderek artması,türkiye den sağlanacak olan suyun bölge barışı ve istikrarına katkıda bulunma imkânını arttırmıştır. Türkiye Aralık 2011 de Barış Nehri Projesi nin inşaatına başlamış olup, projeyi çok büyük bir hızla sürdürmektedir. Projenin2014 yılı içinde tamamlanacağı açıklanmıştır. Bu proje ile adaya sağlanacak su sadece KKTC nin değil iyi bir planlama ile tüm Kıbrıs adasının içmekullanma suyu talebinin büyük bir bölümünü karşılamaya yönelik olarak kullanılabilecektir. Türkiye suyu bölge istikrarı için bir işbirliği aracı olarak kullanıp adada her iki kesim arasındaki güveni arttırmaya çalışmaktadır. Türkiye, bu anlayışla projenin tüm maliyetini ve işletme süresince masraflarını ve koruma tedbirlerini yüklenerek projeyi gerçekleştirmiştir. Türkiye daha önce Manavgat tan deniz yolu ile bölgeye yılda 180 milyon m 3 su sağlayacak tesisi tamamlamıştı. Manavgat Su Temin Projesi ve Kıbrıs Barış Nehri Projesi, ekonomik getiri sağlamaktan daha çok Türkiye nin bölgede istikrar ve güven ortamı yaratılmasına katkıda bulunmak için geliştirmiş olduğu projelerdir. Doğu Akdeniz, özel fiziki koşulları nedeniyle uluslararası ilişkiler, kalkınma ve su arasındaki etkileşimin çok özgün nitelikler taşıdığı bir bölgedir. İklim değişimi nedeniyle bölgede artarak yaşanacak olan su sıkıntısı sosyo-ekonomik gelişmeyi de olumsuz yönde etkileyecektir. Bu durum,doğal olarak zaten istikrar ve güvenliğin sürekli tehdit altında olduğu bu bölgedeki sorunları daha da arttıracaktır. Bu koşullar altında, bu bölgenin gelişmesinde ve istikrarında, su konusunda işbirliği yapılarak kısıtlı su kaynaklarının sürdürülebilir bir şekilde kullanımının önemi ortaya çıkmaktadır. 14

15 2. KIBRIS a Barış Nehri Projesi Projenin müşavirlik hizmeti 1998 yılında ihale edilmiş ve 1999 yılında tamamlanmıştır. İnşaat ihalesi ise 13 yıl sonra 2012 yılında yapılmıştır. Anamur daki Dragon Çayı üzerinde yapılacak olan Alaköprü Barajındanalınacaksaniyede2,83 metreküp debi dünyada ilk olacak bir uygulama ile deniz seviyesinden 250 m aşağıda ve askıdaki bir yüksek yoğunluklu polietilen boru hattı ile Kıbrıs a taşınacaktır. Türkiye-Kıbrıs arasındaki 80 kilometrelik boru hattının çapı 1600 mm, et kalınlığı ise yaklaşık 62 mm olacak ve borular deniz yüzeyinden yaklaşık 250 metre derinlikte yüzer halde bulunacaktır. 15

16 Temin edilecek su için Türkiye tarafında yaklaşık 90 m yüksekliğinde olan Alaköprü Barajı ve HES inşa edilmiştir. Bu barajda toplam 131 milyon m 3 su depolanacaktır. Türkiye den KKTC ye iletilecek yıllık 75 milyon metreküp suyun yaklaşık 38 milyon m 3 ünün KKTC de inşa edilecek arıtma tesislerinde arıtıldıktan sonra içme suyuna,geriye kalan 37 milyon m 3 ünün ise Mesarya Ovası nın sulanması için tahsis edilmesi planlanmıştır

17 Bu durumda KKTC Su Master Planında öngörülen 2035 yılı içme-kullanma suyu ihtiyacı olan yılda 54 milyon m 3 suyun 38milyon m 3 /yıl ı, KKTC ye Türkiye den boru ile götürülecek sudan, geriye kalan 16 milyon m 3 /yıl su, halen kullanılan mevcut yeraltı su kaynaklarından karşılanmaya devam edilecektir 25. KKTC nin halen olan nüfusu 2035 yılı için kişi olarak tahmin edilmektedir. Hâlihazırda yaklaşık 33 milyon m 3 /yıl içme-kullanma ve endüstri suyu ihtiyacının 2035 yılında toplam 54 milyon m 3 olacağı öngörülmektedir. Kıbrıs a "Barış Nehri Projesiyle" sağlanacak su miktarı yılda 75 milyon metreküp olacağı düşünüldüğünde adadaki suyun planlı ve verimli kullanılması durumunda gelen suyun adanın diğer kesimleri için tahsisi de mümkün olabilecektir. Türkiye ve KKTC Yetkilileri: Proje bütün Kıbrıs için birbarış projesi Türkiye den Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ne su taşıyacak proje nin bir barış projesi olduğu ve suyun barış suyu olarak geleceği projenin imza töreninden bu yana gerek Türk gerekse KKTC li yetkililer tarafından sürekli olarak belirtilmiştir. Örneğin 20 Temmuz 2010 daprojenin imza töreninde konuşan Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Cemil Çiçek, projenin 450 milyon dolara mal olacağına dikkat çekerek, 150 milyon dolarlık enerji projesiyle birlikte suyun da gelmesiyle bu havzanın medeniyet havzası haline geleceğini söylemiş ve Attığımız imza Barış Suyu Projesidir demiştir. 25 tr/hizmet-alanlari/hizmet, 9 Ocak

18 30 Mart 2012 de Proje kapsamında KKTC deki Geçitköy barajının temel atma töreninde konuşan Orman ve Su İşleri Bakanı Prof. Dr. Veysel Eroğlu, Geçitköy barajına gelecek suyun bütün Kıbrıs a barış suyu olarak akacağını belirtmişti. Türkiye nin politikacılarının ve bürokratlarının yanısıra Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Çevre ve Doğal Kaynaklar Bakanı Hamit Bakırcı, müzakere sürecinin merkezindeki doğalgaz ve su gibi kilit konuları 29 Nisan 2014 tarihinde A Haber e değerlendirirken "Türkiye den gelen suyu güneydeki komşularımızla paylaşmaya hazırız" demiştir. Yine KKTC nin Tarım ve Doğal Kaynaklar Bakanı Amcaoğlu France 3 habere verdiği demeçte " Suyu paylaşmaya hazırız" demiştir. Proje Mersin in Anamur ilçesindeki Dragon Çayı nın üzerine nehir tabanından 88 m. yükseklikte inşa edilen ve toplam 130,5 milyon metreküp depolama hacmine sahip olan Alaköprü Barajı bu projenin ana deposudur. Bu baraj aynı zamanda Anamur ve çevre köylerde sulama amacıyla kullanılırken, yılda 111,27 milyon kwh elektrik üretmesi de planlanmaktadır Projenin Türkiye ayağı olan Alaköprü Barajı nın temeli, 7 Mart 2011 deatılmıştı. 18

19 Bu barajdan alınan su22 kilometre uzunluğunda ve 1500 milimetre çapında düktil boru isale hattı ve 10 bin metreküp hacmindeki Anamuryum Dengeleme Deposuna götürülmektedir. Dengeleme haznesinden alınan su, 1 kilometre uzunluğundaki bir boruyla deniz boru hattına bağlanmaktadır.projenin deniz geçişi80 kilometre 151 metre uzunluğunda, deniz yüzeyinden yaklaşık 250 metre derinlikte ve askıda geçecek olan 1600 milimetre çapındaki yüksek yoğunluklu polietilen boru hattından oluşuyor. Projenin KKTC tarafında ise Güzelyalı bölgesinde 6 megavat gücünde Güzelyalı Pompa İstasyonu, 3 bin 694 metre uzunluğunda ve bin 400 milimetre çapında düktil boru terfi 19

20 hattı,nehir tabanından 58 metre yükseklikte olan 26,5 milyon metreküp depolama hacimli Geçitköy Barajı ile 13 megawatt kurulu gücünde Geçitköy Terfi Merkezi yer alıyor. 3 km uzunluğundaki terfi hattı ile saniyede 2,38 metre küp su Geçitköy Barajı na basılacaktır. İçme-kullanma suyuna yıllık ortalama olarak tahsis edilen 1,20 m 3 /s su Geçitköy Terfi Merkezi vasıtasıyla terfi edilerek içme suyu hatlarına ulaştırılacaktır. Tarım için kullanılacak olan 1,18 m3/s su ise sulama mevsiminde kullanılmak üzere talvegden 58 m yüksekliğinde ve toplam 26,52 milyon metre küp depolama hacmine sahip Geçitköy Barajı nda depolanacaktır. Geçitköy barajının temeli 30 Mart 2012 tarihinde atılmıştır. Boru hatlarının inşası ise Ekim 2012 de başlamıştır. Proje ninilerlemesi 20

21 Gemi toplamda 8 sefer yapacak KKTC Su Temin Projesi nde, deniz geçişi için çalışmalar başlarken, ilk bloğun deniz tabanına yerleştirme işlemi 26 Mart 2014 de tamamlanmıştır. Projenin en kritik ve zor bölümü olan açık deniz boru hattının yerleştirilmesini sağlayacak ankraj blokları, askı halatları ve yüzdürme şamandıraları 2014 yılının Mart ayında denize döşenmeye başlanmıştır. Hollanda menşeili Fairplayer gemisi her biri 220 ton ağırlığında olan 14 adet ankraj bloğunu alarak Taşucu Seka Limanı ndan ayrılmış ve İlk bloğun tabana yerleştirilme işlemi 24 Mart saat de tamamlanmıştır. 21

22 900 er ton kaldırma kapasitesine sahip Fairplayer gemisi toplamda 8 sefer yaparak operasyonu tamamlayacak. Gemi, ankraj bloklarını 2 adet uzaktan kumandalı montaj aracı kullanarak yerleştirecek. Her seferin yaklaşık 9 gün sürmesinin planlandığı operasyon kapsamında 126 adet ankraj bloğu deniz tabanına yerleştirilecek. Bu bloklar üzerlerine, askı halatları ve şamandıraları monte edilmiş şekilde olacak. İlk blok 290 m derinliğe, son blok ise 670 m derinliğe indirilecek. 22

23 Projenin Maliyeti KKTC Su Temini Projesinin yatırım bedeli1 milyar 117 milyon TL olarak açıklandı. Söz konusu bedelin 811 milyon TL sinin KKTC ye gidecek suyun ihale bedeli, geriye kalan 300 milyon TL lik bedel de aktarımı tamamlanan suyun KKTC içindeki dağılım ağı için kullanılacak. 23

24 Orman ve Su İşleri Bakanı Prof. Dr. Veysel Eroğlu ise sadece projenin toplam maliyetinin 1 milyar 117 milyon lira olduğunu ancak ana dağıtım hatları da eklenince yaklaşık 1 milyar 500 milyon liraya çıkacağını açıkladı. 1 milyar 117 milyon TL lik yatırım bedelinin811 milyon TL si suyu KKTC ye ulaştıracak tüm yapıların toplam ihale bedeli, geriye kalan 300 milyon TL lik bedel ise suyun KKTC deki dağıtımının bedeli olarak tespit edildi. Türkiye Cumhuriyeti Orman ve Su İşleri Bakanı Prof. Dr. Eroğlu,bu rakamları açıklarken yaptığı konuşmada suyun Ortadoğu ve bilhassa Kıbrıs ta bir barış vesilesi olmasını arzu ettiklerini de ifade etti. 3. KKTC Ekonomisi 24

25 Kuzey Kıbrıs ekonomisi 2000 li yılların başından bu yana yıllık ortalama %6 gibi yüksek düzeylerde bir büyüme yaşamıştır. Son yıllarda ekonomik gelişme tarım ekonomisinden turizm ve sanayiye doğru büyük bir değişim göstermiştir. Diğer küçük ada ekonomilerinde olduğu gibi Kuzey Kıbrıs ta hizmetler sektörü ekonominin belkemiği durumundadır. Ekonomide önemli yer tutan hizmet sektörü Gayrisafi Yurtiçi Hasılanın %70 inden fazla bir paya sahiptir. Turizm ve yükseköğrenim, hizmetler sektöründe en önemli alt sektörlerdir. Kuzey Kıbrıs ın ödemeler dengesinde Turizm ve Yüksek Öğrenim sektörü gelirleri önemli ve hayati bir yer tutmaktadır. Kuzey Kıbrıs ta ekonominin lokomotifi konumunda olan sektörler Turizm ve Yüksek Öğrenimdir. Net turizm gelirleri 2014 yılında 500 milyon $ olarak tahmin edilmektedir lerde ekonomide önemli bir yeri olan Tarım Sektörü daha sonraki yıllarda bu önemini yitirmiştir. Ekonomideki payı 1985 yılında %21 den2014 yılında %5 e düşen Tarım Sektörünün ekonomideki öneminin giderek kaybolduğu görülmektedir. KKTC de Gayri Safi Yurtiçi Hasılanın Sektörel Dağılımı 2009 Turizm KKTC de lider sektör olan Turizmin geliştirilmesine özel önem verilmektedir yılında KKTC ye gelen ziyaretçi sayısı 800 bin, net turizm gelirleri ise 450 milyon $ olarak gerçekleşmiştir yılında ise turizm gelirinin 500 milyon $ a ulaşacağı tahmin edilmektedir. KKTC artan turist sayısı paralelinde, eko-agro turizm, kuş gözlem imkânları, golf, kaplumbağa izleme, dalma, tarihi yerleri görme gibi pek çok aktivite ile birlikte 5 yıldızlı otellerden tatil köylerine, pansiyonlara kadar yatak ile çeşitli konaklama fırsatları sunmaktadır. Bu yatak kapasitesinin KKTC Hükümeti tarafından uzun vadede e 25

26 çıkartılması hedeflenmiştir. Bu hedef aynı zamanda su ihtiyacının artması anlamına gelmektedir. YIL Net Turizm Gelirleri (Mil. $) Turist Sayısı (Bin) , , , , , ,3 KKTC de Turist Sayısı ve Net Turizm Gelirleri Yüksek Öğrenim KKTC bölgenin en prestijli Yüksek Öğrenim Merkezi olma hedefini ortaya koymuştur. Bu hedef çok doğru ve uygun bir plan hedefi olup bu konuda umut verici gelişmeler sağlanmıştır. Helen KKTC de 9 üniversite faaliyette olup, 65 ülkeden 50 binin üzerinde öğrenci eğitim 26

27 görmektedir. Öğrenim sektöründen elde edilen gelirler artarak 2014 yılında 500 milyon $ la Gayrı Safi Yurtiçi Hasılanın %13 üne ulaşmıştır. Yüksek Öğrenim sektörü Kuzey Kıbrıs için önemli bir gelir kaynağı olarak cari işlemler dengesine çok önemli bir katkı koymaktadır. KKTC de gelişmesi planlanan bu sektörün, Avrupa Birliğinin Erasmus, Socrates programları ve Bologna Sürecine katılımı ile daha da hızlı bir şeklide gelişeceği görülmektedir. Tarım 1980 li yıllarda en büyük istihdam kaynağı olan tarım sektörünün ekonomideki bu önemi yıllar içinde azalmıştır. İşlenmiş tarım ürünleri dışında tarımsal ürünlerin toplam ihracat gelirleri içindeki payı 2009 yılında %29,7 düzeyindedir yılında tarımsal ürünlerin GSYİH daki payı %6,4, istihdamdaki payı ise %4,8 düzeylerinde iken GSYİH daki payı 2014 yılında %5'e düşmüştür. 4. Enerji ve Suyun Şekillendireceği Yeni KIBRIS Doğu Akdeniz e kıyısı olan ülkelerin birçoğunda, KKTC de ve Güney Kıbrıs Rum Yönetiminde tatlı su kaynakları kısıtlıdır. Bu kısıtlı kaynaklar aynı zamanda iklimsel düzensizliklerin hızlı nüfus artışının ve deniz suyu girişi ve sanayi kirliliğinin baskısı altındadır. Bölgedeki ülkelerin çoğu su kaynakları açısından komşu ülkelerden gelen suya bağımlıdır. Doğal Gaz ve Petrol rezervleri nedeniyle bölgenin jeopolitiğinde son dönemde yaşanan değişimin yanısıra ülkeler arasındaki siyasi gerilimler suyun bölgedeki stratejik önemini arttırmaktadır. Küresel ve bölgesel ölçekteki iklim modelleri Akdeniz bölgesinin iklimsel düzensizliklerden çok etkilenecek bir bölge olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çerçevede iklim değişimi nedeniyle bölgede uzun dönemdir artma eğilimi gösteren sıcaklıklar ve azalan yağışlar yakın gelecekte bu coğrafyadaki su döngüsünü olumsuz yönde etkileyecektir. Yerel tatlı su kaynaklarının yetersizliği ve havza ülkelerinin kapalı bir coğrafyada ortak bir kadere sahip olmaları,doğu Akdeniz de artan su sorunları bölgede işbirliğini zorunlu kılmaktadır. Doğu Akdeniz deki son gelişmeler, enerji,su ve gıda güvenliği politikaları ve bu sektörlerin birbirleriyle ilişkileri konusunda bölgeyi bir laboratuvar haline getirmiştir. İklim senaryolarının hemen tümüne göre bu bölgede oluşacağı kesin olan su sorunu, gıda ve enerji güvenliğini de doğrudan etkileyecektir. Bölge ülkelerinin su gıda ve enerji güvenliklerini sağlama çabalarının bölge dengelerine doğrudan veya dolaylı yansımaları olacaktır. Pentagon: 2020 sonrası Bölgede Su Güvenliği İçin Kritik Pentagon dan 2012 ninmartayındayapılanaçıklama bölgenin petro-politiğini gölgede bırakmış ve bu coğrafyanın hidro-jeopolitik açıdan ne denli önemli olduğunu ortaya çıkarmıştır. Bu 27

28 açıklamada"2023 den sonra beklenen kuraklığın bu bölgede sosyo-politik ve diğer tüm dengeleri etkileyeceği ve bu ülkelerde ekonomik ve sosyal sorunlar yaratabileceği uyarısı" yapılmıştır. Diğer bir uyarı da Türkiye'nin Orman ve Su İşleri Bakanından gelmiştir. Bakan Prof. Dr. Veysel Eroğlu 2014 yılının Ekim ayında yaptığı açıklamada "2021 yılındaki muhtemel kuraklığa hazırlık yapıyoruz demiştir." İklim değişimi modellerinin bölgeyle ilgili sonuçlarının yanısıra yapılan bu açıklamalar bölgede kuraklık beklentisinin artık açıkça ifade edildiğini ortaya koymaktadır. Kıbrıs Doğu Akdeniz in çok stratejik bir adasıdır. Bu stratejik önem yeni enerji jeopolitiğinin ortaya çıkmasıyla daha da artmıştır. Adanın etrafında bulunan enerji kaynakları KKTC ve Güney Kıbrıs Rum Kesimindeki ekonomik sorunların aşılması için en büyük umut olmuştur. Güney Kıbrıs ın enerji kaynaklarını bir an önce çıkartmak için son 2 senedir daha hızlı davranması Türkiye yi de harekete geçirmiştir. Türkiye bir yandan bölgedeki enerji kaynakları üzerindeki hak ve çıkarlarını koruyacağını açıklamış diğer taraftan ada için çok önemli olan "Kıbrıs a Boru ile Su Götürme Projesini" hızlandırmıştır. Türkiye nin daha önce KKTC ye Medusa Bag adı verilen su torbalarıyla yine Anamur Soğuksu deresinden su taşıma girişimi 1998 yılında başlamıştı yılında Türkiye den ve m 3 hacimli,denizden çekilerek getirilebilen torbalar ile su taşınması uygun bulunmuş, 5 yıl içerisinde toplam 2,850 milyon m 3 su taşındıktan sonra,yaşanan teknik zorluklar nedeniyle, proje 2002 yılında durdurulmuştur. 28

29 KKTC ye Medusa Bag lerle su taşınması Manavgat Su Temini Projesi ise tamamlanmasına rağmen Doğu Akdeniz bölgesine su transferi için işletmeye geçememiştir. Bunun üzerine bu tesisin kendi bölgesinde ülke içinde içme ve kullanma suyu temini için kullanılması planlanmıştır. Daha sonra Doğu Akdeniz deki enerji hareketliliği 16 senedir Türkiye nin gündeminde olan Kıbrıs a Boruyla Su Taşıma Projesinin harekete geçmesinde etkili olmuştur. Güneydeki enerji, Kuzeydeki su projeleri çok uzun dönemdir Kıbrıs adasının ihtiyaç duyduğu 2 stratejik temel yaşam kaynağının adaya gelmesine yol açmıştır. Bu gelişmelerin ortaya 29

30 çıkardığı yeni su ve enerji jeopolitiği Kıbrıs adasının geleceğini çok büyük oranda şekillendirecektir. KKTC ve Güney Kıbrıs Rum Kesiminin ilişkilerinde yeni bir dönemin başlayacağı görülüyor. Bu yeni paradigma bölgeye dev petrol firmaların yaptığı çok büyük yatırımlar ve İsrail in enerji oyuncusu olma konusunda yakaladığı büyük olanağın da etkisiyle bölgenin istikrarının daha kalıcı olmasına hizmet edecektir. Türkiye Kıbrıs a su sağlayarak bölgede işbirliği ve istikrar arayışı içinde olan bir ülke olduğunu ortaya koymuştur. Gazprom dan, Exon Mobil e kadar birçok küresel petrol devinin ve İsrail, Mısır şirketlerinin bu şirketlerle kurduğu uluslararası ortaklıkların bölgede üretime başlamaları bu bölgede kalıcı bir güven ve istikrar ortamı arayışını arttırmıştır. Bu nedenle yeni jeopolitiğin dinamikleri ile bölge yeniden şekillenmektedir. Bu kapsamda yakın bir gelecekte enerji ve suyun şekillendireceği yeni bir Doğu Akdeniz ortaya çıkmış olacaktır. Barış Suyu nun Adası:Kıbrıs Doğu Akdeniz e kıyısı olan ülkelerde ve Akdeniz deki adalarda halen fiziksel su sorunu yaşanmaktadır. Bu ülkelerin çoğu su kaynakları açısından komşu ülkelerden gelen suya bağımlıdır. Küresel İklim düzensizliklerinden olumsuz olarak etkilenmesi beklenen bölgeler arasında Akdeniz bölgesi de yer almaktadır. İklim değişikliği senaryoları bölgede orta vadede yıllık ortalama yağışların 10 kat azalacağını ve sıcaklıkların artacağını ortaya koymaktadır. Bu da özellik suyu bu havzada bir sorun yada işbirliği aracı yapacaktır. İyimser yada kötümser senaryoların tümüne göre bu bölgede ileriye dönük bir su sorunu oluşacaktır. Havzada yaşanacak su sorunları bölge dengelerini olumsuz etkileyecektir. Bölgenin istikrarsızlaşmasına doğrudan veya dolaylı etkileri olacaktır. Bölgede su yönetiminin öneminin artacağını gösteren bu gelişmeler en uzun kıyıya sahip olan Türkiye yi harekete geçirmiştir. Bu proje ile ilgili Bakanlar Kurulu Kararı 1998 yılında alınmış ve1999 yılında Fizibilite Raporu onaylanmıştır. Bu tarihten sonra projedeki ilerleme yavaşlamış ancak 2012 de Türkiye projeyi hızla bitirme kararını alarak kısa bir süre içinde tamamlamıştır. Bu proje ile Kıbrıs adasında suya dayalı hızlı gelişmeler oluşacaktır. Kıbrıs Adası yakın gelecekte eksikliğini duyduğu Enerji ve Su kaynaklarına kavuşmuş bir ada olarak bölge istikrarına katkıda bulunacaktır. 5. Sonuç ve Değerlendirme Barış Nehri Projesi gerek planlama,projelendirme ve inşaat aşamasında kullanılan yüksek teknoloji bakımından gerekse projenin boyutu açısından dünyada bir ilk olup Türkiye ye büyük bir prestij sağlamıştır. Doğu Akdeniz bölgesinde hidro-jeopolitik açıdan çok önemli bir 30

31 değişim yaratacak olan bu proje aynı zamanda KKTC nin suya bağlı ekonomik gelişmesinde yeni ufuklar açacaktır. Bu çerçevede Türkiye nin Kıbrıs a Barış Nehri Projesi, suyun teknolojik ilerlemeye, ekonomik gelişmeye ve sosyal refaha entegre edildiği bir vizyon projesidir. Bu nedenle adaya getirilen su da siyasi ve ekonomik istikrarın sağlanmasına yönelik yine vizyoner bir anlayışla kullanılmalıdır. Kıbrıs ın geleceği için suyun sektörel bazda rasyonel kullanımı öne çıkmalıdır. Bu kapsamda hızla gelişen sektörler olan Turizm ve Yüksek Öğrenim sektörlerinin10 yıllık dönem içinde GSMH daki payının %50 nin üzerine çıkartılması mümkün olacaktır. Kıbrıs adasında son 30 yılda ortalama yağış miktarının% 40 oranında azalmasına da bağlı olarak KKTC de tarım sektörünün GSMH daki payı giderek azalarak %6 ya düşmüştür. Bölge için yapılan iklim modellerinin sonuçları yağışların gelecekte de önemli ölçüde azalacağını ve sıcaklıkların artacağını ortaya koymaktadır. Bu nedenle tarım sektöründe bitki su ihtiyacı giderek artacaktır. Bu suyun planlandığı gibi %50'sinin tarım sektöründe kullanılması KKTC nin gelişmesinde çok önemli yer tutacak olan Turizm ve Eğitim sektörlerinin gelişmesini önleyecektir.ancak getirilecek barış suyunun %20'sini geçmeyecek şekilde Türkiye'nin net ithalatçı olduğu ve çok az su ihtiyacı olan Ceviz, Badem, Susam gibi katma değeri yüksek ürünlerin yetiştirilmesinde kullanılması düşünülebilir. Bu üretim aynı zamanda kırsal bölgedeki istihdama ve sosyo-ekonomik gelişmeye de önemli bir katkı sağlayacaktır. Bugün için KKTC de olan turizm sektörü yatak kapasitesinin gelecek 10 yılda e çıkartılması Barış Nehri Projesi ile mümkün hale gelmiştir. Aynı şekilde 2013 yılı itibariyle yaklaşık olan yükseköğrenim öğrenci sayısının da e çıkartılması düşünülebilir bir hedef olmuştur. Barış Nehri Projesi, KKTC de Turizm ve Yüksek Öğrenin sektörlerindeki hedeflerin önündeki tüm engelleri kaldırarak çok büyük hedefler konmasına olanak tanımıştır. Bu hedeflere yönelik bir uygulama halen yaklaşık 500 milyon $ olan turizm gelirinin yaklaşık 3,2 milyar dolara ulaşması, Yükseköğrenim gelirinin de 400 milyon dolardan1 milyar dolara çıkarak yıldatoplam4,250 milyar dolar gelir sağlaması sonucunu doğuracaktır. Bu gelişmeler adanın dünya ölçeğinde bir turizm ve eğitim merkezi olarak ön plana çıkmasını sağlayacaktır. Turizm sektörü işgücü ağırlıklı bir hizmet sektörü olup, yatak kapasitesinin yaratılması durumunda KKTC de işsizlik sorunu tamamen ortadan kalkacaktır. Barış Nehri suyunun adaya barış ve istikrar getirmesi, suyun akılcı rasyonel kullanılması ile doğru orantılı olarak artacaktır. Sonuç olarak bu proje ile gelen suyun içme kullanma, turizm ve yükseköğrenim sektörüne tahsis edilmesi öncelikli hedef olmalıdır. Bunun sonucunda KKTC de hayat standardı ve sosyal refahın artarak ve tabana yayılarak gelişmiş ülkeler seviyesine erişmesi barış görüşmelerine olumlu yönde çok büyük katkılar sağlayacaktır. Adada barış ve istikrar için su ve enerji gibi 2 çok stratejik doğal kaynak stratejik bir vizyonla entegre edilerek adanın geleceği için kullanılmalıdır. Türkiye den adaya bağlanan barış 31

32 nehrinin suyu bu entegrasyona katkıda bulunacaktır. Bu da adanın çevresindeki enerji kaynakları potansiyelinin en ekonomik şekilde dünya pazarına ulaştırılması konusunda işbirliği arayışlarının önünü açacaktır. Doğu Akdeniz de işbirliği kapısını açabilecek olan "Barış Suyu" projesi önyargılı siyasi değerlendirmelere konu edilmeden bölge istikrarı için kullanılmalıdır. HidropolitikAkademi: Kıbrıs a Akan Barış Nehri ; Kıbrıs a Barış Suyu Projesi nin bölge barışı ve "Doğu Akdeniz Enerji Koridorunun" istikrarı için önemli bir adım olduğu unutulmamalıdır. Doğu Akdeniz i geçerek Kıbrıs a akacak olan suyun Ada nın güvenliği için bir milat olarak kabul edilmesi gerekir. Suyun adaya götürülmesinin, adanın barış ve istikrarına hizmet etmesi açısından vizyoner bir proje olduğu kavranmalıdır. Adaya götürülen suyun "Örnek olacak bütüncül bir su yönetimi"ile yönetilmesinin suyu adaya götürmek kadar önemli olduğu asla unutulmamalıdır. Kıbrıs ın geleceği için suyun sektörel bazda rasyonel kullanımının öne çıkması gerektiği ve bu kapsamda suyun öncelikle hızla gelişen sektörler olan Turizm ve Yüksek Öğrenim sektörlerinde kullanılmasının daha uygun olacağı görülmelidir. Bu konudaki çalışmaların, kamu ve sivil toplum ile işbirliği içinde hızla başlatılması gereklidir. Dünyada büyüklük ve teknoloji olarak ilk olan bu proje ile getirilen suyun adada su kullanımı bilincinin arttırılmasına katkıda bulunması için gerekli çalışmalar yapılmalıdır. Barış suyunun KKTC nin gelişmesi, kalkınması ve geleceği, için sinerji yaratacağı açıktır. Buradan hareketle adada dinamik kalkınma, gelişme ve güvenlik politikaları geliştirilmelidir. 32

33 Barış suyunun rasyonel ve akılcı kullanımı için %80'inin içme - kullanma turizm ve uluslararası eğitim hizmetleri sektörlerinde,%20'sinin ise katma değeri yüksek ve Türkiye'ye ihracat potansiyeli olan tarımsal ürünlerin yetiştirilmesinde kullanılması doğru olacaktır. Hidropolitik Akademi olarak bu konuda yukarıda sıraladığımız görüş ve önerilerimizi ilgili tüm kurum,kuruluşlar ile ulusal ve uluslararası kamuoyuna sunarız. 33

34 Kaynaklar Yıldız,Dursun, Akdeniz Havzasının Su Potansiyeli ve Hidropolitiği,Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Temmuz 2000, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü,Ankara. Burak, Selmin, Water Politics in Mediterranean Countries, Monographs Blue Plan,May 2000, Sophia, Antipolis. Zehir, Cemal. Dr.,2003 Ortadoğu da Su Medeniyetlerinden Su Savaşlarına Su Vakfı Yayını,İstanbul. Yıldız, Dursun, Akdeniz Havzasında Su Sorunları ve Türkiye Kitabı, TMMOBİMO Ankara Şubesi Yayını,Mart 2003,Ankara. Yıldız, D. Özgüler,H., Water Problems of Mediterranean Developing Countries Under The Climate Change Impacts. Proceedings of International Congress on the Water for Sustainable Development in Mediterranean Basin,21-23 May2005, Algeria. Yıldız, D., Özgüler, H., "The Water Use And Climate Change Impactsin the Eastern Mediterranean Region-Analyses of current situation and future challenges-proceedings of the Second Mediterranean Conference onwater Resources in Mediterranean Basin, ATMED 2, November 14 17,2005, Marrakesh. Yıldız, Dursun, Akdeniz Havzasının Hidrojeopolitiği ve Türkiye, TMMOB İMO Su Politikaları Kongresi, Mart 2006, Bildiriler Kitabı, İMO/Ankara. Yıldız, Dursun, Doğu Akdeniz ve Manavgat Çayı Su Temin Projesi, TMMOB İMO Su Politikaları Kongresi, Mart 2006, Bildiriler Kitabı,İMO/Ankara. Maude Barlov, Mavi Sözleşme, ÇMO Yordam Kitap, 2009, İstanbul. Yaşar, Doğan, Yıldız, Dursun, Doğu Akdeniz de Küresel Satranç, Truva Yayınları, 2012 İstanbul. Türkman, F., Elkıran, G., "Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti nde Su Kaynakları ve Planlaması" TMMOB İMO 2. Su Politikaları Kongresi Bildiriler Kitabı, S. 425, İMO/Ankara. Prof. Dr. Hüseyin Gökçekuş, "KKTC İçme Suyu Temin Projesi Asrın Projesi Olacak, ORSAM-Ortadoğu Analiz Dergisi,Haziran Cilt: 4 - Sayı:

35 35

Ortadoğu'da su ve petrol (*) İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Dursun YILDIZ. İnş Müh Su Politikaları Uzmanı

Ortadoğu'da su ve petrol (*) İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Dursun YILDIZ. İnş Müh Su Politikaları Uzmanı İki stratejik ürünün birbiriyle ilişkisi... Ortadoğu'da su ve petrol (*) Dursun YILDIZ İnş Müh Su Politikaları Uzmanı Petrol zengini Ortadoğu'nun su gereksinmesini gidermek amacıyla üretilen projelerden

Detaylı

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ NDE SU KAYNAKLARI VE PLANLAMASI

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ NDE SU KAYNAKLARI VE PLANLAMASI TMMOB 2. Su Politikaları Kongresi 425 KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ NDE SU KAYNAKLARI VE PLANLAMASI Ferhat TÜRKMAN Gözen ELKIRAN Prof. Dr. Yrd.Doç.Dr. Lefke Avrupa Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü,

Detaylı

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3 Dünyadaki toplam su miktarı 1,4 milyar km3 tür. Bu suyun % 97'si denizlerde ve okyanuslardaki tuzlu sulardan oluşmaktadır. Geriye kalan yalnızca % 2'si tatlı su kaynağı olup çeşitli amaçlar için kullanılabilir

Detaylı

Su Kaynakları Yönetimi ve Planlama Dursun YILDIZ DSİ Eski Yöneticisi İnş Müh. Su Politikaları Uzmanı. Kaynaklarımız ve Planlama 31 Mayıs 2013

Su Kaynakları Yönetimi ve Planlama Dursun YILDIZ DSİ Eski Yöneticisi İnş Müh. Su Politikaları Uzmanı. Kaynaklarımız ve Planlama 31 Mayıs 2013 Su Kaynakları Yönetimi ve Planlama Dursun YILDIZ DSİ Eski Yöneticisi İnş Müh. Su Politikaları Uzmanı Kaynaklarımız ve Planlama 31 Mayıs 2013 21. Yüzyılda Planlama- Kaynaklarımız Su KaynaklarıYönetimi ve

Detaylı

Türkiye nin Su Potansiyelinin Belirlenmesi Çalışmaları

Türkiye nin Su Potansiyelinin Belirlenmesi Çalışmaları T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Türkiye nin Su Potansiyelinin Belirlenmesi Çalışmaları Türkiye Su Bütçesinin Belirlenmesi Çalıştayı 16 20 Mart 2015 / İstanbul A.Deniz

Detaylı

Dünyadaki toplam su potansiyeli. Dünyadaki toplam su miktarı : 1,4 milyar km 3 3/31

Dünyadaki toplam su potansiyeli. Dünyadaki toplam su miktarı : 1,4 milyar km 3 3/31 İçerik Dünyadaki su potansiyeline bakış Türkiye deki su potansiyeline bakış Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Görevleri Mevzuat Çalışmaları Yapılan Faaliyetler Su Tasarrufu Eylem Planı Su Ayakizi Çalışmaları

Detaylı

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü

Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması. Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Su ayak izi ve turizm sektöründe uygulaması Prof.Dr.Bülent Topkaya Akdeniz Üniversitesi Çevre Mühendisliği Bölümü Kapsam Ayak izi kavramı Türkiye de su yönetimi Sanal su Su ayak izi ve turizm Karbon ayak

Detaylı

ADALAR DA İÇMESUYU VE KIBRIS ADA SINA TÜRKİYE DEN SU İLETİMİ

ADALAR DA İÇMESUYU VE KIBRIS ADA SINA TÜRKİYE DEN SU İLETİMİ 6. Ulusal Kıyı Mühendisliği Sempozyumu 17 ADALAR DA İÇMESUYU VE KIBRIS ADA SINA TÜRKİYE DEN SU İLETİMİ Ömer ÖZDEMİR Nesrin BOSTANCI İnşaat Mühendisi-Daire Başkan Yardımcısı İnşaat Mühendisi-Şube Müdürü

Detaylı

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ

SULAMA VE ÇEVRE. Küresel Su Bütçesi. PDF created with pdffactory trial version www.pdffactory.com. Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ Sulama? Çevre? SULAMA VE ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. Hakan BÜYÜKCANGAZ SULAMA: Bitkinin gereksinimi olan ancak doğal yağışlarla karşılanamayan suyun toprağa yapay yollarla verilmesidir ÇEVRE: En kısa tanımıyla

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR

AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR AVRUPA BİRLİĞİ SU ÇERÇEVE DİREKTİFİ VE BU ALANDA TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR Ayla EFEOGLU Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü AB İle İlişkiler Şube Müdürü İÇERİK AB Su Çerçeve Direktifi hakkında genel

Detaylı

MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ

MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü MERİÇ NEHRİ TAŞKIN ERKEN UYARI SİSTEMİ Dr. Bülent SELEK, Daire Başkanı - DSİ Etüt, Planlama ve Tahsisler Dairesi Başkanlığı, ANKARA Yunus

Detaylı

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi

Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Su Yapıları I Su Kaynaklarının Geliştirilmesi Yrd. Doç. Dr. Burhan ÜNAL Bozok Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Yozgat Su, tüm canlılar için bir ihtiyaçtır. Su Kaynaklarının

Detaylı

Antalya Kepez 1 Mart 9 Adet Tesisin Açılış ve Temel Atma Merasimi (1 adedi baraj, 3 adedi içme suyu tesisi, 5 adedi taşkın koruma tesisi)

Antalya Kepez 1 Mart 9 Adet Tesisin Açılış ve Temel Atma Merasimi (1 adedi baraj, 3 adedi içme suyu tesisi, 5 adedi taşkın koruma tesisi) Sayın Valim, Sayın Milletvekillerim, Sayın Müsteşarım, Değerli Genel Müdürlerim, Sayın Belediye Başkanlarım, Antalya Kepez 1 Mart 9 Adet Tesisin Açılış ve Temel Atma Merasimi (1 adedi baraj, 3 adedi içme

Detaylı

CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ

CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ CEYHAN DA SANAYİ KURULUŞLARI BOTAŞ AYLAR İTİBARIYLA TAŞINAN HAM PETROL MİKTARLARI (BİN VARİL) "Son 12 Ay" YIL AY IRAK- TÜRKİYE CEYHAN- KIRIKKALE BATMAN- DÖRTYOL 2011 Aralık 12.653 1.739 1.232 17.743 2011

Detaylı

GAP BÖLGESİNDE YER ALAN İLLERİN YATIRIM FAALİYETLERİ BÖLGESEL TOPLANTISI

GAP BÖLGESİNDE YER ALAN İLLERİN YATIRIM FAALİYETLERİ BÖLGESEL TOPLANTISI T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI GAP BÖLGESİNDE YER ALAN İLLERİN YATIRIM FAALİYETLERİ BÖLGESEL TOPLANTISI Prof. Dr. Veysel EROĞLU Çevre ve Orman Bakanı 18 Ağustos 2009 - Şanlıurfa GÜNEYDOĞU ANADOLU PROJESİ

Detaylı

Sayın Bakanlarım, Sayın Valim, Sayın Milletvekillerim, Sayın Müsteşarım, Değerli Genel Müdürlerim, Sayın Belediye Başkanlarım,

Sayın Bakanlarım, Sayın Valim, Sayın Milletvekillerim, Sayın Müsteşarım, Değerli Genel Müdürlerim, Sayın Belediye Başkanlarım, İzmir 14 Mart Bayındır 9 Adet Tesisin Temel Atma ve Açılış Merasimi ( 6 temel, 3 açılış) (1 adedi sulama, 1 adedi içmesuyu tesisi, 2 adedi gölet, 3 adedi gölet ve sulama, 1 adedi rehabilitasyon, 1 adedi

Detaylı

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu tmmob makina mühendisleri odası TMMOB SANAYİ KONGRESİ 2009 11 12 ARALIK 2009 / ANKARA ALAN ARAŞTIRMASI II Türkiye de Kalkınma ve İstihdam Odaklı Sanayileşme İçin Planlama Önerileri Oda Raporu Hazırlayanlar

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve ÇEVRE Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB ve Çevre- Temel ilkeler AB ve İklim Değişikliği AB ve Su Kalitesi AB ve Atık Geri Dönüşümü Müzakere sürecinde

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

GIDA GÜVENLİĞİ VE YENİ TARIM POLİTİKASINA İLİŞKİN ÖNERİLER

GIDA GÜVENLİĞİ VE YENİ TARIM POLİTİKASINA İLİŞKİN ÖNERİLER GIDA GÜVENLİĞİ VE YENİ TARIM POLİTİKASINA İLİŞKİN ÖNERİLER 30 10 2013 topraksuenerji-ulusal güvenlik denince çoğu zaman zihnimizde sınırda nöbet tutan askerler, fırlatılmaya hazır füzeler, savaş uçakları

Detaylı

Su Hayatı, Biz Suyu Şekillendiriyoruz... 1993 den beri...

Su Hayatı, Biz Suyu Şekillendiriyoruz... 1993 den beri... Su Hayatı, Biz Suyu Şekillendiriyoruz... 1993 den beri... HAKKIMIZDA AKAR-SU Mühendislik Müşavirlik Ltd. Şti. 1993 yılında kurulmuş olan çeşitli alanlardaki geniş kapsamlı projelerle ilgili mühendislik,

Detaylı

Muğla 15 Mart 18 Adet Tesisin Temel Atma ve Açılış Merasimi (9 adedi sulama, 1 adedi içmesuyu, 8 adedi taşkın koruma tesisi)

Muğla 15 Mart 18 Adet Tesisin Temel Atma ve Açılış Merasimi (9 adedi sulama, 1 adedi içmesuyu, 8 adedi taşkın koruma tesisi) Muğla 15 Mart 18 Adet Tesisin Temel Atma ve Açılış Merasimi (9 adedi sulama, 1 adedi içmesuyu, 8 adedi taşkın koruma tesisi) Sayın Bakanım, Sayın Valim, Sayın Milletvekillerim, Sayın Müsteşarım, Değerli

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ KIBRIS RUM KESİMİ ÜLKE RAPORU Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ I.GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Kıbrıs Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Cumhuriyet Coğrafi Konumu : Akdeniz deki beş büyük adadan

Detaylı

Resmî Gazete Sayı : 29361

Resmî Gazete Sayı : 29361 20 Mayıs 2015 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 29361 TEBLİĞ Orman ve Su İşleri Bakanlığından: HAVZA YÖNETİM HEYETLERİNİN TEŞEKKÜLÜ, GÖREVLERİ, ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA TEBLİĞ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam,

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI 25.0 150 22.5 135 20.0 120 17.5 105 15.0 90 12.5 75 10.0 60 7.5 45 5.0 30 2.5 15 0.0 0 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7

Detaylı

Ö:1/5000 25/02/2015. Küçüksu Mah.Tekçam Cad.Söğütlü İş Mrk.No:4/7 ALTINOLUK TEL:0 533 641 14 59 MAİL:altinoluk_planlama@hotmail.

Ö:1/5000 25/02/2015. Küçüksu Mah.Tekçam Cad.Söğütlü İş Mrk.No:4/7 ALTINOLUK TEL:0 533 641 14 59 MAİL:altinoluk_planlama@hotmail. ÇANAKKALE İli, AYVACIK İLÇESİ, KÜÇÜKKUYU BELDESİ,TEPE MAHALLESİ MEVKİİ I17-D-23-A PAFTA, 210 ADA-16 PARSELE AİT REVİZYON+İLAVE NAZIM İMAR PLANI DEĞİŞİKLİĞİ AÇIKLAMA RAPORU Ö:1/5000 25/02/2015 Küçüksu Mah.Tekçam

Detaylı

Basın Bülteni Release

Basın Bülteni Release Basın Bülteni Release BASF, ikinci çeyrekte satış hacmini artırdı 26 Temmuz 2014 BASF, 2014 yılı ikinci çeyreğinde satışlarını yüzde 1 artırarak 18,5 milyar avroya çıkardı. Şirketin faiz ve vergi öncesi

Detaylı

Sayın Bakanım, Sayın Valim, Sayın Milletvekillerim, Sayın Müsteşarım, Değerli Genel Müdürlerim, Sayın Belediye Başkanlarım,

Sayın Bakanım, Sayın Valim, Sayın Milletvekillerim, Sayın Müsteşarım, Değerli Genel Müdürlerim, Sayın Belediye Başkanlarım, Manisa (Alaşehir) 13 Mart 26 Adet Tesisin Temel Atma ve Açılış Merasimi ( 21 temel, 5 açılış) (1 adedi baraj, 2 adedi büyük sulama, 1 adedi gölet, 14 adedi gölet ve sulama, 1 adedi gölet sulaması, 7 adedi

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN SU KAYNAKLARINA ETKİSİ PROJESİ

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN SU KAYNAKLARINA ETKİSİ PROJESİ T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI SU YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TAŞKIN VE KURAKLIK YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİN SU KAYNAKLARINA ETKİSİ PROJESİ Prof. Dr. Erdem GÖRGÜN Dr. Bertan BAŞAK

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

Türkiye de iklim değişikliği ve olası etkileri

Türkiye de iklim değişikliği ve olası etkileri Türkiye de iklim değişikliği ve olası etkileri Ömer Lütfi Şen Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi Mercator-İPM Araştırma Programı & Katkıda bulunanlar: Ozan Mert Göktürk Deniz Bozkurt Berna

Detaylı

European Gas Conference 2015 Viyana

European Gas Conference 2015 Viyana GAZMER - GAZBİR European Gas Conference 2015 Viyana Toplantı Notları Rapor No : 2015 / 001 Tarih : 29.01.2015 Bu rapor 27.01.2015-29.01.2015 tarihlerinde yapılan Avrupa Gaz Konferansına katılım gösteren;

Detaylı

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN 1-1 YARDIMCI DERS KİTAPLARI VE KAYNAKLAR Kitap Adı Yazarı Yayınevi ve Yılı 1 Hidroloji Mehmetçik Bayazıt İTÜ Matbaası, 1995 2 Hidroloji Uygulamaları Mehmetçik Bayazıt Zekai

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM TURİZM BÖLÜMÜ

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM TURİZM BÖLÜMÜ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ULUSAL BİLDİRİMLERİNİN HAZIRLANMASI PROJESİ 6. ULUSAL BİLDİRİM TURİZM BÖLÜMÜ Özgür ZEYDAN Öğr. Gör. Dr. Kasım 2014 Ankara Sunum Planı Önceki bildirimlerde Turizm bölümleri İklim Değişikliği

Detaylı

BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU

BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU BGT Mavi Enerji Elektrik Üretim Dağıtım Pazarlama Sanayi ve Ticaret SU KENARI HİDROELEKTRİK SANTRALİ BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı Konunun önemi Belediyelerin enerji kaynakları; Hidrolik Bio kütle Bu kaynaklardan belediyeler nasıl yararlanabilir, Yenilenebilir enerji

Detaylı

TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ

TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ 2013 ARALIK EKONOMİ TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ Erdem ALPTEKİN Giriş İzmir, 8.500 yıllık tarihsel geçmişe sahip, birçok medeniyetin birlikte hoşgörüyle yaşadığı, oldukça zengin

Detaylı

Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri

Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri Aralık 2015 Eren Demir Uzman Yardımcısı İktisadi Araştırmalar Bölümü 1 Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri 24 Kasım

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ INSTITUTE FOR STRATEGIC STUDIES S A E STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ KASIM, 2003 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ 11 EYLÜL SALDIRISI SONUÇ DEĞERLENDİRMESİ FİZİKİ SONUÇ % 100 YIKIM

Detaylı

TÜRKİYE DE TAŞKIN GERÇEĞİ VE METEOROLOJİK ERKEN UYARI SİSTEMLERİ

TÜRKİYE DE TAŞKIN GERÇEĞİ VE METEOROLOJİK ERKEN UYARI SİSTEMLERİ TÜRKİYE DE TAŞKIN GERÇEĞİ VE METEOROLOJİK ERKEN UYARI SİSTEMLERİ YALÇIN ÜN Meteoroloji Mühendisi Meteoroloji Genel Müdürlüğü Araştırma Dairesi Başkanlığı Çevre Şube Müdür V. Nisan 2013 - İstanbul SUNUM

Detaylı

Ankara 16 Tesisin Temel Atma ve Açılış Merasimi 28 Ağustos 2013, Çarşamba 18:00

Ankara 16 Tesisin Temel Atma ve Açılış Merasimi 28 Ağustos 2013, Çarşamba 18:00 Ankara 16 Tesisin Temel Atma ve Açılış Merasimi 28 Ağustos 2013, Çarşamba 18:00 Sayın Başbakan Yardımcım, Sayın Bakanım, Sayın Valim, Sayın Milletvekillerim, Sayın Büyükşehir Belediye Başkanım, Genel Müdürlerim,

Detaylı

İklim Değişikliğinin Çevre, Tarımsal Üretim ve Sanayi Üzerine Etkileri 22 Kasım 2014. Prof. Dr. Feza KARAER

İklim Değişikliğinin Çevre, Tarımsal Üretim ve Sanayi Üzerine Etkileri 22 Kasım 2014. Prof. Dr. Feza KARAER İklim Değişikliğinin Çevre, Tarımsal Üretim ve Sanayi Üzerine Etkileri 22 Kasım 2014 Prof. Dr. Feza KARAER Su, diğer doğal kaynaklardan farklı olarak, yaşamın ana unsurunu oluşturmaktadır. Bu niteliği

Detaylı

ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI 2023 YILI HEDEFLERİ

ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI 2023 YILI HEDEFLERİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Sanayi tesislerinin alıcı ortama olan etkilerinin ve kirlilik yükünün azaltılması, yeni tesislerin kurulmasına karar verilmesi aşamasında alıcı ortam kapasitesinin dikkate alınarak

Detaylı

Enerji Sektörü Yatırımlarında İklim Risklerinin Yönetimi

Enerji Sektörü Yatırımlarında İklim Risklerinin Yönetimi Enerji Sektörü Yatırımlarında İklim Risklerinin Yönetimi Enerji Sektöründe İklim Değişikliği ve Risk Yönetimi Çalıştayı (Türkiye) Mövenpick Hotel, Ankara 28 Nisan 2015 Dr. Craig Davies Senior Manager,

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

Sayın Bakanım, Sayın Valim, Sayın Milletvekillerim, Sayın Müsteşarım, Değerli Genel Müdürlerim, Sayın Belediye Başkanlarım,

Sayın Bakanım, Sayın Valim, Sayın Milletvekillerim, Sayın Müsteşarım, Değerli Genel Müdürlerim, Sayın Belediye Başkanlarım, Sayın Bakanım, Sayın Valim, Sayın Milletvekillerim, Sayın Müsteşarım, Değerli Genel Müdürlerim, Sayın Belediye Başkanlarım, Adıyaman 7 Mart 14 Adet Tesisin Temel Atma ve Açılış Merasimi ( 4 adet temel

Detaylı

TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU

TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU Ülkemizde, gıda ve elektrik enerjisine olan ihtiyaç, sanayileşme, ekonomik gelişme ve nüfus artışı gibi nedenlerden

Detaylı

Bolu 6 Adet Tesisin Açılış ve Temel Atma Merasimi 20 Temmuz 2014, Pazar 19:00

Bolu 6 Adet Tesisin Açılış ve Temel Atma Merasimi 20 Temmuz 2014, Pazar 19:00 Bolu 6 Adet Tesisin Açılış ve Temel Atma Merasimi 20 Temmuz 2014, Pazar 19:00 Sayın Bakanım, Sayın Valim, Sayın Milletvekillerim, Sayın Belediye Başkanım, Genel Müdürlerim, değerli konuklar, hanımefendiler,

Detaylı

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 SUNUM AKIŞI Bölge Planı Hazırlık Süreci Paydaş Analizi Atölye Çalışmalarının Gerçekleştirilmesi Mevcut Durum Analizi Yerleşim Yapısı ve Yerleşmeler Arası İlişki Analizi

Detaylı

TÜRKİYE DEN KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ (KKTC) NE SU TEMİNİ VE ELEKTRİK NAKLİ PROJELERİ KONUSUNDAKİ GELİŞMELER

TÜRKİYE DEN KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ (KKTC) NE SU TEMİNİ VE ELEKTRİK NAKLİ PROJELERİ KONUSUNDAKİ GELİŞMELER TÜRKİYE DEN KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ (KKTC) NE SU TEMİNİ VE ELEKTRİK NAKLİ PROJELERİ KONUSUNDAKİ GELİŞMELER 1. Giriş : Yıllardır su ve elektrik sıkıntısı çeken Kıbrıs Türklerinin bu ihtiyaçlarının

Detaylı

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL Title of Presentation Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL İçindekiler 1- Yeni Büyük Oyun 2- Coğrafyanın Mahkumları 3- Hazar ın Statüsü Sorunu 4- Boru Hatları Rekabeti 5- Hazar

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

KKTC SU TEMİN PROJESİ. Akif ÖZKALDI DSİ Genel Müdürü 29.03.2014

KKTC SU TEMİN PROJESİ. Akif ÖZKALDI DSİ Genel Müdürü 29.03.2014 T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KKTC SU TEMİN PROJESİ Akif ÖZKALDI DSİ Genel Müdürü 29.03.2014 KKTC SU TEMİN PROJESİ GENEL YERLEŞİM PLANI 2 / 98 KKTC GÜNCEL NÜFUS TAHMİNİ

Detaylı

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 1 Adana Gelecek Stratejisi Konferansı Çalışmanın amacı: Adana ilinin ekonomik, ticari ve sosyal gelişmelerinde

Detaylı

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

TEMA Vakfı, İstanbul Projeleri Raporu nu Açıkladı

TEMA Vakfı, İstanbul Projeleri Raporu nu Açıkladı TEMA Vakfı, İstanbul Projeleri Raporu nu Açıkladı İstanbul un geleceğini etkileyecek üç proje olan 3. Köprü, 3. Havalimanı ve Kanal İstanbul un hayata geçirilmesi halinde meydana gelebilecek etkiler TEMA

Detaylı

Değişiklik Paketi: 14

Değişiklik Paketi: 14 Değişiklik Paketi: 14 10 Kasım 2014 Tarihinde Bakanlar Kuruluna Sunulan, 12 Kasım 2014 tarihindeki Bakanlar Kurulu Toplantısında İlk Görüşmesi Yapılan ve 11 Aralık 2014 Tarihinde Planlama Makamına Geri

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ ÖĞRETMENLERİNİ PROJE DANIŞMANLIĞI ÇALIŞTAYI PROJE ÖNERİSİ BAŞVURU FORMU 8-15 Temmuz 2012

FEN ve TEKNOLOJİ ÖĞRETMENLERİNİ PROJE DANIŞMANLIĞI ÇALIŞTAYI PROJE ÖNERİSİ BAŞVURU FORMU 8-15 Temmuz 2012 FEN ve TEKNOLOJİ ÖĞRETMENLERİNİ PROJE DANIŞMANLIĞI ÇALIŞTAYI PROJE ÖNERİSİ BAŞVURU FORMU 8-15 Temmuz 2012 Grup Adı: Kılıç Balığı Proje No : 1.Proje Başlığı: Kuraklık sorunumuz olmayacak! Öneren Kişi/Kuruluşun

Detaylı

Havzalararası Su Transferinde Büyük Adım: KKTC İçme Suyu Temin Projesi

Havzalararası Su Transferinde Büyük Adım: KKTC İçme Suyu Temin Projesi Trodos dağlarının kuzeyinde, Rum kesiminde yapılmış olan barajlar nedeniyle KKTC de yer alan barajlara ve akiferlere yeterli miktarda su ulaşamamaktadır. Havzalararası Su Transferinde Büyük Adım: KKTC

Detaylı

DÜNYA TURİZMİNDE GELECEĞE YÖNELİK EĞİLİMLER

DÜNYA TURİZMİNDE GELECEĞE YÖNELİK EĞİLİMLER DÜNYA TURİZMİNDE GELECEĞE YÖNELİK EĞİLİMLER İnsanoğlunun farklı amaçlarla turizm hareketlerine katılacağı ve yeni turizm türlerinin gelişeceğini söylemek mümkündür. Turizm hareketleri artarak ve çeşitlenerek

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012

DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012 DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI YENİ TEŞVİK MEVZUATI HAKKINDA EKONOMİ BAKANINA HAZIRLANAN RAPOR 2012 1 1. Giriş Bölgesel kalkınma veya bölgesel gelişmeler son yıllarda hepimizin üstünde tartıştığı bir

Detaylı

GÖKÇESU (MENGEN-BOLU) BELDESİ, KADILAR KÖYÜ SİCİL 112 RUHSAT NOLU KÖMÜR MADENİ SAHASI YER ALTI PATLAYICI MADDE DEPOSU NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU

GÖKÇESU (MENGEN-BOLU) BELDESİ, KADILAR KÖYÜ SİCİL 112 RUHSAT NOLU KÖMÜR MADENİ SAHASI YER ALTI PATLAYICI MADDE DEPOSU NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU GÖKÇESU (MENGEN-BOLU) BELDESİ, KADILAR KÖYÜ SİCİL 112 RUHSAT NOLU KÖMÜR MADENİ SAHASI YER ALTI PATLAYICI MADDE DEPOSU NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU Planlama Alanı : Bolu ili, Mengen ilçesi, Kadılar

Detaylı

Technology. and. Machine

Technology. and. Machine Technology and Machine Cezayir Teknoloji İthal Etmek İSTİYOR Kuzey Afrika nın en geniş yüzölçümüne, 35 milyona yakın nüfusa ve büyük petrol ve doğal gaz rezervlerine sahip olan Cezayir, ekonomik veriler

Detaylı

BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR

BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR Gözde SEVİLMİŞ Giderek artan nüfusa paralel olarak gıda maddeleri tüketimi ve dolayısıyla bitkisel yağ tüketimi artmaktadır. Diğer yandan artan gıda

Detaylı

KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU

KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı Temmuz - 2014 Üniversitemizde, 2013-2017 Stratejik Planında da belirtilen amaç ve hedeflerimize ulaşmak için geçmişte olduğu

Detaylı

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER

TÜRKİYE DOĞAL GAZ MECLİSİ 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2013-2014 KIŞ DÖNEMİ DOĞAL GAZ GÜNLÜK PUANT TÜKETİM TAHMİNİ VE GELECEK YILLARA İLİŞKİN ALINMASI GEREKEN TEDBİRLER 2014 İÇİNDEKİLER 1. Talebe İlişkin Baz Senaryolar 2. Doğal Gaz Şebekesi Arz İmkânlarına

Detaylı

DOĞU AKDENİZ ÜLKELERİNİN SU KAYNAKLARI VE SU SORUNLARI

DOĞU AKDENİZ ÜLKELERİNİN SU KAYNAKLARI VE SU SORUNLARI DOĞU AKDENİZ ÜLKELERİNİN SU KAYNAKLARI VE SU SORUNLARI Dursun YILDIZ (*) 1. GİRİŞ Akdeniz binyıllardan beri gelişen uygarlıklar için önemli bir kavşak noktası olmuştur. Bu bölgede tarih ve coğrafya, kıyılardan

Detaylı

Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar. Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013

Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar. Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013 Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013 Havza Rehabilitasyonu Planlaması İÇERİK Tanımlar (Havza, Yönetim ve Rehabilitasyon)

Detaylı

Türkiye Tarımında Enerji Tüketimi

Türkiye Tarımında Enerji Tüketimi ÖZET Türkiye Tarımında Enerji Tüketimi H.Hüseyin ÖZTÜRK Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makinaları Bölümü01330 Adana hhozturk@cu.edu.tr Bu çalışmada, Türkiye tarımında enerji tüketimi incelenmiştir.

Detaylı

Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu

Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu II. Sağlık Ekonomisi Kongresi, 4-5 Aralık 2014 Ecz. Halil Tunç Köksal Genel Sekreter Yrd. Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Sosyal Güvenlik Reformu

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI

TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI SU YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI Tuğçehan Fikret GİRAYHAN Orman ve Su İşleri Uzmanı 17.11.2015- ANTALYA İÇERİK Taşkın Kavramı ve Türkiye

Detaylı

10-11 Şubat 2014 DSİ ETLİK EĞİTİM TESİSLERİ ANKARA

10-11 Şubat 2014 DSİ ETLİK EĞİTİM TESİSLERİ ANKARA 10-11 Şubat 2014 DSİ ETLİK EĞİTİM TESİSLERİ ANKARA ÇALIŞMA GRUBU Adı Soyadı Görevi Çalıştığı Kurum Dr. Ozan DENİZ Başkan Çanakkale Onsekiz Mart Üni. Jeoloji Mühendisliği Bölümü Birol ÖZER Başkan Yardımcısı

Detaylı

GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ

GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ GÖNEN BİYOGAZ TESİSİ Ülkemizde, gıda ve elektrik enerjisi ihtiyacı, ekonomik gelişme ve nüfus artışı gibi nedenlerden dolayı hızla artmaktadır. Gıda miktarlarında, artan talebin karşılanamaması sonucunda

Detaylı

Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal

Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal kaynaklı kirlilik azaltılacak, Marjinal alanlar üzerindeki

Detaylı

MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU

MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU 2007 yılında uluslararası kağıt ve ambalaj grubu Mondi Grup un bir parçası haline gelen, Mondi Tire Kutsan

Detaylı

TÜRKİYE DE SU POTANSİYELİ VE ATIKSULARIN GERİ KULLANIMI

TÜRKİYE DE SU POTANSİYELİ VE ATIKSULARIN GERİ KULLANIMI TMMOB 2. Su Politikaları Kongresi 273 TÜRKİYE DE SU POTANSİYELİ VE ATIKSULARIN GERİ KULLANIMI Veysel ASLAN Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Su ve Toprak Dairesi Başkanı Ankara /

Detaylı

GAMBİYA ÜLKE RAPORU. Türkiye İşadamları ve Sanayiciler Konfederasyonu Afrika Koordinatörlüğü http://www.tuskon.org africa@tuskon.

GAMBİYA ÜLKE RAPORU. Türkiye İşadamları ve Sanayiciler Konfederasyonu Afrika Koordinatörlüğü http://www.tuskon.org africa@tuskon. GAMBİYA ÜLKE RAPORU 1. Nüfus: 1.797.860 (Dünyada 149.) 2. Nüfus artış oranı: % 2,4 (Dünyada 32.) 3. Yaş yapısı: 0-14yaş: % 40 15 64 yaş: % 57 65 yaş ve üstü: % 3 4. Şehirleşme: % 58 5. En büyük şehir:

Detaylı

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ Öncelikler ve İhtisaslaşma Organizasyon ve Eşgüdüm Yaşam Kalitesinin Artırılması Sürdürülebilir Kalkınma Bilgi Toplumuna Dönüşüm Rekabet Gücünün

Detaylı

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ

inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ 2014 EKİM SEKTÖREL inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ Nurel KILIÇ OECD verilerine göre, 2017 yılında Türkiye, Çin ve Hindistan dan sonra en yüksek büyüme oranına sahip üçüncü ülke olacaktır. Sabit fiyatlarla

Detaylı

Kırklareli 15 Tesisin Açılış ve Temel Atma Merasimi 25 Mayıs 2013, Cumartesi 15:30

Kırklareli 15 Tesisin Açılış ve Temel Atma Merasimi 25 Mayıs 2013, Cumartesi 15:30 Kırklareli 15 Tesisin Açılış ve Temel Atma Merasimi 25 Mayıs 2013, Cumartesi 15:30 Sayın Bakanım, Sayın Valim, Sayın Milletvekillerim, Sayın Belediye Başkanlarım, Genel Müdürlerim, değerli konuklar, hanımefendiler,

Detaylı

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Daha kapsayıcı bir toplum için sözlerini eyleme dökerek çalışan iş dünyası ve hükümetler AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Avrupa da önümüzdeki

Detaylı

Kuraklıkta Son Durum. Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar erteke@tskb.com.tr

Kuraklıkta Son Durum. Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar erteke@tskb.com.tr Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar erteke@tskb.com.tr Ağustos 2014 2013-2014 kış döneminde ülke genelinde etkisi hissedilen meteorolojik kuraklık, 2014 ün ilk yarısında bölgesel olarak devam etti. Türkiye

Detaylı

1. İklim Değişikliği Nedir?

1. İklim Değişikliği Nedir? 1. İklim Değişikliği Nedir? İklim, en basit ifadeyle, yeryüzünün herhangi bir yerinde uzun yıllar boyunca yaşanan ya da gözlenen tüm hava koşullarının ortalama durumu olarak tanımlanabilir. Yerküre mizin

Detaylı

YALOVA DA SUYUN KULLANIMI, TASARRUFU, GERİ DÖNÜŞÜMÜ VE YÖNETİMİ

YALOVA DA SUYUN KULLANIMI, TASARRUFU, GERİ DÖNÜŞÜMÜ VE YÖNETİMİ KSIM YLOV D SUYUN KULLNIMI, TSRRUFU, GERİ DÖNÜŞÜMÜ VE YÖNETİMİ GÖRÜŞ VE ÖNERİLER Yalova YLOV D SUYUN KULLNIMI, TSRRUFU, GERİ DÖNÜŞÜMÜ VE YÖNETİMİ KONUSUND KENT KONSEYİ NİN GÖRÜŞ VE ÖNERİLERİ ) Yerüstü

Detaylı

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ EYLEM PLANINDA SU

İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ EYLEM PLANINDA SU T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI SU YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TAŞKIN VE KURAKLIK YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ EYLEM PLANINDA SU TANSEL TEMUR Meteoroloji Mühendisi Ulusal Su ve Sağlık Kongresi,

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI İLE KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ ÇEVRE KORUMA BAKANLIĞI ARASINDA ÇEVRE ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI İLE KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ ÇEVRE KORUMA BAKANLIĞI ARASINDA ÇEVRE ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI TÜRKİYE CUMHURİYETİ ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI İLE KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ ÇEVRE KORUMA BAKANLIĞI ARASINDA ÇEVRE ALANINDA İŞBİRLİĞİ ANLAŞMASI Bundan böyle "Taraflar" olarak anılacak olan Türkiye Cumhuriyeti

Detaylı

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ 2014 OCAK SEKTÖREL YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri sektörü, ekonomiye döviz girdisi, yurt dışında istihdam imkanları, teknoloji transferi ve lojistikten ihracata

Detaylı

II. Organize Sanayi Bölgesi

II. Organize Sanayi Bölgesi 2 II. Organize Sanayi Bölgesi 2.1 İmar Planı 25.08.2008 tarihinde Sanayi ve Ticaret Bakanlığınca onaylanan 1/5000 ölçekli nazım ve 1/1000 ölçekli uygulama imar planlarımız 15.09.2008 tarihinde Ankara Valiliği

Detaylı