Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Eşgösterenlilik

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Eşgösterenlilik"

Transkript

1 2010 Yılı İtibarıyla Höşöö Tsaídam Bölgesi ve Orhun Vadisi Dil Araştırmaları... Sayı: 12 Bahar 2013, Dîvânü ss. Lügati t-türk te Geçen Her Kelime Türkçe Kökenli midir? Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Eşgösterenlilik Emine Atmaca * 1 Özet: Anlam biliminin en zor konularından biri de eşgösterenlilik tir. Türk dilinin kelimelerine genel yapı itibarıyla bakıldığında araştırmacılar tarafından eşadlılık, eşseslilik [~homophone ~ omofon (<Eski Grekçe homos benzer +phone ses )] ve eşyazımlılık [~homograph ~ omograf (<Eski Grekçe homos benzer + garpho yazı )] başlığı altında verilen örneklerin birbirine karıştırıldığı görülür. Bu sebepten bu terimler arasındaki karmaşaya son verecek ve her üç terimi de üst kategoride kapsayacak eşgösterenlilik terimi kullanılmalıdır. Bu makalede, Eşgösterenliliğin ölçütü nedir? Eşgösterenli bir kelimenin oluşum aşamaları ve çokanlamlılık ile eşgösterenliliği birbirinden ayıran unsurlar nelerdir? gibi sorular cevaplandırıldıktan sonra eski Oğuz Türkçesinden günümüz Türkiye Türkçesine kadar taranılan kaynaklarda tespit edilen eşgösterenlilik örnekleri ve kazandıkları anlam yüklerine yer verilmiştir. Anahtar sözcükler: Eski Oğuz Türkçesi, anlam bilimi, eşgösterenlilik, çokanlamlılık. Old Oghuz Turkish Turkey Turkish Up Today Homonymy Abstract: One of the most topics of semantics is homonymy. When its looked to Turkish Literature words by general view, it seems like, the homonymie [~ homophone ~ omofon (< homos Old Greek similar + phone voice )] and homograph [~ homograph ~ omograf (< homos Old Greek similar + garpho post )] confused the researchers. For this reason, to end this complexity between these terms, the term which covers three of them, homograph is used. In this article, What is the level of homograph, what are the main features which seperate the homograph and polysemy from each other? were answered through the meanings which the sources gained which were scanned the sources existed from Old Oghuz Turkish untill Turkey (Present) Turkish. Key words: Old Oghuz Turkish, semantic, homonymy, polysemy. ** Dr. Sakarya Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Araştırma Görevlisi sakarya.edu.tr; 117

2 Emine Atmaca Giriş Anlam bilimi ve özellikle sözlük biliminin en zor konularından biri de eşgösterenlilik (~Alm. homophonie, Fr. homophonie, İng. homonymy, Rus. омонимия) tir. Bu dil bilimi terimini, Aksan (2006) eşadlılık biçiminde bir dil içinde birbirinden bütün bütün ayrı iki ya da daha çok kavramın ses ya da yazım açısından aynı nitelikteki göstergelerle dile getirilmesi olarak tanımlamış, eşseslilik ve eşyazımlılık ı da eşadlılık ın alt türleri olarak vermiştir. Kazak dil biliminin temsilcilerinden Ahanov (2002), omonimya (< Rus. омонимия) terimi başlığı altında bu konuyu şöyle açıklamıştır: a) eşsesli (~homophone ~ omofon [(< homos (Eski Grekçe)+phone ses )]) Yazılışları aynı, telaffuzları farklı olan kelimelerdir. Mesela; karala- karalamak ile kara ala siyah ile beyaz renklerinin karışmasının sonucunda oluşan renk, b) eşyazılı~eşyazımlı (~homograph ~ omograf (< homos (Eski Grekçe) + garpho yazı )) Yazımı aynı, vurgunun farklı olmasından dolayı değişik söylenen sözlerdir. Mesela; bölme (üydin) bölegi evin odası ile bölme böl- fiilinin olumsuz biçimi 1. Vardar (1998), eşseslilik, eşadlılık ve eşyazımlılık ı birbirinden ayırmış ve şöyle tanımlamıştır: Eşseslilik, kimi dillerde görülen yazılışı ayrı, söylenişi aynı olan sözcüklerin; eşadlılık, gösterileni ayrı, göstereni özdeş olan sözcüklerin; eşyazımlılık kimi dillerde görülen, söylenişi ayrı, yazılışı aynı olan göstergelerin özelliği. Korkmaz (1992) da Söyleniş ve yazılışları birbirinin aynı olup da anlamları/görevleri ve gösterdikleri kavramlar açısından birbirleriyle hiçbir ilişkisi bulunmayan ek ve kelimeler e eş sesli; Ayrı anlam veya görevdeki kelime ve eklerin ses ve yazılış bakımından aynı olmaları durumu nu da eş seslilik olarak tanımlamıştır. Ayrıca Korkmaz, kitabında eş adlı, eş sesli ve eş yazımlı şeklinde ayrı ayrı terimler kullanmamıştır. Tepeli (2006), makalesinde eş adlı - eş adlılık, eş sesli - eş seslilik/sesteş - sesteşlik, eş yazımlı - eş yazımlılık terimlerini birbirinden ayırmış ve farklı terimlerle karşılanan bu türden yapılar için daha kapsayıcı olacağını düşündüğünden eş biçimli - eş biçimlilik terimlerini kullanmıştır. Ses, ses cihazımızın bir tek hareketiyle hava akımına yapılan bir müdahale sonucunda ses yolunda ortaya çıkan bir dil unsurudur. Ad ise anlamı ve gramer vazifesi bulunan tek başına kullanılabilen ses veya sesler topluluğundan oluşan bir dil unsudur. Türk dilinde ses, bir kelime çeşidi değildir. Türk dilinin ad (~isim) ve fiil olmak üzere iki kelime çeşidi vardır 2. Bunlar da Türk dilinin ekleşme ve birleştirme sisteminde birbiriyle karşıtlık ilişkisi içerisinde yer alırlar. Dolayısıyla eşseslilik ve eşadlılık terimleri karşıladıkları kavramlar bakımından 1 Standart Türkiye Türkçesinde bu türden kelimelerin sayısı azdır. Mesela; kâr, kar; yâr, yar gibi kelimeler dikkate alındığında yabancı dillerden Türkçeye geçmiş sözcüklerin yani; alıntı şekillerin (~borrwing) yol açtığı eşgösterenlilik olgusuyla karşı karşıya kalındığı anlaşılacaktır. Bu sözcüklerdeki telaffuz farkı imla işaretiyle ortadan kaldırılmaya çalışılır [Ö. Acar 2010:244]. 2 Geleneksel gramer kitaplarında sıfat, zarf, edat, bağlaç, zamir gibi kelime çeşidi olarak verilenler, bir kelime çeşidi olmayıp ismin ekleşme ve birleştirme sisteminde aldığı görev adlarıdır. 118

3 Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Eşgösterenlilik farklı dilbilim terimleridir. Mesela; Türkiye Türkçesinde çil I bir kuş çeşidi ve çil II yüzde oluşan lekeler kelimelerinin yazılışları aynı; fakat kökenleri farklıdır. Çoğu dilbilimci, bu türden kelimeler için ses değerlerinin aynı olması münasebetiyle eşseslilik terimini kullanmaktadır. Ancak bu türden kelimeler için eşadlı terimi kullanılmalıdır. Yazılışları farklı olup söylenişleri bir olan biçim birimlere ise eşsesli denebilir. Mesela; grup~gurup, yag~ya (Tepeli 2006: 21) kıral~kral, cürm-cürüm gibi kelimeler söylenişlerinin benzerliğinden dolayı eşseslidir. Ayrıca Türkçedeki kelimelerde eşadlılık, eşseslilik ve eşyazımlılık bir aradadır. Yani; eşadlı olan bir kelime hem eşsesli hem de eşyazımlıdır. Saussure ün dediği gibi dil, sözcüklerin oluşturduğu bir liste değil, göstergeler sistemidir. Veya dil, gösteren ve gösterilen arasındaki çağrışım ilişkisidir. Gösteren, gösterilenle birleşerek göstergeyi oluşturan ses ya da sesler bütünü; göstergenin özdeksel yönünü oluşturan işitim imgesi (Vardar 2002: 106)dir. Dilde gösteren, seslerden oluştuğu için maddi bir nitelik taşır. Dolayısıyla eşseslilik, eşadlılık ve eşyazımlılık terimlerinin her üçünü de en iyi karşılayan üst kategorideki terim eşgösterenlilik olmalıdır. Yani; eşseslilik, eşadlılık ve eşyazımlılık terimleri, eşgösterenliliğin alt başlığında, ayrı madde başlarında yer alabilirler. Bu bağlamda, bu makalede bu türden yapıların üst başlığı için eşgösterenlilik terimi kullanılmıştır. 1. Eşgösterenlilik Eşgösterenlilik, genellikle tek veya iki heceli kelimeler arasında gerçekleşen, dilde ses değerleri bakımından aynı; fakat anlamları ve fonksiyonları bakımından farklı olan kelimelere denir. Eşgösterenlilik, kelimenin kök ve gövdelerinin yanısıra çekimli yapılarda ve cümle şeklinde de olabilir (Karaağaç 1994: 34). Mesela; Kara tünde kara baspasa, Ertisti arlı-berli kezgen kayıkşını kaşan kördin Karanlık gecede kimsenin olmadığı zaman İrtiş i aşağı yukarı gezen kayıkçıyı ne zaman gördün (M. Avezov) örneğinde renk anlamındaki kara kelimesi, edebî dildeki terbiyesiz, edepsiz, yalancı anlamındaki kara kelimesi ile eşgösterenli olacak şekilde kullanılmıştır. Ama kara kelimesi burada sadece eşgösterenli olmamakta, aynı zamanda insan anlamını da yüklenmektedir. Edebî dildeki eşgösterenli kelimeler ile konuşma dilindeki eşgösterenli kelimeleri birbirinden ayırmak oldukça zordur. Çünkü; edebî dilde kullanılan eşgösterenlilerin çoğu, günlük konuşma dilinde tamamen kalıplaşmış ve halkın geneline ait kelimeler olmuştur (Balakayev vd. 2005: 100). Eşgösterenliliğin oluşma sebepleri şöyledir: a) Bazı eşgösterenli kelimeler, çok anlamlı kelimelerin anlamları arasındaki leksik bağın kopması sonucunda oluşmuştur. Mesela; Kazak Türkçesinde jabagı (I) altı aydan büyük, bir yaşından küçük tay ile jabagı (II) 119

4 Emine Atmaca kıştan kalmış eski yün, yapağı kelimelerinin kökenleri birdir (Ahanov 2002: ). Dolayısıyla bu kelimeler, Kazak Türkçesi sözlüğünde aynı madde başında numaralandırılarak verilmiştir (Koç vd. 2003: 149). Eşgösterenlilik ve çokanlamlılık ayrımında, Bugün için çokanlamlı gibi görünen kelimelerin bütün anlamları eşgösterenlilik ilişkisi içinde olabilir veya bugün anlamları arasındaki ilişki unutulduğu için eşgösterenli olarak düşünülen pek çok kelime, aslında eski devirlerin çokanlamlı tek bir kelimesi olabilir. hususları göz önünde bulundurulmalıdır. Mesela; Oğuz grubu lehçelerinde bir yere girip çıkarken geçilen ve açılıp kapanma düzeni olan duvar veya bölme açıklığı anlamında kapı kelimesinin kullanılmasına karşılık, Kıpçak ve Karluk grubu lehçelerinde yeşik~yesik~esik (<eşü- örtmek + -k) (Eren 1999: 140) kelimesi kullanılmaktadır. Oğuz grubu lehçelerinde eşik, kapı boşluğunun alt yanında bulunan alçak basamak anlamındadır. Kıpçak ve Karluk grubu ise bugün Oğuz grubunun eşik dediği yer için Moğolca bosaga~bosağa kelimesini kullanmaktadır (Atmaca ve Adzhumerova 2010: 39). Dolayısıyla eşik kelimesi, bugün çokanlamlılıktan kaynaklanan eşgösterenli bir kelime örneğidir. b) Bazı eşgösterenli kelimeler de çeşitli ses olaylarının sonucunda söyleyişlerinin aynılaşmasıyla oluşmuştur. Mesela; Kazak Türkçesinde eyer anlamındaki eger kelimesi, (/g/ > /Ø/ erimesi sonucunda) er kelimesine dönüşmüş, anlam bakımından hiç de yakınlığı olmayan er erkek, yiğit, damat kelimesiyle eşgösterenli olmuştur (Ahanov 2002: ) Tatar Türkçesinde /o/ > /u/ ses değişimi dolayısıyla kol el kelimesi, kul el olmuş; Türkiye Türkçesindeki kul kul, köle (Öztekten 2007: 200) kelimesiyle eşgösterenli olmuştur. c) Bazı eşgösterenli kelimeler de alıntı kelimeler ve yerli kelimelerin söyleyişlerinin benzerliği sonucunda oluşmuştur. Mesela; Rusçada girya ağırlık kelimesi, Kazak Türkçesinde, Kazak Türkçesi fonetik özelliklerine uydurularak kir e dönüştürülmüş, kir kir, pis (Ahanov 2002: ) kelimesiyle eşgösterenli olmuştur. Rusçadan alıntı 16,3 kiloluk ölçme birimi olan pud kelimesi de Kazak Türkçesinde Kazak Türkçesi fonetik özelliklerine uydurularak put a (Atmaca 2012: 288) dönüştürülmüş, put put, tapınacak, sanem kelimesiyle eşgösterenli olmuştur. ç) Bazı eşgösterenli kelimeler de kelime köklerine eşgösterenli eklerin getirilmesi sonucunda oluşmuştur. Mesela Kazak Türkçesinde a) Fiilden ad yapma eki s: ayt-ı-s I atışma ; ayt-ı-s- II söyleş- b) Fiilden ad yapan k eki ve fiilden fiil yapan k eki; kız- fiiline bu eşgösterenli ekler getirilerek hem ad ( kızık suret ilginç şekil ) hem de fiil ( kızıgıp ta karaydı şaşkın bir şekilde baktı ) türetilmiştir (Ahanov 2002: ). Eşgösterenlilik, a) Tam eşgösterenlilik b) Tam olmayan eşgösterenlilik 120

5 Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Eşgösterenlilik olmak üzere ikiye ayrılır (Şeka 2011: ). Tam eşgösterenlilikte kelimelerin hem şekilleri hem de fonksiyonları aynıdır. Mesela; Standart Türkiye Türkçesinde kolun bilekten parmak uçlarına kadar olan, tutmaya ve iş yapmaya yarayan bölümü anlamındaki el ile ülke, yurt, ahali, halk anlamındaki el (<*ēl) kelimeleri eşgösterenlidir. Tam olmayan eşgösterenlilikte ise şekilleri aynı olan kelimelerin fonksiyonları farklıdır. Mesela; Arapçada Hz. Hızır anlamındaki hıdır kelimesi Kazak Türkçesinde, Kazak Türkçesi fonetik özelliklerine uydurularak (#x > #q patlayıcılaşması sonucunda) 1. Oturmaya gitmek 2. Gezmek dolaşmak anlamındaki kıdır- kelimesiyle eşgösterenli olmuştur. 2. Eşgösterenlilik ve Çokanlamlılık Michel Bréal (1924) tarafından 1887 yılında dilbilimde polysémie terimiyle karşılanan çokanlamlılık, bir kelimenin birbiriyle bağlantılı birden çok anlama sahip olmasıdır. Bréal e göre çokanlamlılık, eksilti (~ellipsis) 3 olaylarının sonucunda meydana gelmiştir. Lyons a (1977) göre, kelimelerdeki anlam bulanıklılığı (~ambiguity) dır. Anlam bilimi ve söz varlığı çalışmalarında eşgösterenlilik ve çok anlamlılık kavramları birbirine kolayca karıştırılmaktadır. Çünkü; çokanlamlı kelimeler, şekilleri itibarıyla eşgösterenli kelimelere benzerler (Balakayev ve ark. 2005: 94). Hasenov (2003) da eşgösterenli kelimelerle çok anlamlı kelimelerin aralarındaki ortaklığı, yazılışları ve söylenişlerinin aynı olmasına bağlar. Eşgösterenlilikte, birbiriyle anlamca ilgisi bulunmayan kavramlar, ya bir tesadüf sonucu ya da kimi zaman yabancı bir dilden alınan ögelere eşlik nedeniyle aynı göstergeyle anlatılır duruma gelmiştir. Mesela; yap- çok anlamlı fiillerimizden biridir. Räsänen sözlüğünde (1969) bu kelimeyi, yap- (I) yapmak, inşa etmek ; yap- (II) kaplamak, örtmek şeklinde iki başlıkta ele almış ve eşgösterenli kabul etmiştir. Aynı şekilde Sevortyan da sözlüğünde (1989) kelimeyi iki ayrı başlıkta ele almıştır: yap- kapat- ve yap- yapıştır-. Ayrıca bu iki kelimenin köken bağlantısının net olmadığını söylemiştir. Ancak Clauson sözlüğünde (1972) kelimenin inşa et-, kapat-, ört-, yapıştır- anlamlarını birleştirmiş ve kelimeyi çokanlamlı olarak vermiştir. Kelime, Clausonun da ifade ettiği gibi çokanlamlıdır ve Räsänen in söylediklerinin aksine kelimenin türemişleri de bunu kanıtlamaktadır. Bugün Standart Türkiye Türkçesinde yap- fiilinden türemiş şekiller yapış-, yapışık, yapışkan, yapışıcı, yapıştırıcı vb. örneklerde de örtmek anlamı devam etmektedir. 3 Pierre Guiraud a göre ellips, bir tamlamada meydana getirilen kısaltmayı ifade eden bu anlam olayı, birleşik bir deyimin öğelerinden birinin atılması dır. [Anlambilim çev. Berke Vardar, Kuzey yayınları, 1984 s. 47]. 121

6 Emine Atmaca Eşgösterenlilik ve Çokanlamlılık ı Ayırma Ölçütleri: Dilbilimcilerin pek çoğu çokanlamlı bir kelimenin farklı leksik anlamları ile eşgösterenli kelimeler arasında kesin bir sınır belirlemenin çok zor olduğunu söylerler (Şanskiy 2007: 52). Bazı dilbilimcilere göre de çokanlamlılık, ilk başta aynı kök morfemlerin semantik gelişiminin bir sonucu değildir. Dilin farklı şekillerinin zamanla aynı şekil haline dönüşmesidir. Dolayısıyla çokanlamlılığın ve eşgösterenliliğin hiçbir üniversal ölçütü yoktur (Şeka 2011: 172). Eşgösterenlilik ve çokanlamlılık ın ayrımındaki ilk ölçüt, kelimelerin etimolojik içeriğidir 4. Çokanlamlılık gösteren bir sözcüğün anlamlarından her birinin kökenine gidilir ve bu husus çokanlamlılık ile eşgösterenlilik ayrımı için yeterli bir koşul olarak görülür. Ancak kelimelerin etimolojik içeriği her zaman güvenilir olmayabilir ve dolayısıyla bu konuda araştırma yapanları da kesin bir sonuca götüremeyebilir (Uçar 2009: 74-75). Eşgösterenlilik ve çokanlamlılık ın ayrımındaki ikinci ölçüt, kelimelerin sahip oldukları anlam yüklerinin birbirleriyle bağlantılı olup olmadığıdır. J. Lyons Semantics inde (1977) kelimelerin leksik anlamları arasında bağlantı varsa kelime, çokanlamlı yoksa eşgösterenli dir demektedir. Eşgösterenlilikte sesçe aynı olan göstergeler arasında anlam bakımından hiçbir ilişki yoktur. Çokanlamlılıkta ise aynı sözcüğün değişik anlamları arasında doğrudan veya dolaylı olarak mutlaka bir ilişki vardır. Mesela; Türkiye Türkçesi Sözlüğü nde yüz (I) (<yüz) sayı, 100 rakamı, yüz (II) (<*yǖz) başta, alın, göz, burun, ağız, yanak ve çenenin bulunduğu ön bölüm, çehre yüz (III) (herhangi bir) deriyi yüzmek; suda yüzmek fiillerinin emir kipi kelimelerinin aralarında anlam bakımından bir yakınlık olmadığı için ayrı maddelerde eşgösterenli bir biçimde verilmiştir. Bazen kelimelerin eşgösterenli kategorisinde mi, yoksa çokanlamlı kategorisinde mi yer alacağının tespitinde kelimeler arasındaki anlam yakınlığı yeterli olmayabilir. O durumda ayrım için Vardar ın dil artzamanlı bir boyutta oluşmuş ve kesintisiz bir değişim süreciyle özdeşleşmiştir düşüncesinden hareketle kelimenin gelişim seyrini yazma eserlerde kazandığı dil içi ve dil dışı bağlamlardan tespit etmek gerekir. Ayrıca bu tespitler, (Türk dili için) çağdaş lehçelerle ve çağdaş lehçelerin ağız sözlükleriyle de desteklenmelidir. Karaağaç, Eş Yazılılık, Eş Seslilik, Çok Anlamlılık (1994) makalesinde iki kelime arasında eşgösterenlilik ilişkisi mi, çokanlamlılık ilişkisi mi olduğunun tespitinde Ahanov ve Hasenov dan farklı olarak anlam bağının yeterli olmayacağını düşünür ve eşgösterenli olan bu iki eş şekilli (~izomorpe) kelimenin, bir dilin belirli bir yer ve zamanındaki konuşucuları tarafından ayrı kelimeler olarak anlaşılması gerektiğini ifade eder. 4 Herhangi bir kelimenin morfolojik ayrımı net değilse onu tarihî geçmişinden takip ederek sonuca ulaşabiliriz [L. V. Şçerba İzbrannıye Rabotı Po Russkomu Yazıku (Rusça ile İlgili Seçilmiş Çalışmalar), Moskova, 1957 s. 165]. 122

7 Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Eşgösterenlilik Lakoff a göre bilişsel dilbilimde ve anlambilimde eşgösterenlilik ile çokanlamlılık arasındaki ayrım, çokanlamlılıkta anlamlar arasında sistematik bir bağlantı olmasıyla yapılır. Bilişsel dilbilimde çokanlamlılıktan söz edildiğinde, birden fazla anlamın olması değil, bu anlamların doğal ve sistematik bir biçimde birbirileriyle bağlantılı olmaları temel noktadır (Uçar 2009: 65). Ahmanova ya (2004) göre de eşgösterenlilik ve çokanlamlılık net olarak anlaşılmayınca şekillerin aynîlik durumu semantik açıdan belli olabilir. Çokanlamlılık ve eşgösterenliliğin ayrımındaki üçüncü ölçüt, kelimenin çıkış noktası; yani kelimenin sahip olduğu ilk kavram alanı (Ahmanova 2004: 122) dır. Bir kelimenin anlamların toplamına Rus dilbilimci Vinogradov ve öğrencileri çalışmalarında kelimenin semantik yapısı adını vermişlerdir. Buna istinaden bir kelimenin leksikolojik varlığına kelime tanımları (~konseptemler) ve konseptema toplamı (~leksemalar) girer. Dil sisteminin semantik unsurları göz önünde bulundurulduğunda anlam zinciri şöyle oluşturulabilir: Reel (Gerçek) Denotat (Temel) Konsept (~Bağlam) Semantema 5. Eşgösterenlilikte kelimeler, tesadüfi olarak bir araya gelirler. Özellikle alıntı kelimeler ve ses değişimlerinden kaynaklanan eşgösterenlilik tamamen tesadüfidir. Kelimedeki hece sayısı azaldıkça, bu tesadüflük oranı daha da artar (Karaağaç 2012: 640). Dilbilimcilerin pek çoğu çokanlamlı kelimelerin ise tesadüfi olmadığını ve insanın deneyim, bilgi ve dili yapısallaştırması sonucunda ortaya çıktığını söylerler (Uçar 2009: 55). Bu bağlamda kelimelerin sahip oldukları anlamlar sabit değil, değişkendir (Karaağaç 1994: 38) Çokanlamlılık ve eşgösterenliliğin ayrımındaki dördüncü ölçüt, morfolojik yaklaşım/lar olabilir. Çokanlamlılık kelimelere, morfemlere (~ek ve köklere) ve söz dizimsel yapılara (~tamlama, cümle, metne) mahsustur. Eşgösterenlilik ise daha çok yapım ekleriyle alakalıdır. Ancak, ayrımda morfolojik yaklaşım da tek başına bir ölçüt değildir (Şeka 2011: 169). Bu yüzden morfolojik ölçütün yanında kelimelerin cümle içerisinde kazandığı anlam yüklerine de dikkat edilmelidir. 3. Eşgösterenlilik Örnekleri Kelimelerin anlam boyutunda eşgösterenliliğin saptanmasında Tanıklarıyla Tarama Sözlükleri ve Türkiye Türkçesi Sözlüğü temelinde Eski Oğuz Türkçesinden günümüz Türkiye Türkçesine kadar gelen eserler tek tek taranmış, metinlerdeki kelimelerin anlam dairelerindeki değişiklikler ve kazandıkları anlam yükleri yüzyıl sırasına göre verilmiştir. Bu duruma uygunluk gösteren 5 İ. P. Susov, Vvedeniye v Teoretiçeskoye Yazıkoznaniye Modul 3. Osnovı Obçşey Leksikologi. Polisemiya Slova i Omonimiya Slov (Kelimelerde Çokanlamlılık ve Eşgösterenlilik). Bu yazı, http: // homepages.tversu.ru/~ips/3_03.htm ( , 15:00) sitesinden alınmıştır. 123

8 Emine Atmaca kelimeler, aşağıda kelimelerin köken bilgisi sözlüklerindeki anlamlarından da yararlanılarak- alfabetik sırasıyla şöyle açıklanmıştır: a) çapar Taranılan kaynaklarda çapar (I-II) kelimeleri, alıntı şekillerin (~borrowing) yol açtığı eşgösterenliliğe örnek verilebilir. Kelime TAS ta çapar (I) maddesinde karışık renkli, benekli {Pelengreng (Fa.): Peleng renklü ve çapar at (Deş. XVI )} ve çapar ulak, (çapar (II)) maddesinde haberi çabuk yetiştirmek için her menzilde atı ve binicisi değişen posta; tatar {Dört yana kabâil-i Araba çapar atlılar gönderdi. (Anter XIV. 2, 271)} eşgösterenli kabul edilmiş ve ayrı maddelerde doğru biçimde verilmiştir. TAS (I) taki karışık renkli, benekli anlamı Vullers in (1855) Lexicon Persico-Latinum Etymologicum ve Steingass ın Persian - English Dictionary sözlüğünde (2005) < Farsça çepār iki renkli, alacalı olarak kayıtlıdır. Ayrıca Vullers, kelimenin Arapçasının abraş (Tıp metinlerinde 6 bu kelime baraş ~ baras ~ abraş şekillerinde vücutta yer yer beyaz ve alaca lekeler meydana getiren ve tedavisi kabil olmayan bir hastalık, abraşlık, sam lekesi olarak geçer.) olduğunu belirttikten sonra kelimenin çepār kebūter biçiminde bir güvecin cinsi olarak kullanıldığını da ifade etmiştir. Kelimenin TAS (I) deki anlamı, Gülensoya a göre çapar 2 (hayvan ve bitki için) benekli < çal-par [< *çil] kelimesinden gelmektedir (2011:219). Kelimenin TAS (II) deki anlamı ise çap- fiilinin bir türemişidir. Clauson (1972), çap- kelimesini yansıma fiilerden biri olarak vermiştir. Kelimenin XIV. yy. Osmanlı Türkçesindeki anlamını baskın yapmak, saldırmak ; XV den sonraki anlamını da (bir atı) dört nala sürmek olarak kaydetmiştir. Standart Türkiye Türkçesinde kadın, erkek peşinde koşan kişi anlamındaki çapkın (Çağatay Türkçesi: çapgun (Üçok 1947:75)) kelimesi de çap- fiilinden türemiştir. Ayrıca TAS (II) deki çapar kelimesi, çapar ulak kelimesinin kısaltılmış şeklidir. Çapar ulak tamlamasında, ikinci unsurun atılmasıyla birinci unsur onun anlam yükünü üstlenmiş, böylece anlam biliminde eksiltme (~ellips) dediğimiz anlam olayı gerçekleşmiştir. Kelime DK de (234-6) ve Kâmûs-ı Türkî de haberci, postacı, tatar, ulak (çaparh gibi) olarak eski anlamını devam ettirmiştir. Günümüzde TS de kelime, TAS ta olduğu gibi eşgösterenli olarak değil, çokanlamlı bir kelime gibi kabul edilmiş ve aynı madde içerisinde yanlış olarak verilmiştir: 1. halk ağzında Benekli, alacalı (hayvan ve bitki); 2) Postacı, ulak; 3) Akşın; 4) halk ağzında Çiçek bozuğu yüz. DS de ise kelime, kullanım sıklığı dolayısıyla anlam dairesi 6 Baraş TİKT te Leke hastalığı, abraşlık (95a/5), KAB da baras Abraşlık hastalığı, atın tüysüz yerlerinde uyuz gibi çıkan hastalık, T de baras Abraşlık hastalığının bir türü, ak behakın kızarmayan türü (114a-4), TA da baras Abraşlık, vücutta yer yer alaca lekeler meydana getiren ve tedavisi mümkün olmayan bir hastalık (78b/3), GBTBİ de Vücutta yer yer beyaz ve alaca lekeler meydana getiren ve tedavisi kabil olmayan bir hastalık, abraşlık, sam lekesi (17- b/2), Kâmûs-ı Türkî de (< Ar. Tıp.) Abraşlık, leke hastalığı. Bu hastalığa tutulana abras derler. şeklinde verilmiştir. 124

9 Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Eşgösterenlilik genişlemiş olarak karşımıza çıkar: (I) 1. Sarışın mavi veya yeşil gözlü çilli insan; 2. Kula renkli hayvan; 3. Benekli, alacalı hayvan; 4. Beyazı çok kır renkli hayvan; 5) Boz ve siyah karışımı renkli köpek; 6) Karışık renkli tüyleri olan köpek; 7) Karışık renkli yılan. b) ışık TAS ta ışık kelimesi, bazı ses değişmelerinin sonucunda söyleyişlerinin aynılaşması sonucunda çok anlamlı olarak değerlendirilmiş ve aynı maddede verilmiştir: TAS ta ışık kelimesi, 1. Demir başlık, miğfer {Bu dünya bir marekegâhdır. Perhiz etmek, yaramaz nesnelerden sakınmak, gerekli nesneleri işlemek, çukal, ışık geyip kalkan götürmektir, sayruluk düşmandır. (Hazain. XV. 20-2)} 2. Parlak, güzel yüzlü {Şâm dan gelmiş yalın yüzlü ışık mahbûbdur Tas alub kâyün gedalar gibi seyreyler güneş (Hayali. XVI. 6)} 3. Aydınlık, ziya {Es-senâ (Ar.): Işıklık ki zıyâ mânasınadır. (Kdeb. XVIII. 32-2)} anlamlarında kayıtlıdır. TAS ın 1. maddesinde geçen ışık demir başlık, miğfer olarak kayıtlı olan kelimenin kökü muhtemelen eşü-/işi- korumak fiilinden geliyor. Clauson sözlüğünde (1972) yaşuk/yoşuk II kelimesinin anlamını, miğfer olarak vermiştir. Kelimenin ayrıca XVIII. yy. Osmanlı Türkçesinde ışığ/ışık şeklinde ve miğfer anlamında olduğunu söylemektedir. Sevortyan sözlüğünde (1974), gereksiz akkuzatif koymuşum, *ış (ı)- ört-, koru- + -(k) ekiyle türemiş biçimde; anlamlarını da 1. Sığınak, barınak, tenha yer; miğfer; 2. Rüzgârdan korunmuş yer; 3. Sakin sessiz; 4. Gizli saklı olarak vermiştir. Söz konusu kelime, Kâşgarî de demir başlık, tulga ; Oğuz Türkçesi metinlerinden DK de (239-6), ETT te (HŞ ), ŞHŞ de (2242) ve IN da (3495), ŞŞÇ de (12950) demir başlık, miğfer, tolga olarak kayıtlıdır. Eski Oğuz Türkçesi döneminden sonra kelime kaybolmuştur. Ancak günümüzde TS de yaşmak biçiminde 1. Kadınların ferace ile birlikte kullandıkları, gözleri açıkta bırakan ince yüz örtüsü; 2. halk ağzında Başla birlikte yüzü, ağzı kapatan örtü ; DS de aynı kelime, yaşmah /yaşmaklık biçimlerinde 1. Başla birlikte yüzü, ağzı kapatan örtü; 2. Ocak perdesi olarak benzer anlamlarda tekrardan ortaya çıkmıştır. TAS ın 2. ve 3. maddesindeki anlamları verilen ışık kelimesi ise ışı- ışılda- fiilinden gelmektedir. Clauson sözlüğünde (1972) yaşuk (< (-a- > -ı-)) I kelimesinin kökenini, yaşu:- dan getirdikten sonra kelimenin anlamını parlak, ışıldayan, parlaklık, parıltı vb. anlamlarda olarak kaydetmiştir. Sevortyan (1974) ise kelimenin kökeninin ışı- veya *ış- fiilinden türemiş olma ihtimali 125

10 Emine Atmaca üzerinde durmuştur. Kelimenin anlamlarını da ışık, aydınlık, güneşin ışıldaması, uzakta gözüken ateşçik olarak vermiştir. Aydınlık, parlaklık olarak geçen ışık kelimesi, XX. yüzyıldan sonra metaforik anlamlar kazanarak anlam dairesini Kâmûs-ı Türkî de yüzde mutluluk, neşe veya zekâdan dolayı beliren pırıltı, günümüz TS de 1. Mutluluk, sevinç veya zekâdan doğan, özellikle yüzde ve gözlerde beliren parıltı; 2. Yol gösteren, aydınlatan kimse, düşünce eser vb. biçimlerinde genişletmiştir. c) kalın Taranılan kaynaklarda yazılışları aynı, anlamları farklı iki kalın kelimesi tespit edilmiştir. Kalıŋ (I) ve kalın (II) kelimeleri de ses değişmelerinden (~sound change) kaynaklanan eşgösterenliliğe örnek verilebilir. Clauson sözlüğünde (1972) kalın (I) kelimesinin anlamlarını, (katı nesne için) yoğun ; (halk için) kalabalık olarak vermiştir. Kelimenin ayrıca yoğu:n la eş anlamlı olduğunu ve kökenini de kal- dan türemiş isim/sıfat olarak kaydetmiştir. Sevortyan sözlüğünde (1997) kalın (I) kelimesinin anlamlarını, 1. Kalın (yassı nesneler hakkında), yoğun; 2. Gür, sıkı; 3. Yoğun, derin; 4. a) Çok sayıdaki; b) Çok; pek; bir hayli; c) Kuş sürüsü, çokluk, grup, kalabalık; 5. Zengin (bazı kaynaklarda) olarak vermiştir. Sevortyan a göre kelimenin kökeni, Eski Türkçe ka- (*ka:-) sal-, katla- sıra ile koy- ile bağlantılıdır. Kelime, TAS ta 1. Sık, kesif, kalabalık, çok, sayısız {Ne yiğitsin kalın Oğuz ilinden gelen yiğit (Dede. E. XIV. 267)}, 2. Kalınlık {Pes Tanrı Taâlâ Firdevsin yüksek derecesinden bir yeşil yakut indirdi anın kalıŋı beş yüz yıllık yol idi (Enb. XIV. 6)} 3. Derin {El-hecic [Ar.]: Kalıŋ dere, yani derin ki vâdi-i amîk mânasına. (Kdeb. XVIII )}, BHMİH te kalıŋ Kalın, kalabalık (Kâş., Caf., Abu H., Houtsma, Ettuhfe, Dede kalın; Kom., Dede kalıŋ) (163:24), DK de Kalın, kalabalık, büyük kuvvetli (Oğuz un sıfatı) (15-12); kalıŋ Sık, kesif, kalın (224-11), HN de kalın/kalıŋ Cihaz (5988), KT de 1. Kalın, sert, şiddetli (32a-11=3/159) 2. Sağlam, kuvvetli (46b-8=4/154), T de kalıŋ 1. Çapı geniş (11b-12) 2. Yoğun, kesif (31a-8), TİKT te Derin (77a/7), ŞŞÇ de (II) Çok (2467), SN de (2583); (kalıŋ Sık, yoğun (orman) (2951)), ŞKM de kalıŋ (71a/1), TM de kalıŋ (13a-10), Bİ de (98) Kuvvetli, kalın, yoğun olarak benzer anlamlarda kayıtlıdır. Kelime, XX. yüzyılın önemli sözlüklerinden biri olan Kâmûs-ı Türkî de yukarıdaki EOT metinlerinde geçen 1. Çapı veya derinliği çok olan (cisim), yoğun, tok, kaba; 2. Koyu, sulu olmayan, kıvamlı anlamları yanında 1. mecazlaşmış Terbiye olmamış, kaba; 2. Zekâsı olmayan, anlayışı kıt ve 3. argolaşmış Zengin anlamlarını da kazanarak anlam dairesini soyut yollarla genişletmiştir. Günümüzde TS de kelimenin (I) 1. Cisimlerde uzunluk ve genişlik dışında üçüncü boyutu çok olan (cisim); 2. Enli ve gür; 3. Düzlem biçimindeki şeylerde, iki yüz arasındaki uzaklık kendi cinsindekilere göre çok 126

11 Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Eşgösterenlilik olan; 4. Yoğun, akıcılığı az olan anlamları yanında, 1. Etli, dolgun; 2. Pes (ses) anlamları da kayıtlıdır. Clauson sözlüğünde (1972) kalıŋ kelimesinin anlamını, damat tarafından gelinin ailesine ödenen başlık parası olarak kaydetmiştir. Sevortyan (1978) ise kalıŋ (II) kelimesinin anlamlarını, 1. Gelin için başlık parası, çeyiz; öğrenim için okul esnasında verilen hediye; evlenirken isteme (dünürlük) için damadın gelin tarafına gönderdiği para; damadın gelin tarafına verdiği para ve eşyalar; damat tarafının geline gönderdiği duvak; 2. Damadın evindeki düğün yemeği, düğüne 1 hafta kala gelin evindeki ziyafet, orada damad tarafından geline ve ailesine para ve hediyeler sunulur; evlenmeden önceki hediyeleşme ve onunla ilgili kutlama olarak vermiştir. Doerfer, kalın kelimesinin kalan devletin esas toprak vergisi kelimesinden geldiğini düşünür. Vámbéry, kalim, kalıŋ kelimelerini kal- fiilinden getirir. Bu köken açıklamasını? altında Brockelmann da verir. Vámbéry sözlüğünde ayrca kalıŋ başlık parası ve kalın toplama, çoğulluk kelimelerini karşılaştırmıştır (Sevortyan 1978: ). Kelime, EOT metinlerinden KAB da Çeyiz, nikâh akçası, düğünün başladığı gün kız tarafından erkek tarafına gönderilen hediye, VG de (381) ve TDGAEAT ta kalıŋ (MT 27-10) ve ŞŞÇ de kalıŋ (I) (2467) Nikâhta kız tarafına verilen ağırlık, para, başlık olarak kayıtlıdır. ç) kapan Taranılan kaynaklarda kapan kelimesi de alıntı şekillerin (~borrowing) yol açtığı eşgösterenliliğe örnek verilebilir. Sevortyon sözlüğünde (1997), kelimeyi kap- kap-, el ile tut-, gaspet-, ağızla kapla-, saldır- ağızla- tut- vs an-ġan -ġın kapan, tuzak, ilmikli tuzak şeklinde vermiştir. N. Baskakov, Türkçe- Rusça Sözlük ünde kapan kelimesini, kapan I kapan, tuzak, kapan II hasır, örtü (tütün bitkisinin filizini örten örtü), kapan III kapanın elinde kalmak, kapan IV pazar tartısı olarak ayrı maddelerde, eşgösterenli olarak vermiştir (Şeka 2011: 166). TS de (2005) kapan (I) ve ondan türemiş kapanca (I) 7 kelimelerinin kökeni için parantez içerisinde Arapça qabbān kelimesi verilmiştir. Ancak kelime, kap- fiilinden gelmektedir. kapan (I) ve kapan (II) kelimeleri, TS yi hazırlayan sözlük kurulu tarafından birbirine karıştırılmış ve aynı madde başında çokanlamlı olarak verilmiştir. kapan (I) kelimesi, Türk dili vokabülerinin öz malıdır ve kelimenin çok sayıda türemişi vardır. Ancak pazara satılmak üzere gelen yiyecek maddelerinin tartıldığı resmî büyük kantar ve bu kantarın bulunduğu yer anlamındaki kapan (II) kelimesi ise köken olarak Arapça qabbān el kantarı, terazi skalası, kantar (Mutçalı 1995) kelimesinden gelir ve kepân kelime-i Fârisiyyesinden mu arrebdir (Naci 2009). Doerfer e göre de 7 Bu kelime, Radloff un sözlüğünde (1899), kapan+ça kuş avlamak için hazırlanan tuzak (Osmanlı) olarak geçmektedir. 127

12 Emine Atmaca Arapça qabbān kelimesi, Farsçadan alınmıştır (TMEN 1424). Ancak Karaağaç sözlüğüde (2008), kapan (II) kelimesini de Türk diline ait kelimelerden biri olarak vermekte ve kelimenin Türkçeden Arapçaya, Farsçaya, Rusçaya ve Romancaya ödünç verilen kelimelerden biri olduğunu söylemektedir. Kelime Bİ de Kuşu tuzağa düşürmeye yarayan alet, kapan Kapanca ile dutalar toganı Eline ala bir gayrı âdem anı (1256) Kâmûs-ı Türkî de de kelime, Bİ de kayıtlı olan küçük kuş kapan anlamıyla kayıtlıdır. Günümüzde TS de kelime, küçük kapan temel anlamı yanında düzen, hile anlamında da mecazlaşmıştır. DS de de (V) kapanca/ kapança biçimlerinde tuzak, kapan (VIII 2630) olarak geçer. d) kız Taranılan kaynaklarda kız başlığı altında verilen kelimelerin zamanla ses değişmelerinin (~sound change) yol açtığı eşgösterenlilik nedeniyle birbirine karıştırıldığı tespit edilmiştir. Clauson sözlüğünde (1972), kız (I) şöyle açıklamıştır: kız, evlenmemiş kadın ; fakat sık sık sınırlı anlamlarda kız, cariye vb. anlamda kullanılıyor. Kâşgarî de kız olmasına rağmen kelimenin orijinal şekli kesinlikle kı:z dır. Sevortyan sözlüğünde (1978), kelimenin anlamlarını 1. Kız, genç kız, genç kadın, evlenmemiş kadın; 2. Gelin; 3. Kız çocuğu; 4. Kız evlat; 5. Kız yeğen, görümce; 6. Kız hizmetçi, kız köle, cariye olarak vermiştir. Kız kelimesinin kökeni net değildir: Bang, çalışmasında kız, kırkın ve kırnak köle kelimelerini mukayese etmiş, iki alternatif görüş öne sürmüştür: 1. kız < *kırız < * kır-ız 2. kız < *kız; *kı, kır- kır-, kazı- kelimelerini karşılaştırmış. Ama bu görüş, Sevortyan a göre temelsizdir. Ayrıca Bang, gïz (kız) ve Eski Türkçede guduz evlenip ayrılmış kadın kelimelerinin yapısal benzerliği üzerinde durmuştur (Sevortyan 1978: ). XVI. yüzyıla ait olduğu düşünülen Bİ de kelime, kız çocuk, kız bebek Arayup kız emer avreti bul Kızuŋ emdügi südden ola ol (1307) ŞKM de kız çocuğu (31a/4), BH de (3A/10), V de (25b.11) kız, ŞŞÇ de *(I) kız (21849) kız oglan bâkire (44025) anlamlarında kayıtlıdır. Kâmûs-ı Türkî de ve TS de kelime, 1. Dişi insan; 2. Bakire; 3. Üzerinde kadın resmi bulunan iskambil kağıdı; 4. Dişi cinsten birine daha yaşlı biri tarafından kullanılan seslenme sözü olarak kayıtlıdır. Clauson sözlüğünde (1972), kı:z (II) ise şöyle açıklamıştır: GB de Osmanlı Türkçesinde son zamanlara kadar varlığını sürdürmüş olan kelime, bugün kıt la yer değiştirmiştir. Türk dilinin eski kelimelerinden biri değildir. 128

13 Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Eşgösterenlilik Sevortyan sözlüğünde (1978), kıs (II) 8 kelimesinin anlamlarını 1. Cimri; 2. Sık rastlanmayan /ender; 3. Pahalı, değerli olarak vermiştir. 1. ve 2. maddedeki anlamlar, kıt nadir, kısıtlı ile aynıdır. Kıs ~ kıt II cimri ; kıs I dar daraltılmış kelimesinin semantik türemişidir. Kelimenin EOT deki anlam yüklerine bakıldığında TAS ta 1. Pahalı, ağır pahalı, kıt, az bulunur 2. Kıtlık, darlık, azlık, pahalılık (Leys. Ar. XV. 250) SN de kıt, az bulunur, pahalı (2015), ETT te pahalı (HŞ 1196), IN da pahalı (4337) ve ŞŞÇ de (II) az (43511) anlamlarındadır. e) konak - koŋak Taranılan kaynaklarda konak ve koŋak kelimeleri de ses değişmelerinin (~sound change) yol açtığı eşgösterenliliğe bir örnektir. Clauson sözlüğünde (1972), konak/konuk (konok) kelimesinin anlamlarını şöyle vermiştir: eski bir dönemden beri hem (1); misafir kalmaya gelen kişi hem de (2) birinin (genellikle kısa bir süre için) yerleştiği yer; geçici konut. Sevortyan sözlüğünde (1997), konak I kelimesinin anlamını misafir, geceleme, durma yeri olarak kaydetmiş, kökenini de kon- (inmek, duraklamak) tan getirmiştir. Ona göre kelimenin eski biçimi, *ko:- dur. Doerfer (1967 III-1539), çalışmasında bu kelimeyi Moğol sonrası Türkçe yazılı metinlerde yer aldığından Moğolcadan alıntı olarak vermiştir. Eren sözlüğünde (1999), koŋak kelimesini kundak çocuklarının başlarında oluşan kepek tabakası anlamında kaydettikten sonra Orta Türkçede başta oluşan kepeğe kalŋuk (< *kalıŋuk?) ve kıltık adları verildiğini söylemiştir yılında Latin alfabesine geçişle eski metinlerimizde sıkça geçen geniz- damak-diş ŋ si yazıda 9 kaybolmuş, göŋül, beŋiz, deŋiz vb. kelimeler, geniz-diş n siyle karşılanır olmuştur. Bu durum beraberinde zamanla ses değişmelerinin (~sound change) yol açtığı eşgösterenliliğin doğmasına sebep olmuştur: Mesela; bugün misafir anlamında kullanılan konak kelimesi ile saçtaki kepek anlamındaki koŋak kelimeleri aynı sesle işaretlendiği için bazı sözlüklerde (Sami 1985: 737) birbirine karıştırılmıştır. Bu kelimeler, Eski Oğuz Türkçesi metinlerinden GBTBİ de koŋak (296-a/9), MŞ de koŋak (40b/12), LME de koŋak (57b/7), saç kepeği, başın derisinde oluşan küçük, beyaz pulcuklar ; IN da konak menzil, misafirhane (5804), ŞŞÇ de konak kalınan, oturulan yer (6531) biçimlerinde ayrı madde başlarında ve doğru biçimde verilmiştir. f) koyun Taranılan kaynaklarda yazılışları aynı, anlamları farklı iki 8 kıs (I) kıs- fiilinin isim şeklidir. Anlamları da 1. Dar, sıkı 2. Sıkılaştırılmış, sınırlı dır. Bang, Uygur Türkçesindeki kıs nadir kelimesini köken olarak kıt a dayandırır ve farazi bir *gı- fiili olduğunu düşünür (Sevortyan, age., 1997:251). 9 A. Bican Ercilasun (2007: 251), Tanzimat Gramerlerine Göre Tanzimat Döneminin Dili makalesinde İstanbul Türkçesinde geniz- damak-diş ŋ sinin bulunmadığı, daha evvel geniz- damak-diş ŋ siyle karşılanan kelimelerin de diş n siyle okunduğu Tanzimat gramerlerinden Şemsettin Samî nin Nev-Usûl Sarf-ı Türkî sinde, Ahmet Cevdet Paşa nın Medhâl-i Kavâid inde ve Tahir Ken ân ın Kavâid-i Lisân-ı Türkî sinde geçtiğini kaydeder. 129

14 Emine Atmaca koyun kelimesi tespit edilmiştir: a) Birinci koyun kelimesi; Köktürk döneminde kony, Uygur döneminde koy (Budist), kon (Maniheist) ve Eski Oğuz Türkçesi döneminde koyun biçimlerinde hayvan adı olarak geçer; b) İkinci koyun kelimesi ise göğüsle giysi arası, kollar arası anlamında kullanılandır. Clauson ve Sevortyan, sözlüklerinde koyun kelimesini iki ayrı başlıkta eşgösterenli vermişlerdir: Clauson (1972), ko:ŋ I kelimesini genel olarak koyun ; özel olarak dişi koyun ; 12 yıllık hayvan takvimindeki hayvanlardan biri olarak vermiştir. Sevortyan (1997), koyun (I) kelimesini hayvan adı (koyun, koç) ve 12 yıllık hayvan takviminde 8. yılın adı olarak kaydetmiştir. Clauson, koyun (I) (*ko:n >koni(n)) kelimesinin batıdan doğuya doğru Türkçeden Moğolcaya Tunguzcaya geçtiğini söyler. Ramstedt, Vladimirtsov, Poppe, Räsänen çalışmalarında bu kelimeyi, Moğolca qonin ile karşılaştırmışlardır. Bazı araştırmacılara göre de Moğolcadaki qonin kelimesi, Türkçeden geçmiştir. Doerfer, kelimeyi sözlüğünde qon ăn > qonin (Eski Türkçe) biçiminde kaydetmiştir. Clauson (1972), *ko:ŋ II kelimesini koynunda vb. anlamlarda olarak verdikten sonra kelimenin orijinal şeklinin *kodun (<ko:d-) olduğunu söylemiştir. Sevortyan, koyun (II) kelimesinin anlamlarını şöyle vermiştir. 1. Koyun, sine; göğüs ile göğüste karşılaştırılmış eller arasındaki yer; 2. Koltuk altı; 3. Göğüs, bağır; 4. İç, karın; 5. Kucak, tutam; 6. Elbiselik göğüs yeri; 7. Göğüsteki cep, iç cep; 8. Dağ eteği. Şerbak, kelimenin kökenini, *kōj (~kō ); Räsänen ise *kōn olarak vermiştir. Bang ve Vámbéry, kelimeyi, ko- koy- ile karşılaştırmıştır. Bang, ayrıca kelimenin kökenini koyun < *koy + -un/ın (küçültme eki) olarak vermiştir (Sevortyan 1980: 55, 2000: 23-26). T. Tekin e göre de iki ayrı koyun kelimesi vardır. Çünkü; *kōy(ın) koyun, sık, kesif uzun vokallidir; hayvan adı olan koyun kelimesi ise kısa vokallidir. g) ohşamak (~oğşamak) Taranılan kaynaklarda tespit edilen eşgösterenli kelimelerden biridir. Clauson sözlüğünde (1972), oxşamak kelimesinin XIV deki anlamını, beslemek, okşamak olarak vermiştir. Sevortyan kelimeyi iki ayrı başlıkta eşgösterenli olarak kaydetmiştir: (I) 1. Benzemek, aynı olmak, çekmek, andırmak, gibi olmak, bir (eşit) olmak; 2. Uygun olmak, beğenilmek, uymak, uygun olmak, yakışmak, iyi olmak (uygun, yararlı olmak), gerektiği gibi olmak, başarılı sonuçlanmak ; (II) 1. Okşamak, sıvazlamak, beğenilmek, iyi görünmek, sevmek, göze girmek, hoşa gitmek; 2. Öpmek; 3. Şakalaşmak, oynaşmak, tatlı diller dökmek; 4. Dikkat etmek, şefkat etmek, bağışlamak, şeref vermek, memnun etmek. Sevortyan sözlüğünde okşa- (I) fiilinin kökeni için Ramstedt in görüşüne yer vermiştir: okşaz < ok benzer + fiil yapma eki şa-. Bang, Brockelmann ve Ananiasz Zajaczkowski de çalışmalarında aynı köken bilgisine yer vermişlerdir. 130

15 Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Eşgösterenlilik Ogşa- II fiili, og- fiilinden şa- eki yardımı ile oluşan ikincil bir fiildir. Ogfiilinin esas anlamı sürmek/sıvazlamak (el ile), buradan da eserlerde ogşafiilinin sevmek anlamı; yani sevgi duygusunun fiilen ifadelenmesini anlatan bir kelime olarak açıklamıştır. Öpmek anlamı ise ikincil bir anlamdır, eserlerde bu anlam geçmez (Sevortyan 1974: ). Bu kelime, Eski Türkçe ve Orta Türkçede okşa- benzemek, andırmak olarak kayıtlıdır. Bu anlam, bugün modern şivelerde de korunmuştur. Ancak Standart Türkiye Türkçesinde okşa- kelimesinin anlamı herhangi bir nesneyi okşamak, sıvazlamak olarak kayıtlıdır. Tekin in (1997) de ifade ettiği gibi Eski Türkçedeki okşa- ile Türkiye Türkçesindeki okşa- bir ve aynı olmayıp iki ayrı fiildir. Benzemek anlamındaki eylem, oguş, uguş aile, soy, sop isminden türemiştir. Türkçe okşa- ise oġ- > ov- fiiliyle ilgilidir. Aşağıda EOT dönemine ait kaynaklarda kökenleri ayrı olan bu iki fiilin anlamlarının birbirine karıştırıldığı tespit edimiştir: Kelime, TAS ta 1. Okşamak, taltif etmek {Nevazende (Fa): Çalıcı ve oğşayıcı (Şamil. XVI. 522)} 2. Benzemek {Yahut kumdan bir depecüğe ohşar ki kûh-ı Kaf gibi tağa dokunup yerinen ırmağ ister (Kesir. XV. 196)}, SN de ohşa- 1. Okşamak (179); 2. Benzetmek (2198), DK de okşamak, iltifat etmek, sevmek, gönül almak, gönlünü yapmak, tavlamak (75 10), PN de ogşa- okşayarak sevmek (46a/09), IN da ohşa- benze- (3315), ŞŞÇ de 1. Okşamak (19500); 2. Taltif etmek (3110); 3. Şımartmak, yüz vermek (2921); 4. Benzemek (591) anlamlarında kayıtlıdır. XX. yüzyıldan sonra Kâmûs-ı Türkî de kelime, 1. Sevmek, gönül almak; 2. Bir şeye biraz benzemek, andırmak; 3. Sevgi ve şefkat ifadesi olarak bir şeyin üzerinde elini hafif hafif gezdirmek veya elle dokunmak; 4. mecazlaşmış Hafifçe dövmek, dayak atmak; günümüzde TS de kelime, 1. mecazlaşmış Bir kimseyi hoşnut etmek; 2. eskimiş Benzemek, andırmak, hatırlatmak anlamları yanınında, 1. Sevgi, şefkat belirtisi olarak elini bir şeyin üzerinde yavaş yavaş gezdirmek veya ona hafifçe vurmak; 2. mecazlaşmış Hafifçe dövmek anlamları da vardır. DS de kelime, (I) Benzemek, andırmak ; (II) Okşamak, sevmek (IX 3273) olarak geçer. h) üt- Taranılan kaynaklarda, ses değişmelerinin (~sound change) yol açtığı eşgösterenlilik nedeniyle birbirine karışmış iki fiil tespit edilmiştir. Bunlardan biri ateşte yakmak anlamında kullanılan üt- kelimesidir. Kelime, EOT dönemine ait önemli eserlerden biri olan ŞŞÇ de ateşte tutmak, hafifçe yakmak {Kesüben ol çubugı oda ütgil / Pes anı togrı eyle ok düzetgil (34549)}, LME de üt- ütmek, taze mısırı veya buğdayı ateşe tutup pişirmek (22a/1), günümüzde TS de ütmek (I) 1. Bir şeyi, tüylerini yakmak 131

16 Emine Atmaca için alevden geçirmek; 2. Taze buğday veya mısırı ateşe tutup pişirmek olarak kayıtlıdır. Görüleceği üzere kaynaklarda kelime hep ütmek biçiminde ve vokalleri de ince sıradandır. Bir diğer ütmek kelimesinin anlamlarını Clauson sözlüğünde (1972), -ut- kelimesini- şöyle vermiştir: (1) kumarda (bir şeyi) kazanmak ; (2) dövmek, yenmek (birini, çeşitli durumlarda) (a) kumarda; (b) savaşta vs. Ayrıca kelimenin bütün modern şivelerde yaşadığını da eklemiştir. Sevortyan (1989) ise 1. Kazan-, oyunda yen-; 2. Galip çık-; 3. Bul- (mesela; bulmacayı), bilebil-; 4. Benimse-, (yansıla-, öykün-); 5. Aklında tut-, yakala-; kendine çekip al- olarak kaydetmiştir. Räsänen, şekil ve anlamları verirken Moğolca uči ra karşılaş- ile karşılaştırmıştır. Vámbéry, ut- kazan- ve oyun kelimelerinin aynı kaynaktan geldiğini söylemiştir. TAS ta ütmek ~ utmak biçimlerinde yenmek, oyunda kazanmak anlamında kayıtlıdır. EOT metinlerinden BHMİH te (165: 22), YED/RN de, GN de, IN da (1993), HN de (5769), MN de (289-6), ŞHŞ de (5830), utbiçiminde oyunda ütmek, yenmek, SN de üt- biçiminde kumarda kazanmak (4625), MT de de üt- biçiminde ütmek, yenmek (50a-8) olarak kayıtlıdır. Söz konusu kelimenin XX. yüzyıldan sonra aslî şekli olan utmak biçimi kaybolmuş, ince vokalli ütmek biçimi ise yaygınlaşmaya başlamıştır. Bu durum, iki farklı kelimenin zamanla eşgösterenli olmasına yol açmıştır. Günümüzde TS de ütmek (II) halk ağzında oyunda kumarda kazanmak, yenmek biçiminde ütmek (I) den ayrı, eşgösterenli olarak kaydedilmiştir. ı) üz- Taranılan temel kaynaklardan TAS ta üzmek başlığı altında verilen iki fiilin zamanla ses değişmelerinin (~sound change) yol açtığı eşgösterenlilik nedeniyle birbirine karıştırıldığı tespit edilmiştir. üz- kelimesi TAS ta 1. Koparmak, kırmak, kesmek, bozmak, ayırmak, uzaklaştırmak {Gülün bağçavana ne suçu dokundu ki budaktan üzer. (Tebareke. XIV. 31 2)}; 2. Yüzmek {Su kuyuya girdi kuyu toldu, Ebülkasım üzerek divara yapışarak kuyunun ağzına geldi. (Ferec. XV. 16)} anlamlarında kayıtlıdır. TAS ın 1. maddesinde verilen anlam, üz- fiilinden gelir. Clauson (1972), yüz- II kelimesinin anlamını (to flay) soymak olarak verdikten sonra kelimenin Azerbaycan Türkçesinde üz-, Osmanlı ve Türkmen Türkçelerinde yüz- şeklinde olduğunu söylemiştir. Sevortyan (1989), üz- (I) 10 kelimesinin anlamlarını 1. Yırt-, kopar-, kes-, sona erdir-, ayır-; 2. Soy- (deriyi), çıkart-; 3. Eziyet ettir-, sıkıştır-, rahatsızlan-, rahatsızlık ver-; 4. Kır-, kırıl-; 5. Mahvet-, mahvol-, 10 Sevortyan (1989), yüz- (II) kelimesi için şu açıklamayı yapmıştır: yüz- (II) derisini yüz-/ soy- (hayvan kesiminde) (tüm kaynaklarda) olarak vermiştir.güneybatı lehçelerinde ve Güneybatı lehçelerinin özelliklerini yansıtan eserlerde vardır. Yüz- kelimesi soy- (hayvan kes-) ve üz- fiilinin semantiğiyle karşılaştırılabilir. Üz- kopar- zaten onun tarihî değişkenidir. 132

17 Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Eşgösterenlilik iptal et-; 6. (mecazi) Kaybet- olarak vermiştir. Sevortyan, sözlüğünde ayrıca kelimenin üz yıkım, bozukluk isim şekli olduğunu da söylemiştir. Ramstedt, kelimeyi Altay dillerindeki biçimleriyle karşılaştırmıştır. Räsänen de kelimenin eski şeklini, *hür- > üz- olarak kaydetmiştir (Sevortyan 1974: ). Kelimenin EOT deki anlam yüklerine bakıldığında SN de (5112), KY de (300), ETT te (HŞ 1462; 890), NH de (116a/9, 800), ŞHŞ de (890), HFN de, IN da (1739), ŞŞÇ de (21326), F de (12b 4), FFANG da üz-(i) koparmak, kesmek, ilişkiyi kesmek, bitirmek; YED-YED/RN de (I) Koparmak, ayırmak, kesmek ; (II) Tasalandırmak, ayırmak olarak kayıtlıdır. XX. yüzyılın başlarından itibaren kelime, Kâmûs-ı Türkî de üzmek, 1. Gerip gevşetmek, sölpük etmek; 2. Yorup sıkmak, can sıkmak, sıkıntı vermek; 3. Acı ve eziyet vermek günümüzde TS de üzmek, 1. Üzüntü vermek; 2. Bir şeyi gerip çekerek gevşetmek, sürterek aşındırmak DS de ise (I) 1. Koparmak, ayırmak; 2. Kopacak duruma getirmek (XI 4085) biçiminde metaforik anlamlar kazanarak anlam dairesini genişletmiştir. TAS ın 2. maddesindeki yüzmek anlamında verilen üz- kelimesini, Clauson (1972), yüz I (to swim) yüzmek ; Sevortyan (1989), yüz- (I) suda yüz- (tüm kaynaklarda) olarak vermiştir. Sonuç Bu makalede, Eski Oğuz Türkçesinden günümüz Türkiye Türkçesine kadar taranılan kaynaklarda tespit edilen kelimelerdeki anlam yüklerinden hareketle anlam biliminin ve sözlük biliminin temel sorunlarından biri olan eşgösterenlik terimi üzerinde durulmuştur. Eski Oğuz Türkçesinden günümüze kadar gelen eserlerin taranması neticesinde saptanan eşgösterenli kelimelere göre Türkçede eşgösterenliliğin a) Ses değişmelerinin yol açtığı eşgösterenlilik b) Alıntı şekillerin yol açtığı eşgösterenlilik c) Çokanlamlılığın yol açtığı eşgösterenlilik ve d) Kelimelere eşgösterenli eklerin getirilmesi sonucunda oluşmuş eşgösterenlilik olmak üzere dört temel kaynağının olduğu görülmüştür. Eşgösterenlilik türlerine yazma eserlerdeki kelimeler açısından bakılırsa Türkçede ses değişmelerinin ve alıntı şekillerin yol açtığı eşgösterenli kelimelerin tespitinin çokanlamlılıktan kaynaklanan eşgösterenli kelimelerin tespitine göre daha kolay olduğu söylenebilir. Ancak Tatar (Öztekten, 1997:199), Kazak (Atmaca, 2011), Azerbaycan Türkçeleri (Tokatlı, 2004:143) ve Türkiye Türkçesi arasında ses değişmelerinin yol açtığı eşgösterenlilik türünün diğer eşgösterenlilik türlerine göre ses ve şekil bakımından tam bir benzerliğe sahip olduğu için yapılan aktarmalarda çoğu zaman bazı zorluklara (Öztekten, 1997:199) neden olduğu da bilinmektedir. 133

18 Emine Atmaca İşaretler ~ Birbirinin yerine geçen (alternanslı) şekilleri gösterir. Ø Bir gramer unsurunun telaffuz edilmeyen ve fonksiyonu korunan şeklini temsil eder. > Sağa doğru gelişme gösterir. < Sola doğru bir gelişme gösterir. # Bir sesin başında kelime başını, sonunda ise kelime sonunu gösterir. Kısaltmalar ve Taranan Eserlerin Yüzyıl Sırasına Göre Listesi BHMİH (12. yy.) Behcetü l- hadâ ik fi mevizeti l-halâyık ETT ( yy arası) Eski Türkiye Türkçesi TAS ( yy arası) XII. Yüzyıldan Beri Türkiye Türkçesiyle Yazılmış Kitaplardan Toplanan Tanıklarıyla Tarama Sözlükleri, YED (14. yy) Yunus Emre Divanı (Tenkitli Metin) Yunus Emre Külliyatı II YED/RN (14. yy) Yunus Emre Divanı III Risâletü n-nushiyye NH (4 Receb 732 (1 Nisan 1332) (14. yy ilk yarısı) Nazmü l- Hilâfiyat Tercümesi MT (14. yy ikinci yarısı) Sadru d- dîn Şeyhoğlu Marzûbân-nâme Tercümesi SN (14. yy) Süheyl ü Nev- Bahâr MŞ (14. yy) Celalüddin Hızır (Hacı Paşa) Müntahab-ı Şifa KY (H. 768/M. 1366/1367 yy) Erzurumlu Darir Kıssa-i Yusuf Yûsuf-u Züleyhâ VG (H. 770/M. 1368) Yûsuf ı Meddâh Varka ve Gülşah IN (H. 10 Rebîü l-âhir 800 (M. 3 Ocak 1398) Mehmed Işk-Nâme (İnceleme- Metin) BH (H. 812 (M. 1409) Hatipoğlu Bahrü l- Hakâyık KT (H. 827/M. 1424) Muhammed Bin Hamza, XV, Yüzyıl Başlarında Yapılmış Satır Arası Kur an Tercümesi T (14. yy. sonu 15. yy. başı) Hacı Paşa (Celâleddin Hızır) Teshîl KAB (15. yy) Keykâvus Kabusnâme ŞKM (H. 803/ M.1401) Şeyhoğlu Kenzü l- Küberâ ve Mehekkü l- Ulemâ HFN (H. 829 (M. 1426) Hatipoğlu Ferah-Name TM (15. yy (1427) Muhammed b. Mahmûd-ı Şirvânî, Tuhfe-i Murâdî TA (15. yy) Terceme-i Akrabâdîn Sabuncuoğlu Şerefeddin ŞŞÇ (15. yy. (1510) Latif Beyreli, Şerîfî Şehnâme Çevirisi TİKT (15. yy ortaları) Şirvanlı Mahmut Tarih-i İbn-i Kesir Tercümesi DK (15. yy orta ve sonu) Dede Korkut Kitabı II ŞHŞ (H (II. Murâd ın tahta geçmesiyle yazılmaya başlanmış ve Şeyhî nin ölümüne kadar tamamlanmamıştır) Şeyhî ve Hüsrev ü Şîrin F (H. 923/M. 1507) Burġazî Fütüvvetnâme FFANG (16. yy) Floransalı Filippo Agenti nin Notlarına Göre (Milan ADAMOVIC, Floransalı Filippo Agenti nin Notlarına Göre (1533) LME (17. yy) Dervîş Siyâhî, Lârendevî Lügat-ı Müşkilât-ı Eczâ Bİ (17. yy ortaları) Bâz-Nâme-i İndî (Kitabü Bâz-Nâme-i Īcâd-ı Mücerreb) 134

19 Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Eşgösterenlilik PN (17. yy ortaları) İbn-i Nasuh Paşa Pârs-nâme TDGAEAT ( yy) Türk Dilinin Gelişme Alanları ve Eski Anadolu Türkçesi GBTBİ (H. 1075/M ) Sâlih bin Nasrullâh (İbn Sellum el- Halebî) Gâyetü l-beyân fî Tedbîri Bedeni l-insân Kâmûs-ı Türkî Kamus-ı Türkî DS Derleme Sözlüğü TS Türkçe Sözlük Kaynaklar ACAR, Ö. (2010), Çokanlamlılık- Eşadlılık İkileminde İştirâk-i Lâfzî, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 51: 2, Ankara, s ADAMOVIC, Milan (2009), Floransalı Filippo Agenti nin Notlarına Göre (1533), (çev. Aziz MERHAN), TDK Yayınları, Ankara. AHANOV, Kaken (2002), Til Biliminin Negizderi, Joqarı oquv ornındarının qavımdastıqı, Kitap baspa üyi, Almatı. AKSAN, D. (2006), Anlambilim, Anlambilim Konuları ve Türkçenin Anlambilimi, Engin Yayınları Ankara. ARGUNŞAH, Mustafa (1999), Muhammed b. Mahmûd-ı Şirvânî, Tuhfe-i Murâdî (İnceleme- Metin-Dizin), TDK Yayınları, Ankara. ATALAY, B. (1999), Kâşgarlı Mahmut Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi (I-II-III-IV), TDK Yayınları, Ankara. ATMACA, E. ve Adzhumerova R. (2010), Kapı ve Eşik Kelimeleri Üzerine SAÜ Fen Edebiyat Dergisi (II), Sakarya, s ATMACA, E. (2011), Eski Oğuz Türkçesinden Türkiye Türkçesine Söz Varlığındaki Değişmeler ve Anlam Olayları, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayınlanmamış Doktora Tezi, Sakarya. ATMACA, E. (2012), Eski Oğuz Türkçesinden Günümüz Türkiye Türkçesine Kadar Özelleşme Yoluyla Anlam Daralmasına Uğrayan Kelimeler Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/2 Spring, Ankara/Turkey, p ATMACA, E. (2012), Kazak Türkçesinin Söz Varlığındaki Rusça Alıntılar ve Ses Değişmeleri, Turkish Studies - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 7/3, Summer 2012, Ankara/ Turkey, p BALAKAYEV, M. ve Janpayisov, E. ve Tomanov, M. ve Manasbaev, B. (2005), Kazak Tilinin Stilistikası, Almatı. BİLGİN, Azmi (1996), Nazmü l- Hilâfiyyat Tercümesi, TDK Yayınları, Ankara. BLOOMFİELD, L. (1933), Language, Unwin University books, NewYork. CANPOLAT, Mustafa (1965), Behcetü l- Hada ik Fi Mev İzeti l Hala ik Doktora Çalışması Giriş-Yazı Özellikleri- Ses Özellikleri Söz yazılışı- Söz Bölümleri-,Ankara. CLAUSON, S. G. (1972), An Etymological Dictionary of Pre- Thirteenth- Century Turkish, Oxford Üniversity Press, London. DEVELLİOĞLU, F. (2007), Osmanlıca - Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Aydın Kitabevi, Ankara. 135

20 Emine Atmaca DİLÇİN, Cem (1991), Süheyl ü Nev- Bahâr (inceleme- metin-sözlük), TDK Yayınları, Ankara. DOERFER, Gerhard (1963), Turkische und Mongolische Elemente im Neupersischen, I Mongolische Elemente. DOERFER, Gerhard (1965), II Turkische Elemente, alif bis tâ. DOERFER, Gerhard (1967), III ditto jim bis kâf, Wiesbaden. DOĞAN, Şaban (2009), Terceme-i Akrabâdîn Sabuncuoğlu Şerefeddin (Giriş- İnceleme- Metin- Dizinler), Sakarya Üniversitesi Sosyal bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora tezi, Sakarya. ELBİR, Zekiye Gül (2000), Sâlih bin Nasrullâh (İbn Sellum el- Halebî) Gâyetü l-beyân fî Tedbîri Bedeni l-insân (Giriş- İnceleme- Metin- Dizin), Fırat Üniverstesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yayımlanmamış Doktora tezi, Elazığ. ERCİLASUN, A. Bican (2011), Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi, Akçağ Yayınları, Ankara. EREN, Hasan (1999), Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü, Bizim Büro Basım Evi, Kızılay/ Ankara. ERGİN, Muharrem (2009), Dede Korkut Kitabı II, TDK Yayınları, Ankara. ERGÜZEL, M. Mehdi (2006), Bâz-Nâme-i İndî (Kitabü Bâz-Nâme-i Īcâd-ı Mücerreb) (İnceleme- Karşılaştırmalı Metin- Dizin). ERGÜZEL, M. Mehdi (2009), İbn-i Nasuh Paşa Pârs-nâme, TDK Yayınları, Ankara. FASMER, M. (I. Cilt 1964, II. Cilt 1986, III. Cilt 1987, IV. Cilt 1987), Etimologiçeskiy Slovar Ruskogo Yazıka, Progress, Moskova. GÖKYAY, Orhan Şaik (2007), Keykâvus Kabusnâme, Kabalcı yayınevi: 295, Şark Klâsikleri Dizisi: 8 Mayıs, İstanbul. GÜLENSOY, T. (2011), Köken Bilgisi Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara. GÜLTEK, V. (20049, Bilim ve Sanat Rusça-Türkçe Sözlük, Ertem matbaası, Ankara. GUİRAUD, P. (1984), Anlambilim, Kuzey Yayınları, Ankara. HASENOV, A. (2003), Til Bilimi, Sanat baspası, Almatı. KARAAĞAÇ, G. (1994), Eş Yazılılık, Eş Seslilik, Çok Anlamlılık, E.Ü. Edeb. Fak. Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi VIII, İzmir, s KARAAĞAÇ, G. (2008), Türkçe Verintiler Sözlüğü, TDK Yayınları, Ankara. KARAHAN, Leylâ (1994), Erzurumlu Darir Kıssa-i Yusuf Yûsuf-u Züleyhâ (İnceleme- Metin- Dizin), TDK Yayınları, Ankara.. KOÇ, K. ve Bayniyazov, A. ve Başkapan V. (2003), Kazakça Türkçesi Türkiye Türkçesi Sözlüğü, Akçağ Yayınları, Ankara. KORKMAZ, Zeynep (1973), Sadru d-dìn Şeyhoğlu Marzubān-nāme Tercümesi (İnceleme-Metin- Sözlük- Tıpkıbasım), Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Yayınları, Ankara. KÖKTEKİN, Kâzım (2007), Yûsuf ı Meddâh Varka ve Gülşah, TDK Yayınları, Ankara. KÜLTÜRAL, Zuhal (1999), Latif Beyreli, Şerîfî Şehnâme Çevirisi, TDK Yayınları, Ankara. LAKOFF, G. (1987), Women, Fire and Dangerous Things: What Categories Reveal about the Human Mind, University of Chicago Press, Chicago. LAKOFF, G. Johnson, M. (1980), Metaphors We Live by. Chicago University Press, Chicago and London. LEHMANN, W. P. (1992), Historical linguistics: An Introduction, Third edition published by 136

BURSA GÖÇMEN AĞIZLARI FİİL İŞLETİMİNDE ŞİMDİKİ ZAMAN Şükrü BAŞTÜRK * Mustafa ULUOCAK ** Erol OGUR *** Süleyman EROĞLU **** Hatice ŞAHİN ***** ÖZET

BURSA GÖÇMEN AĞIZLARI FİİL İŞLETİMİNDE ŞİMDİKİ ZAMAN Şükrü BAŞTÜRK * Mustafa ULUOCAK ** Erol OGUR *** Süleyman EROĞLU **** Hatice ŞAHİN ***** ÖZET YAZ SUMMER 2013 SAYI NUMBER 6 SAYFA PAGE 7-13 BURSA GÖÇMEN AĞIZLARI FİİL İŞLETİMİNDE ŞİMDİKİ ZAMAN Şükrü BAŞTÜRK * Mustafa ULUOCAK ** Erol OGUR *** Süleyman EROĞLU **** Hatice ŞAHİN ***** ÖZET Anadolu'da

Detaylı

PROF. DR. HÜLYA SAVRAN. hsavran@balikesir.edu.tr. 4. ÖĞRENİM DURUMU Derece Alan Üniversite Yıl Lisans

PROF. DR. HÜLYA SAVRAN. hsavran@balikesir.edu.tr. 4. ÖĞRENİM DURUMU Derece Alan Üniversite Yıl Lisans PROF. DR. HÜLYA SAVRAN ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı Hülya SAVRAN İletişim Bilgileri Adres Telefon Mail Balıkesir Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Bölümü 10145 Çağış Yerleşkesi / BALIKESİR 0 266 612 10 00

Detaylı

Zirve 9. Sınıf Dil ve Anlatım

Zirve 9. Sınıf Dil ve Anlatım Zirve 9. Sınıf Dil ve Anlatım İLETİŞİM, DİL VE KÜLTÜR 1. İletişim 2. İnsan, İletişim ve Dil 3. Dil Kültür İlişkisi DİLLERİN SINIFLANDIRILMASI VE TÜRKÇENİN DÜNYA DİLLERİ ARASINDAKİ YERİ 1. Dillerin Sınıflandırılması

Detaylı

ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTESİ ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ DÖRT YILLIK-SEKİZ YARIYILLIK DERS PROGRAMI

ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTESİ ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ DÖRT YILLIK-SEKİZ YARIYILLIK DERS PROGRAMI ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ İNSANİ BİLİMLER VE EDEBİYAT FAKÜLTESİ ÇAĞDAŞ TÜRK LEHÇELERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ DÖRT YILLIK-SEKİZ YARIYILLIK DERS PROGRAMI ZORUNLU DERSLER BİRİNCİ YIL BİRİNCİ YARIYIL 1 YDİ 101

Detaylı

Selahittin Tolkun, Özbekçede Fiilimsiler, Dijital Sanat Yayıncılık, Kadıköy, İstanbul, 2009, s. 269.

Selahittin Tolkun, Özbekçede Fiilimsiler, Dijital Sanat Yayıncılık, Kadıköy, İstanbul, 2009, s. 269. Selahittin Tolkun, Özbekçede Fiilimsiler, Dijital Sanat Yayıncılık, Kadıköy, İstanbul, 2009, s. 269. Birçok dilde olduğu gibi Türkçede de kelimeler isim ve fiil olarak iki temel gruba ayrılır. Diğer kelime

Detaylı

(TÜRKÇE) I. (Ana sayfada görünecektir.)

(TÜRKÇE) I. (Ana sayfada görünecektir.) (TÜRKÇE) I. (Ana sayfada görünecektir.) Adı Soyadı (Unvanı) Akartürk Karahan (Yrd.Doç.Dr.) Doktora: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2009 E-posta: (kurum/özel) akartrk@yahoo.com Web sayfası

Detaylı

ANA DİL Mİ, ANA DİLİ Mİ? IS IT PARENT LANGUAGE OR OR MOTHER TONGUE?

ANA DİL Mİ, ANA DİLİ Mİ? IS IT PARENT LANGUAGE OR OR MOTHER TONGUE? ANA DİL Mİ, ANA DİLİ Mİ? Prof. Dr. Mukim SAĞIR ÖZET Bu makalede ana dil ve ana dili terimlerinin kullanımları üzerinde durulacaktır. Aralarında nüans olan bu iki terimin Türkçe ve Türk Dili öğretiminde

Detaylı

Türkiye Türkçesindeki Farsça Sözcükler ve Kullanım Şekilleri

Türkiye Türkçesindeki Farsça Sözcükler ve Kullanım Şekilleri Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 2009 13 (1): 131-142 Türkiye Türkçesindeki Farsça Sözcükler ve Kullanım Şekilleri Halit DURSUNOĞLU (*) Özet: Türkiye Türkçesinin en kapsamlı sözlüklerinden

Detaylı

TANZİMAT DÖNEMİNDE KULLANILAN GRAMER TERİMLERİ

TANZİMAT DÖNEMİNDE KULLANILAN GRAMER TERİMLERİ T.C FATİH SUTAN MEHMET VAKIF ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİMDALI YÜKSEK LİSANS TEZİ TANZİMAT DÖNEMİNDE KULLANILAN GRAMER TERİMLERİ SAİFELDİN GADALLA ELHABİB ABDALLA

Detaylı

Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Selçuk Üniversitesi 1979-1984. Y. Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Cumhuriyet Üniversitesi 1992-1993

Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Selçuk Üniversitesi 1979-1984. Y. Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Cumhuriyet Üniversitesi 1992-1993 1. Adı Soyadı: H. İbrahim DELİCE 2. Doğum Tarihi: 01 Nisan 1964 3. Unvanı: Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Selçuk Üniversitesi 1979-1984 Y. Lisans

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. : Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü. : :

ÖZGEÇMİŞ. : Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü. : : ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Feridun TEKİN Adres Telefon E-posta : Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü : 310 54 84 : feridun.tekin@giresun.edu.tr 2. Doğum Tarihi : 30.05. 1964 3. Unvanı :

Detaylı

TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI GÜZ DÖNEMİ PROGRAMI

TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI GÜZ DÖNEMİ PROGRAMI I. SINIF / I. YARIYIL YDİ101 YDF101 Temel Yabancı Dil (İngilizce) Temel Yabancı Dil (Fransızca YDA101 Temel Yabancı Dil (Almanca) 4 0 4 4 1 ATA101 Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 2 0 2 2 1 TDİ101 Türk

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Yasemin ERTEK MORKOÇ

ÖZGEÇMİŞ. Yasemin ERTEK MORKOÇ ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı Yasemin ERTEK MORKOÇ Unvanı Görev Yeri Daha Önce Bulunduğu Görevler Anabilim Dalı Yabancı Dili Akademik Aşamaları Yrd. Doç. Dr. Celal Bayar Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Türk

Detaylı

DR. MUSTAFA SARI, TÜRKÇEDE ART ZAMANLI DEĞİŞMELER (YÜZ HADİS YÜZ HİKÂYE ÖRNEĞİ), PEGEMA YAYINCILIK, ANKARA 2007, 358 S.

DR. MUSTAFA SARI, TÜRKÇEDE ART ZAMANLI DEĞİŞMELER (YÜZ HADİS YÜZ HİKÂYE ÖRNEĞİ), PEGEMA YAYINCILIK, ANKARA 2007, 358 S. - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 8/1 Winter 2013, p.2951-2955, ANKARA-TURKEY DR. MUSTAFA SARI, TÜRKÇEDE ART ZAMANLI DEĞİŞMELER (YÜZ HADİS

Detaylı

BURSA YERLİ AĞIZLARINDA BİRİNCİL UZUN ÜNLÜLER ÜZERİNE ON PRIMARY LONG VOWEL IN NATIVE DIALECTS OF BURSA

BURSA YERLİ AĞIZLARINDA BİRİNCİL UZUN ÜNLÜLER ÜZERİNE ON PRIMARY LONG VOWEL IN NATIVE DIALECTS OF BURSA KIŞ WINTER 2012 SAYI NUMBER 5 SAYFA PAGE 1-7 BURSA YERLİ AĞIZLARINDA BİRİNCİL UZUN ÜNLÜLER ÜZERİNE Hatice ŞAHİN * ÖZET Ana Türkçede, tarihi Türk dillerinde, Anadolu ağızlarında birincil ünlü uzunluklarının

Detaylı

Tablo 2: Doktora Programı Ortak Zorunlu-Seçmeli Dersler TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI DOKTORA PROGRAMI GÜZ YARIYILI

Tablo 2: Doktora Programı Ortak Zorunlu-Seçmeli Dersler TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI DOKTORA PROGRAMI GÜZ YARIYILI Tablo 2: Doktora Programı Ortak Zorunlu-Seçmeli Dersler TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI DOKTORA PROGRAMI GÜZ YARIYILI Ortak Zorunlu-Seçmeli Dersler Eski Türk Edebiyatı Bilim Dalı TDE 601 Divan Şiiri

Detaylı

Dil olgusu :DEĞİŞMEYENLER Dil dışı olgu : DEĞİŞENLER ARABA. Aynı değişimi soyut olarak şöyle formülleştirebiliriz:

Dil olgusu :DEĞİŞMEYENLER Dil dışı olgu : DEĞİŞENLER ARABA. Aynı değişimi soyut olarak şöyle formülleştirebiliriz: A N L A M D E Ğ İ Ş M E L E R İ Bu yazıda yeni şeyler bulacağınızı düşünüyoruz! Prof. Dr. Rıza Filizok Anlam bilimci G. Stern, kelimelerdeki anlam değişmelerini sebeplerine ve görevlerine göre şöyle snıflandırır:

Detaylı

Türk Dili Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri

Türk Dili Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri Türk Dili Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans (Sak.Üni.Ort) Programı Ders İçerikleri 1. Yıl - Güz 1. Yarıyıl Ders Planı SOSYAL BİLİMLERDE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ TDE729 1 3 + 0 6 Sosyal bilimlerle ilişkili

Detaylı

TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ DERS PLANI

TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ DERS PLANI TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ DERS PLANI 1. SINIF - I. YARIYIL TDE 101 OSMANLI TÜRKÇESİ I 4 0 4 TDE 103 TÜRKİYE TÜRKÇESİ GRAMERİ I 2 0 2 TDE 109 ESKİ TÜRK EDEBİYATINA GİRİŞ I 2 0 2 TDE 111 YENİ TÜRK EDEBİYATINA

Detaylı

PROF. DR. AHMET BURAN IN TÜRKLÜK BİLİMİ TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ADLI ESERİ ÜZERİNE

PROF. DR. AHMET BURAN IN TÜRKLÜK BİLİMİ TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ADLI ESERİ ÜZERİNE A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 55, ERZURUM 2016, 629-635 PROF. DR. AHMET BURAN IN TÜRKLÜK BİLİMİ TERİMLERİ SÖZLÜĞÜ ADLI ESERİ ÜZERİNE Semra ALYILMAZ 1. Prof. Dr. Ahmet BURAN ın Öz

Detaylı

TÜRKÇE DİL BİLGİSİ KURALLARI-Dil Yapısı

TÜRKÇE DİL BİLGİSİ KURALLARI-Dil Yapısı Pazar, 27 Eylül 2009 0949 - Son Güncelleme Pazar, 27 Eylül 2009 0950 TÜRKÇE DİL BİLGİSİ KURALLARI-Dil Yapısı Dil İnsanların duygu, düşünce ve isteklerini anlatmak için kullandıkları ses ya da işaretler

Detaylı

Danışman: Prof. Dr. H.Ömer KARPUZ

Danışman: Prof. Dr. H.Ömer KARPUZ ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Ahmet AKÇATAŞ Doğum Tarihi: 22 Şubat 1970 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Türk Dili ve Edeb. Öğr. Selçuk Üniversitesi 1992 Y.

Detaylı

Karahanlı Eserlerindeki Söz Varlığı Hakkında

Karahanlı Eserlerindeki Söz Varlığı Hakkında Akademik İncelemeler Cilt:3 Sayı:1 Yıl:2008 Karahanlı Eserlerindeki Söz Varlığı Hakkında Emek Üşenmez 1 fahemek@gmail.com ÖZET Karahanlı Türkçesi Türk dilinin önemli devrelerinden birisini oluşturmaktadır.

Detaylı

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : TÜRK DİLİ TARİHİ II Ders No : 0020110014 Teorik : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 3 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili Öğretim

Detaylı

NER TERİMİNDEN HAREKETLE TÜRK MİTOLOJİK DEĞERLERİNİN SÜNNET TÖRENLERİNE ETKİSİ THE EFFECT OF TURKISH MYTHOLOGICAL VALUES TO

NER TERİMİNDEN HAREKETLE TÜRK MİTOLOJİK DEĞERLERİNİN SÜNNET TÖRENLERİNE ETKİSİ THE EFFECT OF TURKISH MYTHOLOGICAL VALUES TO Cilt:3 Sayı:4 Şubat 2013 Issn: 2147-5210 www.thestudiesofottomandomain.com NER TERİMİNDEN HAREKETLE TÜRK MİTOLOJİK DEĞERLERİNİN SÜNNET TÖRENLERİNE ETKİSİ THE EFFECT OF TURKISH MYTHOLOGICAL VALUES TO THE

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ : 05306010760. : cuneyt.akin@hotmail.com

ÖZGEÇMİŞ : 05306010760. : cuneyt.akin@hotmail.com ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Cüneyt Akın İletişim Bilgileri Adres : DUMLUPINAR M. MURAT ÇELEBİ C. AYDINALP APT. BİNA NO: 32 K: 4 DAİRE NO: 11 Telefon Mail : 05306010760 : cuneyt.akin@hotmail.com 2. Doğum Tarihi

Detaylı

TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE TARİH İFADE ETMEK İÇİN KULLANILAN YAPILARIN SÖZ DİZİMİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ *

TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE TARİH İFADE ETMEK İÇİN KULLANILAN YAPILARIN SÖZ DİZİMİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ * TÜRKİYE TÜRKÇESİNDE TARİH İFADE ETMEK İÇİN KULLANILAN YAPILARIN SÖZ DİZİMİ BAKIMINDAN İNCELENMESİ * EXAMINATION OF THE WORDS DESCRIBING DATE IN TERMS OF SYNTAX IN TURKEY TURKISH Sedat BALYEMEZ ** Özet:

Detaylı

EKLER VE SÖZCÜĞÜN YAPISI

EKLER VE SÖZCÜĞÜN YAPISI EKLER VE SÖZCÜĞÜN YAPISI *KÖK * YAPIM EKLERİ * ÇEKİM EKLERİ * YAPILARINA GÖRE SÖZCÜKLER K Ö K Sözcüğü oluşturan en küçük anlamlı dil birimine kök denir. Kök halinde bulunan sözcükler yapım eki almamıştır

Detaylı

ORTA ASYA (ANONİM) KURAN TERCÜMESİ ÜZERİNDE ÖZBEKİSTAN DA YAPILMIŞ BİR İNCELEME. ТУРКИЙ ТAФСИР (XII-XII acp) *

ORTA ASYA (ANONİM) KURAN TERCÜMESİ ÜZERİNDE ÖZBEKİSTAN DA YAPILMIŞ BİR İNCELEME. ТУРКИЙ ТAФСИР (XII-XII acp) * - International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, p.981-986, TURKEY ORTA ASYA (ANONİM) KURAN TERCÜMESİ ÜZERİNDE ÖZBEKİSTAN DA YAPILMIŞ BİR İNCELEME ТУРКИЙ ТAФСИР

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Yüksek Lisans Tezi: Çin in Ming Döneminde Yapılmış olan Türkçe-Uygurca Sözlük: Ġdikut Mahkemesi Sözlüğü (1997 Ankara)

ÖZGEÇMİŞ. Yüksek Lisans Tezi: Çin in Ming Döneminde Yapılmış olan Türkçe-Uygurca Sözlük: Ġdikut Mahkemesi Sözlüğü (1997 Ankara) ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Mağfiret Kemal YUNUSOĞLU 2. Doğum yeri ve tarihi: DT, Gulca 3. Çalıştığı kurum: T.C. Beykent Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü 4. Unvanı: Yar.Doç.Dr. 5. Öğrenim Durumu:

Detaylı

RUS DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR PROGRAMI

RUS DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR PROGRAMI ANADAL EĞİTİM PROGRAMI ZORUNLU DERSLERİ 1. YIL 2.YARIYIL 3 1 2 TDİ102 ATA102 YDİ102 YDA102 YDF102 Türk Dili II (Turkish Language II) Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi (History of the Republic of Turkey)

Detaylı

DEDE KORKUT KİTABI NDA tur- FİİLİ

DEDE KORKUT KİTABI NDA tur- FİİLİ DEDE KORKUT KİTABI NDA tur- FİİLİ Ali AKAR * ÖZET Batı Oğuzcasının en önemli ortak metinlerinden sayılan Dede Korkut Kitabı, pek çok yönüyle Türk dili, edebiyatı ve kültürünün kaynak kitabı olma özelliğine

Detaylı

ÜNİTE TÜRK DİLİ - I İÇİNDEKİLER HEDEFLER TÜRKÇENİN KİMLİK BİLGİLERİ

ÜNİTE TÜRK DİLİ - I İÇİNDEKİLER HEDEFLER TÜRKÇENİN KİMLİK BİLGİLERİ HEDEFLER İÇİNDEKİLER TÜRKÇENİN KİMLİK BİLGİLERİ Türk Dilinin Dünya Dilleri Arasındaki Yeri Türk Dilinin Gelişmesi ve Tarihî Devreleri TÜRK DİLİ - I Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Türk dilinin dünya dilleri

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. : Ahi Evran Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Telefon : 2804636 Mail

ÖZGEÇMİŞ. : Ahi Evran Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Telefon : 2804636 Mail ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Nadir İLHAN İletişim Bilgileri Adres : Ahi Evran Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Telefon : 2804636 Mail : nadirilhan@ahievran.edu.tr 2. Doğum

Detaylı

ÖZ GEÇMİŞ II. Akademik ve Mesleki Geçmiş

ÖZ GEÇMİŞ II. Akademik ve Mesleki Geçmiş ÖZ GEÇMİŞ I. Adı Soyadı (Unvanı) Mustafa ARSLAN (Yrd.Doç.Dr.) Doktora: Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007. E-posta: (kurum/özel) marslan@ybu.edu.tr; musarslan19@gmail.com Web sayfası

Detaylı

RİSÂLE-İ MÛZE-DÛZLUK ÜZERİNE

RİSÂLE-İ MÛZE-DÛZLUK ÜZERİNE A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 51, ERZURUM 2014, 471-475 RİSÂLE-İ MÛZE-DÛZLUK ÜZERİNE ABOUT RİSÂLE-İ MÛZE-DÛZLUK Ahmet DEMİRTAŞ * Resim 1: Kitaba ait kapak görüntüsü Çizmecilik /

Detaylı

Tez adı: Neva'i Mecalisü'n-Nefa'is metin-inceleme (2 cilt) (1990) SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ/TÜRK DİLİ ANABİLİM DALI

Tez adı: Neva'i Mecalisü'n-Nefa'is metin-inceleme (2 cilt) (1990) SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ/TÜRK DİLİ ANABİLİM DALI VAHİT TÜRK Adres İstanbul Kültür Fen-Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Ataköy Yerleşkesi/Bakırköy-İstanbul ÖZGEÇMİŞ YÜKSEKÖĞRETİM KURULU 15.05.2014 Telefon E-posta 2124984370- Doğum Tarihi

Detaylı

TÜRK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE ÜNLÜLERİN SINIFLANDIRILMASINA YÖNELİK ELEŞTİREL BİR DEĞERLENDİRME. 2. Araştırmanın Kapsamı ve Kaynakları

TÜRK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE ÜNLÜLERİN SINIFLANDIRILMASINA YÖNELİK ELEŞTİREL BİR DEĞERLENDİRME. 2. Araştırmanın Kapsamı ve Kaynakları TÜRK DİL BİLGİSİ ÖĞRETİMİNDE ÜNLÜLERİN SINIFLANDIRILMASINA YÖNELİK ELEŞTİREL BİR DEĞERLENDİRME 1. Araştırmanın Amacı Mustafa Altun Sakarya Üniversitesi maltun@sakarya.edu.tr Araştırmada, akademik dil bilgisi

Detaylı

14.00-14.15 Türkiye Türkçesi Ağızlarının Araştırılması Tarihi ve Ağız Atlasları (Görsel Sunum)

14.00-14.15 Türkiye Türkçesi Ağızlarının Araştırılması Tarihi ve Ağız Atlasları (Görsel Sunum) 30 Eylül 2010 Perşembe Açılış Programı Sakarya Üniversitesi Kültür ve Kongre Merkezi -Salon 1 10.00 - Saygı Duruşu ve İstiklâl Marşı - Açış Konuşmaları Ağız Atlası Araştırmaları Oturumu-1 Sakarya Üniversitesi

Detaylı

Güner, Galip, Kıpçak Türkçesi Grameri, Kesit Yayınları, İstanbul, 2013, 371 S.

Güner, Galip, Kıpçak Türkçesi Grameri, Kesit Yayınları, İstanbul, 2013, 371 S. Dil Araştırmaları Sayı: 12 Bahar 2013, 297-301 ss. Güner, Galip, Kıpçak Türkçesi Grameri, Kesit Yayınları, İstanbul, 2013, 371 S. Melike Uçar * 1 Kıpçak Türkçesi, XIX. yüzyıldan bu yana bilim adamları

Detaylı

RUS DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI GÜZ PROGRAMI

RUS DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI GÜZ PROGRAMI 01-015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI GÜZ PROGRAMI I.SINIF I. YARIYIL Uygulama ve Laboratuvar 1 YDİ101 YDA101 YDF101 GUS101 GUS103 BED101 HYK101 Temel Yabancı Dil İngilizce Temel Yabancı Dil Almanca Temel Yabancı

Detaylı

ÖZ GEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl

ÖZ GEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl ÖZ GEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : BİLAL AKTAN 2. Doğum Tarihi : 19.03.1956 3. Unvanı : PROF. DR. 4. Öğrenim Durumu : DOKTORA 5. Çalıştığı Kurum : DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Türk

Detaylı

İSLÂMİYET ETKİSİNDE GELİŞEN TÜRK EDEBİYATI İSLÂMİ İLK ESERLER SORU PROĞRAMI AHMET ARSLAN

İSLÂMİYET ETKİSİNDE GELİŞEN TÜRK EDEBİYATI İSLÂMİ İLK ESERLER SORU PROĞRAMI AHMET ARSLAN İSLÂMİYET ETKİSİNDE GELİŞEN TÜRK EDEBİYATI İSLÂMİ İLK ESERLER SORU PROĞRAMI AHMET ARSLAN 1) XI. Yüzyıl dil ürünlerinden olan bu eserin değeri, yalnızca Türk dilinin sözcüklerini toplamak, kurallarını ve

Detaylı

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000)

Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) Türkçe Ulusal Derlemi Sözcük Sıklıkları (ilk 1000) 14.08.2014 SIRA SIKLIK SÖZCÜK TÜR AÇIKLAMA 1 1209785 bir DT Belirleyici 2 1004455 ve CJ Bağlaç 3 625335 bu PN Adıl 4 361061 da AV Belirteç 5 352249 de

Detaylı

KİTÂBİYAT KARAHAN, AKARTÜRK (2013), DÎVÂNU LUGATİ T-TÜRK E GÖRE XI. YÜZYIL TÜRK LEHÇE BİLGİSİ, TDK YAY., ANKARA.

KİTÂBİYAT KARAHAN, AKARTÜRK (2013), DÎVÂNU LUGATİ T-TÜRK E GÖRE XI. YÜZYIL TÜRK LEHÇE BİLGİSİ, TDK YAY., ANKARA. KİTÂBİYAT KARAHAN, AKARTÜRK (2013), DÎVÂNU LUGATİ T-TÜRK E GÖRE XI. YÜZYIL TÜRK LEHÇE BİLGİSİ, TDK YAY., ANKARA. 11. yüzyılda yaşamış olan büyük dil bilgini Kâşgarlı Mahmut Dîvânu Lugati t-türk adlı eserini

Detaylı

TÜRKİYE TÜRKÇESİ VE TATAR TÜRKÇESİNİN KARŞILAŞTIRMALI SÖZ DİZİMİ

TÜRKİYE TÜRKÇESİ VE TATAR TÜRKÇESİNİN KARŞILAŞTIRMALI SÖZ DİZİMİ TÜRKİYE TÜRKÇESİ VE TATAR TÜRKÇESİNİN KARŞILAŞTIRMALI SÖZ DİZİMİ Caner Kerimoğlu (2014), Türkiye Türkçesi ve Tatar Türkçesinin Karşılaştırmalı Söz Dizimi, Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 299 s. Vahide

Detaylı

Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Ortak Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri

Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Ortak Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Ortak Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri 1. Yıl Ders Planı Türkiye Türkçesi ETO703 1 2 + 1 8 Türk dilinin kaynağı, gelişimi; Türkiye Türkçesinin diğer dil ve lehçelerle

Detaylı

Doktora Tezi ve Tez Danışman(lar)ı : Abdulvehhâb bin Yusuf un Müntahab-ı Fi t Tıbbı (Dil İncelemesi-Metin Dizin) Prof DR. H.

Doktora Tezi ve Tez Danışman(lar)ı : Abdulvehhâb bin Yusuf un Müntahab-ı Fi t Tıbbı (Dil İncelemesi-Metin Dizin) Prof DR. H. ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Meriç GÜVEN Doğum Tarihi: 29.12.1958 Öğrenim Durumu: Doktora Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Atatürk Üniversitesi 1977-1981 Y. Lisans Halk Edebiyatı

Detaylı

Ders Adı : TÜRK DİLİ II: CÜMLE VE METİN BİLGİSİ Ders No : Teorik : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 3. Ders Bilgileri.

Ders Adı : TÜRK DİLİ II: CÜMLE VE METİN BİLGİSİ Ders No : Teorik : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 3. Ders Bilgileri. Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : TÜRK DİLİ II: CÜMLE VE METİN BİLGİSİ Ders No : 3464 Teorik : Pratik : Kredi : ECTS : 3 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili

Detaylı

1: İLETİŞİM, DİLVE KÜLTÜR

1: İLETİŞİM, DİLVE KÜLTÜR ÖNSÖZ İÇİNDEKİLER III Bölüm 1: İLETİŞİM, DİLVE KÜLTÜR 15 1.1. Dilin Tanımı 16 1.1.1. Dil Tabii Bir Vasıtadır 17 1.1.2. Dil, Kendi Kanunları Olan Canlı Bir Varlıktır 17 1.1.3. Dil, Temeli Bilinmeyen Zamanlarda

Detaylı

Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi

Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TDE 515 CUMHURİYET DÖNEMİ HİKAYE VE ROMANI Yarıyıl Kodu Adı T+U 1 TDE 515 Öğrenim Türü Örgün Öğretim Dersin Dili Türkçe Dersin Düzeyi Yüksek Lisans

Detaylı

DOÇ. DR. SERKAN ŞEN İN ESKİ UYGUR TÜRKÇESİ DERSLERİ ADLI ESERİ ÜZERİNE

DOÇ. DR. SERKAN ŞEN İN ESKİ UYGUR TÜRKÇESİ DERSLERİ ADLI ESERİ ÜZERİNE DOÇ. DR. SERKAN ŞEN İN ESKİ UYGUR TÜRKÇESİ DERSLERİ ADLI ESERİ ÜZERİNE Kuban SEÇKİN 1. Doç. Dr. Serkan Şen in Öz Geçmişi 09.04.1976 Samsun doğumlu olan Şen, Selçuk Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türk Dili

Detaylı

Ölçme Yöntemleri 1) Dilbilgisi ve dil bilimin temel kavramlarını tanır. 1,2 1,2

Ölçme Yöntemleri 1) Dilbilgisi ve dil bilimin temel kavramlarını tanır. 1,2 1,2 DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS TÜRK DİLİ II TRK112 2 2+0 2 2 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Ders Kodu Teorik Uygulama Lab.

Ders Kodu Teorik Uygulama Lab. Ders Kodu Teorik Uygulama Lab. Osmanlı Türkçesi Metin İncelemeleri (19-20 yy) Ulusal Kredi Öğretim planındaki AKTS 224022300001201 1 2 0 2 4 Ön Koşullar : Bu dersin ön koşulu ya da yan koşulu bulunmamaktadır.

Detaylı

DERS BĠLGĠLERĠ TÜRKÇE I: YAZILI ANLATIM TRD 101 1 2 + 0 2 2

DERS BĠLGĠLERĠ TÜRKÇE I: YAZILI ANLATIM TRD 101 1 2 + 0 2 2 DERS BĠLGĠLERĠ Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS TÜRKÇE I: YAZILI ANLATIM TRD 101 1 2 + 0 2 2 Ön KoĢul Dersleri Yok Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Dersin

Detaylı

Kur an da Geçen zevc ve imrae Kelimeleri Üzerine

Kur an da Geçen zevc ve imrae Kelimeleri Üzerine 2010 Yılı İtibarıyla Höşöö Tsaídam Bölgesi ve Orhun Vadisi Dil Araştırmaları... Sayı: 15 Güz 2014, 121-159 Dîvânü ss. Lügati t-türk te Geçen Her Kelime Türkçe Kökenli midir? Kur an da Geçen zevc ve imrae

Detaylı

PENTRU DISCIPLINA LIMBA ŞI LITERATURA TURCĂ MATERNĂ

PENTRU DISCIPLINA LIMBA ŞI LITERATURA TURCĂ MATERNĂ C E N T R U L NAŢIONAL DE EVALUARE ŞI E X A M I N A R E PROGRAMA DE EXAMEN PENTRU DISCIPLINA LIMBA ŞI LITERATURA TURCĂ MATERNĂ BACALAUREAT 2011 TIP PROGRAMĂ: PROFIL TEOLOGIC ŞI PEDAGOGIC Pagina 1 din 5

Detaylı

10.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ

10.SINIF TÜRK EDEBİYATI DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ EKİM AY HAFTA DERS SAATİ KONU ADI KAZANIMLAR TEST NO TEST ADI 1 EDEBİYAT TARİHİ / TÜRK EDEBİYATININ DÖNEMLERE AYRILMASINDAKİ ÖLÇÜTLER 1.Edebiyat tarihinin uygarlık tarihi içindeki yerini.edebiyat tarihinin

Detaylı

SÖZLÜKBİRİMLERİN TANIMLANMASINA ANLAMBİLİMSEL BİR BAKIŞ

SÖZLÜKBİRİMLERİN TANIMLANMASINA ANLAMBİLİMSEL BİR BAKIŞ SÖZLÜKBİRİMLERİN TANIMLANMASINA ANLAMBİLİMSEL BİR BAKIŞ Erdoğan BOZ ÖZET Bu yazıda, genel sözlüklerdeki sözlükbirimlerin (madde başlarının) tanımlanmasına anlambilimsel bir bakış yapılacaktır. Sözlükler

Detaylı

Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak

Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak Hanlığı ve Kazakistan konulu bu toplantıda Kısaca Kazak

Detaylı

03 Temmuz 2013 tarih ve 51 sayılı Üniversite Senato toplantısının 1 nolu karar ekidir.

03 Temmuz 2013 tarih ve 51 sayılı Üniversite Senato toplantısının 1 nolu karar ekidir. 03 Temmuz 2013 tarih ve 51 sayılı Üniversite Senato toplantısının 1 nolu karar ekidir. 1. SINIF GÜZ YARII I.YARI KIRKLARELİ ÜNİVERSİTESİ FEN EDEBİYAT FAKÜLTESİ TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ İKİLİ ÖĞRETİM

Detaylı

2. Yıl / III. Dönem (Second Year Third Semester)

2. Yıl / III. Dönem (Second Year Third Semester) 1. Yıl / I. Dönem (First Year First Semester) TDE101 Osmanlı Türkçesi I (Ottoman Turkish I) 4 1 7 Tr AZ TDE103 Türkiye Türkçesi I: Ses Bilgisi (Turkish Language: Phonology) 3 0 5 Tr AZ TDE157 Türk Edebiyatı:

Detaylı

TÜRK DİLİ I DERSİ UZAKTAN EĞİTİM DERS SUNULARI. 11.Hafta

TÜRK DİLİ I DERSİ UZAKTAN EĞİTİM DERS SUNULARI. 11.Hafta TÜRK DİLİ I DERSİ UZAKTAN EĞİTİM DERS SUNULARI 11.Hafta Yapım Ekleri ve Uygulaması Fiilden İsim Yapma Ekleri Sıfat Fiil Ekleri Fiilden Fiil Yapma Ekleri Zarf Fiil Ekleri Fiilden İsim Yapma Ekleri Fiil

Detaylı

A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 53, ERZURUM 2015, 149-153. TÜRK DİLİNDE BİR GEÇMİŞ ZAMAN EKİ -çi

A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 53, ERZURUM 2015, 149-153. TÜRK DİLİNDE BİR GEÇMİŞ ZAMAN EKİ -çi A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 53, ERZURUM 2015, 149-153 TÜRK DİLİNDE BİR GEÇMİŞ ZAMAN EKİ -çi Özet Türk Dilinde birbirinden farklı kaynaklara dayanan ve farklı işlevleri taşıyan

Detaylı

OSMANİYE AĞZINDA KULLANILAN FİİLDEN AD TÜRETEN gel EKİ ÜZERİNE Yrd. Doç. Dr. Mustafa TANÇ

OSMANİYE AĞZINDA KULLANILAN FİİLDEN AD TÜRETEN gel EKİ ÜZERİNE Yrd. Doç. Dr. Mustafa TANÇ OSMANİYE AĞZINDA KULLANILAN FİİLDEN AD TÜRETEN gel EKİ ÜZERİNE Yrd. Doç. Dr. Mustafa TANÇ Özet Ağızlar bir dilin ölçünlü dilden ayrılan konuşma biçimleridir. Ölçünlü dilden farklı olarak ses bilgisi, şekil

Detaylı

ET-TUHFETÜ Z-ZEKİYYE Fİ L-LUGATİ T TÜRKİYYE ÜZERİNE BİR TÜRKMEN YAYINI

ET-TUHFETÜ Z-ZEKİYYE Fİ L-LUGATİ T TÜRKİYYE ÜZERİNE BİR TÜRKMEN YAYINI ... ET-TUHFETÜ Z-ZEKİYYE Fİ L-LUGATİ T TÜRKİYYE ÜZERİNE BİR TÜRKMEN YAYINI,ةفحتلا,الزكية فياللغة ةيكرتلا التركية ةغللايف ةيكزلا التحفة Çarıýew, Guwanç (2005), Türkmen Diline Nepis Sowgat Aşgabad: Miras,

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ Doç. Dr. BÜLENT ÖZKAN

ÖZGEÇMİŞ Doç. Dr. BÜLENT ÖZKAN ÖZGEÇMİŞ Doç. Dr. BÜLENT ÖZKAN TC Kimlik No / Pasaport No: 18773153342 Doğum Yılı: 1977 Yazışma Adresi : Telefon : e posta : MERSİN ÜNİVERSİTESİ, EĞİTİM FAKÜLTESİ, BÖLÜMÜ, YENİŞEHİR KAMPUSU/MERSİN Mersin/Türkiye

Detaylı

TÜRKÇE BİÇİM KISA ÖZET. www.kolayaof.com

TÜRKÇE BİÇİM KISA ÖZET. www.kolayaof.com DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. TÜRKÇE BİÇİM BİLGİSİ KISA ÖZET www.kolayaof.com

Detaylı

İsim İsim İsimlerin Tamamlanmış Hali

İsim İsim İsimlerin Tamamlanmış Hali Aşağıda verilen isimleri örnekteki gibi tamamlayınız. Örnek: Ayakkabı--------uç : Ayakkabının ucu İsim İsim İsimlerin Tamamlanmış Hali Kalem sap Çanta renk Araba boya Masa kenar Deniz mavi Rüzgar şiddet

Detaylı

CÜMLE ÇEŞİTLERİ. Buna yükleminin türüne göre de denebilir. Çünkü cümleyi yüklemine göre incelerken yüklemi oluşturan sözcüklerin türüne bakılır.

CÜMLE ÇEŞİTLERİ. Buna yükleminin türüne göre de denebilir. Çünkü cümleyi yüklemine göre incelerken yüklemi oluşturan sözcüklerin türüne bakılır. CÜMLE ÇEŞİTLERİ Cümleler, kendini oluşturan sözcüklerin anlamlarına, cümlede bulundukları yerlere, türlerine göre değişik özellikler gösterir. İşte bu özelliklere göre cümleler değişik gruplar altında

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Afyonkarahisar Kocatepe

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Afyonkarahisar Kocatepe ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ Adı Soyadı: Cüneyt AKIN Doğum Tarihi: 10.03.1982 Öğrenim Durumu: Doktor Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Türk Dili ve Edebiyatı Afyonkarahisar Kocatepe 1998-2002 Üniversitesi

Detaylı

Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri

Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı- Tezli Yüksek Lisans Programı Ders İçerikleri 1. Yıl Ders Planı 1. Yarıyıl Türkçe Öğretiminde Çağdaş Yaklaşımlar ETO701 1 2 + 1 7 Türkçe öğretiminde geleneksel uygulamalardan

Detaylı

TÜRK DİLİ - I İÇİNDEKİLER HEDEFLER DİL AİLELERİ, DİL GRUPLARI, DİL TÜRLERİ. Dil Aileleri Dil Grupları Dil Türleri

TÜRK DİLİ - I İÇİNDEKİLER HEDEFLER DİL AİLELERİ, DİL GRUPLARI, DİL TÜRLERİ. Dil Aileleri Dil Grupları Dil Türleri HEDEFLER İÇİNDEKİLER DİL AİLELERİ, DİL GRUPLARI, DİL TÜRLERİ Dil Aileleri Dil Grupları Dil Türleri TÜRK DİLİ - I Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Dil ailelerini açıklayabilecek, Lehçe, ağız, şive gibi dil

Detaylı

KURLUGAN KELİMESİNİN KÖKENİ ÜZERİNE

KURLUGAN KELİMESİNİN KÖKENİ ÜZERİNE KURLUGAN KELİMESİNİN KÖKENİ ÜZERİNE Seyfullah TÜRKMEN ÖZ: Türkçenin söz varlığı tam olarak ele alınıp değerlendirilmiş değildir. Bu yazıda bir tıp terimi olan kurlugan kelimesi üzerinde durulmaktadır.

Detaylı

EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI... ANADOLU LİSESİ 10. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ DESTEKLEME VE YETİŞTİRME KURSU KAZANIMLARI VE TESTLERİ

EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI... ANADOLU LİSESİ 10. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ DESTEKLEME VE YETİŞTİRME KURSU KAZANIMLARI VE TESTLERİ AY HAFTA DERS SAATİ KONU ADI KAZANIMLAR 1. Edebiyat tarihinin incelediği konuları açıklar. 2. Edebî eserlerin yazıldığı dönemi temsil eden belge olma niteliğini sorgular 3. Uygarlık tarihiyle edebiyat

Detaylı

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri

Dil Gelişimi. temel dil gelişimi imi bilgileri Dil Gelişimi Yaş gruplarına göre g temel dil gelişimi imi bilgileri Çocuklarda Dil ve İletişim im Doğumdan umdan itibaren çocukların çevresiyle iletişim im kurma çabaları hem sözel s hem de sözel olmayan

Detaylı

2.SINIF (2013 Müfredatlar) 3. YARIYIL 4. YARIYIL

2.SINIF (2013 Müfredatlar) 3. YARIYIL 4. YARIYIL ERCİYES ÜNİVERSİTESİ İLAHİYAT FAKÜLTESİ 2014-2015 Eğitim Öğretim Yılı 1.ve 2.Öğretim (2010 ve Sonrası) Eğitim Planları HAZIRLIK SINIFI (YILLIK) KODU DERSİN ADI T U Kredi AKTS İLH001 ARAPÇA 26 0 26 26 Konu

Detaylı

ARZU ATİK, Yard. Doç. Dr.

ARZU ATİK, Yard. Doç. Dr. ARZU ATİK, Yard. Doç. Dr. arzuuatik@gmail.com EĞİTİM Doktora 2003-2009: Marmara Üniversitesi, Eski Türk Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Tez konusu:

Detaylı

EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI... ANADOLU LİSESİ 12. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ DESTEKLEME VE YETİŞTİRME KURSU KAZANIMLARI VE TESTLERİ

EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI... ANADOLU LİSESİ 12. SINIF TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI DERSİ DESTEKLEME VE YETİŞTİRME KURSU KAZANIMLARI VE TESTLERİ AY HAFTA DERS SAATİ KONU ADI KAZANIMLAR TEST NO TEST ADI 1 2 EDEBİ BİLGİLER (ŞİİR BİLGİSİ) 1. İncelediği şiirden hareketle metnin oluşmasına imkân sağlayan zihniyeti 2. Şiirin yapısını çözümler. 3. Şiirin

Detaylı

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci;

Öğrenim Kazanımları Bu programı başarı ile tamamlayan öğrenci; Image not found http://bologna.konya.edu.tr/panel/images/pdflogo.png Ders Adı : ÇAĞDAŞ TÜRK EDEBİYATI Ders No : 0310460203 Teorik : 2 Pratik : 0 Kredi : 2 ECTS : 4 Ders Bilgileri Ders Türü Öğretim Dili

Detaylı

I. BÖLÜM I. DİL. xiii

I. BÖLÜM I. DİL. xiii I. BÖLÜM I. DİL DİL NEDİR?... 1 İNSAN HAYATINDA DİLİN ÖNEMİ... 3 ÇOCUĞUN İNSAN OLMA SÜRECİNDE DİLİN ÖNEMİ... 5 ANA DİLİNİN ÖNEMİ... 6 DİL VE DÜŞÜNCE... 7 DİL, SEMBOL VE İŞARET İLİŞKİSİ... 12 DİL, KÜLTÜREL

Detaylı

Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt 3 Sayı:4 Yıl:2000

Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi Cilt 3 Sayı:4 Yıl:2000 TÜRKÇE SÖZLÜKTEKİ ÖRNEKLERDEN HAREKETLE DÖNÜŞLÜ VE İŞTEŞ FİİLLERİN GEÇİŞLİLİK DURUMLARI ÖZET Yrd. Doç. Dr. HÜLYA SAVRAN* Dönüşlü fiillerle işteş fiillerin çok azının nesne aldığı bilinmektedir. Bu makalede,

Detaylı

KAFKAS ÜNIVERSİTESİ FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESI SLAV DİLLERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ RUS DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI DERSLERİN İÇERİĞİ I.

KAFKAS ÜNIVERSİTESİ FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESI SLAV DİLLERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ RUS DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI DERSLERİN İÇERİĞİ I. KAFKAS ÜNIVERSİTESİ FEN-EDEBİYAT FAKÜLTESI SLAV DİLLERİ VE EDEBİYATLARI BÖLÜMÜ RUS DİLİ VE EDEBİYATI ANABİLİM DALI DERSLERİN İÇERİĞİ I.YARIYIL RU 103 Rus Edebiyati Tarihi 2-0-2 Rusça okutulan bu derste

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS TÜRK DİLİ II TRD103 2 2+0 2 2 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Türkçe Lisans Yüz Yüze / Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

6. SINIF TÜRKÇE DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ

6. SINIF TÜRKÇE DERSİ KURS KAZANIMLARI VE TESTLERİ EKİM 6. SINIF TÜRKÇE İ KURS I VE LERİ AY 1 Biçim Bilgisi Biçim Bilgisi Biçim Bilgisi 4 5 Çok anlamlılık (temel, yan, mecaz ve terim anlam) Çok anlamlılık (temel, yan, mecaz ve terim anlam) Kök ve eki kavrar.

Detaylı

KUZEY GRUBU TÜRK LEHÇELERİNDEKİ EDATLAR ÜZERİNE YAPILAN KAPSAMLI BİR ÇALIŞMA

KUZEY GRUBU TÜRK LEHÇELERİNDEKİ EDATLAR ÜZERİNE YAPILAN KAPSAMLI BİR ÇALIŞMA KUZEY GRUBU TÜRK LEHÇELERİNDEKİ EDATLAR ÜZERİNE YAPILAN KAPSAMLI BİR ÇALIŞMA (Yrd. Doç. Dr. Ercan Alkaya, Kuzey Grubu Türk Lehçelerinde Edatlar, Manas Yayıncılık, Elazığ 2007, 759 s.) Murat ŞENGÜL*1 Fırat

Detaylı

Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı

Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı III. ÜNİTE TÜRKLERİN TARİH SAHNESİNE ÇIKIŞI VE İLK TÜRK DEVLETLERİ ( BAŞLANGIÇTAN X. YÜZYILA KADAR ) A- TÜRKLERİN TARİH SAHNESİNE ÇIKIŞI I-Türk Adının Anlamı

Detaylı

Sözcük Anlamının Bağlama Göre Değişkenliği

Sözcük Anlamının Bağlama Göre Değişkenliği Sözcük Anlamının Bağlama Göre Değişkenliği Giriş! Aynı ses dizisinin anlamı bağlamdan bağlama hayli değişken olabilir. bağlantısız farklı ama bağlantılı ince ayrımlı ör. Dün Emirgan da yüzdük. Hayvanın

Detaylı

DİL BİLGİSİ KAYNAKLARINA GÖRE TÜRKİYE TÜRKÇESİNİN ÜNLÜ VE ÜNSÜZLERİ Çalışma Taslağı 6 Kasım 2008

DİL BİLGİSİ KAYNAKLARINA GÖRE TÜRKİYE TÜRKÇESİNİN ÜNLÜ VE ÜNSÜZLERİ Çalışma Taslağı 6 Kasım 2008 DİL BİLGİSİ KAYNAKLARINA GÖRE TÜRKİYE TÜRKÇESİNİN ÜNLÜ VE ÜNSÜZLERİ Çalışma Taslağı 6 Kasım 2008 Dr. Mustafa Altun * GİRİŞ Türkiye Türkçesinin sesleri, dil bilgisi kaynaklarının birçoğunda farklı sınıflandırmalara

Detaylı

Büyük Ünlü Uyumu (Kalınlık-İncelik Uyumu)

Büyük Ünlü Uyumu (Kalınlık-İncelik Uyumu) Büyük Ünlü Uyumu (Kalınlık-İncelik Uyumu) Türkçede 8 tane ünlü harfin 4 tanesi kalın, 4 tanesi ince ünlüdür. Büyük ünlü uyumu bir kelimedeki ünlü harflerin ince veya kalın olmasıyla ilgilidir. Kalın Ünlüler:

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: EROL ÇANKAYA 2. Doğum Tarihi: 15.XI.1953 3. Ünvanı: DR 4. Öğrenim Durumu: DOKTORA Derece Alan Üniversite Yıl Lisans A.Ü. SİYASAL BİLGİLER 1979 İKTİSAT VE MALİYE Y. Lisans SİYASET

Detaylı

Ulusal Kredi Osmanlı Türkçesi Grameri 224022300001102 3 0 0 3 4. Ön Koşullar : Bu dersin ön koşulu ya da yan koşulu bulunmamaktadır.

Ulusal Kredi Osmanlı Türkçesi Grameri 224022300001102 3 0 0 3 4. Ön Koşullar : Bu dersin ön koşulu ya da yan koşulu bulunmamaktadır. Ders Kodu Teorik Uygulama Lab. Ulusal Kredi Osmanlı Türkçesi Grameri 224022300001102 3 0 0 3 4 Ön Koşullar : Bu dersin ön koşulu ya da yan koşulu bulunmamaktadır. Önerilen Dersler : Önceki dönemde Osmanlı

Detaylı

Öğretim Üyesinin Adı: Yrd. Doç. Dr. Milena Yordanova

Öğretim Üyesinin Adı: Yrd. Doç. Dr. Milena Yordanova Öğretim Üyesinin Adı: Yrd. Doç. Dr. Milena Yordanova AKTS: 13+8* Dersin Adı: Uygulamalı Türk Dili 1 yordanova_milena@yahoo.com Dersin Yılı: 1 Dersin Yarıyılı: 1 (kış dönemi) En az Orta seviyede (Avrupa

Detaylı

Karay The Trakai Dialect, Timur Kocaoğlu-Mykolas Firkovičius, Lincom Europa, 2006, 242 P.

Karay The Trakai Dialect, Timur Kocaoğlu-Mykolas Firkovičius, Lincom Europa, 2006, 242 P. TÜRKİYAT ARAŞTIRMALARI DERGİSİ 273 Karay The Trakai Dialect, Timur Kocaoğlu-Mykolas Firkovičius, Lincom Europa, 2006, 242 P. Karay The Trakai Dialect, Timur Kocaoğlu-Mykolas Firkovičius, Lincom Europa,

Detaylı

Karahan, Saim Osman (2011), Dobruca Kırım Tatar Ağzı Sözlüğü (1-2-3), Köstence-Romanya, 1682 s., ISBN: 978-606-598-188-1

Karahan, Saim Osman (2011), Dobruca Kırım Tatar Ağzı Sözlüğü (1-2-3), Köstence-Romanya, 1682 s., ISBN: 978-606-598-188-1 Dil Araştırmaları Sayı: 13 Güz 2013, 210-214 ss. Karahan, Saim Osman (2011), Dobruca Kırım Tatar Ağzı Sözlüğü (1-2-3), Köstence-Romanya, 1682 s., ISBN: 978-606-598-188-1 Işılay Işıktaş Sava * 1 Romanya

Detaylı

FUNDA KARA VE ZEBÂN-I TÜRKÎ (KÉLÜR-NÂME) İNCELEME-METİN-DİZİN ADLI ESERİ

FUNDA KARA VE ZEBÂN-I TÜRKÎ (KÉLÜR-NÂME) İNCELEME-METİN-DİZİN ADLI ESERİ Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi Sayı: 2/1 2013s. 296-301, TÜRKİYE FUNDA KARA VE ZEBÂN-I TÜRKÎ (KÉLÜR-NÂME) İNCELEME-METİN-DİZİN ADLI ESERİ 1. Doç. Dr. Funda KARA nın Öz Geçmişi Bahri

Detaylı

OSMANLICA öğrenmek isteyenlere kaynaklar

OSMANLICA öğrenmek isteyenlere kaynaklar OSMANLICA öğrenmek isteyenlere kaynaklar Eda Yeşilpınar Hemen her bölümün kuşkusuz zorlayıcı bir dersi vardır. Öğrencilerin genellikle bu derse karşı tepkileri olumlu olmaz. Bu olumsuz tepkilerin nedeni;

Detaylı

ÖZET ON MORPHOLOGIC STRUCTURE KAŞ DIALECT ABSTRACT

ÖZET ON MORPHOLOGIC STRUCTURE KAŞ DIALECT ABSTRACT YAZ SUMMER 2011 SAYI NUMBER 2 SAYFA PAGE 29-40 KAŞ (ANTALYA) AĞZI ŞEKİL ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE Mehmet Dursun ERDEM * Ramazan BÖLÜK ÖZET Türk dilinin ses yapısını anlamak, sadece yazı dilini incelemekle mümkün

Detaylı

1. BÖLÜM KURAMSAL ÇERÇEVE

1. BÖLÜM KURAMSAL ÇERÇEVE İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...5 KISALTMALAR...9 1. BÖLÜM KURAMSAL ÇERÇEVE 1.1. Kalıplaşmış Söz Birliklerindeki Fosil Kelimeler...11 1.1.1. Kalıplaşmış Söz Birlikleri...12 1.1.1.1. Atasözleri ve Tekerlemeler...13

Detaylı