MALZEME BILGISI B9

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. MALZEME BILGISI B9"

Transkript

1

2 Aşağıdaki grafik saf suya (H 2 0) ait faz diyagramını göstermektedir. Bu grafikte yer alan değişkenler; dış basınç (düşey eksende ve logaritmik ölçekte) ve sıcaklıktır. Bir bakıma bu diyagram iyi bilinen üç farklı fazın (katı buz, sıvı su ve gaz buhar) bölgelerini tanımlayan bir haritadır. Kırmızı çizgiler, faz bölgelerini ayıran sınırları temsil etmektedir. Her bir bölge içinde yer alan fotoğraflar o bölgelerdeki fazları ve küp şeklindeki buz, bardağa konan su, çaydanlıktan çıkan buhar gibi bulunduğu durumları göstermektedir.

3 Faz diyagramlarının detaylı olarak yorumlanması ve kullanılmasının öncesinde alaşımlar, fazlar ve bunların denge durumu hakkında temel oluşturacak bazı tanım ve kavramların ortaya konması gereklidir. Bu kapsamda bileşen deyimi, çoğunlukla alaşımı oluşturan saf metaller ve/veya bileşikler için kullanılır. Örneğin bir bakır çinko alaşımı olan pirinçte Cu ve Zn, bileşenlerdir. Sistem, bu kapsamda kullanılan diğer bir terimdir. Sistem deyimi öncelikle incelenen bir malzemenin sahip olduğu özel durumunu (örneğin bir potadaki ergimiş çelik) ifade etmek için kullanılır. Ayrıca sistem deyimi, kimyasal bileşimden bağımsız olarak aynı alaşım elementleri tarafından oluşturulan olası alaşımları ifade etmek için de kullanılmaktadır (örneğin Fe C sistemi).

4 Birçok alaşım sisteminde belirli bir sıcaklıkta çözünen atomların, çözen kafes içinde ulaşa bileceği ve çözünebilirlik (çözünürlük) sınırı olarak isimlendirilen bir üst konsantrasyon sınır değeri vardır. Bu çözünebilirlik sınırının üzerinde yapılan element ilavesi sonucunda, başka bir bileşime sahip bir diğer katı çözelti veya bileşik meydana gelmektedir. Başlangıçta şekerin suya karıştırılmasıyla şekersu karışımı meydana gelmektedir. Daha fazla şeker ilave edildiğin de çözünebilirlik sınırına ulaşana veya su şeker açısından doyana kadar çözelti daha da yoğunlaşmaktadır. Bu anda çözelti daha fazla şeker çözme yeteneğini kaybeder ve şekerin fazlası çözeltinin dibine katı halde çökelir. Böylece sistem sıvı durumdaki şeker su karışımı ve çözünmemiş katı durumdaki şeker kristalleri olmak üzere iki farklı maddeyi birden içermektedir.

5 Faz diyagramlarının anlaşılmasında faz kavramı oldukça önemli bir yer tutar. Faz, bir sistemin homojen fiziksel ve kimyasal özellikler gösteren parçası olarak tanımlanabilir. Her saf malzeme bir faz olarak düşünülebildiği gibi her katı, sıvı ve gaz çözelti de faz olarak değerlendirilebilir. Örneğin üzerinde durulan şeker su karışım çözeltisi bir fazdır ve katı şeker de diğer bir fazı oluşturur. Bir sistemde her biri kendi farklı özelliklerine sahip birden fazla faz bulunuyorsa, bu fazları birbirinden ayıran ve fiziksel ve/veya kimyasal özelliklerin süreksiz ve ani olarak değiştiği sınırlar söz konusudur. Sistemde iki faz mevcutsa, hem fiziksel hem de kimyasal özelliklerde bir değişiklik oluşması gerekmeyip bir veya diğer özellik gurubunda farklılığın bulunması yeterlidir. Bir kap içinde bern su hem de buz birlikte bulunacak olursa, burada iki ayrı faz mevcuttur, bunlar fiziksel olarak birbirinden farklı, ancak kimyasal olarak aynı bileşime sahiptir.

6 Çoğu zaman bir malzemenin fiziksel özellikleri, özellikle de mekanik özellikleri sahip olduğu iç yapıya yani mikroyapıya bağlıdır ve optik veya elektron mikroskoplarında gerçekleştirilen mikroskobik incelemelerle belirlenir. Metal alaşımlarında mikroyapılar, yapıdaki oranları, dağılımları ve düzenlen farklı olan ve bir veya birden fazla faz ile tanımlanır. Bir alaşımın mikroyapısı sahip olduğu alaşım elementlerine, bunların kimyasal bileşimdeki oranlarına ve gördüğü ısıl işleme (örneğin alaşımın belirlenen sıcaklığa ısıtılması, bekletilmesi ve bu sıcaklıktan farklı hızlarda oda sıcaklığına soğutulması gibi) bağlıdır. Metal yüzeyi uygun bir şekilde parlatıldıktan ve kimyasal bir çözeltiyle dağlandıktan sonra mikroyapıdaki farklı fazların ayırt edilebilmesi mümkündür. Örneğin iki fazlı bir alaşım için bir faz açık renkte görünürken, diğer faz daha koyu renk alır.

7 NiTi ve Çelik NiTiNOL

8 Denge hali, en iyi şekilde serbest enerji adı verilen bir termodinamik büyüklük ile tanımlanan bir diğer temel kavramdır. Kısaca serbest enerji bir sistemin iç enerjisi ile atom veya moleküllerinin rastgeleliğiveya düzensizliğinin (entropi) bir fonksiyonudur. Bir sistemin serbest enerjisi tanımlanan sıcaklık, basınç ve kimyasal bileşim için en düşük durumda ise bu sisteın dengededir. Makroskopik ölçekte özelliklerinin sürekli olarak aynı kalması o sistemin kararlı olduğunu gösterir. Dengeli bir sistem için sıcaklık, basınç ve/veya kimyasal bileşimde olabilecek değişiklikler serbest enerjide artışa neden olacak ve bir başka olası hale ani olarak dönüşmesiyle serbest enerji azalacaktır. Bu konunun kapsamında kullanılan faz dengesi deyimi sıklıkla içinde birden fazla faz bulunduran sistemlerin denge halini tanımlamada kullanılır. Faz dengesi bir sisteme ait faz özelliklerinin zamanla değişmediğini ifade eder. Katı sistemlerde denge haline ulaşma hızı çok yavaş olduğundan, tam denge haline ulaşılmaz ve bu tür sistemler dengesiz yarı kararlı veya yarı kararlı (meta stabil) halde bulunur. Yarıkararlı hal veya mikroyapı zamanla birlikte ya değişmeyerek ya da fark edilmeyecek boyutta çok az değişerek devamlılığını ve sürekliliğini korur.

9 Belirli bir sistemin faz yapısının kontrol edilmesine ait bilginin birçoğu, kısaca faz diyagramlan veya denge diyagramları olarak da isimlendirilen grafikler yardımıyla elde edilir. Faz diyagramlarını etkileyen ve kontrol edilebilen üç dış parametre sıcaklık, basınç ve kimyasal bileşim olup, faz diyagramları bunların çeşitli kombinasyonlarının birinin diğerine göre çizilmesiyle belirlenir. Faz diyagramlarının anlaşılmasının en basit ve kolay olan türü tek bileşenli sistemlere ait olanıdır. Bu tür faz diyagramlarında kimyasal bileşim sabit tutulmakta (bu durumda faz diyagramı sadece saf maddeler için geçerli olmakta) ve sıcaklık ile basınç faz diyagramının değişkenlerini oluşturmaktadır.

10 ao eğrisi boyunca, benzer şekilde katı sıvı dengesi bo boyunca ve sıvı buhar arasındaki denge de co eğrisi boyunca gerçekleşir. Aynı şekilde sıcaklığı veya basıncı değiştirerek bu çizgilerin aşılması durumunda bir faz diğerine dönüşür. Örneğin 1 atm (101,3 kpa) basınçta ısıtılması sırasında katı faz sıvı faza, 2 ile işaretlenmiş olan noktada (yatay kesikli çizginin katı sıvı faz sınırını kestiği nokta) dönüşmekte ve bu nokta O C ye tekabül etmektedir. Doğal olarak soğuma sırasında bunun tersi dönüşüm, yani sıvının katıya dönüşmesi veya katılaşma aynı noktada gerçekleşir. Benzer şekilde ısıtma sırasında yatay kesikli çizginin sıvı buhar faz sınırını kestiği noktada (100 C deki 3 noktası) sıvı, buhar fazına dönüşür veya buharlaşır, soğuma sırasında da buhar sıvı faza dönüşerek yoğuşur. Son olarak ao eğrisi bir şekilde geçildiğinde katı olan buz ısıtmayla direk olarak buharlaşır. üç faz sınırı çizgisi 0 olarak belirtilen bir ortak noktada kesişir. Bu noktada H 2 Osistemi 273,16 K sıcaklığında ve 6,04x10 3 atm (6,1x10 1 kpa) basınç altında olup sadece bu noktada sistemin ü. fazı (katı,sıvı ve buhar) birbirleriyle denge halinde bulunmaktadır. Bu şekilde P T diyagramları üzerinde yer alan ve ü. Fazın dengede bulunduğu üçlu nokta değişmez nokta olarak tanımlanmakta olup, bu noktanın diyagram üzerindeki yeri belli ve sabit basınçve sıcaklıkdeğerlerine sahiptir.

11 Çok yaygın olan bir diğer faz diyagramı da sıcaklık ve kimyasal bileşimin değişken para metreleri olduğu ve basıncın 1 atm (101,3 kpa) olarak sabit tutulduğu diyagramlardır. İkili faz diyagramları alaşımların bulundukları sıcaklıkta ve sahip oldukları kimyasal bileşimde iç yapılarında hangi fazları denge halinde bulundurduğunu, bu fazların hangi oranlarda mikroyapıya dağıldığını ve fazların kimyasal bileşimleri hakkındaki bilgileri ve ren haritalardır. Çoğumikroyapı sıcaklığındeğiştirilmesi sonucunda gerçekleşen faz dönüşümleri neticesinde oluşur. Bu durum bir fazdan diğer faza geçişi, yeni bir fazın ortaya çıkışını veya mevcut fazın yok olması sonucunu ortaya çıkarmaktadır. İkili faz diyagramları, faz dönüşümlerini ve bunların sonucunda ortaya çıkan dengeli veya dengesiz mikroyapıları belirlemede yardımcı olur.

12

13 Ssıvısı, hembakır hem de nikel içeren homojen bir sıvı çözeltidir. Katı faz, Cu ve Ni içeren bir ikame (veya yeralan) katı çözelti olup, yüzey merkezli kübik (YMK) kristal yapısına sahiptir. Yaklaşık 1080 C nin altında Cu ve Ni birbiri içinde tam olarak çözüne bilme, yani karşılıklı olarak tüm oranlarda birbiri içinde katı çözelti yapabilme özelliğine sahiptir. Burada görülen tam çözünürlük Cu ve Ni elementlerinin her ikisinin de YMK kristal yapıda olması, atom yarıçaplarının ve elektronegativitelerinin birbirine yakın olmasından ve benzer valans özelliği göstermelerinden kaynaklanır. Cu Ni elementlerinin hem sıvı hem de katı hallerde gösterdiği tam çözünürlük özelliğinden dolayı, bu sistem izomorfik olarak nitelendirilir. Metal alaşım sistemlerine ait faz diyagramlarında katı çözeltiler genellikle α, β, γ gibi küçük Yunan alfabesi harfleriyle belirtilir. Faz sınır çizgilerinden sıvı faz ile α+s faz bölgelerini birbirinden ayıranı likidüs çizgisi, katı faz α ile α+s faz bölgesini birbirinden ayıranı ise solidüs çizgisi olarak isimlendirilir. Likidüs çizgisinin yukarısındaki tüm sıcaklıklarda sistem sıvı çözelti, solidüs çizgisinin altındaki tüm sıcaklıklarda ise sistem katı çözelti halinde bulunur.

14 Solidüs ve likidüs çizgilerinin kimyasal bileşimin iki uç durumunda birbirlerini kestikleri ve de bu kesişim noktalarının aynı zamanda metallerin saf hallerinin ergime sıcaklıklarını oluşturduğu görülmektedir.örneğin saf bakırın ergimenoktası 1085 C ve saf nikelin ergime noktası 1453 C dir. Saf bakırın ısıtılması soldaki sıcaklık ekseninde yukarı doğru çıkıldıkça gerçekleşir. Bakır ergime sıcaklığına ulaşılana kadar katılığını korumaktadır. Ergime sıcaklığındakatı sıvı dönüşümü gerçekleş Bileşenlerin saf hali dışında ergime olayı, herhangi bir kimyasal bileşim için solidüs ve likidüs çizgilerinin belirlediği sıcaklıkaralığında gerçekleşir ve hem sıvı hem de α katı fazı bu aralıkta denge halinde bulunur. Örneğin bileşiminde ağırlıkça%50nive%50cuiçerenalaşımın ısıtılması sırasında ergime yaklaşık olarak 1280 C de başlamakta, sıvı faz oranı sıcaklık artışı ile birlikte sürekli artmakta ve sıcaklık 1320 C ye ulaştığında alaşım tamamen ergiyerek sıvı faz oluşumu tamamlanmaktadır.

15 Sıcaklık ve bileşimin belirli olduğu denge halindeki bir sistemde en az üç çeşit bilgiye ulaşılabilmektedir: (1) sistemde var olan fazlar,(2) bu fazların kimyasal bileşimleri ve (3) bu fazların hangi oranlarda sistemde yer aldığı. Söz konusu bu bilgilerin elde edilme yöntemleri bu bölüm kapsamında Cu Ni ikili alaşımsistemielealınarak açıklanacaktır. Mevcut Fazların Belirlenmesi Sistemde hangi fazların bulunduğunu belirlemek nispeten kolaydır. Sıcaklık kimyasal bileşimin oluşturduğu nokta faz diyagramına yerleştirildiğinde hangi faz veya fazların bulunduğu bölgede yer alıyorsa, o bölgenin sınırladığı faz ve/veya fazların sistemde mevcut olduğu bilgisine doğrudan ulaşılır. Örnek olarak 1100 C de ağırlıkça % 60 Ni ve % 40 Cu içeren alaşım Şekil 9.3a da A harfiyle işaretlenmiş olup bu noktanın sadeceakatı fazı bölgesinde olmasından dolayı sistemde sadece c katı fazı bulunur. Diğer taraftan 1250 C deki ağırlıkça %35 Ni ve %65 Cu içeren alaşım aynı şekil üzerinde B noktasıyla gösterilmiş olup, α+s faz bölgesi içinde yer almakta, dolayısıyla sistemde α+s fazları denge halinde bulunmaktadır.

16 Fazların Kimyasal Bileşimlerinin Belirlenmesi Bileşenlerin konsantrasyonları cinsinden faz ve/veya fazların bileşimlerini belirlemede ilk adım, sıcaklık bileşim kombinasyonunu oluşturan noktayı faz diyagramına yerleştirmektir. Bu amaçla tek ve iki fazlı bölgeler için değişik yöntemlerden yararlanılır. Tek bir fazın mevcut olması durumunda yöntem belli olup, fazın kimyasal bileşimi ile alaşımın kimyasal bileşimi aynıdır. Örneğin Şekil 9.3a daki A noktası tarafından temsil edilen ve 1100 C de ağırlıkça %60 Ni ve % 40 Cu içeren alaşım elealındığında yapıdaki tek fazın katı α olduğu vebufazın ağırlıkça % 60 Ni ve % 40 Cu içerdiği söylenebilir. İki fazın birlikte bulunduğu bölgeler için durum biraz daha karmaşıktır. Tüm iki fazlı bölgelerde her bir sıcaklık için yatay eksene paralel olarak uzanan hayali doğrular düşünülebilir. Bu tip doğruların iki fazlı bölgenin faz sınırı çizgileri arasında kalan kısmı genel bağ çizgisi olarak bağ çizgisi veya izoterm doğrusu olarak bilinmektedir. Fazların denge halindeki bileşimlerini (bileşenlerin ağırlıkça faz içindeki oranları) hesaplamak için şu yöntemden yararlanılır: 1. Verilen alaşım ve sıcaklık için iki fazlı bölgeyi yatay eksene paralel olarak uzanan ve iki fazlı bölgeyi boydan boya kesen bağ çizgisi çizilir. 2. Bağ çizgisiyle faz sınırlarını belirleyen çizgilerin kesiştiği noktalar belirlenir. 3. Bu kesişim noktalarından aşağı düşey çizgiler çizilerek yatay eksende her bir fazın tekabül ettiği bileşim değerleri okunur.

17 Örnek olarak, B noktasıyla gösterilen 1250 C de ağırlıkça % 35 Ni ve %65 Cu alaşımı dikkate alındığında, söz konusu noktanın α+sıvı bölgesinde bulunduğu görülür. Bu durumda problem, ağırlık oranları olarak katı a ve sıvı fazların kimyasal bileşimini belirlemeye dönüşmektedir. Liküdüs çizgisi ile söz konusu sıcaklıktaki bağ çizgisinin kesişme noktasından aşağı dik olarak çizilecek çizgi yatay eksende ağırlıkça % 31,5 Ni oranını işaret etmekte olup, sıvının bileşim değeri Cs yi verir. Diğer bir ifadeyle, sıvı fazın ağırlıkça % 31,5 Ni ve % 68,5 Cu içerdiğini söylemek mümkündür. Katı α fazınınbileşimini belirlemek için bu defa bağ çizgisinin, solidüs çizgisini kestiğinoktaele alınır. Bu noktadan aşağı dikey olarak indirilecek doğru, yatay eksende katı α fazının bileşimi Cα değerini ağırlıkça%42,5niolarakvermektevecuelementikatı faz içinde % 57,5 oranında bulunmaktadır.

18 Faz Oranlarının Belirlenmesi Tek fazda alaşım sadece % 100 oranında tek fazdan oluşur. Önceki örnek tekrar ele alınacak olursa, 1100 C de ağırlıkça % 6ONi %40 Cu içeren alaşımın (Şekil 9.3a daki A noktası) sadece c fazı içerdiği dolayısıyla fazın yapıdaki oranının % 100 olduğu görülecektir. Alaşım için verilen sıcaklıkta iki fazlı bölgeyi baştanbaşa kesen bir bağ çizgisi çizilir. Alaşımın bileşimi bu doğru üzerinde işaretlenir. Bir faza ait oran, alaşımın bileşim değeri ile diğer faza ait sınır çizgisine olan uzaklık, bağ çizgisinin tüm uzunluğuna bölünmek suretiyle bulunur Diğer faza ait oran da aynı şekilde belirlenir. Eğer oranlar yüzde şeklinde ifade edilmek istenirse bulunan oran değerleri 100 ile çarpılır. Eğer bileşimin verildiği yatay eksen ağırlık yüzdesi olarak ölçeklendirildiğinde hesaplanan faz oranları da fazların yapıdaki bağıl ağırlık oranlarını ifade eder.

19

20 Dengeli Soğuma Hali Bu noktada izomorfik alaşımlar için katılaşma sırasında mikroyapı oluşumunu incelemek konuyu daha iyi anlamada yardımcı olacaktır. Öncelikle çok yavaş soğuma durumunda, yani faz dengesinin ve kararlılığının sürekli olarak sağlanabildiği durum ele alınacaktır. Bakır Nikel alaşım sisteminde % 35Ni % 65Cu alaşımını ele alalım ve bu alaşımın 1300 C den soğutulduğunu varsayalım. Bu alaşımın soğutulması işlemi, alaşıma ait bileşimde düşey olarak gösterilen kesikli çizgiyle temsil edilir C de a noktası ağırlıkça % 35Ni % 65Cu bileşiminde olmak üzere tamamen sıvı fazı ifade etmekte ve alaşımın sahip olduğu mikroyapı bir daire içinde şekle yerleştirilmiş olarak verilmektedir. Soğuma başladıktan sonra liküdüs çizgisine ulaşana kadar hiçbir yapı ve bileşim değişikliği gerçekleşmez.

21 Diyagramda b noktasıyla gösterilen soğumanın liküdüs çizgisine ulaştığı yaklaşık 1260 C sıcaklığında bu sıcaklıktan çizilen bağ çizgisinin belirlediği ağırlıkça % 46Ni %54Cu kimyasal bileşiminde ilk katı oluşmaya başlamaktadır. Katı α fazı %46Ni içermekle birlikte geri kalan sıvı yaklaşık olarak ağırlıkça % 35Ni %65Cu bileşimini koruyarak katı fazdan farklı olarak %35Ni içermeye devam etmektedir. Devam eden soğumayla birlikte, her bir fazın oranı ve bileşimi de değişecektir. Sıvı ve a katı fazının bileşimleri sırasıyla, liküdüs ve solidüs çizgilerini takip eder ve c fazının oranı soğumayla birlikte giderek artar. Burada soğumayla birlikte fazların gerek oranlarının, gerekse bileşimlerinin değişmesi söz konusu olsa da, ağırlıkça % 35Ni %65Cu şeklinde olan alaşıma ait genel bileşimin değişmediğini hatırlamakta yarar vardır.

22 1250 C deki c noktasında bulunan sıvı faz ağırlıkça %32Ni % 68 Cu bileşimine ve katı α fazı da %43Ni % 57 Cu bileşimine sahiptir. Diğer bir deyişle, sıvı bu sıcaklıkta ağırlıkça %32Ni içerirken, katı α %43Ni içermektedir. Katılaşma süreci yaklaşık olarak 1220 C mertebelerinde yani d noktasında tamamlanmakta olup, katı α bu sıcaklıkta ağırlıkça alaşımın genel bileşimi olan %35Ni %65 Cu bileşimine sahip olurken dönüşümün tamamlanması öncesinde kalan son sıvı % 24Ni %76 Cu bileşimindedir. Solidüs çizgisinin geçilmesiyle son kalan sıvı da katılaşmakta ve Şekildeki e noktasına ulaşmaktadır. Buradaki katı çözelti α fazının bileşimi ağırlıkça % 35Ni %65Cu şeklinde ifade edilir. Bundan sonra, gerçekleşen soğuma sırasında gerek bileşim, gerekse mikroyapı açısından herhangi bir değişiklik gerçekleşmez.

23 Dengesiz Soğuma Hali Önceki bölümde açıklanan dengeli katılaşma ve mikroyapı oluşumu ancak soğuma hızlarının çok yavaş olması halinde gerçekleşebilir. Bunun nedeni, her sıcaklık düşüşünde fazların bileşiminin de faz diyagramına bağlı olarak sürekli değişmesi ve yeniden düzenlenme zorunda kalmasıdır. Yeniden düzenlenme için gerek fazların içinde, gerekse faz sınırlarında atomsal yayınma mekanizmasına ihtiyaç vardır, yayınma mekanizmasının çalışabilmesi için sıcaklığın yanı sıra, yeterli süre de gereklidir. Çok yavaş soğuma hızlarında ve koşullarında bu süre tanındığı için, atomsal yeni düzenlemelerin gerçekleşmesi daha kolay olmakta ve böylece daha kararlı yapılar elde edilebilmektedir. Yayınma mekanizmasının en önemli özelliklerinden biri olan yayınma hızı, katılarda sıvılara göre daha düşük olmakta, ayrıca sıcaklıktaki azalmayla birlikte yayınma hızı, hem sıvı hem de katılarda giderek azalmaktadır. Hemen hemen pratikteki tüm uygulamalardaki soğuma hızları sözü edilen atomsal düzenlemelerin gerçekleşmesi açısından çok hızlı kalmakta ve denge halinin sağlanması ile önceki bölümde anlatılan denge halinin ve buna bağlı mikro yapıların oluşması mümkün olmamaktadır.

24 Alaşımı sıvı bölgedeki 1300 C deki a noktasından soğutmaya başladığımızı düşüne lim. Buradaki sıvı faz ağırlıkça %35 Ni % 65 Cu bileşiminde olup, soğudukça yani düşey olarak a noktasından aşağı doğru inildikçe sıvı fazı bölgesinde herhangi bir değişiklik olmayacaktır. Yaklaşık olarak 1260 C deki b noktasında a parçacıkları oluşmaya başlayacak ve bu parçacıklar bu sıcaklıkta çizilen bağ çizgisinden alınan bilgiye göre % 46Ni %54 Cu bileşimine sahip olacaktır.

25 Soğumanın yaklaşık olarak 1240 C deki c noktasına doğru sürdürülmesiyle, sıvı fazın bileşimi ağırlıkça % 29 Ni % 71 Cu şeklinde değişecek ve bu noktada katılaşan a fazının bileşimi % 40 Ni % 60 Cu değerini alacaktır. Katı cı fazındaki yayınma hızının göreceli olarak daha düşük olmasından dolayı b noktasında oluşan ce fazı bileşimini dikkate değer mertebede değiştiremeyecek ve ağırlıkça % 46 Ni içermeye devam ederken, büyüyen α tanelerinde radyal yönde Ni konsantrasyonunda sürekli bir değişim gerçekleşecektir. Faz tanelerinin merkezinde ağırlıkça % 46 olan Ni oranı tane sınırlarına doğru % 40 mertebesi ne düşecektir. Böylece e noktasında a tanelerinin Ni oranı ağırlıklı ortalama değeri olarak % 46 ile 40 arasındaki bir değeri alacaktır. Kolaylık olması açısından α fazının bu noktadaki ortalama bileşimini ağırlıkça % 42 Ni % 58 Cu olarak kabul edelim. Ayrıca kaldıraç kuralı hesaplamalarına dayanarak dengesiz soğuma şartlarında, dengeli soğuma şartlarına göre daha fazla oranda sıvının bulunduğu anlaşılmaktadır.

26 Yaklaşık olarak 1220 C deki d noktasında denge sağlayabilen soğuma hızlarında katılaşmanın tamamlanması lazımdır. Ancak dengesizlik ya da kararsızlık hali nedeniyle, yapıda bir miktar daha sıvı kalır ve α fazı bileşimi ağırlıkça % 35 Ni % 65 Cu değerini alır. Ortalama bileşim dikkate alındığında, c fazının ağırlıkça % 38 Ni içerebileceğini söylemek mümkündür. Dengesiz katılaşma yaklaşık 1205 C de e noktasına ulaşıldığında tamamlanır. Bu noktada oluşan son α fazı ağırlıkça, %31Ni içermekte olup, fazın ortalama Ni oranı ağırlıkça % 35 mertebelerindedir. Diyagramda yer alan f noktasına ait mikroyapı malzemenin tamamen katı hale dönüştüğünü göstermektedir.

27 İzomorfik alaşımların dengesiz şartlarda katılaşması bazı önemli sonuçları doğurur. Daha önce açıklandığı gibi, elementlerin tanelerin içindeki dağılımı heterojenlik gösterir ve buna segregasyon adı verilir. İlk katılaşmanın gerçekleştiği tanelerin merkezi yüksek ergime sıcaklığına sahip element açısından daha zengin konsantrasyona sahiptir. Yani üzerinde çalışılan Cu Ni sisteminde Ni elementi daha yüksek ergime sıcaklığına sahip olduğundan, tane merkezlerindeki Ni yoğunluğu tanenindiğer bölgelerine nazaran daha fazladır. Doğal olarak bunun tersi olan durum düşük ergime sıcaklığına sahip element için geçerli olup, Cu elementi bundan dolayı tane sınırları ve buraya yakın bölgelerde merkeze nazaran daha yoğun olarak yer almaktadır. Bu oluşum, teknolojide çekirdekli yapı olarak isimlendirilmekte olup malzemenin özelliklerinde bazı değişmelere yol açabilmektedir. Örneğin çekirdekli yapı oluşmuş bir döküm parça yeniden ısıtıldığında, düşük ergime sıcaklığına sahip element olarak daha zengin olan tane sınırı bölgeleri ilk önce erimeye başlar. Bu ise yapının mekanik açıdan bütünlüğünü bozarak daha zayıf davranması sonucunu doğurur. Dahası, bu tür döküm alaşımlarda ergime solidüs çizgisinin belirlediğisıcaklıktan daha düşük sıcaklıklarda başlar.

28 İZOMORFİK ALAŞIMLARIN MEKANİK ÖZELLİKLERİ Bu bölümde katı haldeki izomorfik alaşımların tane boyutu gibi diğer yapısal özelliklerinin değişmediği, sadece kimyasal bileşiminin değiştiği durumlarda mekanik özelliklerinin bundan nasıl etkileneceği açıklanmaktadır. Düşük ergime noktasına sahip bileşenin (elementin) ergime noktasından daha düşük olan tüm sıcaklıklarda, yapıda sadece tek bir katı faz bulunur. Dolayısıyla, her bir elementin diğerine ilave edilmesi katı çözelti sertleşmesine neden olacaktır. Diyagramın ortalarına yakın bölgelerde dayanım bileşim eğrisi en yüksek değerine ulaşır (a). Şekil b de ise alaşımlara ait süneklik özelliğinin alaşım elementi konsantrasyonuyla değişimi verilmiştir. Süneklik ölçütü olarak malzemelerin yüzde uzama değerleri dikkate alınmıştır. Buradaki durum, dayanımda görülenin aksine, süneklik bileşim eğrisinin orta bileşim değerlerinde bir en düşük değerden geçtiğini göstermektedir.

29 Yaygın ve nispeten kolay anlaşılabilen bir diğer faz diyagramı bakır gümüş alaşım sistemi için gösterilmiş olan ikili ötektik faz diyagramıdır. Bu diyagramın bazı özel likleri önemli olduğundan, dikkatle değerlendirilmelidir. Öncelikle α ve β katı fazları ile sıvı faza ait üç adet tek fazlı bölge yer almaktadır. Cu elementince zengince fazında gümüş YMK kristal yapıya sahip çözünen bileşen olarak bulunur. Β katı fazı da YMK kristal yapıya sahip olup burada da bakır çözünen bileşen olarak yer alır. Aynı zamanda saf bakır ve saf gümüş de sırasıyla α ve β katı fazları olarak değerlendirilir.

30 Burada sözü edilen α ve β katı fazlarının birbirleri içindeki çözünmeleri sınırlıdır ve şekilde yer alan BEG doğrusunun ait olduğu sıcaklığın altında a fazı için gümüş sınırlı oranda bakır içinde çözünmekte olup, aynı durum, β katı fazının bakır çözünürlüğü için de geçerlidir. Bu diyagramda α/α+s faz bölgeleri için α nıngümüş bileşeni çözündürme sınırı CBA çizgisiyle gösterilmiştir. Buna göre, 779 C deki B noktasında bakır içinde en çok ağırlıkça % 8 Ag çözünebilir ve çözünebilirlik, sıcaklık arttıkça azalarak A noktasında, yani saf bakırın 1085 C deki ergime noktasında kaybolur. 779 C nin altındaki sıcaklıklar için c fazı bölgesini α+β faz bölgesinden ayıran çizgi solvüs adını alır ve benzer şekilde 779 C nin üzerindeki sıcaklıklar için c fazı bölgesini α+s faz bölgesinden ayıran çizgi solidüs olarak tanımlanır. G katı fazı için de solvüs HG çizgisi ile solidüs ise GF çizgisiyle belirtilmiştir. β fazında bakırın gümüş içindeki en büyük çözünürlüğü G noktasında gösterildiği gibi ağırlıkça % 8,8 dir. Şekildeki faz diyagramında BEG doğrusu, bunun altında hiçbir sıvı faz bulunmaması nedeniyle aynı zamanda solidüs olarak tanımlanır.

31 Söz konusu faz diyagramında α+β, α+s ve β +S şeklinde iki fazın bir arada bulunduğu üç bölge daha vardır. Bu bölgelerdeki değişik bileşim ve sıcaklıklar için hangi fazların denge halinde bulunacağı, bunların oranları ve bileşimleriyle ilgili bilgiler kaldıraç kuralının gerektiği gibi uygulanmasıyla elde edilebilir. Bakıra gümüş ilave edildikçe alaşımın tam olarak eridiği sıcaklık AE likidüs çizgisine bağlı olarak sürekli azalma gösterir. Aynı şeyleri gümüş için de söylemek mümkündür. Gümüşe ilave edilen bakır alaşımın ergime sıcaklığı FE çizgisiyle de belirtildiği gibi, sürekli azaltmaktadır. İki likidüs çizgisi diyagramındaki BEG doğrusu üzerindeki E noktasında birleşir. Buradaki E noktası değişmez nokta niteliğinde olup, C E bileşimi ve T ö sıcaklığı ile tanımlanır.

32 Soğuma sırasında T ö sıcaklığındaki sıvı faz α ve β ve gibi iki ayrı katı faza aynı anda dönüşür. Aynı şekilde, ısınma sırasında da iki ayrı katı faz aynı anda sıvı faza dönüşür. Bu durum malzeme biliminde ötektik reaksiyon adını almakta olup (ötektik kolayca ergiyen anlamındadır), C αe ve C βe ve /3 fazlarının T sıcaklığındaki kimyasal bileşimlerini vermektedir. Yatay solidüs çizgisinin sahip olduğu T ö sıcaklığı genellikle ötektik sıcaklık olarak adlandırılır.

33 Çok yaygın olarakkarşılaşılan diğer bir ötektik sistem de Şekilde verilmiş olan kurşun ve kalay bileşenlerine ait olan sistemdir. Bu sistemde de katı fazlar α ve β ile gösterilmekte olup α kalayın kurşun içindeki (kalay çözünen, kurşun çözen), β ise kurşunun kalay içindeki katı çözeltisini (kurşun çözünen, kalay çözen) ifade eder. Ötektik nokta 1 83 C de gerçekleşir ve ağırlıkça % 61,9 oranında kalay içerir. Doğal olarak ötektik nokta ile diğer sıcaklıklar ve bileşimler Cu Ag sistemindekinden farklılıklar gösterir. Çoğunlukla düşük ergime sıcaklıklarına sahip alaşımlar ötektik noktaya yakın olanlardan seçilir. Bu duruma en iyi örneklerden birisi de ağırlıkça % 60Sn ve % 40Pb içeren lehim alaşımıdır. Şekilde görüldüğü gibi, bu alaşım bileşenlerinin ergime sıcaklıklarından daha düşük bir sıcaklık olan 185 C de ergir. Bu nedenle, lehimleme gibi bazı endüstriyel uygulamalarda ötektik alaşımların düşük ergime sıcaklığına sahip olma özelliğinden yararlanılır.

34

35

36 İlk olarak saf metal ile oda sıcaklığında (20 C) en büyük çözünürlüğün elde edildiği kimyasal bileşim aralığındaki durum incelenmektedir. Kurşun kalay sisteminde bu aralık, ağırlıkça % 0 ile % 2 Sn içeren kurşun esaslı α katı çözeltisi ile ağırlıkça % 99 Sn ve saf kalay asında kalan β katı çözeltisine karşılık gelir. C 1 bileşimine sahip alaşım ele alındığında, yaklaşık 350 C deki sıvı fazdan oda sıcaklığına kadar gerçekleşen soğuma ww kesikli çizgisiyle ifade edilir. Alaşım yaklaşık olarak 330 C ye kadar tamamen sıvı halinde bulunur ve bu sıcaklıkta ilk c katı çözeltisi oluşmaya başlar. Soğuma sırasında α+sıvı fazlarının birlikte bulunduğu dar bölge geçilirken, katı faz oluşumu hızlanır veww kesikli çizgisinin solidüs çizgisini kestiği noktaya karşılık gelen sıcaklıkta α katı fazının oluşumu tamamlanır. Burada elde edilen alaşım çok taneli (polikristal) ve C 1 kimyasal bileşimine sahip olup oda sıcaklığına varıncaya kadar mikroyapıda herhangi bir değişiklik meydana gelmez. Diğer bir ifadeyle, burada oluşan mikroyapı c noktasındaki iç yapıyla hemen hemen aynıdır.

37 Şekil 9.12 deki xx kesikli çizgisi boyunca yavaş soğuyan C 2 bileşimine sahip alaşımda meydana gelen iç yapı oluşumu incelenecek olursa, çözünme çizgisine kadar olan değişmelerin bir önceki örnekteki gibi olduğu görülür. Diğer bir ifadeyle, bu çizgi üzerindeki d noktasında tam sıvı faz, e noktasında S +α ikili fazı ve f noktasında da α katı fazı oluşmuştur. Bunları temsil eden mikroyapılar ise ilgili daireler içinde verilmiştir. Soğuma sırasında çözündürme çizgisi geçildikten sonra α fazının Sn çözündürme sınırı aşılmış olur ve Sn elementince zengin β katı fazı α fazının içinde oluşmaya başlar. Şekildeki g noktası burada oluşan iç yapıyı temsil eder. Soğumanın devam etmesiyle, oluşan β katı fazının yapıdaki oranı daha da artar.

38 Üçüncü durum ise ağırlıkça % 61,9 Sn içeren C 3 ötektik bileşimindeki katılaşmaya ait olup, bununla ilgili faz diyagramı Şekil 9.13 te verilmiştir. Sıcaklık azaldıkça 183 C deki ötektik sıcaklığa kadar herhangi bir değişiklik oluşmaz ve yapı, ii noktasındaki daire içinde gösterildiği gibi tamamen sıvı fazdan oluşur. Soğuma sırasında 183 C deki ötektik sıcaklık çizgisi yy kesikli çizgisiyle kesildiğinde sıvı faz aniden α ve β katı fazlarının bir arada bulunduğu ötektik yapıya dönüşür. Bu dönüşüm sırasında Sn ve Pb bileşenlerinin α ve β katı fazlarında yeniden dağılması ve gerek birbirlerinden gerekse sıvı fazdan farklı bileşimlerde oluşması zorunludur. Burada görülen kimyasal bileşim farkı atomsal yayınma nedeniyle gerçekleşir. Ötektik reaksiyonla oluşan α ve β katı fazlarının yapıda katmanlar halinde ve birbirini tekrar eder tarzda oluşması neticesinde lamelli yapı olarak da nitelendirilen ötektik yapı meydana gelir

39 Dördüncü ve son mikroyapı örneği, ötektik sıcaklık çizgisi boyunca ötektik nokta dışındaki tüm kimyasal bileşimlere sahip alaşımlarda gerçekleşen dönüşümleri kapsamaktadır. C4 kimyasal bileşimi ele alındığında, bunun ötektik noktanın solunda kaldığı görülür. Sıcaklık düşüşü zz kesikli çizgisi üzerinde incelenecek olursa, başlangıçta yani j noktasında yapının tamamen sıvı olduğu anlaşılır. Kesikli çizgi üzerindeki j ve l noktaları arasındaki mikroyapı oluşumu ikinci durum için açıklanan yapı oluşumuna benzer. Buradaki l noktası ötektik sıcaklığın hemen üzerinde yer almakta olup sıvı faz ve oluşabildiği kadarıyla α katı fazı bir arada bulunur. Ötektik sıcaklıktaki izoterm çizgisi kaldıraç kuralı uygulaması için bir bağ çizgisi olarak kabul edildiğinde, sıvı fazın ağırlıkça % 61,9 Sn ve α fazının da ağırlıkça % 18,3 Sn içerdiği anlaşılır. Sıcaklık ötektik sıcaklık değerinin hemen altına düştüğünde sıvı faz, α ve βkatı fazlarının lamelli olarak istiflendiği ötektik yapıya dönüşür ve ötektik reaksiyon öncesinde α ve sıvı bölgesinde oluşmuş bulunan birincil α katı fazında ise önemli bir değişim gözlenmez.

40 Örneğin m noktasında gösterilen temsili mikroyapıda birincil ve ötektik yapı olmak üzere iki mikroyapı bileşeni mevcuttur. Böylece α katı fazı yapıda, hem ötektik yapı içindeki a fazı hem de daha önce α+s bölgesinden soğuma sırasında geçilirken oluşan ce fazı ile birlikte bulunur. Buradaki α fazlarını birbirinden ayırt edebilmek için, ötektik reaksiyon sırasında oluşanına ötektik α, ötektik sıcaklık geçilmeden önce oluşmuş olanına ise birincil (primer) veya ötektik öncesi α adı verilmiştir.

41 Şekil de yer alan mikroyapı fotoğrafında, hem birincil α hem de ötektik α fazlarının bir arada bulunduğu bir kurşun kalay alaşımına ait iç yapı gösterilmiştir

Faz ( denge) diyagramları

Faz ( denge) diyagramları Faz ( denge) diyagramları İki elementin birbirleriyle karıştırılması sonucunda, toplam iç enerji mimimum olacak şekilde yeni atom düzenleri meydana gelir. Fazlar, İç enerjinin minimum olmasını sağlayacak

Detaylı

Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları

Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları Faz Dönüşümleri ve Faz (Denge) Diyagramları 1. Giriş Bir cisim bağ kuvvetleri etkisi altında en düşük enerjili denge konumunda bulunan atomlar grubundan oluşur. Koşullar değişirse enerji içeriği değişir,

Detaylı

Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği

Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği Faz dönüşümleri: mikroyapı oluşumu, faz dönüşüm kinetiği Faz dönüşümleri 1. Basit ve yayınma esaslı dönüşümler: Faz sayısını ve fazların kimyasal bileşimini değiştirmeyen basit ve yayınma esaslı ölçümler.

Detaylı

Fiziksel özellikler nelerdir? Mekanik Elektriksel Termal Manyetik Optik

Fiziksel özellikler nelerdir? Mekanik Elektriksel Termal Manyetik Optik DENGE DİYAGRAMLARI Fiziksel özellikler nelerdir? Mekanik Elektriksel Termal Manyetik Optik Malzemeler neden farklı özellikler gösterirler? Özellikler Fiziksel Kimyasal Bahsi gecen yapısal etkenlerden elektron

Detaylı

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Paslanmaz Çelik Gövde Yalıtım Sargısı Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Katalizör Yüzey Tabakası Egzoz Gazları: Hidrokarbonlar Karbon Monoksit Azot Oksitleri Bu bölüme kadar, açıkça ifade edilmese

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler

MALZEME BİLGİSİ. Katı Eriyikler MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Katı Eriyikler 1 Giriş Endüstriyel metaller çoğunlukla birden fazla tür eleman içerirler, çok azı arı halde kullanılır. Arı metallerin yüksek iletkenlik, korozyona

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

DEMİR KARBON FAZ DİYAGRAMI

DEMİR KARBON FAZ DİYAGRAMI MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME BİLİMİ Demir, Çelik ve Dökme Demir Yrd. Doç. Dr. Abdullah DEMİR DEMİR KARBON FAZ DİYAGRAMI Saf demire teknolojik özellik kazandıran

Detaylı

ÇELİKLERİN ISIL İŞLEMLERİ. (Devamı)

ÇELİKLERİN ISIL İŞLEMLERİ. (Devamı) ÇELİKLERİN ISIL İŞLEMLERİ (Devamı) c a a A) Ön ve arka yüzey Fe- atomları gösterilmemiştir) B) (Tetragonal) martenzit kafesi a = b c) Şekil-2) YMK yapılı -yan yana bulunan- iki γ- Fe kristali içerisinde,

Detaylı

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM 1. Giriş Malzemelerde üretim ve uygulama sırasında görülen katılaşma, çökelme, yeniden kristalleşme, tane büyümesi gibi olaylar ile kaynak, lehim, sementasyon gibi işlemler

Detaylı

Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU

Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU . Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU Su atomizasyonu, yaklaşık 1600 C nin altında ergiyen metallerden elementel ve alaşım tozlarının üretimi için en yaygın kullanılan tekniktir. Su atomizasyonu geometrisi

Detaylı

TOZ METALURJİSİ Prof.Dr. Muzaffer ZEREN

TOZ METALURJİSİ Prof.Dr. Muzaffer ZEREN . TEKNİK SEÇİMLİ DERS I TOZ METALURJİSİ Prof.Dr. Muzaffer ZEREN SİNTERLEME Sinterleme, partiküllerarası birleşmeyi oluşturan ısıl prosestir; aynı zamanda ham konumda gözlenen özellikler artırılır. . Sinterlemenin

Detaylı

METALLERİN TEMEL MEKANİK ÖZELLİKLERİ Malzemelerin mekanik özelliklerinin belirlenmesi: İkizlenme mekanizması

METALLERİN TEMEL MEKANİK ÖZELLİKLERİ Malzemelerin mekanik özelliklerinin belirlenmesi: İkizlenme mekanizması METALLERİN TEMEL MEKANİK ÖZELLİKLERİ Malzemelerin mekanik özelliklerinin belirlenmesi: İkizlenme mekanizması Kaymanın zor olduğu deformasyon şartlarında mesela, yüksek deformasyon hızları ve düşük deformasyon

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 11 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA DEMİR ESASLI ALAŞIMLAR DEMİR DIŞI ALAŞIMLAR METALLERE UYGULANAN İMALAT YÖNTEMLERİ METALLERE UYGULANAN ISIL İŞLEMLER

Detaylı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel kavramlar Faz Diyagramları

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel kavramlar Faz Diyagramları Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Temel kavramlar Faz Diyagramları İçerik Giriş Ergime ve katılaşma Faz diyagramları Faz kuralı Faz diyagramlarından sağlanan bilgiler Denge halleri Dğer reksiyon

Detaylı

DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi. AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi.

DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi. AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi. DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi. TEORİK BİLGİ: Metal ve alaşımlarının, faz diyagramlarına bağlı olarak

Detaylı

Ergime ve katılaşma 2/41

Ergime ve katılaşma 2/41 Faz Diyagramları Ergime ve katılaşma Bir malzemenin eritilmesi ve katılaşması sırasında meydana gelen olayları bilerek bizler amacımıza uygun malzemeler elde edebiliriz. Bunun için erime ve katılaşma sırasında

Detaylı

Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan

Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ISIL İŞLEMLER Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ısıtma ve soğutma işlemleridir. İşlem

Detaylı

2. Sertleştirme 3. Islah etme 4. Yüzey sertleştirme Karbürleme Nitrürleme Alevle yüzey sertleştirme İndüksiyonla sertleştirme

2. Sertleştirme 3. Islah etme 4. Yüzey sertleştirme Karbürleme Nitrürleme Alevle yüzey sertleştirme İndüksiyonla sertleştirme Isıl İşlem Isıl İşlem Isıl işlem, metal veya alaşımlarına istenen özellikleri kazandırmak amacıyla katı halde uygulanan kontrollü ısıtma ve soğutma işlemleri olarak tanımlanır. Çeliğe uygulanan temel ısıl

Detaylı

ELEMENT VE BİLEŞİKLER

ELEMENT VE BİLEŞİKLER ELEMENT VE BİLEŞİKLER 1- Elementler ve Elementlerin Özellikleri: a) Elementler: Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere

Detaylı

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ 1 Amaçlar Amaçlar Saf madde kavramının tanıtılması Faz değişimi işleminin fizik ilkelerinin incelenmesi Saf maddenin P-v-T yüzeylerinin ve P-v, T-v ve P-T özelik diyagramlarının

Detaylı

MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MARMARA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME BİLİMİ -Fazlar - Yrd. Doç. Dr. Abdullah DEMİR FAZ KAVRAMI Kristal yapılı malzemelerin iç yapılarında homojen ve belirli özellikler

Detaylı

Paslanmaz Çeliklerin Kaynak İşlemi Esnasında Karşılaşılan Problemler ve Alınması Gereken Önlemler Paslanmaz çeliklerin kaynak işlemi esnasında

Paslanmaz Çeliklerin Kaynak İşlemi Esnasında Karşılaşılan Problemler ve Alınması Gereken Önlemler Paslanmaz çeliklerin kaynak işlemi esnasında Paslanmaz Çeliklerin Kaynak İşlemi Esnasında Karşılaşılan Problemler ve Alınması Gereken Önlemler Paslanmaz çeliklerin kaynak işlemi esnasında karşılaşılan ve kaynak kabiliyetini etkileyen problemler şunlardır:

Detaylı

Pratik olarak % 0.2 den az C içeren çeliklere su verilemez.

Pratik olarak % 0.2 den az C içeren çeliklere su verilemez. 1. DENEYİN AMACI: Farklı soğuma hızlarında (havada, suda ve yağda su verme ile) meydana gelebilecek mikroyapıların mekanik özelliklere etkisinin incelenmesi ve su ortamında soğutulan numunenin temperleme

Detaylı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Mekanizma ve etkileyen faktörler Difüzyon

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Mekanizma ve etkileyen faktörler Difüzyon Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Mekanizma ve etkileyen faktörler Difüzyon İçerik Difüzyon nedir Difüzyon mekanizmaları Difüzyon eşitlikleri Difüzyonu etkileyen faktörler 2 Difüzyon nedir Katı içerisindeki

Detaylı

BÖLÜM 4 KAYNAK METALURJİSİ

BÖLÜM 4 KAYNAK METALURJİSİ BÖLÜM 4 KAYNAK METALURJİSİ Kaynakta Oluşan Metalurjik Bölgeler Kaynakta Oluşan Metalurjik Bölgeler Kaynak Metalinin Katılaşması Kaynak Metalinin Katılaşması Kaynak Metalinin Katılaşması Tek pasoda yapılmış

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI I DERSİ ISIL İŞLEM (NORMALİZASYON, SU VERME, MENEVİŞLEME) DENEY FÖYÜ DENEYİN ADI: Isıl İşlem(Normalizasyon,

Detaylı

FAZ ve DENGE DİYAGRAMLARI

FAZ ve DENGE DİYAGRAMLARI FAZ ve DENGE DİYAGRAMLARI FAZ KAVRAMI Kristal yapılı malzemelerin içyapılarında homojen ve belirli özellikler gösteren bölgelere faz (phase) adı verilir. Bileşen deyimi, çoğunlukla alaşımı oluşturan saf

Detaylı

POTANSİYEL - ph diyagramları

POTANSİYEL - ph diyagramları POTANSİYEL - ph diyagramları Metallerin çoğu su ve hava gibi çevresel şartlar altında korozyon eğilimi gösterirler. Çevreleri ile beraber bu metaller enerji vererek, oksit veya hidroksitler şeklinde kimyasal

Detaylı

ALUMİNYUM ALA IMLARI

ALUMİNYUM ALA IMLARI ALUMİNYUM ALA IMLARI ALUMİNYUM VE ALA IMLARI Alüminyum ve alüminyum alaşımları en çok kullanılan demir dışı metaldir. Aluminyum alaşımları:alaşımlama (Cu, Mg, Si, Mn,Zn ve Li) ile dayanımları artırılır.

Detaylı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı Cu Copper 29 Bakır 2 Dünyada madenden bakır üretimi, Milyon ton Yıl Dünyada madenden bakır

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ. Kristal Yapılar ve Kristal Geometrisi

MALZEME BİLGİSİ. Kristal Yapılar ve Kristal Geometrisi MALZEME BİLGİSİ Dr.- Ing. Rahmi ÜNAL Konu: Kristal Yapılar ve Kristal Geometrisi 1 KRİSTAL YAPILAR Malzemelerin iç yapısı atomların diziliş biçimine bağlıdır. Kristal yapı Kristal yapılarda atomlar düzenli

Detaylı

KALAY ve ALAŞIMLARI 1

KALAY ve ALAŞIMLARI 1 1 . Tablo 10. Kalayın bazı mekanik ve fiziksel özellikleri Özgül ağırlık -Sn -Sn 7.30 5.75 Akma mukavemeti [Mpa] 1.5 Çekme mukavemeti [Mpa] 1.5 % uzama 50 Ergime sıcaklığı [ C] 232 Isıl genleşme katsayısı

Detaylı

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Kristalleşme ve kusurlar Kristal Yapılar

Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Kristalleşme ve kusurlar Kristal Yapılar Malzeme Bilgisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Kristalleşme ve kusurlar Kristal Yapılar İçerik Kristalleşme Kristal yapı kusurları Noktasal kusurlar Çizgisel kusurlar Düzlemsel kusurlar Kütlesel kusurlar Katı

Detaylı

Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME

Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME Doç.Dr.Salim ŞAHİN SÜRÜNME SÜRÜNME Malzemelerin yüksek sıcaklıkta sabit bir yük altında (hatta kendi ağırlıkları ile bile) zamanla kalıcı plastik şekil değiştirmesine sürünme denir. Sürünme her ne kadar

Detaylı

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER

MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER MALZEMELERİN MUKAVEMETİNİ ARTIRICI İŞLEMLER Malzemelerin mekanik özelliği başlıca kimyasal bileşime ve içyapıya bağlıdır. Malzemelerin içyapısı da uygulanan mekanik ve ısıl işlemlere bağlı olduğundan malzemelerin

Detaylı

BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ

BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ BÖLÜM 1: MADDESEL NOKTANIN KİNEMATİĞİ 1.1. Giriş Kinematik, daha öncede vurgulandığı üzere, harekete sebep olan veya hareketin bir sonucu olarak ortaya çıkan kuvvetleri dikkate almadan cisimlerin hareketini

Detaylı

3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR. Karbon çelikleri (carbon steels)

3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR. Karbon çelikleri (carbon steels) 3. MALZEME PROFİLLERİ (MATERİALS PROFİLES) 3.1. METAL VE ALAŞIMLAR Karbon çelikleri (carbon steels) Çelik, bileşiminde maksimum %2 C içeren demir karbon alaşımı olarak tanımlanabilir. Karbon çeliğin en

Detaylı

JOMINY DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

JOMINY DENEYİ MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 1. DENEYİN AMACI: Bu deney ile incelenen çelik alaşımın su verme davranışı belirlenmektedir. Bunlardan ilki su verme sonrası elde edilebilecek maksimum sertlik değeri olup, ikincisi ise sertleşme derinliğidir

Detaylı

1.GİRİŞ. 1.1. Metal Şekillendirme İşlemlerindeki Değişkenler, Sınıflandırmalar ve Tanımlamalar

1.GİRİŞ. 1.1. Metal Şekillendirme İşlemlerindeki Değişkenler, Sınıflandırmalar ve Tanımlamalar 1.GİRİŞ Genel olarak metal şekillendirme işlemlerini imalat işlemlerinin bir parçası olarak değerlendirmek mümkündür. İmalat işlemleri genel olarak şu şekilde sınıflandırılabilir: 1) Temel şekillendirme,

Detaylı

DENEY 3. MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri

DENEY 3. MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri DENEY 3 MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri AMAÇ: Maddelerin üç halinin nitel ve nicel gözlemlerle incelenerek maddenin sıcaklık ile davranımını incelemek. TEORİ Hal değişimi,

Detaylı

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010

METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 METALİK MALZEMELERİN GENEL KARAKTERİSTİKLERİ BAHAR 2010 WEBSİTE www2.aku.edu.tr/~hitit Dersler İÇERİK Metalik Malzemelerin Genel Karakteristiklerİ Denge diyagramları Ergitme ve döküm Dökme demir ve çelikler

Detaylı

CALLİSTER - SERAMİKLER

CALLİSTER - SERAMİKLER CALLİSTER - SERAMİKLER Atomik bağı ağırlıklı olarak iyonik olan seramik malzemeler için, kristal yapılarının atomların yerine elektrikle yüklü iyonlardan oluştuğu düşünülebilir. Metal iyonları veya katyonlar

Detaylı

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir.

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir. Günümüz endüstrisinde en yaygın kullanılan Direnç Kaynak Yöntemi en eski elektrik kaynak yöntemlerinden biridir. Yöntem elektrik akımının kaynak edilecek parçalar üzerinden geçmesidir. Elektrik akımına

Detaylı

MUKAVEMET ARTIRICI İŞLEMLER

MUKAVEMET ARTIRICI İŞLEMLER MUKAVEMET ARTIRICI İŞLEMLER Malzemenin Mukavemeti; a) Kimyasal Bileşim b) Metalurjik Yapı değiştirilerek arttırılabilir Malzemelerin Mukavemet Arttırıcı İşlemleri: 1. Martenzitik Dönüşüm 2. Alaşım Sertleştirmesi

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 5 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 5 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 5 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA BAĞ KUVVETLERİ VE ENERJİLERİ ATOMLARARASI BİRİNCİL BAĞLAR İKİNCİL VEYA VAN DER WAALS BAĞLARI MOLEKÜLLER BÖLÜM III KATILARDA

Detaylı

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ANLATIMI. Hazırlayan: Hale Sümerkan. Dersin Sorumlusu: Prof. Dr.

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ANLATIMI. Hazırlayan: Hale Sümerkan. Dersin Sorumlusu: Prof. Dr. HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ANLATIMI Hazırlayan: Hale Sümerkan Dersin Sorumlusu: Prof. Dr.Đnci Morgil ANKARA 2008 ÇÖZELTĐLER Çözeltiler, iki ya da daha fazla

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç Kaldırma Kuvveti - Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimlere kendi merkezine doğru çekim kuvveti uygular. Bu kuvvete yer çekimi kuvveti

Detaylı

NİKEL ESASLI REZİSTANS ELEMENTLERİ

NİKEL ESASLI REZİSTANS ELEMENTLERİ NİKEL ESASLI REZİSTANS ELEMENTLERİ Isıtıcı âletler (ocaklar, fırınlar, sobalar...) imalinde kullanılan rezistans tellerinin elektriksel nitelikleri ve ömürleri üzerinde yapılmış çalışma ve deney sonuçlarını

Detaylı

DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi. AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi.

DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi. AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi. DENEYİN ADI: Kum ve Metal Kalıba Döküm Deneyi AMACI: Döküm yoluyla şekillendirme işleminin öğrenilmesi. TEORİK BİLGİ: Metalik malzemelerin dökümü, istenen bir şekli elde etmek için, seçilen metal veya

Detaylı

Toz Metalurjik Malzemeler Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Toz Metalurjik Malzemeler Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Mikroyapı Kontrolü Tozlar, her taneciğin içerisinde fazların kontrolüne imkan tanıyan küçük boyutlardadır. Tozlar alışılagelmiş büyük cisimlerde ulaşılamayan yeni atomik

Detaylı

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi Toz metalurjisinin çoğu uygulamalarında nihai ürün açısından yüksek yoğunluk öncelikli bir kavramdır.

Detaylı

ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ

ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ ÇELİĞİN ISIL İŞLEMLERİ Isıl İşlem Isıl işlem; Bir malzemenin mekanik özelliklerini ve/veya içyapısını değiştirmek amacıyla, o malzemeye belli bir sıcaklık-zaman programı dahilinde uygulanan bir ısıtma

Detaylı

Toz Metalürjisi. Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Notların bir bölümü Dr. Rahmi Ünal ın web sayfasından alınmıştır.

Toz Metalürjisi. Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Notların bir bölümü Dr. Rahmi Ünal ın web sayfasından alınmıştır. Toz Metalürjisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Notların bir bölümü Dr. Rahmi Ünal ın web sayfasından alınmıştır. Toz metalürjisi İmali zor parçaların (küçük, fonksiyonel, birbiri ile uyumsuz, kompozit vb.) ekonomik,

Detaylı

Örneğin; İki hidrojen (H) uyla, bir oksijen (O) u birleşerek hidrojen ve oksijenden tamamen farklı olan su (H 2

Örneğin; İki hidrojen (H) uyla, bir oksijen (O) u birleşerek hidrojen ve oksijenden tamamen farklı olan su (H 2 On5yirmi5.com Madde ve özellikleri Kütlesi, hacmi ve eylemsizliği olan herşey maddedir. Yayın Tarihi : 21 Ocak 2014 Salı (oluşturma : 2/9/2016) Kütle hacim ve eylemsizlik maddenin ortak özelliklerindendir.çevremizde

Detaylı

DENEY FÖYÜ DENEY ADI ĐKLĐMLENDĐRME TEKNĐĞĐ DERSĐN ÖĞRETĐM ÜYESĐ DOÇ. DR. ALĐ BOLATTÜRK

DENEY FÖYÜ DENEY ADI ĐKLĐMLENDĐRME TEKNĐĞĐ DERSĐN ÖĞRETĐM ÜYESĐ DOÇ. DR. ALĐ BOLATTÜRK SÜLEYMAN DEMĐREL ÜNĐVERSĐTESĐ MÜHENDĐSLĐK-MĐMARLIK FAKÜLTESĐ MAKĐNA MÜHENDĐSLĐĞĐ BÖLÜMÜ TERMODĐNAMĐK LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI ĐKLĐMLENDĐRME TEKNĐĞĐ DERSĐN ÖĞRETĐM ÜYESĐ DOÇ. DR. ALĐ BOLATTÜRK DENEY

Detaylı

Elektron ışını ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Elektron ışını ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Elektron ışını ile şekil verme Prof. Dr. Akgün ALSARAN Elektron ışını Elektron ışını, bir ışın kaynağından yaklaşık aynı hızla aynı doğrultuda hareket eden elektronların akımıdır. Yüksek vakum içinde katod

Detaylı

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK VE KIRILMA Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK Tokluk bir malzemenin kırılmadan önce sönümlediği enerjinin bir ölçüsüdür. Bir malzemenin kırılmadan bir darbeye dayanması yeteneği söz konusu olduğunda önem

Detaylı

EK YAKIT OLARAK ÇİMENTO FABRİKALARINDA KULLANILABİLECEK ATIKLAR

EK YAKIT OLARAK ÇİMENTO FABRİKALARINDA KULLANILABİLECEK ATIKLAR EK YAKIT OLARAK ÇİMENTO FABRİKALARINDA KULLANILABİLECEK ATIKLAR 1) Kullanılmış lastikler 2) I ve II nci kategori atık yağlar 3) Boya çamurları 4) Solventler 5) Plastik atıklar 6) Çevre ve Orman Bakanlığı

Detaylı

KOROZYONUN ÖNEMİ. Korozyon, özellikle metallerde büyük ekonomik kayıplara sebep olur.

KOROZYONUN ÖNEMİ. Korozyon, özellikle metallerde büyük ekonomik kayıplara sebep olur. KOROZYON KOROZYON VE KORUNMA KOROZYON NEDİR? Metallerin bulundukları ortam ile yaptıkları kimyasal veya elektrokimyasal reaksiyonları sonucu meydana gelen malzeme bozunumuna veya hasarına korozyon adı

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402

Detaylı

GRAFİK ÇİZİMİ VE UYGULAMALARI 2

GRAFİK ÇİZİMİ VE UYGULAMALARI 2 GRAFİK ÇİZİMİ VE UYGULAMALARI 2 1. Verinin Grafikle Gösterilmesi 2 1.1. İki Değişkenli Grafikler 3 1.1.1. Serpilme Diyagramı 4 1.1.2. Zaman Serisi Grafikleri 5 1.1.3. İktisadi Modellerde Kullanılan Grafikler

Detaylı

YANLIŞ METEOROLOJİ (2): Bulutların Oluşum Nedeni: Soğuk havanın sıcak hava kadar su buharı tutamaması değildir* Nemli hava soğuyunca bulut oluşabilir. Evet, bu doğru. Değişik soğuma işlemleri, aşağıda

Detaylı

Kristalleşme ve Kusurlar

Kristalleşme ve Kusurlar Kristalleşme ve Kusurlar 1 Kristalleşme mekanizması Kristalleşme, sıvı halden katı hale geçiş olup, çekirdeklenme ve çekirdeklerin büyümesi aşamalarından meydana gelir. Sıvı içerisinde atomlar belirli

Detaylı

Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok

Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok Bir cismin içinde mevcut olan veya sonradan oluşan bir çatlağın, cisme uygulanan gerilmelerin etkisi altında, ilerleyerek cismi iki veya daha çok parçaya ayırmasına "kırılma" adı verilir. KIRILMA ÇEŞİTLERİ

Detaylı

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak.

EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ. 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. EŞ POTANSİYEL VE ELEKTRİK ALAN ÇİZGİLERİ AMAÇ: 1. Zıt yükle yüklenmiş iki iletkenin oluşturduğu eş potansiyel çizgileri araştırıp bulmak. 2. Bu eş potansiyel çizgileri kullanarak elektrik alan çizgilerinin

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ Gelişen teknoloji ile beraber birçok endüstri alanında kullanılabilecek

Detaylı

ARAŞTIRMA RAPORU. (Kod No: 2012.XXX) Uzman Cengiz Tan Tel: 0.312.210 59 09 e-posta: tancm@metu.edu.tr

ARAŞTIRMA RAPORU. (Kod No: 2012.XXX) Uzman Cengiz Tan Tel: 0.312.210 59 09 e-posta: tancm@metu.edu.tr ARAŞTIRMA RAPORU (Kod No: 2012.XXX) Raporu İsteyen : Raporu Hazırlayanlar: Prof. Dr. Bilgehan Ögel Tel: 0.312.210 41 24 e-posta: bogel@metu.edu.tr Uzman Cengiz Tan Tel: 0.312.210 59 09 e-posta: tancm@metu.edu.tr

Detaylı

9.7 ISIL İŞLEM SIRASINDA GIDA BİLEŞENLERİNİN PARÇALANMASI

9.7 ISIL İŞLEM SIRASINDA GIDA BİLEŞENLERİNİN PARÇALANMASI 9.7 ISIL İŞLEM SIRASINDA GIDA BİLEŞENLERİNİN PARÇALANMASI 9.7.1 Sabit Sıcaklıkta Yürütülen Isıl işlemde Bileşenlerin Parçalanması 9.7.2 Değişen Sıcaklıkta Yürütülen Isıl İşlemde Bileşim Öğelerinin Parçalanması

Detaylı

FRACTURE ÜZERİNE. 1. Giriş

FRACTURE ÜZERİNE. 1. Giriş FRACTURE ÜZERİNE 1. Giriş Kırılma çatlak ilerlemesi nedeniyle oluşan malzeme hasarıdır. Sünek davranışın tartışmasında, bahsedilmişti ki çekmede nihai kırılma boyun oluşumundan sonra oluşan kırılma nedeniyledir.

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI YORULMA P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L İ HOĞ LU Aloha Havayolları Uçuş 243: Hilo dan Honolulu

Detaylı

ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK

ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK Prof. Dr. Mustafa DEMİR M.DEMİR 05-ÇÖZÜNME VE ÇÖZÜNÜRLÜK 1 Çözünme Olayı Analitik kimyada çözücü olarak genellikle su kullanılır. Su molekülleri, bir oksijen atomuna bağlı iki hidrojen

Detaylı

Döküm Prensipleri. Yard.Doç.Dr. Derya Dışpınar. İstanbul Üniversitesi

Döküm Prensipleri. Yard.Doç.Dr. Derya Dışpınar. İstanbul Üniversitesi Döküm Prensipleri Yard.Doç.Dr. Derya Dışpınar Şekilvermeyöntemleri Talaşlı Talaşsız Torna Freze Matkap Taşlama Dövme Çekme Ekstrüzyon Döküm Kaynak, lehim Toz metalurjisi Birleştirme Döküm 1. Metal veya

Detaylı

DENEYİN ADI: Jominy uçtan su verme ile sertleşebilirlik. AMACI: Çeliklerin sertleşme kabiliyetinin belirlenmesi.

DENEYİN ADI: Jominy uçtan su verme ile sertleşebilirlik. AMACI: Çeliklerin sertleşme kabiliyetinin belirlenmesi. DENEYİN ADI: Jominy uçtan su verme ile sertleşebilirlik AMACI: Çeliklerin sertleşme kabiliyetinin belirlenmesi. TEORİK BİLGİ: Kritik soğuma hızı, TTT diyagramlarında burun noktasını kesmeden sağlanan en

Detaylı

Akımsız Nikel. Çözeltideki tuzları kullanarak herhangi bir elektrik akım kaynağı kullanılmadan nikel alaşımı kaplayabilen bir prosestir"

Akımsız Nikel. Çözeltideki tuzları kullanarak herhangi bir elektrik akım kaynağı kullanılmadan nikel alaşımı kaplayabilen bir prosestir Akımsız Nikel Eğitimi Akımsız Nikel Çözeltideki tuzları kullanarak herhangi bir elektrik akım kaynağı kullanılmadan nikel alaşımı kaplayabilen bir prosestir" Akımsız Nikel Anahtar Özellikler Brenner &

Detaylı

ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK

ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK ÇELİK YAPILAR (2+1) Yrd. Doç. Dr. Ali SARIBIYIK Dersin Amacı Çelik yapı sistemlerini, malzemelerini ve elemanlarını tanıtarak, çelik yapı hesaplarını kavratmak. Dersin İçeriği Çelik yapı sistemleri, kullanım

Detaylı

Isıl işlemler. Malzeme Bilgisi - RÜ. Isıl İşlemler

Isıl işlemler. Malzeme Bilgisi - RÜ. Isıl İşlemler Isıl işlemler 1 ISIL İŞLEM Katı haldeki metal ve alaşımlara, belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ısıtma ve soğutma işlemleridir. Bütün

Detaylı

MMT407 Plastik Şekillendirme Yöntemleri

MMT407 Plastik Şekillendirme Yöntemleri K O C A E L İ ÜNİVERSİTESİ Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü MMT407 Plastik Şekillendirme Yöntemleri 2 Malzemelerin Mekanik Davranışı Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı 2. Malzemelerin

Detaylı

Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası

Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası Sıcaklık, bir gaz molekülünün kütle merkezi hareketinin ortalama kinetic enerjisinin bir ölçüsüdür. Sıcaklık,

Detaylı

TİTANYUM ALAŞIMLARININ ISIL İŞLEMİ

TİTANYUM ALAŞIMLARININ ISIL İŞLEMİ TİTANYUM ALAŞIMLARININ ISIL İŞLEMİ Bileşim ve amaçlarına göre Ti alaşımları tavlanabilir, sertleştirilebilir, yaşlandırılabilirler veya kimyasal ısıl işleme (nitrürleme, karbürleme vb.) tâbi tutulabilirler.

Detaylı

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi/ Journal of The Institute of Natural & Applied Sciences 17 (1):6-12, 2012

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi/ Journal of The Institute of Natural & Applied Sciences 17 (1):6-12, 2012 Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi/ Journal of The Institute of Natural & Applied Sciences 17 (1):6-12, 2012 Araştırma Makalesi/Research Article BaCl 2 -Ba(H 2 PO 2 ) 2 -H 2 O Üçlü

Detaylı

6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER

6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER 6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER Gri dökme demirlerin özellikleri; kimyasal bileşimlerinin değiştirilmesi veya kalıp içindeki soğuma hızlarının değiştirilmesiyle, büyük oranda farklılıklar kazanabilir.

Detaylı

İmal Usulleri 1. Fatih ALİBEYOĞLU -2-

İmal Usulleri 1. Fatih ALİBEYOĞLU -2- 1 Fatih ALİBEYOĞLU -2- Malzemeler iki tür gerilmeye maruz kalır. Bu gerilmeler tekil etkiyebileceği gibi bunların bir bileşkesi de malzemelere etkiyebilir. Normal Gerilme(Çeki- Bası- Eğilme) Kayma Gerilmesi(Kayma-Burulma)

Detaylı

Faz kavramı. Kristal yapılı malzemelerin iç yapılarında homojen ve belirli özellikler gösteren bölgelere faz (phase) adı verilir.

Faz kavramı. Kristal yapılı malzemelerin iç yapılarında homojen ve belirli özellikler gösteren bölgelere faz (phase) adı verilir. Faz kavramı Kristal yapılı malzemelerin iç yapılarında homojen ve belirli özellikler gösteren bölgelere faz (phase) adı verilir. Fazlar; bu atom düzenlerinden ve toplam iç yapıda bu fazların oluşturdukları

Detaylı

ÇÖZÜNME OLGUSU VE ÇÖZELTĐLER SÜRE : 2 DERS SAATĐ

ÇÖZÜNME OLGUSU VE ÇÖZELTĐLER SÜRE : 2 DERS SAATĐ ÇÖZÜNME OLGUSU VE ÇÖZELTĐLER SÜRE : 2 DERS SAATĐ HAZIRLAYANLAR: NAZLI KIRCI ESRA N.ÇECE SUPHĐ SEVDĐ HEDEF VE DAVRANIŞLAR. HEDEF 1 : ÇÖZELTĐ VE ÖZELLĐKLERĐNĐ KAVRAYABĐLME DAVRANIŞLAR : 1. Çözünme kavramını

Detaylı

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Başlık KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Tanım İki veya daha fazla malzemenin, iyi özelliklerini bir araya toplamak ya da ortaya yeni bir özellik çıkarmak için, mikro veya makro seviyede

Detaylı

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI

5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI h 1 h f h 2 1 5. BORU HATLARI VE BORU BOYUTLARI (Ref. e_makaleleri) Sıvılar Bernoulli teoremine göre, bir akışkanın bir borudan akabilmesi için, aşağıdaki şekilde şematik olarak gösterildiği gibi, 1 noktasındaki

Detaylı

Kesit Görünüşler. Kesit Görünüşler

Kesit Görünüşler. Kesit Görünüşler Kesit Görünüşler Bir parçanın içkısmında bulunan delikleri, boşlukları belirtmek ve ölçülendirebilmek için hayali olarak kesildiği farzedilerek çizilen görünüştür. geometrisi bulunan parçalar daha kolay

Detaylı

10. KONSOLİDASYON. Konsolidasyon. σ gerilmedeki artış zeminin boşluk oranında e azalma ve deformasyon yaratır (gözeneklerden su dışarı çıkar).

10. KONSOLİDASYON. Konsolidasyon. σ gerilmedeki artış zeminin boşluk oranında e azalma ve deformasyon yaratır (gözeneklerden su dışarı çıkar). . KONSOLİDASYON Konsolidasyon σ gerilmedeki artış zeminin boşluk oranında e azalma ve deformasyon yaratır (gözeneklerden su dışarı çıkar). σ nasıl artar?. Yeraltısuyu seviyesi düşer 2. Zemine yük uygulanır

Detaylı

MMT310 Malzemelerin Mekanik Davranışı 1 Deformasyon ve kırılma mekanizmalarına giriş

MMT310 Malzemelerin Mekanik Davranışı 1 Deformasyon ve kırılma mekanizmalarına giriş MMT310 Malzemelerin Mekanik Davranışı 1 Deformasyon ve kırılma mekanizmalarına giriş Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2012-2013 Bahar Yarıyılı 1. Deformasyon ve kırılma mekanizmalarına giriş 1.1. Deformasyon

Detaylı

KİMYASAL REAKSİYON MÜHENDİSLİĞİ

KİMYASAL REAKSİYON MÜHENDİSLİĞİ KİMYSL REKSİYON MÜHENDİSLİĞİ KMM 3262 Hafta Konular 1 Kimyasal reaksiyon mühendisliğine giriş, Kesikli ve akışlı reaktörlerin tasarım eşitliklerinin belirlenmesi, 2 Genel mol denkliği; Kesikli, sürekli

Detaylı

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Giriş Bilimsel amaçla veya teknolojide gerekli alanlarda kullanılmak üzere, kapalı bir hacim içindeki gaz moleküllerinin

Detaylı

1. Yatırımın Faiz Esnekliği

1. Yatırımın Faiz Esnekliği DERS NOTU 08 YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ, PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ ETKİNLİKLERİ, TOPLAM TALEP (AD) EĞRİSİNİN ELDE EDİLİŞİ Bugünki dersin içeriği: 1. YATIRIMIN FAİZ ESNEKLİĞİ... 1 2. PARA VE MALİYE POLİTİKALARININ

Detaylı

ZnS (zincblende) NaCl (sodium chloride) CsCl (cesium chloride)

ZnS (zincblende) NaCl (sodium chloride) CsCl (cesium chloride) Seramik, sert, kırılgan, yüksek ergime derecesine sahip, düşük elektrik ve ısı iletimi ile iyi kimyasal ve ısı kararlılığı olan ve yüksek basma dayanımı gösteren malzemelerdir. Malzeme özellikleri bağ

Detaylı

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net

MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY. www.fatihay.net fatihay@fatihay.net MALZEME BİLGİSİ DERS 7 DR. FATİH AY www.fatihay.net fatihay@fatihay.net GEÇEN HAFTA KRİSTAL KAFES NOKTALARI KRİSTAL KAFES DOĞRULTULARI KRİSTAL KAFES DÜZLEMLERİ DOĞRUSAL VE DÜZLEMSEL YOĞUNLUK KRİSTAL VE

Detaylı

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis)

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis) Manyetik Alan Manyetik Akı Manyetik Akı Yoğunluğu Ferromanyetik Malzemeler B-H eğrileri (Hysteresis) Kaynak: SERWAY Bölüm 29 http://mmfdergi.ogu.edu.tr/mmfdrg/2006-1/3.pdf Manyetik Alan Manyetik Alan

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Sistem ve Hal Değişkenleri Üzerinde araştırma yapmak üzere sınırladığımız bir evren parçasına sistem, bu sistemi çevreleyen yere is ortam adı verilir. İzole sistem; Madde ve her türden enerji akışına karşı

Detaylı

Teknik Resim TEKNİK BİLİMLER MESLEK YÜKSEKOKULU. 3. Geometrik Çizimler. Yrd. Doç. Dr. Garip GENÇ

Teknik Resim TEKNİK BİLİMLER MESLEK YÜKSEKOKULU. 3. Geometrik Çizimler. Yrd. Doç. Dr. Garip GENÇ TEKNİK BİLİMLER MESLEK YÜKSEKOKULU Teknik Resim Genel Bilgi Teknik resimde bir şekli çizmek için çizim takımlarından faydalanılır. Çizilecek şekil üzerinde eşit bölüntüler, paralel doğrular, teğet birleşmeler,

Detaylı

Ç l e i l k i l k e l r e e e Uyg u a l na n n n Yüz ü ey e y Ser Se tle l ş e t ş ir i me e İ şl ş e l m l r e i

Ç l e i l k i l k e l r e e e Uyg u a l na n n n Yüz ü ey e y Ser Se tle l ş e t ş ir i me e İ şl ş e l m l r e i Çeliklere Uygulanan Yüzey Sertleştirme İşlemleri Bazı uygulamalarda kullanılan çelik parçaların hem aşınma dirençlerinin, hem de darbe dayanımlarının yüksek olması istenir. Bunun için parçaların yüzeylerinin

Detaylı

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma

Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER. Elektriksel Kutuplaşma. Dielektrik malzemeler. Kutuplaşma Türleri 15.4.2015. Elektronik kutuplaşma Dielektrik malzeme DİELEKTRİK ÖZELLİKLER Dielektrik malzemeler; serbest elektron yoktur, yalıtkan malzemelerdir, uygulanan elektriksel alandan etkilenebilirler. 1 2 Dielektrik malzemeler Elektriksel alan

Detaylı