Prof. Dr. Şefik DURSUN

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Prof. Dr. Şefik DURSUN"

Transkript

1 34 ĐÇĐNDEKĐLER Bölüm 1. ph ve Vücudun Normal Reaksiyonu Bölüm 2. AsitBaz Dengenin Düzenlenmesi Bölüm 3. AsitBaz Denge Bozuklukları AsitBaz Denge Bozukluklarının Kompansasyonu Bölüm 4. Kan Gazları Ölçüm Yöntemleri ASĐT BAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ Prof. Dr.

2 36 ASĐT H BAZ H 2 CO 3 H HCO 3 ASĐTBAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ BÖLÜM 1 1. ph ve VÜCUDUN NORMAL REAKSĐYONU 1.1. ph nın Tanımı Prof. Dr. ph nın tanımı ile asit ve bazların açıklanmasına geçmeden önce kısaca protondan veya H iyonlarından söz etmek istiyorum. Elektriksel olarak nötr olan bir atom, ortasında bir çekirdek ve değişik yörüngelerinde çekirdeği çeviren elektronlardan ibarettir. Bir nötral atom en dıştaki elektronunu bir başka atoma verirse elektronunu veren atom pozitif yüklü iyon veya katyon, elektronu alan atom ise negatif yüklü iyon veya anyon adını alır. Hidrojen atomu yörüngesinde bulunan bir tek elektronu bir başka atoma verdiğinde hidrojen iyonu (H ) haline dönüşür. Buna proton da denir. Protonlar sulu çözeltilerde serbest şekilde varlıklarını sürdüremezler. Su molekülü ile birleşirler. Çözeltide hidrate olmuş proton, OH 3 olarak yazılır. Bazen hydronium, oxonium veya hydroxonium iyonu olarak isimlendirilir. Bununla beraber daha çok bilinen basit H sembolüyle bunları göstermek uygun olacaktır. BRONSTED tasnifine göre H iyonu veya proton verebilen bileşiklere asit, H iyonu veya proton kabul eden bileşiklere de baz adı verilir; H 3 PO 4 H H 2 PO 4 Đşte asitbaz dengesi, vücut sıvılarındaki H iyonları miktarının (veya konsantrasyonunun) düzenlenmesi anlamına gelir. H iyonlarının konsantrasyonunu belirtmek için köşeli parantez kullanılır ( [H ] ). Veya ch şeklinde gösterilebilir. Vücut sıvılarındaki hidrojen iyonlarının konsantrasyonu [H ], diğer önemli iyonlara oranla oldukça düşük (milyon kat küçük) olduğu halde, organizmanın yaşamını büyük ölçüde etkiler. Bu nedenle vücut sıvılarındaki hidrojen iyon konsantrasyonunun özenle dengede tutulması zorunludur. Hepimizin bildiği gibi canlı sistemler önemli oranda su ihtiva ederler. Organizmaya enerji sağlayan biyokimyasal reaksiyonlar bu sıvı ortam içinde veya bu sıvılarla temas halindeki ara yüzeylerde meydana gelir. Biyokimyasal reaksiyonları katalize eden enzimlerin etkileri, ortamın optimal asiditesine veya alkalitesine bağlıdır yılında L.J. Henderson un tespit ettiği gibi,asidite ve alkalite diğer bütün şartlardan, hatta temperatür ve reaksiyona katılan maddelerin konsantrasyonlarından bile, kimyasal reaksiyonlar üzerinde daha fazla etkilidir. Protein yapısındaki enzimlere bağlanan H iyonlarındaki küçük değişmeler, enzim moleküllerinde elektrik yüklerinin farklı biçimde dağılmasına neden olurlar. Böylece enzimlerin etkinliğini değiştirirler. Hücrelerdeki kimyasal reaksiyonlardan kimi aşırı hızlanırken, kimi de duraklar. Bu bakımdan, vücut sıvılarındaki H iyon konsantrasyonu [H ] çeşitli yollarla düzenlenerek, çok dar sınırlar içinde sabit tutulmaktadır Saf Suyun Dissosiyasyonu Organizma ağırlığının büyük bir kısmını, vücut ağırlığının ortalama % 70 ini, teşkil eden su, birçok maddenin içinde yayıldığı bir dispersiyon ortamıdır. Saf su çok az dissosiye olabilen bir maddedir.

3 ASĐTBAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ HOH H OH Bu reaksiyon reversibldir. Reversibl reaksiyonlarda Kütlenin Etkisi Kanunu geçerlidir. Buna göre, dissosiye olan maddelerin konsantrasyonları çarpımının, bu maddenin dissosiye olmamış miktarına oranı daima sabittir. Yani ; 1.3.pH nın Ölçülmesi iyonları konsantrasyonu elektrometrik olarak tayin edilebilir. ph ı bilinmiyen çözelti, H iyonları konsantrasyonu bilinen standard bir çözeltiden, yalnız H iyonlarına duyarlı bir membran ile ayrılırsa, membranın iki tarafındaki elektriksel potansiyel farkı olan E, Nerst Denklemine göre, şu şekilde gösterilebilir; H [H ] [OH ] / [H 2 O] = K dur. E = R.T / n.f.in. Standard [H ] / Bilinmeyen [H ] Yukarıda belirtildiği gibi saf su çok az dissosiye olduğu için [H 2 O]= 1 kabul edilirse ; H iyonu için n=1'dir. F, Faraday Sabiti; R, Gaz sabitidir. Bu denklem 10 tabanına göre logaritması alınarak yazılacak olursa; [H ]. [OH ] = Kw yazabiliriz. E = 2,3.RT / nf.log Standard [H ] / Bilinmeyen [H ] olacaktır. Kw, suyun dissosiyasyon sabitidir C da Kw = 'dür. Saf su nötraldir. Yani belli bir hacimdeki H iyonları konsantrasyonu ile OH iyonları konsantrasyonu birbirine eşittir. Öyleyse [H ] =[OH ] = 10 7 mol/l olacaktır. H iyonları konsantrasyonu 10 7 mol/l den büyük olan çözeltiler asit, küçük olanlar ise baz özellik gösterirler. Bu denklem şu şekilde yazılabilir ; E = 2,3RT/nF.(log Standard [H ] log Bilinmeyen [H ] ) ve E = 2,3RT/nF.log Standard [H ] 2,3RT/nF.log Bilinmeyen [H ] olacaktır. asit, Örnek: [H ] = 10 6 mol/l ve [OH ] = 10 8 mol/l ise böyle çözeltiler [H ] =10 9 mol/l ve [OH ] = 10 5 mol/l olan çözeltiler de bazik çözeltilerdir. E ve Bilinmiyen [H ]'nu dışındaki tüm değerler sabit olduğundan, değişmeyen değerleri, A = 2,3RT/nF.log Standart [H ], b = 2,3RT/nF ile ifade edersek; 10 rakamının pek kullanışlı olmayan negatif üsleri yerine, SORENSEN (1909) işaret sistemi kullanılır. Bu sistemde çözeltilerin asitliğini göstermek için, H iyonları konsantrasyonu logaritmasının, işaretçe tersi alınır ve bu ph ile belirtilir. Şu halde; ph = log [H ] dur. Bu eşitlik, şöyle kısaltılabilir; E = A b. log Bilinmiyen [H ] Bilinmiyen ph = log Bilinmiyen [H ] olduğuna göre: E = A b. Bilinmiyen ph şeklinde ifade edilebilir. Buradan,

4 ASĐTBAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ Bilinmiyen ph = E/b A/b olur. Görüldüğü gibi Bilinmiyen ph, membranın diğer tarafındaki potansiyelin lineer bir fonksiyonudur. Yani tayin edilecek potansiyel değeri, kan veya vücut sıvısı örneğinin ph ı ile doğru orantılı olacaktır. Piyasada bu iş için kullanılan cihazlar, ph direkt olarak okunacak şekilde ayar edilmişlerdir. Bazı cam türleri (Örn. Cornig 05) sadece hidrojen iyonlarına duyarlı membranlar gibi davranırlar.bu cam türlerinin sadece H iyonlarının içine diffüze olabileceği gözeneklere sahip olduğu belirtilmektedir. Farklı H iyonu konsantrasyonlarına sahip iki sıvı ortamını ayıran camın, her iki ortama bakan yüzeylerinde, konsantrasyon değerlerine bağlı olarak farklı sayıda H iyonları yer alacaktır (Şekil 1). Bu durum tıpkı bir iyona ait konsantrasyon farkına göre hücre membranındaki iyon denge potansiyelinin meydana gelmesi gibidir. Şekilde görüldüğü gibi, bu özellikteki camdan yapılmış bir cam balon, ph ı bilinen standart çözelti ile doldurulmuştur. Bu sisteme cam elektrot adı verilir. Cam elektrot ile referans elektrot adı verilen diğer bir elektrot, ph ı bilinmiyen sıvı içersine daldırılır. Referens elektrot genellikle kalomel elektrottur. Bu iki elektrottan çıkan iletken uçlar, bir voltaj amplifikatörüne, oradan da ölçü aletine iletilir. Kalomel elektrot, bir tuz köprüsü aracılığı ile ph ı bilinmiyen sıvıya elektriksel olarak bağlantılıdır. Bu tuz köprüsü doymuş KCl çözeltisidir. Böylece ph ı bilinmiyen sıvı içersine daldırılan iki elektrot arasında oluşan potansiyel farkına göre, ph direkt olarak okunabilir. Son zamanlarda bazı yayınlarda hidrojen iyon konsantrasyonu ([H ]) yerine, hidrojen iyonu aktivitesi (ah ) de kullanılmaktadır. H iyonları konsantrasyonu ile hidrojen iyonları aktivitesi (ah ) arasında şöyle bir ilişki vardır; Şekil 1: ph Ölçüm Sistemi Son derece seyreltik çözeltilerde f aktivite katsayısı 1 kabul edilebilir. Derişik çözeltilerde ise 1 den azdır. Bu yüzden derişik çözeltilerde hidrojen iyonları aktivitesi (ah ), H iyonları konsantrasyonundan küçüktür. Kanda hidrojen iyonları aktivite katsayısı bilinmemektedir. Ancak, H iyonlarının kandaki konsantrasyonu oldukça düşüktür ve kan sonsuz derecede seyreltik bir çözelti gibi kabul edilebilir. O yüzden aktivite katsayısı 1 e yakındır ve 1 olarak alınabilir. ah = f [H ] f, aktivite katsayısıdır. f = 1 olursa ; ah = [H ] olacaktır. Şu halde son derece seyreltik olan kan ve diğer vücut sıvıları için hidrojen iyonları aktivitesinin, H iyonları konsantrasyonuna eşit olduğunu söyleyebiliriz. Farzedelim ki, derişik çözeltilerde birim hacimde örneğin 10 tane H iyonu olsun. Bu H iyonlarının sıvı içersindeki konumları, bazılarının etkili olmasını, yani başka bileşiklerle reaksiyona girmesini önler. Bu durumda ancak örneğin 8 H nu etkilidir. Oysa tüm H iyonlarının etkili olabileceği dilüe bir çözeltide (f=1), bu fark görülmeyecektir.

5 ASĐTBAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ Hidrojen iyonları aktivitesini (ah ), etkin olan hidrojen iyonlarının konsantrasyonu şeklinde kabul edersek, konu daha kolay anlaşılabilir hale gelecektir. ph = log (3, ) = (log 3,9 log 10 8 ) = log 3,9 log 10 8 ve ph nın [H ] nuna Çevrilmesi Yukarıda belirtildiği gibi bir çözeltinin asitliğini veya alkalikliğini, ph veya [H ] nu ile ifade ediyoruz. Dolayısıyla bu iki değerden biri verildiği zaman diğeri cinsinden de belirtmek gerekebilir. Bu da basit bir matematiksel işlemle mümkündür. Farzedelimki bir çözeltinin ph ı 6,5 olsun. ph = log [H ] olduğuna göre, [H ] = antilog (ph) şeklinde ifade edilebilir. Öyleyse; [H ] = antilog ( 6,5) olacaktır. 6,5 = 0,5 7 şeklinde yazılabilir. [H ] = antilog (0,5 7) olur. 0,5 in antilogaritması 3, 7 nin ise 10 7 dir. Bunlara göre, [H ] = mol/l olacaktır. Veya kısaca, ph değeri bir üst tam sayıdan çıkarılır (7 6,5 = 0,5) ve bunun antilogaritması alınır, bir üst sayı da 10 üssü olarak yazılır. Aynı sonuç elde edilecektir [H ] nun ph ya Çevrilmesi [H ] nu verildiğinde ph olarak ifade etmek istersek; ph= log [H ] formülünü kullanacağız. Örneğin H iyonları konsantrasyonunun 3, mol/l olduğunu biliyorsak; ph = = 7,41 ph = 7,41 olacaktır. Vücut sıvılarındaki H iyonları konsantrasyonunun çok düşük değerlere sahip olması nedeniyle mol/l cinsinden değilde, nmol/l olarak gösterilmesi daha kolay bir yol olarak görülmüştür. Böylece çok küçük sayıların yazılmasından da kaçınılmış olunur. Bazen Eq/L veya neq/l şeklinde de H iyonları konsantrasyonunun ifade edildiğine rastlıyabilirsiniz. Kimyasal değerliği 1 olan H iyonu için; 1 Eq/L = 1 mol/l, Yine 1 neq/l = 1 nmol/l dir. Ayrıca: 1 Eq/L = 10 9 neq/l 1 mol/l = 10 9 nmol/l olduğunu da hatırlatmakta yarar var. Öyleyse mol/l = 300 nmol/l dir. Aynı zamanda ph ve [H ] arasındaki matematiksel bağıntıya göre; ph da 1 birimlik düşmenin, [H ] nunda 10 misli artışın veya ph da 1 birimlik yükselmeye [H ] nunda 10 misli azalmanın neden olduğunu söyleyebiliriz ph ın Temperatürle Değişimi Arteriyel kan ph sının direkt olarak ölçülebileceğinden daha önce söz etmiştik. Teorik olarak ph, heparinlenmiş arteriyel kanda veya arterilize edilmiş kanda ölçülmelidir. Isıtılmış kulak lobu veya parmak ucundan alınmış kan arterilize edilmiş kan olarak kabul edilir. Alınan kan örneğinin CO 2 kaybından dolayı ph değişmesine engel olunmalıdır. Bunun için hava ile temas etmesine müsaade edilmemelidir.

6 ASĐTBAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ Arteriyel kan ph sının değişik sıcaklıklarda ölçülmesi gerekiyorsa (tabii ki vücut sıcaklığından başka sıcaklıklarda) bunu vücut sıcaklığındaki ph değerine çevirmek gerekir. Rosennthal ın bunun için önerdiği formül; ph (38 o C) = ph t 0,0147 (38 t) veya ph (37 o C) = ph t 0,0147 (37 t)'dür. Eğer hipotermi altında bir hasta ameliyat ediliyorsa; Ölçülen ph ile hastanın veya soğutulan dokuyu perfüze eden kanın gerçek ph sı arasında elbette bir fark olacaktır. Hastanın gerçek ph sı = ph (37 o C) 0,0147. (37 t) Burada (t) hastanın veya dokunun temperatürüdür. Örnek: Ameliyat esnasında doku sıcaklığı 30 o C ye düşürülen bir hastanın, 37 o C de ölçülen kan ph sı 7 ise, hastanın ameliyat anında soğutulmuş dokusundaki gerçek ph ı bulalım; Gerçek ph = ph (37 o C) (37 t). 0,0147 = 7.00 (3730). 0,0147 = 7, Vücudun Normal Reaksiyonu Organizmanın asitbaz denge durumunun tespitinde düşünülen ölçümler, arteriyel kanda yapılır. Çünkü kan en kolay elde edilen bir vücut sıvısıdır. Bu şekilde vücuttaki asitbaz denge durumu hakkında kolayca bilgi sahibi olabiliriz. Gerçi H iyonlarının meydana geldiği intrasellüler ortamdan veya herhangi bir vücut sıvısı kompartımanından kana geçmesi, CO 2 in geçişi gibi hızlı olmasa bile, gene de kanın tüm vücut sıvılarının asitbaz denge durumunu yansıttığı kabul edilmektedir. Sağlıklı kişilerde arteriyel kan plazmasının reaksiyonu 0,00004 ± 0, nmol /L H iyonları konsantrasyonuna veya litrede 44 nmol ile 36 nmol arasındaki değerlere uyar. ph kavramında bu 7.36 ile 7.44 arasıdır. Genel olarak arteriyel ph, ortalama 7.40 ([ H ] = 40 nmol/l) kabul edilir. Normal değerin her iki tarafındaki 0,4 ph birimi kadar değişiklik, yaşam sınırlarını belirler. Yani yaşam için ph nın, 7.0 ile 7.8 (Van Slyke, 1921) veya 6.85 ile 7.65 (Gambine, 1966) değerleri arasında olması gereklidir. ph = 7.0 de, [ H ] = 100 nmol/l ve ph = 7.8 de ise [ H ] = 16 nmol/l dir. Şu halde arteriyel kan plazmasındaki H iyonları konsantrasyonunun, litrede 16 nmol den daha az veya 100 nmol den daha fazla olması organizmanın sonu anlamına gelmektedir. Arteriyel kanın ph sı (7.40), normal sınıflandırmamıza göre biraz alkaliktir. Bu yumuşak alkalitenin korunmasının, klinik önemi büyüktür. Alkaliteden sapmaları normal fonksiyonlardan sapmalar izler. Alkalitenin yükselmesi baş ağrılarına, mental bozukluğa, tetaniye ve halsizliğe neden olur. Alkalitenin korunamaması asiditeye kayma, hastanın farkına varmadığı ama bir gözleyenin rahatlıkla tesbit edebileceği hipervantilasyona neden olur. Merkez sinir sistemi fonksiyonunun bozulması, uyuşukluk halinden, baygınlığa oradan komaya gider. Yaşam için müsaade edilen çok dar alan içinde bu reaksiyonu sürdürmek vücut için büyük başarıdır Vücutta Meydana Gelen Asitler Dokularda fizyolojik koşullarda metabolizma sonucu sürekli olarak asitlerin oluştuğu, buna karşılık organizmada yapılan ya da besinlerle alınan bazik (veya alkalik) maddelerin azlığı gözönüne alınırsa, vücut sıvılarında H iyonlarının sabit kalmasının, bu iyonların sürekli dışarı çıkarılmasına bağlı olduğu kolayca anlaşılabilir. Aslında ortalama (7.4 ph da), vücut sıvılarında 40 nmol/l H iyon konsantrasyonu olduğunu biliyoruz. Normal ağırlıkta bir insanın vücut sıvısı hacmini eğer ortalama 40 lt. kabul edersek, tüm vücuttaki H iyonu miktarı, = 1600 nmol kadardır. Bu da 0,0016 mmol eder. Diğer önemli iyonlara göre oldukçamilyon kat küçük bir miktardır. K Hatırlanacak olursa plasmada Na konsantrasyonunu 145 mmol/l ve konsantrasyonu 4 mmol/l dır.

7 ASĐTBAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ Vücutta oluşan asitleri fizyolojik özellikleri bakımından iki grupta inceliyebiliriz; a) Karbonik asit (Uçucu asit), BÖLÜM 2 Bu asit organizmada günde ortalama ile meq (mmol) kadar meydana gelir, b) Karbonik asitten başka asitler, Günde ortalama mmol olmak üzere çok daha az miktarda oluşurlar. Birinci grupta bulunan asit su kaybederek CO 2 e çevrilir ve solunum yoluyla dışarı atılır. Đkinci gruptaki karbonik asitten başka asitler (metaboliksabit asitler) ise gaz haline çevrilemez, ancak boşaltım sistemiyle uzaklaştırılır. Bu grupta, protein ve fosfolipidlerdeki P, S atomlarının oksitlenmesinden oluşan fosfat asidi ve sülfat asidi bulunur. Yağ ve karbonhidratların tam olmayan metabolizmalarından laktik asit, pirüvik asit, asetoasetik veya β hidroksibitürük asit meydana gelir. Ancak asit niteliğindeki bütün bu maddeler başlangıçta oluştukları doku hücrelerinde, daha sonra da boşaltım organlarına iletisi sırasında ekstrasellüler sıvılarda [H ] nunu veya ph ı değiştirecek niteliktedir.yani asitbaz denge durumunu etkileyecektir. Normal organizmada vücut sıvılarında reaksiyonun sabit tutulması, bu sıvılardaki tampon sistemiyle sağlanır. Yeri geldiğinde bahsedeceğimiz intrasellüler ve ekstrasellüler sıvılar arasında iyon alım verimi de bu tamponlamada büyük ölçüde yardımcı olur. ASĐT BAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ Vücutta metabolizma sonucu meydana gelen veya herhangi bir nedenle organizmada biriken asit ve bazların tamponlanması ile ph nın sabit (ya da dar sınırlar arasında) tutulması, asitbaz dengenin düzenlenmesidir. Bu da vücut sıvıları içersinde bulunan kimyasal tampon sistemler ile fizyolojik düzenleme mekanizmaları yardımıyle sağlanır. Fizyolojik düzenleme mekanizmaları akciğerler ve böbreklerdir. Organizmada mevcut normal asitbaz denge halinin değişmesi karşısında oluşacak cevapları kısaca şöyle özetliyebiliriz : 1) Ekstrasellüler ve intrasellüler tamponlar, asit veya baz miktarının değişmesiyle etkilenen ph daki değişiklikleri minimale indirmek için görev yaparlar, 2) P CO2 (karbondioksit parsiyel basıncı) alveoler vantilasyon tarafından düzenlenir, 3) Plazma HCO 3 konsantrasyonu renal H düzenlenmesiyle dar limitler arasında tutulur. iyonları çıkarılmasının Kimyasal tamponlar ile akciğerler ve böbreklerin asitbaz dengesinin sağlanmasındaki görevleri hakkında ilerde daha ayrıntılı bilgi verilecektir. Organizmada sabit bir asitin (örneğin HCl) artmasında önce ekstrasellüler kimyasal tampon sistemler, birkaç dakika içerisinde de akciğerler tamponlamaya iştirak ederler. Böbreklerin H iyonunu düzenlemedeki rolü ilk gün başlar 3 veya 5 gün içersinde sona erer Henderson Hasselbalch Eşitliği Asit baz dengenin düzenlenmesine geçmeden önce, bu konunun daha kolay anlaşılması açısından HendersonHasselbalch eşitliği ismini verdiğimiz denklemin nasıl elde edildiğini gösterelim. Bir asitin H ve bir baza dissosiye olduğunu ve bu reversibl reaksiyonda da Kütlenin Etkisi Yasasının geçerli bulunduğunu hatırlarsak:

8 ASĐTBAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ HA H A [H ].[A ] / [HA] = Ka yazabiliriz. Ka= Asitin dissosiyasyon sabitidir. Bu denklemde her iki tarafın logaritmasını alırsak; log Ka = log [H ].[A ] / [HA] = log [H ] log [A ] / [HA] log [H ] = log Ka log [A ] / [HA] pk=logka ise ph = pka log [A ] / [HA] şekline dönüşecektir. Bu formülü değişik şekillerde yazmak mümkündür; ph = pka log [Tuz]/[Asit] ph = pka log [Baz]/[Asit] ph = pka log [Proton alıcısı]/[proton vericisi] gibi Kimyasal Tampon Sistemlere Giriş Asitbaz dengesi tüm vücut sıvılarındaki H iyonları konsantrasyonlarının dar sınırlar içinde sabit tutulması olduğunu belirtmiştik. Organizmada herhangi bir sıvı kompartımanın ph sının korunmasından, ilk önce kimyasal tampon sistemler sorumludur. Tampon sistemler kendilerine asit veya baz ilave edildiğinde, ph daki değişikliğe direnme kapasitesine sahip olan eriyiklerdir. Klasik bir tampon örneği, iyonlarına az ayrışan zayıf bir asitle, oldukça fazla iyonize olan tuzundan veya konjuge bazdan oluşur. Örneğin: Karboksil grubu bir asit grubudur. R COOH; R, Karbon atomuna bağlanabilen herhangi bir grubu ifade eder. Bu bileşik, suda çözüldüğü zaman, OH grubu ayrışarak bir H iyonu ve bir anyon verir. R C OOH R C O O H Bir hidrojen iyonu verme yeteneği olan diğer bir grup da amonyum grubudur. R NH 3 R NH 2 H Bu örnekte RNH 2 bileşiği konjuge bazdır ve katyon olan R NH 3 ise asittir. Böyle bir çözeltiye H iyonları ilave edilirse reaksiyon sola yönelir. H iyonlarının bir kısmı asit teşkil etmek üzere konjüge bazla birleşir ve birleşen H iyonlarının etkinliği kaybolur. Eğer eriyikte tamponun konjüge bazı bulunmasaydı, çözeltideki son H iyonu konsantrasyonu daha büyük bir seviyede olurdu. Tersine çözeltideki H iyonu konsantrasyonundaki bir azalma, reaksiyonu sağa yöneltir. Asit moleküllerden bir kısmı ortama H iyonları verir. Solüsyondaki son H iyonu konsantrasyonu, eğer çözeltide tamponun asidi bulunmasaydı daha düşük bir seviyede olurdu. Görüldüğü gibi asit ve onun konjüge bazı, bir çözeltinin H iyonu konsantrasyonlarındaki değişmeleri önleyerek tampon görevi yaparlar. Böylece tampon sistemler yardımıyla kanda veya ekstrasellüler sıvılarda yükselen H iyonları ve OH iyonlarının etkisi önlenerek arteriyel kan ph sının dar sınırlar arasında kalması sağlanır. Tampon sistem içeren çözeltinin tampon değeri (gücü), bu çözeltide bir ph ünitelik değişme sağlamak üzere eklenebilen veya çıkarılabilen H iyonlarının miktarıdır. Ayrılmış plazma CO 2 ile titre edildiği zamanyani ortamdan CO 2 gazı geçirildiğinde eklenen H 2 CO 3 miktarı, bikarbonat konsantrasyonundaki değişme ile ölçülebilir. Bilindiği gibi CO 2 molekülü H 2 O ile birleştiğinde; CO 2 H 2 O H 2 CO 3 H HCO 3 ; bir H ve bir HCO 3 meydana gelecektir. Dolayısıyla ortama eklenen H nu miktarını, HCO 3 miktarı gösterir. Ancak kimyasal tampon sistem nedeniyle H iyonlarının bir kısmı ortadan kalkacağı için, ph değeri olması gerekenden daha yüksek olacaktır. Çünkü tamponlama söz konusudur. Bikarbonat konsantrasyonundaki değişmenin, ph daki değişmeye bölünmesi ile tampon değeri tayin edilir. Yani Tampon değeri = [HCO 3 ]/ ph'dur. ( Baz / ph). Tampon sistemin yarısının ayrışmamış (dissosiye olmamış) asit, yarısının da ayrışmamış baz durumunda olduğu ortamın ph değeri, tamponun pk değerini verir. pk tampon sistemin dissosiyasyon sabitinin negatif logaritmasıdır. Ortam ph'sının değerleri tampon sistemin pk değerinin ±1 sınırları içinde ise (pk±1), tampon sistem bu ph sınırlar arasında daha etkilidir.

9 ASĐTBAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ Tabii olarak tamponize edilen sıvılar içersindeki iyonları iki grupta toplayabiliriz. 1) Bağlı iyonlar: Ortamın H iyon konsantrasyonundaki değişiklikler bu iyonların konsantrasyonuna etki etmez. Đki gruba ayrılabilir. a) Bağlı Katyonlar : Na, K, Ca, NH 4 b) Bağlı Anyonlar : Cl, SO 4 2, HPO 4 2 Cl vücuda gıda ile girer, diğerleri protein metabolizması sırasında açığa çıkarlar. 2) Tampon Iyonlar : HCO 3, Hb, Pr gibi Organizmadaki Kimyasal Tampon Sistemler a) H 2 CO 3 /HCO 3 Tampon Sistemi CO 2 H 2 O H 2 CO 3 Karbonik asit, H iyonu ve HCO 3 a ayrışır. H 2 CO 3 HCO 3 H Kütlenin Etkisi Kanununu bu reversibl reaksiyona uygularsak; [H ] [HCO 3 ]/ [H 2 CO 3 ] = K yazılabilir. Her iki tarafın logaritmasını aldığımızda; log [H ] log [HCO 3 ]/ [H 2 CO 3 ] = log K log [H ] = log K log [HCO 3 ]/ [H 2 CO 3 ] ph = pk log [HCO 3 ]/ [H 2 CO 3 ] Henry Yasasına göre [CO 2 ]çöz. = α. Pco 2 dir. H 2 CO 3 yerine [CO 2 ] çöz. yazılabilir. [CO 2 ] çöz., çözünmüş CO 2 yi gösterir ve H 2 CO 3 ile orantılıdır. Denklemde bu değer kullanılınca dissosiyasyon sabitinin değeri değişir. Böylece Henderson Hasselbalch eşitliği; ph = pk log [HCO 3 ] / α. Pco 2 şekline dönüşür. CO 2 in plazmadaki erime katsayısı α = 0.03 ve tampon sistemin dissosiyasyon sabiti ise pk = 6,1 dir. Arteriyel kandaki normal Pco 2 40 mmhg (5.32 kpa) olduğuna göre; α. P CO2 = 0, = 1.2 mmol/l kadardır. 1 litre plazma yaklaşık olarak 24 mmol HCO 3 ihtiva eder. [HCO 3 ] nun α.pco 2 ye oranı : 24 / 1.2 = 20'dir. Bu tampon sistemin pk değeri 6.1 olduğu için maksimal tamponlama etkisi ortam ph sının 6,1 ± 1 sınırları arasındadır. Bu değerler arteriyel kan ph sının normal değerinden daha azdır (1,3 unit). Buna rağmen ekstrasellüler sıvılarda en iyi tamponlama etkisine sahip başlıca tampon sistemdir. Çünkü Pco 2 değeri alveoler vantilasyonla, HCO 3 miktarı da böbrekler yoluyla düzenlenir. Yani fizyolojik düzenleme mekanizmaları bu sistemin elemanlarının regülasyonunda görevlidir. Aslında CO 2 in plazmada çözünmesi sonucu bir H ve bir HCO 3 meydana gelir. Yani asit karekterdeki CO 2 molekülü ortama bir H vermiş olmasının yanında baz karekterdeki HCO 3 iyonu da oluşmuştur. Öyleyse H iyonunu HCO 3 iyonu etkisiz hale getirebilir, böylece de organizmanın asitbaz dengesinde değişikliğe sebep olmaz diye düşünebiliriz. Ancak unutulmamalıdır ki, reaksiyon CO 2 in oluşma hızına göre devamlı sağa doğrudur. Ayrıca litresinde 40 nmol H iyonu bulunan sıvıya 1 H ilave edilmesi ile litresinde 24 mmol HCO 3 iyonu bulunan sıvıya 1 HCO 3 iyonu ilave edilmesinin etkisi, asitbaz denge açısından aynı değildir. Miktar olarak litrede milyon kat daha az olan miktara bir iyon eklenmesinin dengeyi H iyonu açısından nasıl büyük oranda etkiliyeceğini böylece anlıyabiliriz. Bikarbonat/Karbonik asit tampon sistemi sabit asit ve bazlara karşı oldukça etkilidir; HCl NaHCO 3 NaCl H 2 CO 3 Görüldüğü gibi tampon sistemin etkisi ile, kuvvetli bir asit olan HCl, daha az dissosiye olan zayıf bir asit haline dönüşür. Aynı şekilde kuvvetli bazların organizmaya girişinde;

10 ASĐTBAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ NaOH H 2 CO 3 NaHCO 3 H 2 O reaksiyonunda olduğu gibi, HCO 3 meydana gelir. Denilebilir ki vücuda her ne şekilde olursa olsun giren bazların tümü, bu sistem tarafından otomatik olarak HCO 3 a dönüşür. Kliniksel incelemelerde asitbaz dengedeki bozuklukların saptanması, arteriyel kandaki Pco 2 ve ph nın tayini ile mümkün olabilir. Bu parametreler kullanılarak nomogram yardımıyla, diğer asitbaz denge parametreleri ile plazmanın Total CO 2 miktarı da tayin edilebilir. Total CO 2 = [HCO 3 ] [CO 2 ]çöz. [HCO 3 ] = Total CO 2 [CO 2 ]çöz [CO 2 ] çöz. = α. Pco 2 'dir. HendersonHasselbalch denklemi; ph = pk log. (Total CO 2 α. Pco 2 )/ α. Pco 2 şeklinde de yazılabilir. Organizmada CO 2 nin akciğerler ve HCO 3 iyonlarının da böbrekler yoluyla düzenlenmesinden dolayı Gilman, HendersonHasselbach denkleminin, ph = Sabite Böbrekler/Akciğerler şeklinde yazılmasını önerir. b) Monobazik fosfat/ Dibazik fosfat Tampon Sistemi ph nın fizyolojik değerleri göz önünde tutulursa, fosfat tampon sisteminin bikarbonat tampon sistemine göre daha fazla etkili olacağı düşünebilir. Çünkü bu tampon sistemin pk sı 6,8'dir. Bu değer ekstrasellüler sıvıdaki ph değerlerine, H 2 CO 3 /HCO 3 ın pk değerine göre, daha yakındır. Ancak ph nın düzenlenmesinde geniş bir rol oynaması için kandaki miktarı yeterli değildir. Buna karşın, böbreklerde ve intrasellüler sıvılarda H iyonlarının düzenlenmesinde, önemli bir mekanizmadır, Çünkü fosfat konsantrasyonu intrasellüler sıvıda, ekstrasellüler sıvıya göre daha çoktur. Ayrıca, fosfat tampon sisteminin pk sı hücre içindeki ph ya, hücre dışındaki ph ya göre daha yakındır. Dibazik fosfat/monobazik fosfat (HPO 4 = /H 2 PO 4 ) oranı 4 e eşittir. Bu tampon sistemin bulunduğu çözelti içersine kuvvetli bir asit ilave edilirse; HCl Na 2 HPO 4 NaH 2 PO 4 NaCl HCl e göre daha zayıf bir asit (NaH 2 PO 4 ) ile bir tuz meydana gelir. Bu yüzden çözeltinin ph sı ilave edilen asitin etkinliğine rağmen çok az değişir. Ortama kuvvetli bir baz (NaOH) ilave edilirse; NaOH NaH 2 PO 4 Na 2 HPO 4 H 2 O reaksiyonu meydana gelir. Bu defa oluşan Na 2 HPO 4 in, NaOH e göre daha zayıf bir baz olduğunu ve bu nedenle ph ın çok küçük miktarda değişeceğini söyleyebiliriz. c) Proteinat/Protein Tampon Sistemi (H.Prot / Prot ) Plazmanın ve interstisyel sıvının proteinleri ile intrasellüler proteinler vücutta kimyasal tamponlama bakımından oldukça önemlidirler. Hem proton alırlar ve hem de proton yani H iyonu verirler. Protein molekülleri belirtilen özelliğinden dolayı bir çok asit ve bazik grublar ihtiva ederler. Bu nedenle amfoter bileşiklerdir. Şekil 2 de görüldüğü gibi protein molekülünün yapısı içersinde hem pozitif ve hem de negatif yüklü grublar vardır. H iyonu, molekül içersinde serbest olarak gezinebilir. Bu şekilde bir pozitif ve bir negatif yüke sahip olduğundan elektriksel olarak nötürdür (izoelektrik). Bazik grup, asit eriyiklerde H iyonlarını çekip alarak bir tampon gibi rol oynar ve katyonları oluşturur. Asit grup, alkalik bir eriyikte H iyonu vererek, bir tampon gibi rol oynar ve anyonları oluşturur. Eriyiğe 4 H iyonu ilave edildiği zaman, bunlardan üçü COO grubları ile birleşir, bu grubların iyonizasyonunu ortadan kaldırır ve ayrışmamış COOH grubları oluşturur. Çözelti içersinde bir H iyonu serbest kalır ve 4 H iyonu bulunduğu duruma göre, çözeltiyi daha az asit yapar. Örnek olarak verdiğimiz reaksiyonda bir H iyonu açıkta, serbest olarak kalmış görünmektedir. Oysa bu da tamponlanmış olabilirdi. Veya tüm H iyonları, tamponlanarak etkisiz hale getirilebilirdi. Elbetteki bunlar da mümkün olabilirdi. Belirttiğim sonuçlardan herhangi birinin meydana gelmesi, tamamen tampon sistem olarak proteinin pk değerine bağlıdır. Çünkü bir proteinin tampon gücü, pk sını tayin ederek

11 ASĐTBAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ bulunabilir. Her bir proteinin değişik pk değerleri vardır. Bu yüzden ph nın geniş bir sahasında tampon rolü oynayabilirler. ph = pk 1 log [HCO 3 ] / α. Pco 2 = pk 2 log [HPO 4 = ] / [H 2 PO 4 = pk 3 log [Prot. ] /[H.Prot.] dengesi vardır. Dışarıdan giren veya organizmada oluşan asit veya bazın tamponlanması sırasında, bir tampon sistemin asit/baz oranının değişmesi, diğerlerinin de yeniden ayarlanmasına neden olur. Organizma solunum ve boşaltım sistemleriyle özellikle kandaki [HCO 3 ] / α. Pco 2 oranını ayarlamakta, diğerleri de sekonder olarak bu yoldan düzenlenmektedir. Ayrıca kanda [HCO 3 ] nunun 24 meq/l, [Prot. ] = 16 meq/l ve [HPO 4 = ] = 2 meq/l olduğu da göz önünde tutulursa miktar bakımından da en önemli ve etkili tampon sistemin [H 2 CO 3 ]/ [HCO 3 ] tampon sistemi olduğunu söyliyebiliriz. d) Hemoglobin Tampon Sistemi Eritrositler içersindeki en önemli tampon sistemdir. Hemoglobin de diğer protein tampon sistemlerde belirtildiği gibi değişik asit ve bazik grublar ihtiva eder. Hemoglobinin tampon etkisinin büyük bir kısmı histidinin imidazol grupları tarafından yerine getirilir (Şekil 3). Đmidazol grubun pk sı 7.1'dir ve bu değer kan ph sının fizyolojik sınırları içersindedir. Şekil 2: Protein Tampon Sistemi Đzohidri Prensibi Bir sıvıda birden fazla kimyasal tampon sistem varsa, H iyonundaki değişiklikler tüm bu tampon sistemleri etkiler. Her bir tampon sistem, ph nın kendi pk değerine yakın olduğu zaman tamponlamaya daha büyük ölçüde katılır. Đşte vücut sıvılarında bulunan tampon sistemler arasında izohidri ilkesine uygun bir denge bulunur. Örnek olarak plazmada; Şekil 3: Hemoglobin Tampon Sistemi Eritrositler içersinde hızla karbonik asitin iyonizasyonu ile oluşan H iyonları,indirgenmiş hemoglobin tarafından tamponlanır. Aynı anda oluşan HCO 3 iyonları da eritrositler ile plazma arasında dağılır.

12 ASĐTBAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ H 2 CO 3 Hb HHb HCO 3 Hemoglobin tampon sistemi için, dissosiyasyon eğrisini, HbO 2 den daha fazla O 2 serbestleştirecek şekilde sağa kaydırır (Bohr etkisi) (Şekil 5). ph = pk Hb log [Hb] / [HbH] yazılabilir. Aslında iki tampon hemoglobin vardır; indirgenmiş hemoglobin ve oksihemoglobin. Đndirgenmiş hemoglobin, oksihemoglobine göre daha zayıf bir asittir. Fizyolojik sınırlar içersinde Hb nin ve Hb O 2 nin titrasyon eğrileri birbirine pareleldir (Şekil 4). Şekil 5: Hemoglobinin dissasiyasyon eğrisi Şekil 4: Hb ve HbO 2 nin titrasyon eğrileri 1 meq HbO 2, indirgenmiş Hb haline geldiği zaman, ph 0,043 ünite kadar artar (sağa kayar); eğer indirgenmiş hemoglobin tekrar orijinal ph ına titre edilirse 0,3 mmol kadar H iyonu ilave etmek gerekir. Görüldüğü gibi 1 meq indirgenmiş Hb, 0,3 mmol H iyonu bağladığı zaman ph değeri ancak 0,043 kadar azalır. Bu çok önemli bir fonksiyondur.đndirgenmiş hemoglobin belirtilen miktardaki H iyonlarının çok büyük bir kısmının etkisini ortadan kaldırmakta, çok az bir miktarı da serbest kalmaktadır. Kana asit ilave edildiği zaman HbO 2 HbO 2 den O 2 kaybı daha zayıf bir asit olan indirgenmiş Hb nin meydana gelmesine sebep olmaktadır. Bu zayıf asit de ph da herhangi bir değişiklik meydana gelmeden veya minimal seviyede bir değişiklikle daha fazla H iyonları bağlayabilir. Yukarıda belirtildiği gibi HbO 2 nin indirgenmiş hemoglobinden daha asit olarak tanımlanması çok farklı bir bakış açısı nedeniyledir. HbO 2,indirgenmiş hemoglobin kadar H iyonu bağlayamaz. Hemoglobinin O 2 ni bıraktığı zaman şekli değişir ve daha çok H iyonu bağlayabilecek forma girer.belli miktardaki H iyonu aynı değerlerdeki HbO 2 ve indirgenmiş Hb ortamlarına ilave edilirse; HbO 2 nin bulunduğu ortamdaki serbest H iyonu, indirgenmiş hemoglobinin bulunduğu ortamdaki serbest H iyonlarından daha fazla olacak ve ortam daha asit özellik gösterecektir. HbO 2 nin yapısından dolayı bulunduğu ortamın asit karekterde olması nedeniyle bu tanım yapılmıştır.

13 ASĐTBAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ Bu olay, dokularda oluşan CO 2 in akciğerlere taşınması sırasında, kanın nötralitesinin devamını sağlar. Eğer Hb olmasaydı, CO 2 sadece plazmada erimiş olarak taşınmış olsaydı, venöz kanın, arteriyel kana göre 800 kat daha asit olabileceği hesaplanmıştır. Hb olmasaydı ph v = 4,5 olurdu. Oysa ph v = 7.37 kadardır. CO 2 in fazla meydana geldiği egzersizlerde, HbO 2 nin Hb ne indirgenmesi hızı da artar. Böylece H iyonlarının tamponlanma kapasitesi de artırılmış olacaktır. Bununla şunu söyliyebiliriz ki; doku kılcal damarlarında O 2 nin dokuya verilmesi ve CO 2 in dokudan alınması gibi iki olay da önemlidir. Hb nin plazma proteinlerine oranla miktarı daha fazladır (1 litre kan 150gr Hb, 38,5gr. plazma proteini içerir). Ayrıca Hb nin tampon değeri de daha büyüktür. ph 7,5 den, 6,5 a indirildiğinde 1 gr. HbO 2 0,183 meq, 1 gr. plazma proteini ise 0,11 meq H iyonu bağlar ,183 = 27,5 meq 1 litre kandaki Hb nın bağladığı H iyonu 38,5. 0,11 = 4,24 meq 1 litre kanın plazma proteinlerinin bağladığı H iyonu. Sonuçta Hb, plazma proteinlerine oranla yaklaşık 6 kat daha fazla H iyonu bağlayacaktır (27,5/4,24 6) AsitBaz Dengenin Fizyolojik Düzenleme Mekanizmaları AsitBaz Dengenin Solunumla Düzenlenmesi Solunum faaliyetinin ayarlanmasıyla kimyasal tamponlamanın 12 katı kadar fayda sağlanabilir. Fizyolojik koşullarda alveoler vantilasyon, arteriyel kanda Pco 2 nı 40mmHg dolaylarında tutar. Böylece erimiş CO 2 in 1,2 mmol/l, [HCO 3 ] / α. Pco 2 oranının da 20 kadar olması sağlanır. Metabolizmanın artması veya hiperkapnik gaz solunması ile CO 2 parsiyel basıncı arteriyel kanda çoğalırsa, santral ve periferik kimoreseptörlerin uyarılmasıyla, solunum hızlandığından CO 2 kolayca uzaklaştırılabilir. Hipervantilasyon meydana gelmiştir. H iyonlarının metabolik asitler nedeniyle çoğalması da aynı reseptörler aracılığıyla solunumu hızlandırır. Bunun aksine arteriyel kanda Pco 2 nin azalması veya HCO 3 ın artması H nun azalması anlamına geleceği için solunum yavaşlar. Hipovantilasyon meydana gelir. Solunum faaliyetlerindeki artma ya da azalmalar kan ve ona paralel olarak bütün vücut sıvılarında CO 2 parsiyel basıncıyla birlikte H iyonu konsantrasyonunu da düzenler Asit Baz Dengenin Böbrekler Yoluyla Düzenlenmesi Böbrekler, HendersonHasselbalch denkleminde [HCO 3 ] nu değiştirerek vücut sıvılarında [H ] nu dengeleme reaksiyonunda etkili olur. Bikarbonat iyonlarının ayarlanması ise, tubulus sıvısına H ları ve NH 3 sekresyonu ile Na ve HCO 3 reabsorpsiyonu yardımıyla sağlanır. Proksimal tubuluslarda daha büyük ölçüde olmak üzere, böbrek tubulusları boyunca H ları sekresyonu yer alır. Bu iyonların kaynağı, hücrede oluşan, tubulus sıvısından ve ekstrasellüler sıvılardan gelen CO 2 dir (Şekil 6). Tubulus hücrelerinde, fazla miktarda bulunan karbonik anhidraz enzimi yardımıyla, CO 2 den oluşan karbonik asit dissosiye olur ve H iyonları aktif olarak tubulus sıvısına sekresyona uğrar. Aktif sekresyon tubulus sıvısında ph 4,5 a düşünceye kadar sürebilir. H iyonlarının sekresyonu sırasında Na iyonlarının reabsorpsiyonu, tubulus sıvısında ve ekstrasellüler sıvılarda elektriksel nötürlüğün korunması açısından da önemlidir. Her hidrojen iyonunun sekresyonuna karşılık bir bikarbonat iyonunun ekstrasellüler sıvıya dönüşüne, tubulus sıvısından bir bikarbonat iyonunun eksilmesi eşlik eder. Ekstrasellüler sıvıya dönen bikarbonat, tubulustan gelenin aynı olmamakla beraber, gene de her hidrojen iyonu sekresyonu sırasında bir bikarbonat iyonu reabsorbe olur diyebiliriz. Böbrek tüp hücrelerinde amino asitlerden ve bilhassa glutaminden NH 3 meydana gelir. Bunu böbrek lümenine boşaltır. NH 3 asitlerle birleşerek bazların yerine görev yapar. Serbest kalan bazlar geriye emilerek, baz ekonomisi sağlanır. Alkaloz durumunda pha yükselir, HendersonHasselbalch denklemine göre, HCO 3 konsantrasyonu CO 2 e oranla daha fazla artmıştır. CO 2 in azalması nedeniyle tubuluslarda H iyonu sekresyonu da azalır. Tubulus sıvısından HCO 3 reabsorpsiyonunu başlatacak H iyonlarının eksikliği, HCO 3 iyonlarının idrarla çıkarılmasına yol açar. Na iyonları da birlikte atılır. Böylece vücut sıvılarında ph normal değerine doğru yönelir.

14 ASĐTBAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ hızlandırarak, ekstrasellüler sıvılarda bikarbonat iyonlarını çoğaltır. Böylece ekstrasellüler sıvılarda ph nın normal değerlerine doğru yükselmesi, asidozu kompanse duruma çevirir. Asitbaz dengesinin genel incelenmesi amacıyla kandaki çeşitli parametreler ölçülür. Bunun nedeni kanın kolayca elde edilebilmesidir. Bu yöntemde hücre çeperi ve kapiller çeperin H iyonlarına geçirgen olduğu varsayımından yola çıkılmaktadır. Ancak çeşitli araştırmalar kanın daima başka vücut sıvılarının reaksiyonunu yansıtmadığını ortaya koymuştur. CO 2 e bağlı olmayan asitbaz denge değişikliklerinde bu durum gözlenebilir. Çünkü H iyonlarının membranlardan taşınması farklı mekanizmaların devreye girmesiyle gerçekleşir. Bu nedenle özel koşullarda ekstrasellüler sıvı ve dokularda asitbaz parametreleri ayrı ayrı araştırılır. Şekil 6: Böbreklerde bikarbonat düzenlenmesi Asidozda ise arteriyel kanda bikarbonat konsantrasyonuna göre, CO 2 miktarı veya hidrojen iyonları konsantrasyonu artmıştır. Hidrojen iyonlarının fazla miktarda sekresyonuna neden olan bu durum, bikarbonatın reabsorpsiyonunu

15 61 ASĐTBAZ DENGENĐN DÜZENLENMESĐ Metabolik Asidoz BÖLÜM 3 ASĐT BAZ DENGE BOZUKLUKLARI 3 O C H azalmasına bağlı olarak azalan [ iyonlarının ]/α α. Pco2 oranını sabit tutmak için, H 3333 Asidoz ve alkaloz solunumsal veya metabolik tipte olabilir. Böyle bir durumda solunumun yardımına ihtiyaç vardır. O C H Organizmada arteriyel kan ph sının normal sınırları 7.40 ± 0.04 arasındadır ve bu, α. PCO2 / [HCO3 ] = 1 / 20 oranına bağlıdır. Bu oran sabit kaldığı sürece kan reaksiyonu değişmez. Eğer kanda H iyonları artarak ph, 7,36 nın altına düşerse bu olaya asidoz, kanda H iyonları azalıp (OH iyonları artarak) ph, 7,44 ün üstüne çıkarsa, bu olaya alkaloz denir. Artan veya azalan H iyonları (ve OH iyonları) vücut sıvılarında bulunan kimyasal tampon sistemler, solunum ve boşaltım gibi fizyolojik mekanizmalarla önlenebilirse, kompanse edilmiş asidoz ve alkaloz meydana gelir. Önlenemezse kompanse edilmeyen asidoz ve alkaloz adını alır. Böbrekler tarafından serbestce atılamayan organik ve inorganik asitlerin vücutta birikimiyle bikarbonat miktarı düşer. Sabit asitlerin dissosiyasyonu sonucu meydana gelen H iyonları vücutta ph nın azalmasına ve metabolik asidozun oluşmasına neden olur. Ayrıca metabolik asidoz; şeker hastalığında, egzersizde kasların fazla çalışması sonucunda yüksek miktarda açığa çıkan laktik asitin etkisiyle, aşırı açlıkta kanda keton cisimlerinin artmasında, fazla H iyonlarının idrarla çıkarılmaması halinde de meydana gelebilir.yani böbrekler bir şekilde dışarıya atılması gereken miktardaki H iyonlarını yeteri kadar atamaz. iyonlarının artmasından dolayı solunum merkezi uyarılır, solunum hızlanarak ' kanda Pco2 de düşürülür. Böbreklerden de yeterli olmasa bile H iyonu sekresyonu ve HCO 3 resorpsiyonu artırılır. Bu şekilde asidoz önlenebilirse buna kompanse edilmiş metabolik asidoz adı verilir Solunumsal Asidoz Normalin üzerinde CO2 içeren hava solunmasında, pulmoner veya merkezi sinir sistemi lezyonlarının varlığında kanda Pco2 yükselir. Buna bağlı olarak karbonik asit (H2CO3) miktarı artar.bu durum H iyonlarının artışına neden olacaktır. oranı sabit tutulmaya çalışılır. Böylece kompanse edilmiş solunumsal asidoz meydana gelir iyonları kana resorbe edilerek α. Pco2 /[[HCO3 ] = 1 /20 ] /α α.pco2 oranı bozulur ve ph yükselir. Buna solunumsal alkaloz denir. Ayrıca hipoksi gibi spesifik olmayan uyaranlar, ateş, salisilatlar ve sulfonamidler de solunumsal alkaloza neden olabilirler. Böyle bir durumda asitbaz dengenin düzenlenmesi için solunum yetersiz kalmıştır. Yükselen kan ph ını düşürmek amacıyla idrarla H iyonu atılımı azalır, O C H 3333 O C H ultrafiltrata geçen Pco2 nin azalmasına bağlı olarak [ 3 Kan ph sındaki bu azalmayı önlemek için önce kimyasal tampon sistemler devreye girer. Asitbaz dengedeki problem solunumun yetersizliği nedeniyle oluştuğu için, yani solunum meydana gelmiş olan dengesizliği düzeltemediği için böbrekler etkili olur. Fazla H iyonları böbreklerden dışarı atılır, idrar asitleşir; Solunum merkezinin çeşitli nedenlerle stimülasyonu sonucu meydana gelen hipervantilasyon ile kanda Pco2 azalır. Anksiyeteye bağlı olan hipervantilasyonda (hipervantilasyon sendromu), merkezi sinir sistemi lezyonlarında, beyin tümörlerinde ve intrakraniyel cerrahi sırasında, arteriyel O C H Ayrıca morfin zehirlenmesinde, narkozda solunum merkezi eksitabilitesinin azalması sonucu arteriyel Pco2 artarak ph düşer ve solunumsal asidoz meydana gelir Solunumsal Alkaloz çıkarılması artar ve böylece alkaloz önlenebilirse, kompanse edilmiş solunumsal alkaloz tablosu ortaya çıkar. Ayrıca kompansasyon mekanizmalarına ek olarak K iyonu ekstrasellüler sıvıdan hücrelere geçer; H ve Na iyonları hücrelerden ekstrasellüler sıvıya hareket ederler.

16

TAMPONLAR-pH ve pk HESAPLAMALARI

TAMPONLAR-pH ve pk HESAPLAMALARI Genel tanımlamalar TAMPONLAR-pH ve pk HESAPLAMALARI YRD. DOÇ.DR SEDAT MOTOR Tamponlarla ilgili açıklamalara geçmeden önce asit, baz, ph ve pk kavramlarını hatırlayalım. Suda çözündügü zaman (H + ) iyonu

Detaylı

ph = 6,1 + log [CO 2 ]

ph = 6,1 + log [CO 2 ] ASİT-BAZ DENGESİ Asit-baz dengesi tanımı Biyolojik reaksiyonların hepsi optimum bir ph ortamında normal olarak cereyan ederler; ortamın ph değerinin değişmesi, önemli bozukluklara neden olur. Organizmada

Detaylı

TAMPON ÇÖZELTİLER. Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 09-TAMPON ÇÖZELTİLER 1

TAMPON ÇÖZELTİLER. Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 09-TAMPON ÇÖZELTİLER 1 TAMPON ÇÖZELTİLER Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 09-TAMPON ÇÖZELTİLER 1 Tampon çözeltiler Kimyada belli ph larda çözelti hazırlamak ve bunu uzun süre kullanmak çok önemlidir. Ancak bu çözeltilerin saklanması

Detaylı

İLERİ KARDİYAK YAŞAM DESTEĞİ KURSU ASİT-BAZ DENGESİ VE KAN GAZI ANALİZİ

İLERİ KARDİYAK YAŞAM DESTEĞİ KURSU ASİT-BAZ DENGESİ VE KAN GAZI ANALİZİ İLERİ KARDİYAK YAŞAM DESTEĞİ KURSU ASİT-BAZ DENGESİ VE KAN GAZI ANALİZİ AMAÇ: Katılımcıların bu sunumun sonunda kan gazı ve asit baz dengesi ile ilgili bilgilerini artırmaları amaçlanmıştır. HEDEFLER:

Detaylı

5.111 Ders Özeti #22 22.1. (suda) + OH. (suda)

5.111 Ders Özeti #22 22.1. (suda) + OH. (suda) 5.111 Ders Özeti #22 22.1 Asit/Baz Dengeleri Devamı (Bölümler 10 ve 11) Konular: Zayıf baz içeren dengeler, tuz çözeltilerinin ph sı ve tamponlar Çarşamba nın ders notlarından 2. Suda Baz NH 3 H 2 OH Bazın

Detaylı

5.111 Ders Özeti #23 23.1

5.111 Ders Özeti #23 23.1 5.111 Ders Özeti #23 23.1 Asit/Baz Dengeleri (Devam) Konu: Titrasyon Cuma günü ders notlarından Asidik tampon etkisi: Zayıf asit, HA, protonlarını ortamdaki kuvvetli bazın OH iyonlarına aktarır. Zayıf

Detaylı

ARTER KAN GAZI ANALİZİNİN ORGANİZMAYA AİT YANSITTIKLARI; Klinikte AKG ne işe yarar?

ARTER KAN GAZI ANALİZİNİN ORGANİZMAYA AİT YANSITTIKLARI; Klinikte AKG ne işe yarar? ARTER KAN GAZI ANALİZİNİN ORGANİZMAYA AİT YANSITTIKLARI; Klinikte AKG ne işe yarar? AKCİĞERLERİN PRİMER GÖREVİ GAZ ALIŞVERİŞİNİ SAĞLAMAKTIR. AKG analizi ile Asit Baz dengesi Oksijenizasyon Gaz alışverişi

Detaylı

Hidroklorik asit ve sodyum hidroksitin reaksiyonundan yemek tuzu ve su meydana gelir. Bu kimyasal olayın denklemi

Hidroklorik asit ve sodyum hidroksitin reaksiyonundan yemek tuzu ve su meydana gelir. Bu kimyasal olayın denklemi KİMYASAL DENKLEMLER İki ya da daha fazla maddenin birbirleri ile etkileşerek kendi özelliklerini kaybedip yeni özelliklerde bir takım ürünler meydana getirmesine kimyasal olay, bunların formüllerle gösterilmesine

Detaylı

DENEY 5. ASİDİK VE BAZİK ÇÖZELTİLER ph Skalası ve ph Ölçümleri

DENEY 5. ASİDİK VE BAZİK ÇÖZELTİLER ph Skalası ve ph Ölçümleri DENEY 5 ASİDİK VE BAZİK ÇÖZELTİLER ph Skalası ve ph Ölçümleri AMAÇ: Çeşitli asit ve baz çözeltileri için ph nın ve ph skalasının ne olduğunun anlaşılması, ph kağıtları ve ph-metre yardımı ile hazırlanmış

Detaylı

ÇÖZELTİLERDE DENGE (Asit-Baz)

ÇÖZELTİLERDE DENGE (Asit-Baz) ÇÖZELTİLERDE DENGE (AsitBaz) SUYUN OTOİYONİZASYONU Saf suyun elektrik akımını iletmediği bilinir, ancak çok hassas ölçü aletleriyle yapılan deneyler sonucunda suyun çok zayıf da olsa iletken olduğu tespit

Detaylı

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler EGZERSİZ VE KAN Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler Akciğerden dokulara O2 taşınımı, Dokudan akciğere CO2 taşınımı, Sindirim organlarından hücrelere besin maddeleri taşınımı, Hücreden atık maddelerin

Detaylı

11.10.2012. Besinler (karbonhidrat, yağ, protein), Su, Canlılığın devamı için organizmanın gereksinim duyduğu vazgeçilmez faktörlerdir.

11.10.2012. Besinler (karbonhidrat, yağ, protein), Su, Canlılığın devamı için organizmanın gereksinim duyduğu vazgeçilmez faktörlerdir. Basınç Isı, Oksijen, Besinler (karbonhidrat, yağ, protein), Su, Canlılığın devamı için organizmanın gereksinim duyduğu vazgeçilmez faktörlerdir. 1 2 Su, yaşayan sistemlerde büyük ölçüde bulunan bir bileşiktir.

Detaylı

SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ

SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ SOLUNUM SİSTEMİ VE EGZERSİZ Egzersiz sırasında çalışan kaslar, ihtiyaç duydukları enerji için oksijen (O 2 ) kullanır ve karbondioksit (CO 2 ) üretir. Akciğerler, hava ile kanın karşılaştığı ı organlardır.

Detaylı

2+ 2- Mg SO 4. (NH 4 ) 2 SO 4 (amonyum sülfat) bileşiğini katyon ve anyonlara ayıralım.

2+ 2- Mg SO 4. (NH 4 ) 2 SO 4 (amonyum sülfat) bileşiğini katyon ve anyonlara ayıralım. KONU: Kimyasal Tepkimeler Dersin Adı Dersin Konusu İYONİK BİLEŞİKLERİN FORMÜLLERİNİN YAZILMASI İyonik bağlı bileşiklerin formüllerini yazmak için atomların yüklerini bilmek gerekir. Bunu da daha önceki

Detaylı

ASİTLER VE BAZLAR ASİT VE BAZ KAVRAMLARI M.DEMİR ASİT VE BAZ KAVRAMLARI 1

ASİTLER VE BAZLAR ASİT VE BAZ KAVRAMLARI M.DEMİR ASİT VE BAZ KAVRAMLARI 1 ASİTLER VE BAZLAR ASİT VE BAZ KAVRAMLARI M.DEMİR ASİT VE BAZ KAVRAMLARI 1 Asit ve baz, değişik zamanlarda değişik şekillerde tanımlanmıştır. Bugün bu tanımların hepsi de kullanılmaktadır. Hangi tanımın

Detaylı

ÜNİTE 11. Asitler ve Bazlar. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler

ÜNİTE 11. Asitler ve Bazlar. Amaçlar. İçindekiler. Öneriler ÜNİTE 11 Asitler ve Bazlar Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Asit ve baz kavramlarını bilecek, Zayıf asit, zayıf baz, kuvvetli asit, kuvvetli baz kavramlarını tanıyacak, Titrasyon ve ph kavramlarını

Detaylı

TAMPON ÇÖZELTİLER-2. Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR(ADU) 12-TAMPON ÇÖZELTİLER-2 1

TAMPON ÇÖZELTİLER-2. Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR(ADU) 12-TAMPON ÇÖZELTİLER-2 1 TAMPON ÇÖZELTİLER-2 Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR(ADU) 12-TAMPON ÇÖZELTİLER-2 1 Tampon çözelti Tampon çözelti: Konjuge asit-baz çiftinin bulunduğu ve ph değişmelerine karşı direnç gösteren çözeltilere

Detaylı

5.111 Ders Özeti #21 21.1

5.111 Ders Özeti #21 21.1 5.111 Ders Özeti #21 21.1 AsitBaz Dengesi Bölüm 10 Okunsun Konular: Asit ve Bazların Sınıflandırılması, Suyun Öziyonlaşması, ph Fonksiyonları, Asit ve Baz Kuvvetleri, Zayıf Asit İçeren Dengeler. Asit ve

Detaylı

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır.

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır. CANLILARDA ENERJİ Besinlerin Enerjiye Dönüşümü Besin öğeleri: Karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler, mineraller Besin maddelerindeki bu öğelerin vücut tarafından kullanılabilmesi için sindirilmesi

Detaylı

Akciğer ve Dokularda Gazların Değişimi ve Taşınması

Akciğer ve Dokularda Gazların Değişimi ve Taşınması Akciğer ve Dokularda Gazların Değişimi ve Taşınması Prof.Dr.Fadıl ÖZYENER Fizyoloji Anabilim Dalı Tartışma konuları: Eksternal ve internal solunum Oksijenin kanda taşınması Karbondioksidin kanda taşınması

Detaylı

Sulu Çözeltiler ve Kimyasal Denge

Sulu Çözeltiler ve Kimyasal Denge Sulu Çözeltiler ve Kimyasal Denge Sulu Çözeltiler Çözelti: iki veya daha fazla maddenin meydana getirdiği homojen karışımdır. çözücü, Kütlece fazla olan (veya çözme işlemini yapan) bileşene çözücü denir.

Detaylı

ALKALİNİTE. 1 ) Hidroksitler 2 ) Karbonatlar 3 ) Bikarbonatlar

ALKALİNİTE. 1 ) Hidroksitler 2 ) Karbonatlar 3 ) Bikarbonatlar ALKALİNİTE Bir suyun alkalinitesi, o suyun asitleri nötralize edebilme kapasitesi olarak tanımlanır. Doğal suların alkalinitesi, zayıf asitlerin tuzlarından ileri gelir. Bunların başında yer alan bikarbonatlar,

Detaylı

Solunum Sistemi Fizyolojisi

Solunum Sistemi Fizyolojisi Solunum Sistemi Fizyolojisi 1 2 3 4 5 6 7 Solunum Sistemini Oluşturan Yapılar Solunum sistemi burun, agız, farinks (yutak), larinks (gırtlak), trakea (soluk borusu), bronslar, bronsioller, ve alveollerden

Detaylı

DENEY 6. CH 3 COO - + Na + + H 2 O ve

DENEY 6. CH 3 COO - + Na + + H 2 O ve DENEY 6 İLETKENLİK TİTRASYONU İLE KUVVETLİ VE ZAYIF ASİTLERİN ANALİZİ Deneyin Yapılışı: Deney için sırasıyla,5 N HCl;,1 N Asetik asit ve ikisinin de bilinmeyen miktarlarda bulunduğu karışımı,1 N NaOH ile

Detaylı

5. GRUP KATYONLAR (Alkali grubu)

5. GRUP KATYONLAR (Alkali grubu) 5. GRUP KATYONLAR (Alkali grubu) Mg +2 Na + K + Li + Bu gruptaki katyonların hepsini çöktürebilen ortak bir reaktif yoktur. Na, K ve Li alkali metaller grubunun üyeleridir. NH 4 da bileşikleri alkali metal

Detaylı

Şekilde görüldüğü gibi Gerilim/akım yoğunluğu karakteristik eğrisi dört nedenden dolayi meydana gelir.

Şekilde görüldüğü gibi Gerilim/akım yoğunluğu karakteristik eğrisi dört nedenden dolayi meydana gelir. Bir fuel cell in teorik açık devre gerilimi: Formülüne göre 100 oc altinda yaklaşık 1.2 V dur. Fakat gerçekte bu değere hiçbir zaman ulaşılamaz. Şekil 3.1 de normal hava basıncında ve yaklaşık 70 oc da

Detaylı

GİRİŞ ASİT BAZ BOZUKLUKLARI. ph ve [H + ] İlişkisi 01.02.2012 ASİT DENGESİ PLAZMA ASİDİTESİNİN ÖLÇÜLMESİ

GİRİŞ ASİT BAZ BOZUKLUKLARI. ph ve [H + ] İlişkisi 01.02.2012 ASİT DENGESİ PLAZMA ASİDİTESİNİN ÖLÇÜLMESİ GİRİŞ ASİT BAZ BOZUKLUKLARI Dr. Şükrü GÜRBÜZ FIRAT ÜNİVERSİTESİ HASTANESİ ACİL TIP A.D. Yaşamsal denge spesifik asit baz aralığında iş gören protein fonksiyonlarına bağlıdır. Hayatı tehdit eden bir çok

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

6.4. Çözünürlük üzerine kompleks oluşumunun etkisi ------------ 6.5. Çözünürlük üzerine hidrolizin etkisi ---------------------------- 6.6.

6.4. Çözünürlük üzerine kompleks oluşumunun etkisi ------------ 6.5. Çözünürlük üzerine hidrolizin etkisi ---------------------------- 6.6. iii İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ ------------------------------------------------------------------- 2. TANIMLAR ------------------------------------------------------------ 2.1. Atom-gram -------------------------------------------------------

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ

ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA Atomlar Arası Bağlar 1 İyonik Bağ 2 Kovalent

Detaylı

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ Karbonun önemi Hücrenin % 70-95ʼ i sudan ibaret olup, geri kalan kısmın çoğu karbon içeren bileşiklerdir. Canlılığı oluşturan organik bileşiklerde karbon atomuna

Detaylı

ASİT-BAZ DENGESİ ÖSS DE ÇIKMIŞ SORULAR

ASİT-BAZ DENGESİ ÖSS DE ÇIKMIŞ SORULAR 1. Amonyağın, NH 3, baz özelliği gösterdiğini açıklayan denklem aşağıdakilerden hangisidir? A) NH 3(gaz) NH 3(sıvı) B) N 2(gaz) + 3H 2(gaz) 2NH 3(gaz) C) 2NH 3(gaz) +5/2O 2(gaz) 2NO (gaz) + 3H 2 O (gaz)

Detaylı

[H + ] > [OH ] ortam asidiktir. [H + ]. [OH ] = 10 14 'tür. [H + ] < [OH ] ise ortam baziktir. NİTELİK Yayıncılık [H + ] = [OH ] = 10 7 M

[H + ] > [OH ] ortam asidiktir. [H + ]. [OH ] = 10 14 'tür. [H + ] < [OH ] ise ortam baziktir. NİTELİK Yayıncılık [H + ] = [OH ] = 10 7 M BÖLÜM - 3 Suyun Otoiyonizasyonu Çok hassas ölçüm aletleri ile yapılan ölçümlerde suyun mutlak bir yalıtkan olmadığı az da olsa elektriği ilettiği tespit edilmiştir. Bu durum suyun çok az iyonlaşabildiğini

Detaylı

ASİT-BAZ VE ph. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN. Yrd. Doç. Dr. Atilla Evcin Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi 2006

ASİT-BAZ VE ph. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN. Yrd. Doç. Dr. Atilla Evcin Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi 2006 ASİT-BAZ VE ph MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Asitler ve bazlar günlük yaşantımızda sıkça karşılaştığımız kavramlardan biridir.insanlar, her nekadar asetil salisilik asit ve

Detaylı

SU ve ÇEVRENİN CANLILAR İÇİN UYGUNLUĞU

SU ve ÇEVRENİN CANLILAR İÇİN UYGUNLUĞU SU ve ÇEVRENİN CANLILAR İÇİN UYGUNLUĞU Suyun polaritesinin etkileri Su molekülünün polar olması hidrojen bağlarının oluşmasına neden olur. 2 Su molekülü Oldukça basit yapılıdır. Tekli bağla bağlı olup

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ Gelişen teknoloji ile beraber birçok endüstri alanında kullanılabilecek

Detaylı

KONU: MOLEKÜLER BİYOLOJİDE TEMEL TEKNİKLER; Çözeltiler ve Tamponlar

KONU: MOLEKÜLER BİYOLOJİDE TEMEL TEKNİKLER; Çözeltiler ve Tamponlar KONU: MOLEKÜLER BİYOLOJİDE TEMEL TEKNİKLER; Çözeltiler ve Tamponlar AMAÇ: - Moleküler Biyoloji laboratuvarında kullanılan çözeltileri ve hazırlanışlarını öğrenmek. - Biyolojik tamponların kullanım amaçlarını,

Detaylı

Metabolizma ATP ATP 19/11/2015. BESLENME, METABOLİZMA ve TERMOREGULASYON. Enerji için Protein Kullanımı. Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire

Metabolizma ATP ATP 19/11/2015. BESLENME, METABOLİZMA ve TERMOREGULASYON. Enerji için Protein Kullanımı. Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Metabolizma BESLENME, METABOLİZMA ve TERMOREGULASYON Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Metabolizma : Hücrelerin yaşamını sürdürebilmeleri için gerekli kimyasal süreçlerin tümüne metabolizma denir. Metabolik

Detaylı

TEMEL KĐMYA YASALARI A. KÜTLENĐN KORUNUMU YASASI (LAVOISIER YASASI)

TEMEL KĐMYA YASALARI A. KÜTLENĐN KORUNUMU YASASI (LAVOISIER YASASI) TEMEL KĐMYA YASALARI A. KÜTLENĐN KORUNUMU YASASI (LAVOISIER YASASI) Kimyasal olaylara giren maddelerin kütleleri toplamı oluşan ürünlerin toplamına eşittir. Buna göre: X + Y Z + T tepkimesinde X ve Y girenler

Detaylı

3) Oksijenin pek çok bileşiğindeki yükseltgenme sayısı -2 dir. Ancak, H 2. gibi peroksit bileşiklerinde oksijenin yükseltgenme sayısı -1 dir.

3) Oksijenin pek çok bileşiğindeki yükseltgenme sayısı -2 dir. Ancak, H 2. gibi peroksit bileşiklerinde oksijenin yükseltgenme sayısı -1 dir. 5.111 Ders Özeti #25 Yükseltgenme/İndirgenme Ders 2 Konular: Elektrokimyasal Piller, Faraday Yasaları, Gibbs Serbest Enerjisi ile Pil-Potansiyelleri Arasındaki İlişkiler Bölüm 12 YÜKSELTGENME/İNDİRGENME

Detaylı

ARRHENIUS KURAMI ASITLER VE BAZLAR

ARRHENIUS KURAMI ASITLER VE BAZLAR ARRENIUS KURAMI Arrhenius kuramına göre, sulu çözeltide iyonlaşarak hidronyum iyonu, (aq), oluşturan maddelere asit; sulu çözeltide iyonlaşarak hidroksit, - (aq), oluşturan maddelere baz adı verilir. CMU,

Detaylı

Araş. Gör. Can GÜNGÖREN

Araş. Gör. Can GÜNGÖREN 1 ph KAVRAMI VE HESABI Araş. Gör. Can GÜNGÖREN 2 ph ın Önemi Sulu çözeltilerde hidrojen iyonu aktivitesi çok önemli bir rol oynar. Kimyada, çözünmüş hidrojen iyonu aktivitesinin ölçüsüne ph denir. ph bir

Detaylı

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ KİMYA

YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ KİMYA YAZILI SINAV SORU ÖRNEKLERİ KİMYA SORU 1: 32 16X element atomundan oluşan 2 X iyonunun; 1.1: Proton sayısını açıklayarak yazınız. (1 PUAN) 1.2: Nötron sayısını açıklayarak yazınız. (1 PUAN) 1.3: Elektron

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI BİYOLOJİ CEVAP 1: (TOPLAM 9 PUAN) 1.1: Eğer terleme ve su emilimi arasındaki ilişkide ortam sıcaklığının etkisini öğrenmek istiyorsa; deneyi aynı sayıda yaprağa sahip aynı tür

Detaylı

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H

ayxmaz/biyoloji Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H Adı: 1.Aşağıda verilen atomların bağ yapma sayılarını (H) ekleyerek gösterin. C N O H 2.Radyoaktif izotoplar biyologları için önemlidir? Aşağıda radyoakif maddelerin kullanıldığı alanlar sıralanmıştır.bunlarla

Detaylı

HEDEF VE DAVRANIŞLAR:

HEDEF VE DAVRANIŞLAR: HEDEF VE DAVRANIŞLAR: 1) Çözünürlük konusuna giriş yapılır ve günlük hayattan örnekler vererek anlaşılmasının sağlanır. 2) Çözünürlüğe etki eden faktörlerin anlatılır ve örneklerle pekiştirilir. 3) Çözünürlüğe

Detaylı

HİDROJEOLOJİ. Su Kimyasının Önemi

HİDROJEOLOJİ. Su Kimyasının Önemi HİDROJEOLOJİ 9.Hafta Su Kimyası Prof.Dr.N.Nur ÖZYURT nozyurt@hacettepe.edu.tr Su Kimyasının Önemi Yüzey ve yeraltısuları farklı oranlarda çözünmüş ve askıda maddeler içerirler. Suyun kimyasal bileşimi

Detaylı

ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK

ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK Prof. Dr. Mustafa DEMİR M.DEMİR 05-ÇÖZÜNME VE ÇÖZÜNÜRLÜK 1 Çözünme Olayı Analitik kimyada çözücü olarak genellikle su kullanılır. Su molekülleri, bir oksijen atomuna bağlı iki hidrojen

Detaylı

ELEKTROKİMYA II. www.kimyahocam.com

ELEKTROKİMYA II. www.kimyahocam.com ELEKTROKİMYA II ELEKTROKİMYASAL PİLLER Kendiliğinden gerçekleşen redoks tepkimelerinde elektron alışverişinden yararlanılarak, kimyasal bağ enerjisi elektrik enerjisine dönüştürülebilir. Kimyasal enerjiyi,

Detaylı

Ayırma ve Đzolasyon Teknikleri : Ekstraksiyon

Ayırma ve Đzolasyon Teknikleri : Ekstraksiyon 3. Deney Ayırma ve Đzolasyon Teknikleri : Ekstraksiyon Sentezlerde istenen ürünü yan ürünlerden, fazla miktardaki veya tepkimeye girmemiş başlangıç bileşiklerinden, safsızlıklardan ve çözeltiden ayırmak

Detaylı

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler, ve İlaç Etkileşimleri Prof. Dr. Öner Süzer Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Anabilim Dalı www.onersuzer.com Son güncelleme: 10.03.2009

Detaylı

Çözelti konsantrasyonları. Bir çözeltinin konsantrasyonu, çözeltinin belirli bir hacmi içinde çözünmüş olan madde miktarıdır.

Çözelti konsantrasyonları. Bir çözeltinin konsantrasyonu, çözeltinin belirli bir hacmi içinde çözünmüş olan madde miktarıdır. Çözelti konsantrasyonları Bir çözeltinin konsantrasyonu, çözeltinin belirli bir hacmi içinde çözünmüş olan madde miktarıdır. 1 -Yüzde ( % ) -Molarite (M) -Molalite (m) -Normalite (N) çözelti konsantrasyonlarını

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ E BİLEŞİKLER VE FRMÜLLERİ (4 SAAT) 1 Bileşikler 2 Bileşiklerin luşması 3 Bileşiklerin Özellikleri 4 Bileşik Çeşitleri 5 Bileşik

Detaylı

CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ

CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ CANLILARIN KİMYASAL İÇERİĞİ Prof. Dr. Bektaş TEPE Canlıların Savunma Amaçlı Kimyasal Üretimi 2 Bu ünite ile; Canlılık öğretisinde kullanılan kimyasal kavramlar Hiyerarşi düzeyi Hiyerarşiden sorumlu atom

Detaylı

2008-2009 Güz Yarı Dönemi

2008-2009 Güz Yarı Dönemi BİY315 AMİNO ASİTLER Yrd. Doç. Dr. Ebru SAATÇİ 2008-2009 Güz Yarı Dönemi Amino asitlerin yapısı Amino asit yapısındaki karbonlar iki sistemle tanımlanır: Numaralandırma ve sembol. α karbon atomu bir kiral

Detaylı

SULU ÇÖZELTİLERDE DENGE

SULU ÇÖZELTİLERDE DENGE İMYASAL DENGE SULU ÇÖZELTİLERDE DENGE Prof. Dr. Mustafa DEMİR M.DEMİR 06-İMYASAL DENGE 1 SULU ÇÖZELTİLERDE DENGE Bileşikler suda, özelliklerine göre az veya çok oranda ayrışarak iyonlaşırlar. İyon içeren

Detaylı

ÜNİTE 3 ELEMENTLER ve ÖZELLİKLERİ Sayfa -1-

ÜNİTE 3 ELEMENTLER ve ÖZELLİKLERİ Sayfa -1- ÜNİTE 3 ELEMENTLER ve ÖZELLİKLERİ Sayfa -1- Sayfa - 2- Sayfa - 3 - Sayfa - 4 - Sayfa - 5 - Sayfa - 6 - Sayfa - 7-4 Sayfa - 8 - NaCl (Sodyum Klorür) Yemek Tuzu Ġyonik Bağlı bileşik molekülleri bir örgü

Detaylı

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır.

Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. SOLUNUM SİSTEMLERİ Solunum, genel anlamda canlı organizmada gaz değişimini ifade etmek için kullanılır. 1. Dış Solunum Solunum organlarıyla dış ortamdan hava alınması ve verilmesi, yani soluk alıp vermeye

Detaylı

ELEMENT VE BİLEŞİKLER

ELEMENT VE BİLEŞİKLER ELEMENT VE BİLEŞİKLER 1- Elementler ve Elementlerin Özellikleri: a) Elementler: Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere

Detaylı

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ Bu Çalışma Çevre Orman Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Sayın Prof. Dr. Mustafa Öztürk tarafından 2006 yılında yapılmıştır. Orijinal

Detaylı

ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ

ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ ÜRİNER SİSTEM ANATOMİ ve FİZYOLOJİSİ İdrar oluşturmak... Üriner sistemin ana görevi vücutta oluşan metabolik artıkları idrar yoluyla vücuttan uzaklaştırmak ve sıvı elektrolit dengesini korumaktır. Üriner

Detaylı

Hücrenin Membrane Potansiyeli. Aslı AYKAÇ, PhD

Hücrenin Membrane Potansiyeli. Aslı AYKAÇ, PhD Hücrenin Membrane Potansiyeli Aslı AYKAÇ, PhD Çoğu hayvan hücresi membranının içi ve dışı arasında elektriksel potansiyel bir fark vardır... Dinlenim halinde oldukları zaman bile Dinlenim potansiyeli «resting

Detaylı

ÇÖZELTİLERDE YÜZDELİK İFADELER. Ağırlıkça yüzde (% w/w)

ÇÖZELTİLERDE YÜZDELİK İFADELER. Ağırlıkça yüzde (% w/w) ÇÖZELTİ HAZIRLAMA İki veya daha çok maddenin çıplak gözle veya optik araçlarla yan yana fark edilememesi ve mekanik yollarla ayrılamaması sonucu oluşturdukları karışıma çözelti adı verilir. Anorganik kimyada,

Detaylı

ÇÖZÜNMÜŞ OKSİJEN TAYİNİ

ÇÖZÜNMÜŞ OKSİJEN TAYİNİ ÇEVRE KİMYASI LABORATUVARI ÇÖZÜNMÜŞ OKSİJEN TAYİNİ 1. GENEL BİLGİLER Doğal sular ve atıksulardaki çözünmüş oksijen (ÇO) seviyeleri su ortamındaki fiziksel, kimyasal ve biyokimyasal aktivitelere bağımlıdır.

Detaylı

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ KĐMYA ÖĞRETMENLĐĞĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME 8. SINIF FEN VE TEKNOLOJĐ DERSĐ 3. ÜNĐTE: MADDENĐN YAPISI VE ÖZELLĐKLERĐ KONU: BAZLAR ÇALIŞMA YAPRAĞI

Detaylı

ORGANĠK BĠLEġĠKLER. 2. ÜNİTE 6. Bölüm

ORGANĠK BĠLEġĠKLER. 2. ÜNİTE 6. Bölüm ORGANĠK BĠLEġĠKLER 2. ÜNİTE 6. Bölüm Organik ve Anorganik BileĢiklerin Ayırt Edilmesi Kimya bilimi temelde organik ve anorganik olmak üzere ikiye ayrılır. * Karbonun oksitleri (CO, CO 2 ) * Karbonatlar

Detaylı

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ANLATIMI. Hazırlayan: Hale Sümerkan. Dersin Sorumlusu: Prof. Dr.

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ANLATIMI. Hazırlayan: Hale Sümerkan. Dersin Sorumlusu: Prof. Dr. HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME KONU ANLATIMI Hazırlayan: Hale Sümerkan Dersin Sorumlusu: Prof. Dr.Đnci Morgil ANKARA 2008 ÇÖZELTĐLER Çözeltiler, iki ya da daha fazla

Detaylı

ASİT-BAZ DENGESİ. Yrd.Doc.Dr M. Veysi BAHADIR

ASİT-BAZ DENGESİ. Yrd.Doc.Dr M. Veysi BAHADIR ASİT-BAZ DENGESİ Yrd.Doc.Dr M. Veysi BAHADIR HAYAT; ASLINDA GÜNAHA VE PARANIN GÜCÜNE KARŞI DEĞİL, H + İYONUNA KARŞI BİR MÜCADELEDİR.. H.L.MENCKEN İlk modern tanım, İsveç'li bilim adamı Svonte ARHENİUS

Detaylı

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ)

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ) T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3

Detaylı

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler KAN VE EGZERSİZ KAN VE EGZERSİZ ASİT-BAZ DENGESİ VE EGZERSİZ - Damarlarda dolaşan kırmızı renkli sıvıya kan adı verilir. - Vikoz bir sıvıdır. - Sudan daha koyu ve yoğundur. - Suyun vizkositesi 1.0 - Kanın

Detaylı

3. ASİTLER VE BAZLAR 3.1. GİRİŞ

3. ASİTLER VE BAZLAR 3.1. GİRİŞ 3. ASİTLER VE BAZLAR 3.1. GİRİŞ Asitler ve bazlar günlük yaşantımızda sıkça karşılaştığımız kavramlardan biridir. İnsanlar, her ne kadar asetil salisilik asit ve magnezyum hidroksit gibi kimyasal isimlerini

Detaylı

ÇOKLU DENGELER -1. Prof.Dr.Mustafa DEMİR ÇOKLU DENGE PROBLEMİ ÇÖZÜMÜNDE SİSTEMATİK YAKLAŞIM M.DEMİR 08-ÇOKLU DENGELER-1 1

ÇOKLU DENGELER -1. Prof.Dr.Mustafa DEMİR ÇOKLU DENGE PROBLEMİ ÇÖZÜMÜNDE SİSTEMATİK YAKLAŞIM M.DEMİR 08-ÇOKLU DENGELER-1 1 ÇOKLU DENGELER -1 ÇOKLU DENGE PROBLEMİ ÇÖZÜMÜNDE SİSTEMATİK YAKLAŞIM Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 08-ÇOKLU DENGELER-1 1 Kimyasal tepkimelerin bir çoğu, ortamda birden fazla tür olduğu ve bu türler arasında

Detaylı

8 Boşaltım Sistemi Fizyolojisi

8 Boşaltım Sistemi Fizyolojisi ÜNİTE 8 Boşaltım Sistemi Fizyolojisi Bu üniteyi çalıştıktan sonra, Amaçlar Nefronların yapısını ve idrar oluşumunu, Glomerul filtrasyon hızı ve klirens kavramını, Jukstaglomeruler aparatus ve renin-anjiotensin

Detaylı

EGZERSİZ VE TERMAL STRES. Prof.Dr.Fadıl ÖZYENER

EGZERSİZ VE TERMAL STRES. Prof.Dr.Fadıl ÖZYENER EGZERSİZ VE TERMAL STRES Prof.Dr.Fadıl ÖZYENER TERMAL DENGE ısı üretimi BMH Kas etkinliği Hormonlar Besinlerin termik etkisi Postur Çevre ısısı Vücut ısısı (37 o C±1) ısı kaybı konveksiyon, radyasyon,

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... III

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... III İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ... III İÇİNDEKİLER... V 1. LABORATUVARDA KULLANILAN MALZEME VE ALETLER... 1 1.1. Tüpler... 1 1.2. Beher... 1 1.3. Erlenmeyer... 2 1.4. Balonlar... 2 1.5. Mezur... 3 1.6. Pipetler...

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Tamer COŞKUN. Mayıs 2013. Davutpaşa - İstanbul

Yrd. Doç. Dr. Tamer COŞKUN. Mayıs 2013. Davutpaşa - İstanbul Yrd. Doç. Dr. Tamer COŞKUN Mayıs 01 Davutpaşa - İstanbul 1 İYON DEĞİŞTİRİCİ DİZAYN NOTLARI Sudaki belirli artı veya eksi yüklü iyonların sudan alınarak yerine aynı yüke sahip başka iyonların suya verilmesi,

Detaylı

ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ

ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ ERİTROSİTLER ANEMİ, POLİSİTEMİ 2009-2010,Dr.Naciye İşbil Büyükcoşkun Dersin amacı Eritrositlerin yapısal özellikleri Fonksiyonları Eritrosit yapımı ve gerekli maddeler Demir metabolizması Hemoliz Eritrosit

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji Homeostasi

Ayxmaz/biyoloji Homeostasi Homeostasi - Değişen dış koşullara rağmen nispeten sabit bir iç fizyolojik ortamı sürdürme sürecidir. -Böylece vücut organlarının, normal sınırlarda verimli bir şekilde çalışması sağlanır. İki ana kontrol

Detaylı

HAZIRLAYAN Mutlu ŞAHİN. Hacettepe Fen Bilgisi Öğretmenliği DENEY NO: 5 DENEYİN ADI: SUYUN ELEKTRİK ENERJİSİ İLE AYRIŞMASI

HAZIRLAYAN Mutlu ŞAHİN. Hacettepe Fen Bilgisi Öğretmenliği DENEY NO: 5 DENEYİN ADI: SUYUN ELEKTRİK ENERJİSİ İLE AYRIŞMASI HAZIRLAYAN Mutlu ŞAHİN Hacettepe Fen Bilgisi Öğretmenliği DENEY NO: 5 DENEYİN ADI: SUYUN ELEKTRİK ENERJİSİ İLE AYRIŞMASI DENEYİN AMACI: ELEKTRİK ENERJİSİNİ KULLANARAK SUYU KENDİSİNİ OLUŞTURAN SAF MADDELERİNE

Detaylı

Asitler-Bazlar-Tuzlar. Prof Dr Arif ALTINTAŞ

Asitler-Bazlar-Tuzlar. Prof Dr Arif ALTINTAŞ Asitler-Bazlar-Tuzlar Prof Dr Arif ALTINTAŞ Asitler Asitler kimyada önemli bir bileşik sınıfını oluşturur. Günlük gıda maddelerinin bir çoğunda asit vardır. Canlıların yaşamsal faaliyetlerinde asitlerin

Detaylı

Kaynak Kitaplar. BESİN KİMYASI Prof.Dr. Halit KESKİN İstanbul Üniversitesi Yayınları-İstanbul

Kaynak Kitaplar. BESİN KİMYASI Prof.Dr. Halit KESKİN İstanbul Üniversitesi Yayınları-İstanbul Besin Biyokimyası Kaynak Kitaplar BESİN KİMYASI Prof.Dr. Halit KESKİN İstanbul Üniversitesi Yayınları-İstanbul BİLİMİN MUM IŞIĞINDA YEMEK Beslenmenin Biyokimyası Prof. Dr. Figen GÜRDOL Nobel Tıp Kitabevleri-İstanbul

Detaylı

EGZERSİZ SONRASI TOPARLAMA

EGZERSİZ SONRASI TOPARLAMA EGZERSİZ SONRASI TOPARLAMA Normale dönüş-performans ilişkisi Ne kadar hızlı? Egzersiz sonu toparlanmanın amacı... Tüm vücudu ve kasları dinlendirmek, egzersiz öncesi şartları yeniden hazırlamaktır. Kısa

Detaylı

ve denge sabitleri gibi bilgilere ulaşı şılabilir.

ve denge sabitleri gibi bilgilere ulaşı şılabilir. ELEKTROANALİTİK K KİMYAK Elektrokimya: Maddenin elektrik enerjisi ile etkileşmesi sonucu ortaya çıkan fiziksel ve kimyasal enerjinin elektrik enerjisine çevrilmesini inceleyen bilim dalı. Elektroanalitik

Detaylı

KALSİYUM, MAGNEZYUM VE SERTLİK TAYİNİ

KALSİYUM, MAGNEZYUM VE SERTLİK TAYİNİ KALSİYUM, MAGNEZYUM VE SERTLİK TAYİNİ Bir suyun sertliği içindeki başlıca çözünmüş kalsiyum veya magnezyum tuzlarından ileri gelip, suyun sabunu çökeltme kapasitesidir. Sabun, suda özellikle her zaman

Detaylı

Tepkimeler ve Mekanizmaları

Tepkimeler ve Mekanizmaları 3. BölümB ORGANĐK K TEPKĐMELERE GĐRĐŞG ĐŞ Tepkimeler ve Mekanizmaları Genel olarak tepkimeler dört sınıfa ayrılabilir: Yer değiştirmeler Katılmalar Ayrılmalar Çevrilmeler MEKANĐZMA: Reaktanların ürünlere

Detaylı

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Outline (İzlence) 1. Hafta Biyokimya Nedir? Organizmadaki Organik Bileşiklerin Yapısı. 2. Hafta Enerji Sistemleri 3. Hafta

Detaylı

madde2 Transport protein Transport protein

madde2 Transport protein Transport protein Terimler Uniport taşınma Hücre zarına yerleşmiş bir transport proteinin tek bir maddeyi tek yönde taşıması. Taşınan maddeye göre pasif veya aktif olarak gerçekleşir madde Transport protein Simport taşınma

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Verim Arzının Zaman İçinde Değişimi Verim Arzının dış görünümü olan iş verimi işin tekrarlanması

Detaylı

Asit-Baz Dengesi ve Bozuklukları

Asit-Baz Dengesi ve Bozuklukları Asit-Baz Dengesi ve Bozuklukları Prof. Dr. Aydın ECE Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi ph ın sıkı düzenlenmesi normal ph da optimal çalışan enzim ve metabolik olaylar için önemlidir. Asit-baz dengesindeki

Detaylı

Redoks Kimyasını Gözden Geçirme

Redoks Kimyasını Gözden Geçirme Redoks Kimyasını Gözden Geçirme I. Yükseltgenme Durumu ya da Sayısı Bir bileşiğin yükseltgenme durumu ya da sayısı, ne derece yükseltgenmiş (elektronca fakir) ya da indirgenmiş (elektronca zengin) bir

Detaylı

DENEY 3. MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri

DENEY 3. MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri DENEY 3 MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri AMAÇ: Maddelerin üç halinin nitel ve nicel gözlemlerle incelenerek maddenin sıcaklık ile davranımını incelemek. TEORİ Hal değişimi,

Detaylı

EVDE KİMYA SABUN. Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir.

EVDE KİMYA SABUN. Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir. EVDE KİMYA SABUN Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir. CH 3(CH 2) 16 COONa: Sodyum stearat (Beyaz Sabun) CH 3(CH 2) 16 COOK:

Detaylı

00213 ANALİTİK KİMYA-I SINAV VE ÇALIŞMA SORULARI

00213 ANALİTİK KİMYA-I SINAV VE ÇALIŞMA SORULARI 00213 ANALİTİK KİMYA-I SINAV VE ÇALIŞMA SORULARI A) TANIMLAR, KAVRAMLAR ve TEMEL HESAPLAMALAR: 1. Aşağıdaki kavramları birer cümle ile tanımlayınız. Analitik kimya, Sistematik analiz, ph, Tesir değerliği,

Detaylı

HAZIRLAYAN Mutlu ġahġn. Hacettepe Fen Bilgisi Öğretmenliği DENEY NO: 3 DENEYĠN ADI: ASĠT, BAZ VE TUZLARIN ĠLETKENLĠĞĠ

HAZIRLAYAN Mutlu ġahġn. Hacettepe Fen Bilgisi Öğretmenliği DENEY NO: 3 DENEYĠN ADI: ASĠT, BAZ VE TUZLARIN ĠLETKENLĠĞĠ HAZIRLAYAN Mutlu ġahġn Hacettepe Fen Bilgisi Öğretmenliği DENEY NO: 3 DENEYĠN ADI: ASĠT, BAZ VE TUZLARIN ĠLETKENLĠĞĠ DENEYĠN AMACI: ASĠT, BAZ VE TUZLARIN SULU ÇÖZELTĠLERĠNDE ĠYONLARINA AYRIġARAK ELEKTRĠK

Detaylı

Görevi: Bütün vücut hücrelerinin içindeki ve dışlarındaki suyun düzenlenmesi, kalp ritmi, sinir uyarılarının ve kaskasılmalarının

Görevi: Bütün vücut hücrelerinin içindeki ve dışlarındaki suyun düzenlenmesi, kalp ritmi, sinir uyarılarının ve kaskasılmalarının İNORGANİK BİLEŞİKLER Su Asit Baz Tuz Mineraller SU Özellikleri Yüksek yüzey gerilimine sahiptir Yüksek özgül ısı nedeniyle sıcaklık değişimine karşı dirençlidir Yüksek buharlaşma ısısı nedeniyle soğutma

Detaylı

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu)

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Yağ Asitleri Uzun karbon zincirine sahip

Detaylı