YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ"

Transkript

1 TÜRKİYE CUMHURİYETİ ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU YÖNETİCİ ÖZETİ TASLAK (Rev F) ÇEVRE DANIŞMANLIK LTD. ŞTİ. ANKARA, Temmuz 2006

2 YÖNETİCİ ÖZETİ İÇİNDEKİLER Sayfa I. GİRİŞ 2 II. PROJE TANIMI 5 III. MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLER 7 III.1. Fiziksel Çevre 7 III.2. Ekolojik Kaynaklar 9 III.3. Sosyo-ekonomik Çevre 11 IV. ÇEVRESEL ETKİLER VE ÖNLEMLER 14 IV.1. Fiziksel Çevre 14 IV.2. Biyolojik Çevre Üzerine Etkiler 22 IV.3. Sosyo-ekonomik Çevre Üzerine Etkiler 26 V. ALTERNATİFLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ 31 VI. ÇEVRE YÖNETİM PLANI (ÇYP) 36 VI.1. Etki Azaltıcı Önlemler Planı 36 VI.2. İzleme Planı 36 VI.3. Baraj Güvenliği ve Acil Durum Müdahalesi 37 TABLOLAR LİSTESİ Sayfa Tablo 1. Gelir Kaynakları ve Gelir Dağılımı 12 Tablo 2. Rezervuarda Su Tutulması Sonucu Kaybedilecek Alanlar 14 ŞEKİLLER LİSTESİ Şekil 1. Projenin Türkiye deki Yerini, Arazi Kullanımını ve Bitki Örtüsü Özelliklerini Gösterir Harita Sayfa 3 ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 1 / 37

3 I. GİRİŞ Yusufeli Barajı ve Hidroelektrik Santrali Projesi nin Artvin İlinin 40 km kadar güneybatısında ve Yusufeli İlçesinin 10 km mansabında Çoruh Nehri üzerinde yapılması tasarlanmıştır (Şekil 1). Türkiye nin önemli yüzey su kaynaklarından birisi olan Çoruh Nehri Erzurum Platosunun kuzeyinden doğar ve Türkiye nin Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz Bölgelerinden geçerek nihayet 410 km sonunda Gürcistan da Batum yakınlarında Karadeniz e ulaşır. Nehrin 390 km lik kısmı Türkiye topraklarında 20 km lik kısmı ise Gürcistan topraklarında akar. Yusufeli Baraj aksı Çoruh ve Oltu nehirleri birleşim yerinin 800 m mansabındadır. Yusufeli Projesi 1982 yılında Master Plan şeklinde hazırlanan Çoruh Nehri Geliştirme Planı nın bir parçası olarak inşa edilecektir. Çoruh Nehri üzerindeki hidroelektrik projeler 3 grupta toplanmıştır: Aşağı Çoruh Havzası Projeleri (Muratlı, Borçka ve Deriner) ki bunlardan Muratlı Barajı işletmeye alınmış, Deriner ve Borçka Baraj inşaatları ise halen sürmektedir; Orta Çoruh Havzası Projeleri (Yusufeli ve Artvin) ve Yukarı Çoruh Havzası Projeleri (Laleli, İspir, Güllübağ, Aksu ve Arkun). Projenin fizibilite çalışmaları ve nihai tasarımları sırasıyla JICA tarafından 1986 yılında ve EPDC Konsorsiyumu tarafından 1990 yılında tamamlanmıştır. Çoruh Nehri Geliştirme Planı na göre Artvin, Muratlı, Borçka ve Deriner Barajları Yusufeli Barajı nın akışaşağısında Laleli, İspir, Güllübağ, Aksu ve Arkun Barajları ise akışyukarısında yer almaktadır. Yusufeli Projesi Türk Hükümeti tarafından 1997 yılı Yatırım Planı na dahil edilmiştir. Proje sahibi Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü dür (DSİ). Konsorsiyum 1 ise projeyi DSI için inşa edecek olan müteahhittir. Proje yatırımı için gereken finansman uluslararası ve ulusal finans kaynaklarından sağlanacaktır. Türkiye Elektrik Üretim A.Ş. (EUAS) Türkiye deki hidroelektrik santrallerin işletilmesinden sorumludur. Projenin inşaatı tamamlandıktan sonra DSI, Hidroelektrik Santrali işletilmek üzere EUAS e devredecektir. Yusufeli Barajı ve Hidroelektrik Santrali 1990 yılında hazırlanan ve bir kaya dolgu baraj (nehir yatak seviyesinden 223 m yükseklikte), 540 MW kurulu güce sahip bir yeraltı santrali ve gerekli şalt sahasını içeren projeye göre inşa edilecektir. Proje kapsamında, rezervuar suları altında kalacak yolların yerine 2 adet relokasyon yolu da (55 km lik Artvin-Bayburt ve 31 km lik Artvin Erzurum) inşa edilecektir. 1 Konsorsiyum Üyeleri : DOĞUŞ İNŞAAT VE TİCARET A.Ş. (Türkiye), ALSTOM (İsviçre, Fransa ve Brezilya), COYNE ET BELLIER (Fransa) ve DOLSAR MÜHENDİSLİK (Türkiye) (DOĞUŞ Lider olarak). ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 2 / 37

4 Şekil 1. Projenin Türkiye deki Yerini, Arazi Kullanımını ve Bitki Örtüsü Özelliklerini Gösterir Harita ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf. 3 / 37

5 Yusufeli Projesi ile ilgili çevresel etki değerlendirmesi çalışmaları ilk olarak 1998 yılında yapılmış ve daha sonra 2000 ve 2002 yıllarında ilave çalışmalar yürütülmüştür. Çalışmalar 2004 ilkbaharında, proje etki alanındaki mevcut durumu tespit etmek üzere en gelişmiş tekniklerle yapılan vejetasyon-arazi kullanımı-habitat haritalamasını içeren ve bu ÇED raporunun hazırlanmasına esas olan referans çalışmalarla devam etmiştir. Yeniden Yerleşim Eylem Planı (ENCON, 2006) için sosyo-ekonomik anket ve diğer çalışmalar 2005 ilkbaharında yapılmıştır. Yusufeli nihai tasarımının, Türk Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği nin yürürlüğe girme tarihi olan 1993 Şubat ayından önce gerekli makamlarca tasdik edilmiş olmasından dolayı bu yönetmeliğe göre Yusufeli Projesi için ÇED Raporu hazırlanması gerekmemiş ve böylece Yusufeli Projesi Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından ÇED Raporu hazırlanmasından muaf tutulmuştur. Ancak projeyle ilgili tüm faaliyetlerde yürürlükteki diğer çevre ile ilgili kanun ve yönetmelik şartlarına uyulması gerekmektedir. Bu Çevresel Etki Değerlendirme Raporu (ÇED) proje finansmanıyla ilgilenen uluslararası kredi kuruluşlarının gereksinimlerini karşılamak üzere hazırlanmıştır. ÇED raporunun hazırlanmasında Dünya Bankasının barajlarla ilgili çevresel koruma politikaları esas alınmıştır. Dolayısıyla bu çevresel etki değerlendirme çalışması Dünya Bankası OP 4.01 Ek A (Çevresel Etki Değerlendirmesi) ve Ek B (Baraj ve Rezervuar Projeleri Çevresel Politikaları) ve OP 4.04 (Doğal bitki örtüsü) gereklerine göre hazırlanmış ve ayrıca sosyoekonomik etkiler konusunda OP 4.12 (Gönüllü Yeniden Yerleşim) göz önünde bulundurulmuştur. Bu kapsamda, sosyo-ekonomik etkiler ve etki azaltıcı önlemler Yusufeli Yeniden Yerleşim Eylem Planı nda (ENCON, 2006) detaylı olarak ele alınmıştır. ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 4 / 37

6 II. PROJE TANIMI Yusufeli Projesinin Çoruh Geliştirme Planı ndaki Rolü Çoruh Nehri Geliştirme Planı nda ana nehir üstünde kaskat tipi toplam 10 adet proje geliştirilmiştir. Bu projelerin toplu kurulu gücü 2,536 MW olacak ve önerilen 10 proje işletmeye alındığında 8,320 Gwh/yıl elektrik enerjisi üretilecektir. Çoruh Geliştirme Planı nda, Çoruh nehir akışını regüle etmek için en yukarıda, ortada ve aşağıda sırasıyla Laleli, Yusufeli ve Deriner olmak üzere 3 büyük rezervuar inşa edilecektir. Yüksek regülasyon kapasitesi sayesinde Yusufeli Projesi aşağı Çoruh Projeleri nin, [Deriner (inşaatı devam ediyor), Borçka (inşaatı devam ediyor) ve Muratlı (işletmeye alındı) Projeleri], firm enerjisini 467 GWh/yıl arttıracak ve bu santrallerin kurulu gücünde 160 MW lık artış sağlayacak bir kilit projedir. Aşağı Çoruh Projeleri gerekli finansmanın tamamı karşılanmak (ulusal ve uluslararası) suretiyle gerçekleştirilen tamamlanmış veya inşaatı devam etmekte olan projelerdir. Bunlardan Muratlı Projesi Haziran 2005 de işletmeye alınmış, Borçka Projesi nin inşaatı ise %90 oranında tamamlanmıştır. Deriner Projesi nin inşaatı da %70 in üstünde bir oranda tamamlanmıştır. Orta Çoruh Projeleri nin (Yusufeli ve Artvin) nihai tasarımları da tamamlanmış olup tüm finansman ile Konsorsiyum tarafından inşa edilecektir. Yukarı Çoruh Havzası projelerinin fizibilite raporları 1989 yılında tamamlanmıştır. Bunlardan birisi olan Laleli, Türk ve Kanada Hükümetleri arasında imzalanmış olan protokole göre inşa edilecektir. Diğer dört proje olan İspir, Güllübağ, Aksu ve Arkun ise Türkiye Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği hükümleri altında DSİ ile yapılacak Su Kullanma Hakkı Anlaşmalarının imzalanmasından sonra Bağımsız Enerji Üreticileri (BEÜ) tarafından gerçekleştirilecektir. İhale süreci halen devam etmektedir. Türkiye ve Gürcistan arasında, Çoruh Nehri üzerinde hidrolik enerjinin planlanmasına yönelik görüşmeler ise Deriner Barajı inşaat hazırlıkları ile 1996 yılında başlamıştır. O tarihten beri Türk ve Gürcü uzman heyetler, Çoruh nehrinin mansabında Gürcistan da bulunan projelerde, nehir ağzı ve Karadeniz sahil şeridi de dahil olmak üzere, zaman içinde meydana gelen değişiklikleri tespit etmek, izlemek ve değerlendirmek amacıyla ortak çalışmalar yürümektedir. Yusufeli Projesi nin Özellikleri Yusufeli Projesi aşağıdaki ana yapılara ve özelliklere sahiptir: Hafif eğimli geçirimsiz çekirdekli kaya dolgu baraj ( temelden 270 m yükseklikte) Yüksek su seviyesinde (710 m) 33 km 2 yüzölçümü olan bir rezervuar. Toplam depolama kapasitesi 2,130 milyon m 3, aktif depolama kapasitesi ise 1,080 milyon m 3 dür. Rezervuar uzun ve incedir (toplam boyu yaklaşık 60 km ve ortalama eni 550 m) ve Barhal, Oltu ve Tortum nehirleri etki alanlarını da içine alır. En derin yeri yaklaşık 215 m olacaktır. Su tutulma zamanı yaklaşık 195 gün olacaktır. Sağ yamaçta 63 m genişlikte bir dolusavak ve bir tanesi (T2) daha sonra baraj dip savağına dönüşecek iki adet derivasyon tüneli (T1 ve T2). 540 MW kapasiteli yeraltı santrali (3 adet Francis türbinli), bir kablo başlığı sahası ve baraj yerinin 8 km memba tarafında bulunan klasik şalt sahası. Baraj yerinin memba tarafında malzeme ocakları ve ariyet sahaları. Toplam gövde hacmi 20 milyon m 3 civarında olacaktır. Kaya malzeme daimi işler için yapılacak kazılardan da sağlanacaktır ve fazla malzeme bertaraf alanlarında depolanacaktır. Ana ulaşım yollarından baraj tesislerine ulaştıracak daimi servis yolları, sağ sahil ve sol sahil by-pass (varyant) yolları ve ilgili köprüleri (inşaat sırasında harici vasıta trafiğinin devamını sağlayacak ve 530 kotu üzerinde), ana servis yollarından, by-pass yollarından, ariyet sahaları ve taş ocaklarından bazı ana birimlere ulaşımı sağlayan ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 5 / 37

7 geçici servis yolları ve çeşitli iş sahalarına ulaşımı sağlayan ve şantiyeyi ana servis yollarından taş ocaklarının en üst seviyelerine bağlayan tali servis yolları. İnşaat sırasında pik zamanlarda yaklaşık 1800 işçinin ve 100 çalışanın barınacağı ev, yatakhane, sosyal tesisler gibi şantiye tesisleri (daimi ve geçici). Yusufeli rezervuarının sular altında bırakacağı ana yolların yerine geçecek 2 adet relokasyon yolu inşaatı (55 km lik Artvin-Bayburt relokasyon yolu ve 31 km lik Artvin Erzurum relokasyon yolu). Aşağı ve Orta Çoruh Havzaları Projeleri geliştirme kapsamında yeni bir kısım 380 kv ve 154 kv lık enerji hatları TEIAŞ tarafından inşa edilmiştir. Yusufeli HES; Karadeniz sahilinden Erzurum a bağlanan yeni bir 380 kv lık nakil hattına bağlanacaktır. Dünya Bankası tarafından finanse edilen 380 kv lık nakil hattının inşaatı %90 oranında tamamlanmıştır. Yusufeli şalt sahasında Yusufeli HES in, planlaması tamamlanmış olan yerel 154 kv hattına (Borçka HES- Artvin HES- Yusufeli HES (80 km) ve Yusufeli HES-Tortum-Oltu (55 km)) daha sonraki aşamada bağlanabilmesini sağlayacak düzenleme yapılmıştır. Aşağı ve Orta Çoruh kapsamındaki 380 kv lık ve 154 kv lık iletim hattı projelerinin ÇED Raporları TEİAŞ dan temin edilmiştir. 380 kv lık iletim hatları Dünya Bankası tarafında finanse edilmektedir ve ÇED raporları onaylanmıştır. Tüm ÇED Raporları 2003 yılında Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından onaylanmıştır. İşletilme Şekli: Yusufeli HES Türkiye Elektrik Üretim A.Ş. (EUAŞ) tarafından işletilecektir. Yusufeli, pik enerji santrali olarak işletilmek üzere planlanmıştır. Pik kademede işletilmesiyle gün içindeki pik saatlerde (8 saat/gün) 3 türbinin çalıştırılması suretiyle ulusal elektrik şebekesine, su yüküne bağlı olarak, MW lık bir katkı sağlanacaktır. Bu rezervuar işletilmesi ile rezervuarın (DSÜ= deniz seviyesi üzerinde) 710 m lik yüksek su seviyesinde 3 ünitenin maksimum su deşarjı 321 m 3 /sn olacaktır. Yapım Programı: Önerilen programa göre projenin inşaatı yaklaşık 7.5 yıl (88 ay) sürecektir. Su tutulmaya inşaatın 76. ayında başlanması planlanmıştır. Her iki relokasyon yolu inşaatı da su tutulmaya başlamadan önce inşaat çalışmalarının 75.5 inci ayında tamamlanacaktır. Yusufeli İlçesi Relokasyonu ve Yeniden Yerleşimi su tutulmadan önce tamamlanacaktır. Proje Maliyeti: Proje için işletmeye alınmasına kadar gerekli olacak toplam maliyet 855 Milyon ABD Doları olarak tahmin edilmektedir. ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 6 / 37

8 III. MEVCUT ÇEVRESEL ÖZELLİKLER III.1. Fiziksel Çevre Jeoloji: Çoruh Havzası Jura ve Üçüncü çağa ait tortul ve volkanik kayaçlardan ve yaşları Permiyen öncesinden Permo-Karbonifer e uzanan yerel metamorfik kayaçlardan oluşmaktadır. Yusufeli Baraj yeri zemin kayası her iki yamaçta da görülen İkizdere granit kayasıdır. Baraj yerinde nehir yatağı boyunca 50 m kalınlıkta alüvyon tabakası vardır. Bölgenin taşbilimi özelliklerine istinaden Yusufeli Rezevuarının yeterince geçirimsiz olduğu kabul edilir. Proje alanı Türkiye Deprem sınıflandırmasına göre Doğu Anadolu da aktif fay gruplarının yer aldığı 3. derecedeki risk bölgesinin (yer ivmesi 0.2 g- 0.3 g) 150 km kuzeyindedir. Proje yerinde herhangi bir mineral, termal veya jeotermal kaynak bulunmamaktadır. Şev Stabilitesi: Muhtemel rezervuar alanı ve ariyet sahalarında iki adet oldukça büyük ölçekli heyelan yeri bulunmaktadır. Vecanket Heyelanı (yaklaşık 1 km 2, 49 m 3 ) Çoruh ve Barhal nehirleri birleşim yerinin yaklaşık 2 km memba tarafında Barhal nehrinin sol yamacındadır. Görgülü Heyelanı (yaklaşık 1 km 2, 55 milyon m 3 ) Oltu ve Tortum nehirleri birleşim yerinin yaklaşık 4 km memba tarafında Tortum nehrinin sol kıyısındadır. Yusufeli Barajı mansabındaki Havuzlu ve Demirkent heyelanları gelecekteki Artvin Rezervuarı içinde kalmaktadır. Erozyon: Yusufeli su toplama havzasında genellikle dik yamaçlarda ve engebeli ve dağlık alanlarda bulunan özellikle otlak ve çorak alanlar yüksek erozyon riski taşımaktadır. Su toplama alanının yaklaşık yarısında nispeten orta dereceden yüksek dereceye kadar erozyon riski bulunmaktadır. Oldukça yüksek erozyon riski taşıyan alanlar Yusufeli Projesi su toplama alanının daha ziyade güneydoğu, güneybatı ve kuzeyinde bulunmaktadır. Özellikle Oltu Nehrinin aktığı yerler, yamaçlı ve erozyona dayanıklı olmayan yumuşak topraklar ihtiva ettiğinden yüksek erozyon riskine maruzdur. Toprak: Bölgenin dik topografyası nedeniyle muhtemel rezervuar alanının üçte biri çıplak kaya ve moloz taşlarıyla kaplıdır. Alanın yarısı kahverengi orman toprağı ile kaplıdır ve üçte birinde de nehir yatağı boyunca alüvyon görülmektedir. İnceleme alanında şevler genelde %30 dan daha diktir ve şevlerin üzerindeki toprağın kalınlığı 0-20 cm arasında değişmektedir. Tarım için kullanılan topraklar vadi tabanında veya köylülerin uzun zamandır yürüttükleri tarımsal faaliyetleri neticesinde ıslah edilmiş toprakların yığılmış olduğu teraslarda bulunur. Nispeten düzlük olan bu alanlarda toprak kalınlığı cm arasındadır. Alüvyonun çoğunluğu orta danelidir ve yetersiz drenajdan dolayı yeraltı su seviyesi yüksektir. Arazi Kullanımı: Proje alanındaki dik topoğrafya arazi kullanımını belirleyen esas faktördür. Proje alanının büyük bir kısmı dik ve kayalıktır. Çoğu sulamalı topraklar olan ekili araziler, genel olarak nehrin civarındadır. Aşağı vadi yamaçlarında insanların oluşturduğu teraslar bulunmakta ve vadi altlarında pirinç, mısır ve buğday ekili tarlalar ve meyvalık alanlar ve arada bir de bahçeler yer almaktadır. Meyvelik alanlar genelde yamaçlardaki teraslarda bulunmaktadır. Ormanlar 700 m deniz seviyesi üzerinde bulunmaktadır. Rezervuarın yaklaşık üçte biri kayalık, dörtte biri ise çalıyla kaplıdır. Çoğu sulamalı olan ekili araziler rezervuarın beşte birini kaplamaktadır. Sulak arazinin yarısı meyvalık alan diğer yarısı da sebze, darı, pirinç tarlaları ile kaplıdır. Sulu tarımlı alanlar rezervuar alanının sadece % 2 si kadardır ve ormanlar da % 1 den azdır. İklim ve Hava Kalitesi: Yusufeli Proje alanı Doğu Karadeniz Bölgesi nin iç tarafındadır. Tipik Karadeniz iklim özelliği olarak yağışın mevsimsel dağılımı bölgede oldukça eşittir. Yusufeli Barajı su toplama alanında, yılda ortalama 440 mm yağış (65 gün yağışlı) ile kara iklimi hüküm sürer. Yağışlı dönem Mart Haziran ayları arasındadır.yusufeli İlçesi Çoruh ve ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 7 / 37

9 Barhal nehirleri birleşim yerinin vadi tabanında iklim açısından oldukça korunaklı bir yerdedir ve ılıman iklim koşulları hüküm sürmektedir. Yıllık yağışların yarısı bu dönemde yağar ve Mayıs ve Haziran 43 mm ile en yüksek, Ağustos da 15 mm ile en alçak yağış değerlerine sahiptir. Yusufeli ölçüm istasyonunda yıllık ortalama yağış miktarı 310 mm dir. Yusufeli nde ortalama yıllık sıcaklık 14 o C dır; ortalama en yüksek sıcaklık 32 o C ile Temmuz- Ağustos ayında, ortalama en düşük sıcaklık -2.5 o C ile Ocak ayında görülmektedir. Yusufeli İlçesi nde hakim rüzgar yönü güneydoğudur ve rüzgar hızı oldukça düşüktür (ortalama 2 Bofor). Hidroloji: Yusufeli Baraj alanında Çoruh su toplama alanı yaklaşık km 2 dir. Çoruh drenaj alanı, baraj alanının 800 m kadar memba tarafında Oltu Nehrinin birleşmesiyle birden bire 1.9 kat artmaktadır dönemi hidrolik verilerine göre Baraj alanında ölçülen ortalama akım m 3 /sn dir (veya milyon m 3 /yıl). Çoruh nehrinin yıllık akımının yarısı, Mayıs taki yaklaşık 395 m 3 /sn ortalama pik değer ile, Mart-Haziran aylarında yoğunlaşmıştır. Kar erimesi Mart ayında başlar ve Mayıs ta sona erer ve bunu Nisan- Haziran ayındaki yağışlı mevsim takip eder. 50 yıl tekerrürlü feyezan değeri m 3 /sn dir. Uzun vadeli ortalama en düşük değer olan 45 m 3 /sn ile en az yağışın olduğu ay Ocak tır. Çoruh Nehri nin; rezervuar alanında ve Yusufeli Barajı mansabından Artvin Barajına kadar olan kısımda eğimi yaklaşık % 0.6 dır. Sediman Taşınımı: Çoruh un Gürcistan sahilinde nehir ağzında Karadeniz e ulaşan askıdaki sediman yükünün yaklaşık %83 ü (6.2 milyon ton/yıl) Türkiye topraklarında oluşmaktadır. Çoruh Nehri ile deltaya taşınan geriye kalan sediman miktarı (%17 veya 1.27 milyon ton/yıl) Muratlı Barajı nın mansabında ve Çoruh un Gürcistan toprakları üstündeki iki kolunda (Acara ve Macahela) oluşmaktadır. Yusufeli Baraj aksı için hesap edilen sediman miktarı 4.13 milyon ton/yıl dır. Çoruh Nehri ndeki askıdaki sediman; %33 oranında kum, %37 oranında silt ve %30 oranında kilden oluşmaktadır. Su Kalitesi: Çoruh, Oltu ve Barhal Nehirlerinde yapılan ölçümlerde su kalitesinin Barhal nehrinde (Sınıf I) en yüksek ve Oltu ve Tortum Nehirlerinde (Sınıf III) en düşük olduğu tespit edilmiştir. Nispeten düşük su kalitesi organik kirlenmeden ziyade doğal siltlenmeden kaynaklanmaktadır. Ayrıca Çoruh Nehrinin memba bölümündeki su kalitesi mansaptakine göre daha yüksektir. Yeraltı Suyu: Proje Bölgesindeki yeraltı suyu kalitesi jeolojik nedenlerden etkilenmektedir. Önemli bir kirlenme kaynağı bulunmamaktadır. Yeraltı suyunun kullanımı genelde ticari olmayıp sadece kullanma suyu mertebesindedir (Yusufeli İlçesinde şebeke suyu temini için ve köylerde bireysel kuyular). Yörede bazı küçük su kaynakları vardır ancak bunlar yörenin kullanım suyu ihtiyacını karşılayacak çapta değildir. Yüzey Suyu Kullanımı: Proje alanında Çoruh ve kollarının suları genelde sulama için kullanılmaktadır. Sebze, meyve ve pirinç nehir suyu ile yetiştirilen ürünlerdir. Su altında kalacak hanelerin % 60 ı nehir sularını doğrudan veya dolaylı (borularla) olarak tarım alanlarının sulanmasında kullanmaktadır. Yılda sulama için kullanılan nehir suyu miktarı yaklaşık 13 milyon m 3 (0.42 m 3 /sn) olarak tahmin edilmektedir. Sulama dışında başka önemli yerel veya sanayi kullanımı yoktur. Yusufeli İlçesi kanalizasyonu bir toplama sistemi ile toplanmakta ve herhangi bir arıtma yapılmadan Çoruh Nehri ne verilmektedir. Köylerin atıksuları da foseptik çukurlarında toplanmaktadır. ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 8 / 37

10 III.2. Ekolojik Kaynaklar Flora ve Bitki Örtüsü Toplulukları Bölgenin dik topografyası nedeniyle proje alanının yarısı çıplak kayalar ve kayaçlarla kaplıdır. Proje alanındaki dik yamaçlarda çok az bitki vardır. Nehir boylarındaki köylerde dağınık konumda ağaçlar ve dağ yamaçlarında seyrek bodur ağaçlar görülmektedir. Baraj yerinde her iki sahilde de çıplak kayalarla kaplı dik uçurumlar vardır. Sadece dağınık ağaçlar, çalılar ve otlakların bulunduğu Yusufeli rezervuarının sular altında bırakacağı yerlerde de az miktarda doğal bitki örtüsü bulunmaktadır. İnceleme alanında (rezervuar alanı ve civarında DSÜ 1,000 m nin altında) beş ana bitki örtüsü tipine rastlanmıştır: (i) vadi- yatağı ve nehir sahil hattı (%1), (ii) Karaçalı-akağaç-ardıç topluluklarının baskın olduğu yarı kurakçık çalılık (% 30), (iii) Topukçayı-yabani arpa ve peygamber çiçeği-topukçayı toplulukları ile kayalık alan (%40), (iv) Geven topluluklarından oluşan bozkır (%2) ve (v) esas olarak Yunan ardıçşerbetçiotu-gürgen topluluklarından oluşan ormanlık alan (%9). Ayrıca sulama yapılan ekili alanlar ve meyve bahçeleri (%11), çıplak kayaçlar (% 3) ve diğer yüzey örtüsü (%4) bulunmaktadır. Proje alanı Avrupa-Sibirya bitki örtüsü alanı içindedir. Ancak Çoruh havzasındaki ılıman iklim şartları nedeniyle İran-Turan ve Öksin (Euxin) ve Akdeniz bitki örtüsü özellikleri de görülmüştür. Arazi çalışmalarında 88 familyadan 509 bitki türü tespit edilmiştir. İnceleme alanındaki endemik oranı Türkiye genelindeki % 30 a oranla % 10 gibi düşük bir seviyededir. İnceleme alanında tespit edilen endemikleri birçoğu tüm Türkiye de veya Doğu Anadolu da yaygın olarak bulunmakta, bununla birlikte bazıları da sadece inceleme alanına ve Çoruh Nehri vadisi, Artvin İli, Erzurum İli gibi çevresine endemik olan ve dar yayılışlı yerel endemik özellikleri taşımaktadır. 56 endemik bitkiden 20 tür Türk Bitkileri Kırmızı Kitabındaki üç tehlikeli kategoriden birine aittir ki bunlardan altısı kritik düzeyde tehlikede sınıfına (Centaurea straminicephala, Centaurea leptophylla, Lathyrus woronowii, Ferula mervinii (nom.nud.), Anthemis calcarea var. calcarea, Anthemis calcarea var. discoidea) ve beşi tehlikede (Clypeola raddeana, Morina persica var. decussatifolia, Campanula troegerae, Verbascum gracilescens, Asperula virgata) sınıfına girmektedir. Ayrıca dar yayılışlı endemik olmayan Reseda globosa (muhabbet çiçeği) türü kritik düzeyde tehlikede sınıfına dahildir. Endemik olsun olmasın bulunan flora türlerinden hiçbirisi IUCN Kırmızı Listesinde değildir. Bir endemik olmayan tür (Orchis punctulata) Bern Sözleşmesi EK 1 nde yer almaktadır. Bu tür, endemik olmayan anacamptis pyramidalis ile CITES in EK 2 sinde yer almaktadır. Her iki tür de Türkiye de geniş yayılışlıdır. Fauna ve Habitatlar İnceleme alanında arazide yapılan gözlemlerde 24 memeli hayvan, 79 kuş, 8 sürüngen, 2 iki yaşamlı, 12 balık ve 161 omurgasız türü tespit edilmiştir. Memeli Hayvanlar: Ulusal ve uluslararası kriterlere göre en yüksek riskte üç çeşit (Bern Sözleşmesi Ek 2 ve IUCN Kırmızı Listede tehlikeli olarak sınıflandırılan)yaban Keçisi (Capra aegagrus), az miktarda küçük nalburunlu yarasa (Rhinolopus rhipposideros) ve akdeniz nalburunlu yarasası (Rhinolopus euryale) dır. Bu türler Türkiye Merkezi Avlanma Komisyonu (MAK) Ek 1 gereği koruma altındadır (Avlanma Yasağı). İnceleme alanında yüksek rakımlarda rastlanan veya rapor edilen diğer uluslararası öneme sahip memeliler; kurt (Canis lupus), boz ayı (Ursus arctos), porsuk (Meles, meles) ve çengel boynuzlu dağ keçisi (Rupicapra rupicapra) ve ayrıca Bern Sözleşmesi ve IUCN de listelenen bazı daha küçük memelilerdir. ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 9 / 37

11 Yusufeli Barajı; Çoruh, Oltu ve Tortum Nehri bölümlerini de kapsayan 23,200 ha dağlık alanı içine alan Çoruh Vadisi Yaban Hayatı Geliştirme Sahasının ortasındadır. Yaban Hayatı Koruma Alanı yabani keçileri yani Yaban Keçisi (Capra aegagrus) ve çengel boynuzlu dağ keçisi (Rupicapra rupicapra) koruma altına almak için oluşturulmuştur. Koruma alanı dışında da yaban keçilerine rastlanmıştır. Yaban keçilerinin ana yaşam yerleri bu nehirlerin her iki sahilindeki yüksek rakımlardır. Sabah erken saatlerde bu hayvanlar insanların az olduğu ve topoğrafyanın dik yamaçlı olduğu nehir kenarlarına su içmeye gelmektedir. Bu yerler Oltu- Çoruh birleşimi civarı (baraj yerine yakın), Çoruh nehri boyunca baraj yerinin mansabı (gelecekteki Artvin Rezervuarı), gelecekteki rezervuarın yüksek tepeleri ve ayrıca Barhal, Oltu ve Tortum Nehirleri boyuncadır. Vadideki nehir sistemi (Çoruh, Oltu, Barhal ve Tortum nehirleri) doğal bir bariyer oluşturduğu için alt popülasyonlar mevcuttur. Bu türler gruplar halinde (yaklaşık 10 ila 20 üye) yaşamakta ve alanlarını terk edip nehrin karşı tarafına geçmeyi tercih etmemektedir. Koruma alanı Artvin İli Tabiatı Koruma ve Milli Parklar Müdürlüğü tarafından yönetilmektedir. Yöredeki yaban keçisi sayısı halihazırda 1,000 civarı olarak tahmin edilmektedir yılındaki avlanma yasağından sonra jandarma ve orman korucularının da desteği ile o zamanki sayıları olan 350 den bu değere ulaşmışlardır. Kuşlar: İnceleme alanında 47 si tüneyen ötücü kuş, 33 ü tüneyen ötücü kuş olmayan 79 kuş türü tespit edilmiştir. Bu kuşlar Çoruh vadisinin inceleme alanı dışındaki bölümlerinde de var olmakta ve çoğu Türkiye nin değişik bölgelerinde yaygın olarak bulunmaktadır. % 60 kadarı yerli kuş türü, % 30 u yaz göçmeni ve % 10 uda kış göçmeni ve geçit kuşudur. Kuşların %75 inin inceleme alanında ürediği görülmüştür. Bu alanda yırtıcı ve tüneyen ötücü kuşlar için dik kayalık yamaçlardan ağaçlıklı nehir kenarı olan vadilere, ekili alanlara, yarı doğal otluklara,seyrelmiş doğal ormanlık alanlara, seyrek ağaç ve çalı bulunan kayalıklara ve çıplak kayalıklara kadar sayısız beslenme ve üreme alanı mevcuttur. Bu çevrede tespit edilen kuşların çoğunun birden fazla çeşit yuvalama şekli seçtikleri görülmüştür. Yırtıcı kuşlar yüksek rakımlardaki karışık ormanlarda, seyrek ağaçlı ve çalılık kaplı kayalarda ve çıplak kayalıklarda görülmüştür. Proje alanındaki Çoruh Nehri Vadisi su kuşları için uygun yuvalama koşulları sağlamamaktadır. Bölgede tespit edilen yırtıcı kuşlar en yüksek korunma statüsüne sahiptir ve hepsi Bern Sözleşmesi Ek 2 de, CITES EK 2 de ve aynı zamanda Türk Avlanma Komisyonu EK 1 inde yer almaktadır. Kara akbaba (Aegypius monachus) IUCN Kırmızı Listesinde az riskli: tehlikeliye yakın (LR: nt) olarak sınıflandırılmıştır. Çoruh Nehri Vadisi bir avcı kuş mekanı ve göç yoludur. Sonbaharda değişik türdeki binlerce yırtıcı kuşun, kutup yırtıcı kuşlarının kuzey güney göç yolu üzerinde bulunan Çoruh Nehri Vadisi boyunca uçtukları görülebilir. Ancak avcı kuşlar sonbahar göçü sırasında inceleme alanını durup-kalkmak için kullanmamaktadır. Avcı kuşların bölgenin üstünden DSÜ 1000 m yükseklikten uçtukları görülmüştür. Sürüngenler ve İki Yaşamlılar: İnceleme alanı içinde 8 sürüngen türü (yılan ve kertenkele) bulunmuştur. Nehir vadisinde sadece 2 iki yaşamlı türü (bataklık kurbağası ve yeşil kara kurbağası) bulunmuştur. İnceleme alanında tespit edilen sürüngen iki yaşamlı türlerinin hepsi tüm Türkiye de veya Doğu Bölgelerinde yaygın olarak bulunmaktadır. Hepsi Bern Sözleşmesi Ek 2 veya Ek 3 ünde yer almakta ancak hiç birisi IUCN Kırmızı Listede yer alamamaktadır. Bütün sürüngenler Türkiye Merkezi Avlanma Komisyonu Ek 1 ine göre koruma altındadır. Omurgasızlar: İnceleme alanında belirli tipteki herhangi bir omurgasız türe rastlanmamıştır. Bu türlerin bölgede fazla bulunması ve rezervuar alanına bağımlı olmamaları sebebiyle kayıpları herhangi bir türün yaşamasını önemli ölçüde etkilemeyecektir. ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 10 / 37

12 Balıklar: İnceleme alanındaki balıklar daha ziyade sazan grubu (tutulan 11 balık türünden 8 i) türündedir. Kara balık, Bıyıklı balık, Noktalı inci balığı bölgede en çok rastlanan türlerdir. Çoruh Nehri nin ana ve yan kollarında askıdaki sedimanlar nedeniyle meydana gelen bulanıklığa karşın Barhal ın nispeten temiz ve hızlı akması nedeniyle sadece Barhal nehrinde alabalık bulunmuştur. Deniz alası ve dağ alabalığı hariç tespit edilen hiçbir tür balık göçmen balık türü değildir. Dağ alabalığı Barhal ın yüksek kesimlerine kadar yüzer ve yuvalanır, deniz alası ise nehre göç eder ve yumurtlamak için Karadeniz e geri döner. Çoruh Havzasının en akışaşağısındaki proje olan Muratlı Projesi Haziran 2005 den beri işletmeye açılmıştır. Bu tarihten itibaren deniz alası gibi Karadenizden göç yoluyla gelecek balık türlerine Çoruh kapanmış olmaktadır. Deniz anasının (Salmo trutta labrax) yıl içinde avlanması, başka tür balıkların avlanmasını kısıtlayan Türkiye deki balıkçılık yönetmelikleri ( ) ile yasaklanmıştır. Ayrıca Barhal Nehri yan kollarında balık avlanması da yasaklanmıştır. Tatlısu kolyozu ve Noktalı inci balığı Bern Sözleşmesi Ek 3 te, Tatlısu kolyozu ve Sazan ise IUCN Kırmızı Listede veri eksik (DD) kategorisinde yer almaktadır. III.3. Sosyo-Ekonomik Çevre Yerleşim Yapısı: Proje alanındaki en önemli yerleşim alanı, oluşacak rezervuardan dolayı sular altında kalacak olan ve ilçe idari merkezi statüsündeki Yusufeli İlçesidir. Rezervuar alanı yakınında veya içinde 3 ü (Kınalıçam, Yeniköy ve Irmakyanı) tamamen sular altında kalacak, 16 sı (Alanbaşı, Arpacık, Bahçeli, Bostancı, Çeltikdüzü, Çevreli, Çıralı, Darıca, Dereiçi, İşhan, Kılıçkaya, Küplüce, Morkaya, Pamukcular, Sebzeciler, ve Tekkale) ise kısmen yerleşim yerini veya arazisini kaybedeceği için etkilenmiş olacak toplam 19 adet köy bulunmaktadır. Çoğu yerleşim yeri ve araziler nehir vadisi boyunca uzanmaktadır diğerlerinin ise daha yüksek rakımlarda yerleşimleri olup arazileri nehir vadisindedir. Köyler vadideki ana yola bağlanmaktadır. Demografi: Artvin İli nde de olduğu gibi, genelde bölgede hüküm süren kısıtlı ekonomik imkanlar dolayısıyla Doğu Karadeniz Bölgesi nden daha büyük şehirlere (İstanbul, Ankara, İzmir, vs.) göç eğilimi vardır Resmi Nüfus sayımına göre Yusufeli Projesi nin etkileyeceği tüm yerleşimlerin toplam nüfusu 16,948 dir 2. Projenin Yeniden Yerleşim Eylem Planı nın (YYEP) hazırlanması için YYEP arazi çalışmaları kapsamında Yusufeli İlçesi ve 19 köyündeki bütün hanelerde (toplam 3,031 hane, 951 Yusufeli ilçesi ve 2,080 köy) anket çalışmaları yapılmıştır. Kaydedilen toplam sakin sayısı dir. Gerçekleştirilen çalışmaların sonuçları ankete katılan nüfusun %22 si 15 yaşından küçük olduğunu ortaya koymuştur. Ankete katılanların %65 i, ekonomik olarak aktif yaş kabul edilen yaş arasındadır. Yaşlılar nüfusun %13 ünü oluşturmaktadır. Proje alanındaki nüfus Türkiye ortalaması ile mukayese edildiğinde daha az çocuk ve daha çok yaşlı insana sahiptir. Altyapı ve Kamu Hizmetleri: Yusufeli İlçesi ilçe merkezi olduğu için kaymakamlık ve ilgili resmi daireler burada yer almaktadır. Buna askeri birimler de dahildir. Belediye ve mağazalar da ilçe merkezindedir. Çalışma alanında Yusufeli ilçe merkezinde bulunan sadece 1 adet devlet hastanesi bulunmaktadır. Ayrıca Kılıçkaya da 1 doktor bulunmaktadır. Yusufeli nde 3 lise ve Kılıçkaya da ise 1 lise mevcuttur. İlkokul Yusufeli nde ve çoğu köyde mevcuttur. Morkaya, Sebzeciler ve Çıralı köylerinde okul bulunmamaktadır ve öğrenciler diğer köylerdeki okullara gitmek zorunda kalmaktadır. Köylerin çoğunluğunda bakkal, kahvehane, camii ve ilkokul vardır Nüfus sayımı ile 2006 anket değerleri arasındaki dikkate değer fark dış göçler, bölgedeki yaşlı insanlar ve nüfus sayımında önceki yerleşik insanların proje alanındaki tüm aileleri ile birlikte kayıt yaptırma eğilimleri gibi hususlar ile açıklanabilir. ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 11 / 37

13 Yol Bağlantısı: Artvin, Erzurum, Tortum, Yusufeli ve İspir İlçelerini bağlayan ana yolların güzergahı Çoruh Nehri ve kolları boyunca uzanmaktadır. İç taraftaki yerleşim yerlerini Artvin e ve de Karadeniz e bağlayan bu yollar Orta ve Aşağı Çoruh Havzasında yapılması önerilen santraller sebebiyle sular altında kalacaktır. Bu yüzden mevcut ulaşım şebekesinin yerine yeni yollar planlanmakta ve yapılmaktadır. Yusufeli İlçesi, Oltu-Tortum birleşim yerinde Artvin-Erzurum devlet yolundan ayrılan Artvin-Bayburt-İspir devlet yolu üzerindedir. Gelir ve Kaynaklar: Yusufeli İlçesinde aile ziraatçılığı ve geçimlik tarım etkin bir biçimde yapılmaktadır. İnceleme alanında köylerde en yaygın geçinme kaynağı ziraatçılıktır, oysa Yusufeli İlçesindeki geçim kaynakları ticari faaliyetler, resmi görevlilerin maaşları ve emekli maaşlarıdır. Genel tabloya bakıldığında ziraatçılık ve düzenli kaynaklar (maaş, ücret ve emekli maaşları) inceleme alanındaki en yaygın gelir kaynaklarını (ankete katılan 3,031 hanenin % 60 ı) oluşturmaktadır. Tablo 1 de bölgedeki kişilerin gelir kaynakları ve dağılımları verilmiştir. Tablo 1. Gelir Kaynakları ve Gelir Dağılımı Gelir Kaynağı Yusufeli İlçesi Köyler Gelir cinsi Hane % Gelir % Hane % Gelir % Maaş 25% 32% 11% 20% Ticari faaliyetler 13% 29% 3% 5% Emekli Maaşları 20% 15% 20% 24% Ücret 10% 7% 8% 11% Ziraat 9% 4% 24% 16% Hayvancılık 4% 2% 11% 6% Ormandan elde edilen Gelir <1% <1% <1% <1% Mevsimsel İşler 2% <1% 5% 5% Diğer 17% 9% 18% 12% Not : 108 hane hiçbir gelirleri olmayacağını beyan etmişlerdir. elde ettikleri mahsulden geçimlerini sağladıkları kabul edilebilir. Bunların çoğunluğunun köylerdeki arazilerinden Köylerdeki insanların büyük bir kısmı kamuda çalışmaları karşılığında maaş ve emekli maaşı almaktadır. Yusufeli ilçesinde yaşayan insanlar ortalama olarak köylerde yaşayanlardan daha yüksek gelire sahiptir. Yusufeli ilçesi haneleri ortalama geliri, ankete katılan yerleşim birimleri ortalama gelirlerinin 1.45 katıdır. İnceleme alanında ortalama hane geliri ABD $/yıl olarak bulunmuştur. Hanenin 4 kişilik bir aileden oluştuğu kabul edilirse inceleme alanı kişi başı gelirin yaklaşık ABD$/yıl olduğu söylenebilir. Bu değer ABD$/yıl (DIE, 2005) civarında olan Türkiye brüt ortalama kişi başı ulusal gelir değerinin oldukça altındadır. Ayrıca resmi asgari ücret 4,440 ABD$/yıl (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı 2005) olup brüt kişi başı ulusal gelir değerinin üzerindedir. Göz önünde bulundurulan köylerin gelir durumları karşılaştırıldığında köyler arasında önemli gelir farklarının bulunduğu görülmektedir. Hanelerin büyük bir çoğunluğu (% 87) tasarruf yapabilecek miktarda para kazanamamakta ve hanelerin %31 i de borçlu durumda bulunmaktadır. 5 köydeki hane reislerinden %5 inden çoğu ormanda çalıştıklarını belirtmiştir: Bahçeli (%17.29), Bostancı (%13.1), Küplüce (%4.6), Pamukçular (%5.39) ve Yeniköy (%5). İnceleme alanında ormanda çalışma (daimi veya geçici olarak) oranı çok yüksek değildir. ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 12 / 37

14 Artvin civarındaki madencilik, minerallerin işlenmesi ve kereste fabrikaları dışında sanayi gelişmemiştir. Yusufeli İlçesinde büyük ölçekli fabrikalar yoktur. Yusufeli İlçesinde hepsi küçük ölçekli un değirmenleri, makarna fabrikası, kereste atölyesi ve araba tamir atölyeleri ve iki adet benzin istasyonu bulunmaktadır. Halen çalışmayan her yaş grubundan oluşan 8,825 kişinin %14.5 u işsizdir (yaş grubu 15-64). Turizm ve Rekreasyon: Proje alanı ve civarında Turizm Bakanlığı tarafından turistik bölge olarak sınıflandırılan bir bölge yoktur. Artvin İli dahil Karadeniz Bölgesinin doğal güzellikleri ile turizm potansiyeli hayli yüksektir ancak halihazırdaki coğrafi şartlar, ulaşım ve tanıtım imkanları böyle bir gelişmeye fazla destek vermemektedir. Bölgede turistik tesisler genelde sahil şeridinde yer almaktadır. Dağlık bölge tırmanma ve trekking için elverişlidir. Barhal Nehri ve Çoruh Nehri nin İspir (membada) Sebzeciler (mansapta) arası iyi bilinen bir rafting bölgesidir (1993 dünya nehir sporları şampiyonluğu Çoruh da yapılmıştır). Yusufeli İlçesinde rafting turu yapan 2 adet işyeri mevcuttur. Kültürel Miras: Bölgedeki tarihi yapılar üç kale (Öğdem, Tekkale and Çevreli), iki kilise (Barhal ve İşhan) ve bir manastırdan (Dört Kilise) ibarettir. Sadece Tekkale kalesi rezervuar alanındadır ve su tutulmaya başlanmadan önce yeni bir yere taşınacaktır. Peyzaj: Proje alanındaki peyzajda, Çoruh Vadisi en alt kesimi boyunca uzanan küçük ölçekli tarım alanları ile vadinin seyrek bitkili dik yamaçları arasındaki kontrast hakimdir. Genelde Çoruh Vadisi yatağı boyunca tarım alanları yer almakta ormanlar daha ziyade Barhal Nehri boyunca görülmekte, Oltu nehri boyunca da çorak alanlar uzanmaktadır. Yusufeli İlçesi Barhal Nehrinin aşağılarında Çoruh ile birleştiği yerin üst bölümünde yer alan tipik bir küçük ölçekli Kuzey Anadolu ilçesidir. Binalar genelde 3-4 katlı ve yollar dardır. Yusufeli ilçesindeki binaların mimarisi ve malzemesi bölgeye has tarihi bir özellik göstermeyip daha ziyade modern zamanların görüntüsündedir. Karadeniz Bölgesinin tipik özelliği olan yerleşimlerin dağınık ve birbirinden uzak olması inceleme alanı için de geçerlidir. Köylerdeki binalar genelde hem taşın hem de ahşabın kullanıldığı geleneksel tarzdadır. İnceleme alanı doğal manzara açısından bir çok güzel görünüm yaratmaktadır: Çoruh nehri boyunca Yusufeli ilçesi memba tarafında vadi tabanında küçük tarlalar yamalı bohça gibi sıralanmıştır. Ayrıca alt kademedeki yamaçlarda insan eliyle oluşturulmuş taş teraslar bölgeye has kırsal manzara örneklerini yansıtmaktadır. Çevreli civarında yamaçlar renkli çorak topraklarla kaplıdır. Oltu Nehri boyunca uzanan dik çıplak kayalık yamaçlı coğrafi yapı heyecan yaratan manzara oluşturmaktadır. Barhal Nehri boyunca ağaçlı yamaçları da kapsayan çok güzel doğal manzaralar bulunmaktadır. Kılıçkaya ve İşhan gibi yüksek rakımlardaki yerleşim yerleri derin vadi görünüm ve manzaraları oluşturmaktadır. Proje alanı ne yerel ne de bölgesel/ulusal/uluslararası ölçekte koruma alanı olarak tanımlanmış bir konumda değildir. ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 13 / 37

15 IV. ÇEVRESEL ETKİLER VE ÖNLEMLER IV.1. Fiziksel Çevre Topoğrafya ve Arazi Kaybı Etkisi Rezervuarın doldurulmaya başlanmasıyla barajın memba tarafında kalan alan bir su yapısına dönüşecektir. Projenin fiziki olarak kaplayacağı alan rezervuar alanı ve inşaat sahası ve tesisleri alanını (baraj alanı, malzeme ariyet sahaları, şantiye tesisleri alanı, ulaşım yolları ve relokasyon yolları) kapsamaktadır. Rezervuar alanı DSÜ 710 m kotunda 32.4 km 2 yüzölçümü kaplamaktadır. Malzeme ariyet sahalarının sadece bir parçası ( 0.5 km 2 ) rezervuar alanı dışındadır. Rezervuar alanı dışında kurulacak personel şantiye tesisleri ve İdare Binaları 0.04 km 2 alan kaplayacaktır. Şalt sahası 0.03 km 2 alan kaplayacaktır. Relokasyon yolları güzergahı rezervuar sınırları yukarısında kalacak şekilde tasarlanmıştır. Artvin-Erzurum relokasyon yolu 31 km, Artvin-Bayburt relokasyon yolu ise 55 km dir. Sular altında kalacak arazinin yaklaşık üçte biri çıplak kayalık ve kayalık topraklardan oluşmaktadır. Dörtte biri çalılık ve bozkırdır. Rezervuarda su tutulmasından dolayı 736 ha tarım arazisi ve 129 ha mera yok olacaktır. Orman kaybı önemsiz ölçektedir. Rezervuarda su tutulması nedeniyle uğranacak kayıplar Tablo 2 de verilmektedir. Tablo 2. Rezervuarda Su Tutulması Sonucu Kaybedilecek Alanlar Arazi Kullanım ve Bitki Örtüsü Net Kayıp Rezervuar alanına (32.4 km²) oranla kayıp Tarım alanı 736 ha 23 % Mera 129 ha 4 % Orman 10 ha < 1% Çalı ve Bozkır 838 ha 26 % Kayalık 1,034 ha 32 % Alluvyal malzeme ve nehir bitkileri dahil su yolu 398 ha 12 % Altyapı dahil yerleşim ve yoğun yapılaşma alanları 100 ha 3 % Ariyet sahası olarak seçilmiş alan su altında kalmayacak kıraç arazidir. Rezevuar alanı dışındaki Şalt sahası ve idare binalarının yer aldığı saha yarı-kurak çalılıktır. Yol relokasyonları nedeniyle tarım arazisi kaybı yaklaşık 0.25 km 2 dir; mera kaybı ise 0.03 km 2 dir, geriye kalan kısmı kayalık arazidir. Yeraltı Jeolojisine Etkileri Arazi yeterince sağlam jeolojik niteliklere sahip olduğu için rezervuar suyunun ağırlığından dolayı herhangi bir oturma sorunu ve arazinin geçirimsiz olması kaygısı söz konusu değildir. Rezervuarda su tutulması nedeniyle büyük depremlerin tetiklenmesi mühendislik çalışmalarına göre olasılık dahilinde değildir. Proje mühendislik tasarımında projenin yapımı ve işletilmesi süreçlerindeki deprem etkileri göz önünde bulundurulmuştur. Barajın gerilim alanında herhangi aktif bir fay zonu bulunmadığı için Yusufeli Barajının doğal afet sonucu yıkılması ihtimal dışındadır. Ancak baraja ve temeline yerleştirilecek ölçüm aletleriyle (kuvvetli hareket ölçerler) deprem gelişimi izlenecektir. ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 14 / 37

16 Şev Stabilitesi Baraj yerinde yamaç molozu sol yamaçta 3-4 m kalınlıkta olmak üzere yamaç topukları ve vadi boyunca dağılmıştır. Her iki alanın çoğu yerinde zemin kayası açığa çıkmaktadır. Bu sebeple inşaat faaliyetlerinin baraj yerinde önemli şev stabilitesi problemi yaratması ve heyelana sebep olması beklenmemektedir. Ayrıca relokasyon yolları yarma kazısı sırasında şev stabilitesini temin için gerekli püskürtme beton, hasır tel ve kaya saplama yapılarak şev stabilitesi sağlanacaktır. Su tutulduktan sonra yamaç moloz kayması nedeniyle barajda bir hasar, rezervuarın bloke edilmesi veya rezervuar içinde herhangi bir sel dalgasının oluşması beklenmemektedir zira rezervuar alanındaki iki heyelanın büyük bölümü yüksek su seviyesi kotunun altındadır ve yüksek su seviyesinin daha yukarısında bulunan şevlerdeki şev molozu genellikle seyrektir. Rezervuarda Sediman Birikimi Yusufeli Rezervuarında toplam sediman hacmi ve sediman seviyesi sırasıyla 514x10 6 m 3 ve DSÜ m olarak hesaplanmıştır (EPDC 1990). Aşağı su seviyesinde minimum rezervuar hacmi 1,070x10 6 m 3 dür. Dolayısıyla minimum rezervuar hacminin % 0.5 i sediman ile dolacak ve 100 yıl sonra toplam sediman hacmi minimum rezervuar hacminin yarısına ulaşacaktır. Yusufeli Projesinin 50 yıllık ekonomik ömrü sonunda minimum rezervuar hacminin % 25 i sedimanla dolmuş olacak, böylece depolama kapasitesi azalmış olmakla birlikte güç üretimi etkilenmeyecektir. Orta vadede membadaki Arkun Barajı yapıldığında Yusufeli ne sediman dolması sadece Yusufeli nin su toplama havzasının Arkun su toplama havzasından geriye kalan kısmında meydana gelecektir. Çoruh havzasında erozyon, Orman Genel Müdürlüğü nün (DSİ ile yapılan bir Protokole göre) yürüteceği erozyona karşı ağaçlandırma programı ile en aza indirilecektir. Bu çalışmalar 2001 Eylül ayında başlamış olup yılda 2,000 ha alanın ağaçlandırılması suretiyle toplam 30,000 ha alanın ağaçlandırılmasını kapsamaktadır. Toprak Üzerine Etkileri İnşaat sırasında arazide erozyonun önlenmesi ve nehre sediman taşınımını en aza indirmek için iyileştirme tedbirleri alınacaktır. Bu tedbirler detaylı olarak izah edilecek ve her iş alanı için özel hazırlanmış Erozyon ve Sediman Kontrol Planı geliştirilecektir. Beton agregası, filtre malzemesi ve kum gibi inşaat malzemelerini içerecek depolama alanları uygun yerlerde muntazam olarak ve fazla ve uygunsuz kazı malzemesinin konduğu atık depolarından ayrı olarak muhafaza edilecektir. İlaveten malzeme ocakları ve relokasyon yolu kazılarından elde edilecek üst toprak belirlenen şartlara göre depolanacak ve TCK Peyzaj İşleri Teknik Şartnamesi nde belirtildiği gibi yeniden ağaçlandırma ve yeşillendirme hizmetlerinde kullanılacaktır. Erozyon nedeniyle toprak kaybının önlenmesi için üst toprak erozyon etkilerinden mümkün olduğunca korunacaktır. Atık depolama ve malzeme ariyet alanlarında erozyonu önleyecek şekilde kademeler oluşturulacaktır. Ayrıca yüzey drenaj sistemi ile toplanan saha yüzey akış suları su kaynaklarına deşarj edilmeden önce çökeltme havuzlarına yönlendirilecektir. Yerel İklim Koşullarına Etkiler Yusufeli Projesinin oldukça büyük bir rezervuar alanı bulunacaktır ancak rezervuarın kendi başına bölgenin ikliminde önemli bir değişiklik yaratması beklenmemektedir. Rezervuar sularının üst yüzü yaz boyunca topladıkları güneş ısısını kış boyunca yavaş yavaş yayması nedeniyle daha ılıman iklim şartları yaratması ve dolayısıyla rutubetin artması, daha yüksek kış sıcaklık ortalamaları ve daha düşük yaz sıcaklık ortalamalarının görülmesi beklenmektedir. Yamaçlardaki daha soğuk havanın su yüzeyindeki ılıman hava ile ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 15 / 37

17 karşılaşması özellikle kış aylarında sis ve pus oluşturabilecektir. Çoruh havzası rezervuarındaki bu tip sisli ve puslu hava muhtemelen mansaptaki diğer rezervuarlara doğru ilerleyecektir. Global Isınmayla İlgisi Su altında kalacak yerlerin %50 si çorak ve kayalık arazi ve geriye kalan arazide de yeşillikler çok seyrek ve çürümüş ve biokütle depolayan toprak katmanları çok kısıtlı olduğundan Yusufeli Projesi nin sera gazı yayma etkisi önemsiz derecededir. Yusufeli Projesi nin sera gazı emisyonları ve global ısınma potansiyeli termik güç üretimi ile karşılaştırıldığında Yusufeli nin güç yoğunluğunun (kurulu kapasite/rezervuar alanı) W/m 2 olması nedeniyle Yusufeli nin sera gazı emisyonları özellikle avantajlı durumdadır. Güç yoğunluğu değeri diğer büyük HES lerden (Tucuruí, Brezilya: 1.63 W/m², Ilısu, Türkiye: 3,39W/m², Nam Theun II, Laos: 2,36 W/m² veya Bakun, Malezya: 3,45 W/m²) önemli oranda daha fazladır. Aynı miktarda yıllık elektrik üretiminin modern, kombine çevrimli bir doğal gaz yakıtlı termik santralde üretildiği varsayıldığında atmosfere verilecek CO 2 miktarı 682,000 ton CO 2 /yıl olacaktır. Dolayısı ile, 50 yıllık bir sürenin sonunda milyon ton CO 2 emisyonu atmosfere verilecektir. Yusufeli rezervuarından ise 50 yılın süreç sonrasında 1.24 milyon ton CO 2 eşdeğeri (modern kombine çevrimli termik santralin açığa çıkaracağı CO 2 emisyonunun %4 den daha az ve modern linyit yakıtlı bir termik santralin açığa çıkaracağı miktarın %2 sinden daha az) emisyon oluşacaktır. Hava Kalitesine Etki Projenin hava kalitesinde yaratacağı etkiler sadece inşaat süreci için önemli düzede olacaktır. İnşaat faaliyetleri sırasında oluşacak gaz ve partikül madde (PM) emisyonu etkisi, verilen inşaat programı (detaylı inşaat faaliyetleri ve süreleri) ve inşaat iş planı (dolgu ve kazı miktarları) baz alınarak yapılmış modelleme ile tahmin edilmiştir. Model sonuçlarına göre günlük PM ortalamaları dışında bütün maksimum değerlerin Türkiye de izin verilen sınır değerlerin altında olduğu görülmüştür. PM değerleri AB de izin verilen değerleri geçebilir ve Türkiye de kısa dönem için izin verilen PM değerlerine ulaşabilir. Hesaplanan değerler olumsuz kaynak şartlarıyla ilgili en kötü durum senaryosunu yansıtmaktadır. Maksimum değerlerin yerleşim yerlerinde değil ariyet sahalarındaki toprak işlerinde, baraj yeri temel yapımında, kazı ve dolgu işlemleri civarında meydana gelmesi beklenmektedir. Modellemede inşaat sahasından ve taşıma yollarından kalkan tozun önlenmesi veya hafifletilmesi için herhangi bir tedbir alınmadığından, ortaya çıkan sonuçlar bazı gerekli tedbirlerin alınması gerekliliğini göstermektedir. Bu kapsamda, emisyon ve toz kontrol planı uygulanacak ve Türkiye Endüstriyel Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Madde 39 da verilen önlemlere uyulacaktır. Buna göre taş ocağı işletilmesi, konkasörde taş kırılması ve betoniyer ile çalışılması, relokasyon yolları ve üst yapısının inşası, dolgu ve tünel çalışmaları, malzeme taşınması ve şantiye çalışmaları gibi inşaat faaliyetlerinde toz kontrolü tedbirleri olarak su spreylerinin kullanımı, malzeme depo alanlarının ıslatılması, sıkıştırılması ve üzerinin örtülmesi, malzeme taşınırken kamyonların branda ile örtülmesi, taşıma esnasında hız limitlerine uyulması, kamyon lastiklerinin yıkanması gibi tedbirler öngörülmektedir. Ayrıca relokasyon yolları inşaatı sırasında kullanılacak asfalt tesisinde toz filtresi ve toplayıcıları bulunacak ve asfaltla karışmış moloz ve döküntüler süpürülerek toplanıp asfalt üretme tesisine tekrar kullanım için yollanacaktır. Bunlara ek olarak, araçlar düzenli aralıklarla kontrol edilecektir. Aşağı ve Orta Çoruh enerji iletim hatlarının (380 kv ve 154 kv) inşasından kaynaklı toz ve gaz emisyonlarının azaltılması için ilgili ÇED raporlarında belirtilen etki azaltıcı önlemler uygulanacaktır. ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 16 / 37

18 Yapılan modelleme çalışmalarına göre proje alanının yaklaşık yarım kilometre uzağında yer alan Yusufeli İlçesinde projeden kaynaklanması muhtemel toz emisyonlarının önemli bir etki yaratmaması beklenmektedir. Gürültü Etkisi Çevreli ve Tekkale köyleri hariç en yakın yerleşim yerindeki ses kirliliği seviyesinin inşaat işlerinden dolayı 70 dba nın altında ve yol inşaatları için de 75 dba nın altında olacağı hesap edilmiştir. Tekkale ve Çevreli köylerindeki gürültü seviyeleri izin verilen sınır değerlerin üzerinde olması sebebiyle bu yerleşim yerlerinin yakınında relokasyon yolları etrafındaki koridorlar 15 m den 35 m e çıkarılmıştır. 35 m lik koridor ile köylerdeki ses seviyeleri izin verilen limit değerlerin altında kalmaktadır. Hesaplanan bazı ses seviyeleri de (Irmakyanı ve Arpacık) limit değerlere çok yakın düzeydedir. Gürültü seviyelerinin tahmininde ekipmanların aynı yerde ve aynı zamanda çalıştığı (fiziki olarak imkansız olan) varsayılan en kötü hal senaryosunun göz önünde bulundurulması sebebiyle normal şartlarda oluşacak ses seviyelerinin hesaplanandan çok daha düşük ve izin verilen sınır değerler seviyelerinde olması beklenmektedir. Patlatma faaliyetleri kaynaklı gürültüyü azaltmak için açık kazılardaki patlatmalar gündüz saatlerinde ve sesin hafifletilmesi için en iyi uygulamalar (elektrik sistemlerinin kullanılması ve duyulabilen hava basınç dalgalarının azaltılması için gecikmeli atımlar yapılması) kullanılarak programlanacaktır. Yakın yerleşim yerlerindeki insanlarda korku yaratmamak için açık havadaki patlatmalar daha önceden bildirilen gün ve saatlerde yapılacaktır. Yeniden yerleşimlendirilen Yusufeli ilçesinde gürültü kirliliği yalnızca arazi hazırlığı ve inşaat faaliyetleri (binaların ve altyapının inşaatı nedeniyle kazı, dolgu, alanın tesviye edilmesi ve teraslama) sırasında söz konusu olacaktır. Gürültü etkisine maruz kalabilecek tek yerleşim mevcut Yusufeli İlçe merkezidir. Proje inşaat alanının yakınında başka bir yerleşim yeri bulunmamaktadır. Kullanılan inşaat ekipmanı kaynaklı gürültü kirliliğinin engellenmesi amaçlı tüm gerekli önlemler alınacak ve Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne uyulacaktır. Benzer şekilde enerji iletim hatlarının inşası sırasında oluşacak gürültü seviyelerinin en aza indirilmesi için yönetmeliklerce belirlenen ve ilgili ÇED raporlarında detaylandırılan önlemler alınacaktır. Hidroloji Üzerindeki Etkileri Mansaptaki Projeler: Yusufeli Barajı nın 2. inşaat yılında Artvin Barajı nın alt kısmında sona eren Deriner rezervuarı mansapta oluşmuş olacaktır. Dolayısıyla Yusufeli Barajı nın mansap etkileri olarak Çoruh Nehri kanalına ve suyuna yapacağı etkiler Artvin rezervuarı doluncaya kadar sadece Yusufeli ve Artvin Barajı arasındaki 19 km nehir kesimi için geçerli olacaktır. Artvin Barajı rezervuarı oluştuktan sonra Yusufeli nin altında nehri kesimi kalmamış olacaktır. İnşaat Etkileri: Baraj gövde inşaatının kuru şartlarda yapılmasını sağlamak için Çoruh Nehri iki adet derivasyon tüneli ile derive edilecektir. Nehrin doğal akışı bundan etkilenmeyecektir. Su Tutulması Etkisi: Rezevuarda su tutulmasına detaylı iş programına göre inşaatın 76. ayında başlanacaktır. Teknik ölçüm ve izleme süreleri ve türbin ıslak testleri de buna dahildir. Rezervuarın dolma sürecinin doğal su akışına bağlı olmakla birlikte 6 9 ay süreceği kabul edilmektedir. ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 17 / 37

19 İlk doldurulma sürecinde Çoruh un Yusufeli Barajı ndan akması durdurulacak ve mansapta düzenli nehir akışı kesilmiş olacaktır. Yusufeli Barajı na en yakın kısımların kurumasını önlemek için bir derivasyon borusu ile mansaba su verilerek bu dönemde nehrin küçük bir çay gibi akması sağlanacaktır. Su seviyesinin su alma ağzı kotuna erişmesine kadar 4 doldurma aşamasında ( 39, 27,13,12 gün süre ile) dip savak kanalı ile mansaba 5-8 m 3 /sn su bırakılacaktır. Aradaki 3 günlük ölçme ve izleme süresinde (her biri 7 gün olmak üzere) gelen doğal akım aşağı bırakılacaktır. Türbin ıslak testleri sırasındaysa 107m 3 /sn su bırakılacaktır. Artvin Barajı nın Yusufeli Barajı ile aynı zamanda inşa edilmesi düşünüldüğünden ıslak testlerin yapılması planlanan zamanda bu testler sırasında bırakılan su zaten Artvin rezervuarına bırakılmış olacaktır. Artvin Barajı nın planlandığı gibi Yusufeli Barajı ile aynı zamanda yapılamaması durumunda ve ıslak testler için mansaba maksimum debide suyun bırakılması durumunda bile mansaba bırakılan bu suyun Yusufeli rezervuarının mansabında bulunan yerleşimler, tarım arazileri veya yollar için herhangi bir feyezan etkisi yapmayacağı (model hesapları ile) belirlenmiştir. İşletme Etkisi: Yusufeli rezervuarından mansaba bırakılacak su, pik zaman işletme düzenine bağlı bir şekilde günlük olarak dalgalı bir seyir gösterecektir. Her üç türbinin birlikte bırakacağı maksimum debi 321 m 3 /sn olacaktır. Artvin Barajı nın planlanan şekilde inşa edilmesi durumunda bu debi Artvin rezervuarında DSÜ 500 m kotuna erişecektir. Artvin rezervuarının üst kesimindeki hidrolik özelliklere etki önemsiz seviyede olacaktır. Artvin Barajı nın inşasının ertelenmesi durumunda, Yusufeli nin akışaşağısı, Deriner Rezervuarı nın, minimum işletim seviyesi üzerinde bir nehir kesiti olarak kalacaktır (Yusufeli Barajı nın, yaklaşık 28 km akışaşağısında). Bu bölümde, indirgenmiş sediman arzı ve ani yoğun akış etkileri arasındaki karşılıklı ilişki, derece derece indirgenmeye ve çakıl yatakları ile süprüntü malzemelerinin ani olarak yerlerinden edilmelerine neden olacaktır. En fazla hidrolik akıma maruz kalan kanal yapısının esas karakteri, hala, iri kaya parçaları ve kaya tabakalarından oluşan bir sabit yatak şeklinde olacaktır. Hidrolik model ile yapılan çalışmalar neticesinde her üç türbinin aynı anda çalışması ile mansaba bırakılacak su 321 m 3 /sn olacaktır ki bu Mayıs ayında gelen pik su akımının (395 m 3 /sn) oldukça altındadır ve akış rejiminin Yusufeli Projesi nin işletilmesinden dolayı değişmesi mansaptaki yerleşimlerde olumsuz etkiler yaratmayacaktır. Ayrıca Yusufeli ve Artvin barajları arasındaki bütün meskun yerlerin ulaşım yolları, Artvin Barajı inşa edilinceye kadar Yusufeli Barajı nın işletilmesinden etkilenmeyecektir. Aynı zamanda, su seviyesi, sulama amaçlı olarak, yalnızca nehirden sulama suyu sağlayan, Çoruh Nehri nin akış aşağısında ek su kullanımı için yeterli olacaktır. Ekolojik su bağımlılığı açısından ise, nehrin su çekilme kesiminde fazla bitki bulunmamaktadır, bulunan sınırlı bitki örtüsü de esasen doğal su dalgalanmalarına maruz kalmaktadır. Artvin Barajı inşa edilene kadar, akışaşağı koşullarına ilişkin temel endişe, su kaybıdır. Böylece, 30 m 3 /sn lik bir minimum akış (Q 7,10 : 22 m 3 /sn ve bu değerlerin %90 ve %84 aşılmasıyla bağlantılı istatistiksel analizlerle, 30 m 3 /sn lik minimum akış, akışaşağısı için güvenli bir değer olarak bulunmuştur), türbinler boyunca bir akış olmadığındaki tüm zamanlar için, nehir kıyısına ilişkin çevre amacıyla akışaşağı olarak sağlanacaktır. Çoruh Nehri nin orta kesitinde, diğerlerine nazaran daha iyi su kalitesi göz önüne alındığında, bu akışın, işletim sırasında, Proje nin akışaşağısında mevcut sucul yaşam ve atık uzaklaştırma kapasitesinin sürdürebilmek için yeterli olacağı düşünülmektedir. ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 18 / 37

20 Sedimanın Tutulması ve Mansap Etkileri Çoruh Nehri nde ölçülen askıdaki sediman miktarları Çoruh Nehri nin nehir ağzına taşıdığı askıdaki toplam sedimanın (6.22 milyon ton/yıl) % 83 ünün Muratlı Barajına kadarki Çoruh kademeli baraj sistemi tarafından tutulacağını göstermiştir Haziran ayında işletmeye alınan Muratlı Barajı ile (Çoruh kademeli baraj sisteminin ilk barajıdır) sedimanların Çoruh nehrinin Türk kesiminde tutularak Gürcistan a taşınamayacağı bir süreç başlamıştır. Aşağı Çoruh havzasında 2007 yılında işletmeye alınacak olan Deriner Barajı en fazla sediman tutma etkisini yaratacaktır. Deriner Barajı membadaki su toplama alanından elde edilecek tüm sedimanı tutma kapasitesinde olacaktır. Yusufeli ndeki sediman tutumu nehir ağzına ulaşan 7.49 milyon ton/yıl lık toplam miktarın sadece %0.28 i olmakta, bu da Yusufeli nin kendi başına akışaşağısına önemli bir etki yaratmayacağını göstermektedir. Orta Çoruh kesiminin (Yusufeli ve Artvin projeleri) sediman tutulması üzerindeki etkisi ise toplamın sadece %0.3 üdür. Askıdaki sedimanın % 83 ünün tutulması nehir ağzında bir takım değişikliklere neden olabilecektir. Mevcut Çoruh Nehri ağzı nispeten delta görünümlüdür. Sedimanların rezervuarda tutulmasının, özellikle o nehirde yapılan ilk baraj ile nehir deltalarında önemli etkilere yol açtığı bilinmektedir. Daha az sediman geldikçe Çoruh Nehir ağzı zaman içinde morfolojik olarak koy şekline dönüşebilecektir. Ancak morfolojik sürecin oluşması ve yaratacağı dinamik etkileşim ve sonuçları tahmin edilmesi çok zor hususlardır. Bu konuları ele almak için 1996 yılından itibaren Türkiye ve Gürcistan, mevcut durumu tespit eden bir belge oluşturmak ve sonrasında Türkiye tarafında barajların yapımından sonra oluşabilecek değişiklikleri saptamak için Çoruh nehri üzerinde, Gürcistan daki bölümü, Çoruh ağzı, Batum a kadarki Karadeniz sahil şeridi dahil, bir ölçüm ve izleme çalışması yapılması ve yürütülmesi için mutabık kalmışlardır. İki Taraf, sahil şeridi üzerinde önemli bir değişiklik oluştuğu takdirde bunun her iki tarafın uzmanlarınca incelenmesi hususunda anlaşmışlardır. Bu değişikliği Çoruh nehrinin Türk topraklarındaki kesiminde yapılan barajların yarattığı tespit edilirse, gereken sahil koruma tedbirleri üzerinde mutabakat sağlanması için ilgili hükümet makamları haberdar edilecektir. Hassas bölgelerdeki potansiyel etkiler göz önünde bulundurulduğunda, Çoruh Nehri aşağı kısımlarında herhangi bir koruma alanı bulunmamaktadır. Gürcistan Otoritelerinin Çoruh Deltası ile ilgili alanı doğa koruma alanı statüsüne alınması konusunda yürüttükleri çalışmalar bulunmaktadır. Çoruh Deltası yakınında, nehrin ağzının doğusunda Batum havaalanı gibi, büyük yapıların hali hazırda mevcut olduğu göz önünde bulundurulmalıdır. Gelecekte Gerçekleştirilmesi Planlanan Akışyukarıdaki Projelerin Yusufeli Rezervuarındaki Etkileri Rezervuarın memba tarafında yapımı planlanan projeler (membadaki ilk proje Arkun dur) sedimanların Yusufeli rezervuarına erişmesine engel olacak ve Yusufeli nde sediman tutulması azalacaktır. Ayrıca, Yusufeli rezervuarına giriş akımının hidrodinamik şartları da membadaki rezevuarlar nedeniyle etkilenecektir. Hidrodinamik simülasyon çalışmasına istinaden Arkun dan Yusufeli rezervuarına düzenli sıcaklıktaki akış ile termik tampon ve sıcaklık kapanı vazifesi görecek su depolama hacmi etkisi birleştiğinde Yusufeli nden çıkan akışın sıcaklığındaki dalgalanmaları daha da azaltacaktır. Mansaptaki sıcaklık derecesi seviyelerinin ortalama işletme şartları sıcaklık seviyeleri ile aynı mertebede olduğu ancak aylık ortalama minimumum 10 o C ın biraz üstüne çıktığı görülmüştür. Arkun un işletmeye alınmasından önce rezervuara gelen akışların farklı sıcaklıklarından kaynaklanan rezervuar alanındaki su sıcaklık derecelerindeki dalgalanmaların, Arkun Barajı ndan gelecek sıcaklığı sabit akışlar sayesinde ortadan kalkması beklenmektedir. ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU Revizyon : F Sf 19 / 37

YUSUFELİ BARAJI ve HES

YUSUFELİ BARAJI ve HES YUSUFELİ BARAJI ve HES Projenin Tanımı Yusufeli Barajı ve Hidroelektrik Santrali Projesi; Doğu Karadeniz Bölgesi nde, Çoruh Nehri üzerinde yer almaktadır. Çoruh Türkiye sınırları içinde 390 km lik bir

Detaylı

VI.2.6.1.1. Mansaptaki Baraj İnşaatları Bağlamında Aşağı Akışların İlgisi

VI.2.6.1.1. Mansaptaki Baraj İnşaatları Bağlamında Aşağı Akışların İlgisi Not: Aralık 2006 tarihli bu kısım Ağustos 2006 da yayımlanmış olan Kısım VI.2.6.1 in yerine geçmiştir. Bu bağlamda, Aralık 2006 da Ek P eklenmiştir. VI.2.6.1. İnşaat ve Su Tutulması Aşamasında Aşağı Akış

Detaylı

YUSUFELİ BARAJI VE HES

YUSUFELİ BARAJI VE HES TÜRKİYE CUMHURİYETİ ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ EMLAK VE KAMULAŞTIRMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI YUSUFELİ BARAJI VE HES YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI BÖLÜM 3 YENİDEN YERLEŞİMİN

Detaylı

EK C GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU

EK C GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU EK C GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ YUSUFELİ BARAJI VE HES PROJESİ ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRMESİ RAPORU GENEL VE TEKNİK TERİMLER SÖZLÜĞÜ Açıklığı ve tutarlılığı sağlamak adına bu bölümde; ÇED raporlarında

Detaylı

Ermenek Barajı Göl Alanı Genel Görünümü

Ermenek Barajı Göl Alanı Genel Görünümü Ermenek Barajı Göl Alanı Genel Görünümü Ermenek Barajı nın Konumu Ermenek Barajı tamamlanma tarihi itibari ile Türkiye deki en yüksek barajdır. Ermenek Barajı Avrupa nın en yüksek 6. barajıdır. Ermenek

Detaylı

Düzce nin Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri Çalıştayı 04 Aralık 2012, Düzce

Düzce nin Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri Çalıştayı 04 Aralık 2012, Düzce Düzce nin Çevre Sorunları ve Çözüm Önerileri Çalıştayı 04 Aralık 2012, Düzce İÇERİK Enerji Kaynakları HES Faaliyetlerinin Aşamaları Düzce İlindeki HES Faaliyetleri Karşılaşılan Çevresel Sorunlar Çözüm

Detaylı

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları

Hidroelektrik Enerji. Enerji Kaynakları Hidroelektrik Enerji Enerji Kaynakları Türkiye de kişi başına yıllık elektrik tüketimi 3.060 kwh düzeylerinde olup, bu miktar kalkınmış ve kalkınmakta olan ülkeler ortalamasının çok altındadır. Ülkemizin

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

KIZILIRMAK NEHRİ TAŞKIN RİSK HARİTALARI VE ÇORUM-OBRUK BARAJI MANSABI KIZILIRMAK YATAK TANZİMİ

KIZILIRMAK NEHRİ TAŞKIN RİSK HARİTALARI VE ÇORUM-OBRUK BARAJI MANSABI KIZILIRMAK YATAK TANZİMİ KIZILIRMAK NEHRİ TAŞKIN RİSK HARİTALARI VE ÇORUM-OBRUK BARAJI MANSABI KIZILIRMAK YATAK TANZİMİ Sunan Dr. Burak Turan NFB Mühendislik ve Müşavirlik Dr. Burak TURAN 1, Fayik TURAN 2, M. Denizhan BÜTÜN 3

Detaylı

SOKE RÜZGAR ENERJİ SANTRALİ PROJESİ, TÜRKİYE

SOKE RÜZGAR ENERJİ SANTRALİ PROJESİ, TÜRKİYE SOKE RÜZGAR ENERJİ SANTRALİ PROJESİ, TÜRKİYE Bu doküman, Söke Rüzgar Enerji Santrali Projesi nin (Söke RES) Gold Standard prosedürlerine uygun şekilde sertifikalandırılması sürecinin bir parçası olarak

Detaylı

YUSUFELİ BARAJI VE HES

YUSUFELİ BARAJI VE HES TÜRKİYE CUMHURİYETİ ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ EMLAK VE KAMULAŞTIRMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI YUSUFELİ BARAJI VE HES YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI BÖLÜM 1 GİRİŞ Çevre

Detaylı

ILISU PROJESİ. GAP ın can damarı Dicle - Fırat Nehirleri Türkiye su potansiyelinin yaklaşık % 28,5 ini oluşturmaktadır. FIRAT 17 % 458 m DİCLE 12 %

ILISU PROJESİ. GAP ın can damarı Dicle - Fırat Nehirleri Türkiye su potansiyelinin yaklaşık % 28,5 ini oluşturmaktadır. FIRAT 17 % 458 m DİCLE 12 % ILISU PROJESİ TANIMI ve TARİHÇESİ GAP ın can damarı Dicle - Fırat Nehirleri Türkiye su potansiyelinin yaklaşık % 28,5 ini oluşturmaktadır. GAP IN CAN DAMARI DİCLE-FIRAT NEHİRLERİ Türkiye su potansiyelinin

Detaylı

10. ÇEVRE İSTATİSTİKLERİ

10. ÇEVRE İSTATİSTİKLERİ TR41 Bölgesi 2008 2010 10. ÇEVRE İSTATİSTİKLERİ 10.1. Atık İstatistikleri 10.1.1. Belediye- Atık Hizmeti Verilen Nüfus ve Atık Miktarı 2008,2010 Toplam nüfus Belediye Anket uygulanan Anket uygulanan Atık

Detaylı

Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri Enerji Yatırımlarının Çevresel ve Sosyal Etkilerinin Değerlendirilmesi 29 Mart 2012

Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri Enerji Yatırımlarının Çevresel ve Sosyal Etkilerinin Değerlendirilmesi 29 Mart 2012 Enerji Yatırımları Fizibilite Raporu Hazırlanması Semineri Enerji Yatırımlarının Çevresel ve Sosyal Etkilerinin Değerlendirilmesi 29 Mart 2012 H.Bülent KADIOĞLU Çevre Mühendisi Golder Associates Sunum

Detaylı

BÖLÜM IV PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER

BÖLÜM IV PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER BÖLÜM IV PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER BÖLÜM IV. PROJENİN ÖNEMLİ ÇEVRESEL ETKİLERİ VE ALINACAK ÖNLEMLER IV.1. Önerilen Projenin Olası Etkilerinin Tanıtımı Diyarbakır AAT Projesi,

Detaylı

ANKARA İLİ ELEKTRİK ÜRETİM-TÜKETİM DURUMU

ANKARA İLİ ELEKTRİK ÜRETİM-TÜKETİM DURUMU ANKARA İLİ ELEKTRİK ÜRETİM- DURUMU Yusuf BAYRAK TEİAŞ APK Dairesi Başkanlığı Türkiye elektrik sistemi tümleşik bir sistemdir. Bölgelerin veya illerin coğrafi sınırları ile elektrik sistemi işletme bölgelerinin

Detaylı

BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU

BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU BGT Mavi Enerji Elektrik Üretim Dağıtım Pazarlama Sanayi ve Ticaret SU KENARI HİDROELEKTRİK SANTRALİ BGT MAVİ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM TİC. A.Ş. 8,566 MW SUKENARI HİDROELEKTRİK SANTRALI PROJE BİLGİ NOTU

Detaylı

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler

Yıllar 2015 2016 2017 2018 2019 PROJE ADIMI - FAALİYET. Sorumlu Kurumlar. ÇOB, İÇOM, DSİ, TİM, Valilikler, Belediyeler ÇOB, İÇOM, Valilikler 1. HAVZA KORUMA PLANI KURUM VE KURULUŞLARIN KOORDİNASYONUNUN 2. SAĞLANMASI 3. ATIK SU ve ALTYAPI YÖNETİMİ 3.1. Göl Yeşil Kuşaklama Alanındaki Yerleşimler Koruma Planı'nda önerilen koşullarda önlemlerin

Detaylı

CEV 314 Yağmursuyu ve Kanalizasyon

CEV 314 Yağmursuyu ve Kanalizasyon CEV 314 Yağmursuyu ve Kanalizasyon Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Türkiye Çevre Durum Raporu 2011 www.csb.gov.tr/turkce/dosya/ced/tcdr_20 11.pdf A3 Su ve Su Kaynakları 3.4 Kentsel

Detaylı

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi

Fiziki Özellikleri. Coğrafi Konumu Yer Şekilleri İklimi KİMLİK KARTI Başkent: Roma Yüz Ölçümü: 301.225 km 2 Nüfusu: 60.300.000 (2010) Resmi Dili: İtalyanca Dini: Hristiyanlık Kişi Başına Düşen Milli Gelir: 29.500 $ Şehir Nüfus Oranı: %79 Ekonomik Faal Nüfus

Detaylı

BARAJLAR VE HİDROELEKTRİK YERİ

BARAJLAR VE HİDROELEKTRİK YERİ BARAJLAR VE HİDROELEKTRİK SANTRALLERİN ÇED DEKİ YERİ Barajların ÇED Yönetmeliği ndeki ndeki Yeri Ek-1 1 Listesi, Madde 15, Su depolama tesisleri (Göl( l hacmi 10 milyon m3 ve üzeri olan Baraj ve Göletler)

Detaylı

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri

Doğal Su Ekosistemleri. Yapay Su Ekosistemleri Okyanuslar ve denizler dışında kalan ve karaların üzerinde hem yüzeyde hem de yüzey altında bulunan su kaynaklarıdır. Doğal Su Ekosistemleri Akarsular Göller Yer altı su kaynakları Bataklıklar Buzullar

Detaylı

BÖLÜM 11 KÜMÜLATİF ETKİLERİN DEĞERLENDIRILMESI

BÖLÜM 11 KÜMÜLATİF ETKİLERİN DEĞERLENDIRILMESI BÖLÜM 11 KÜMÜLATİF ETKİLERİN DEĞERLENDIRILMESI Sayfa i İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... İİ TABLOLAR DİZİNİ... İİ ŞEKİLLER DİZİNİ... İİ 11. KÜMÜLATİF ETKİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ... 1 11.1. GİRİŞ... 1 11.2. TÜRKİYE-YUNANİSTAN

Detaylı

MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU

MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU MONDİ TİRE KUTSAN KAĞIT VE AMBALAJ SANAYİİ A.Ş. ATIKSUDAN BİYOGAZ ELDESİ TESİSİ PROJE BİLGİ NOTU 2007 yılında uluslararası kağıt ve ambalaj grubu Mondi Grup un bir parçası haline gelen, Mondi Tire Kutsan

Detaylı

PRESTİJ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş.

PRESTİJ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized Public Disclosure Authorized PRESTİJ ENERJİ ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. ÇEVRE YÖNETİM PLANI GİRESUN İLİ, ÇAMOLUK İLÇESİ ANKARA

Detaylı

DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN

DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN DOĞU KARADENĠZ BÖLGESĠNDE HEYELAN Heyelan ya da toprak kayması, zemini kaya veya yapay dolgu malzemesinden oluşan bir yamacın yerçekimi, eğim, su ve benzeri diğer kuvvetlerin etkisiyle aşağı ve dışa doğru

Detaylı

Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü

Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü Güney Akım Açık Deniz Boru Hattı Türkiye Bölümü Çevresel ve Sosyal Etki Değerlendirmesi (ÇSED) - Ekler Haziran 2014 Ek 2.1: Ulusal Mevzuat URS-EIA-REP-203876 Genel Çevre Kanunu, Sayı: 2872 ÇED Yönetmeliği

Detaylı

128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ AÇIKLAMA RAPORU

128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ AÇIKLAMA RAPORU AKÇAKALE KÖYÜ (MERKEZ/GÜMÜŞHANE) 128 ADA 27 VE 32 PARSEL NUMARALI TAŞINMAZLARA YÖNELİK 1/5000 ÖLÇEKLİ NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU 2016 AKÇAKALE KÖYÜ-MERKEZ/GÜMÜŞHANE 128 ADA 27 VE 32 NUMARALI PARSELLERE

Detaylı

HEYELAN ETÜT VE ARAZİ GÖZLEM FORMU

HEYELAN ETÜT VE ARAZİ GÖZLEM FORMU HEYELAN ETÜT VE ARAZİ GÖZLEM FORMU İL HEYELAN AKTİVİTE DURUMU Olmuş Muhtemel Her ikisi FORMU DÜZENLEYENİN İLÇE AFETİN TARİHİ ADI SOYADI BELDE ETÜT TARİHİ TARİH KÖY GENEL HANE/NÜFUS İMZA MAH./MEZRA/MEVKİİ

Detaylı

HİSAR REG. VE HES BİLGİ NOTU

HİSAR REG. VE HES BİLGİ NOTU HİSAR REG. VE HES BİLGİ NOTU ODAŞ ELEKTRİK ÜRETİM SAN. TİC. A.Ş. 2015 ŞUBAT HİSAR HİDRO ELEKTRİK SANRALİ PROJE BİLGİ NOTU : Hisar Regülatörü ve HES projesi Marmara bölgesinde Sakarya Nehri üzerinde Bilecik

Detaylı

TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU

TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU TELKO ENERJİ ÜRETİM TURİZM SAN. ve TİC. A.Ş. EDİNCİK BİYOGAZ PROJESİ PROJE BİLGİ NOTU Ülkemizde, gıda ve elektrik enerjisine olan ihtiyaç, sanayileşme, ekonomik gelişme ve nüfus artışı gibi nedenlerden

Detaylı

STANDARD ŞUBAT 2010 DOĞA. Fotoğraflar: Eray ÇAĞLAYAN

STANDARD ŞUBAT 2010 DOĞA. Fotoğraflar: Eray ÇAĞLAYAN DOĞA Fotoğraflar: Eray ÇAĞLAYAN 100 Çoruh Vadisi: Suya Gömülecek Miras Eray ÇAĞLAYAN Doğa Derneği Bozayı Araştırma ve Koruma Projesi Sorumlusu Çoruh Vadisi, Türkiye deki 305 Önemli Doğa Alanı ndan bir

Detaylı

19 KÜMÜLATİF ETKİ DEĞERLENDİRMESİ... 2 19.1 GİRİŞ... 2 19.2 KILAVUZ... 2 19.3 KAPSAM VE METODOLOJİ... 2

19 KÜMÜLATİF ETKİ DEĞERLENDİRMESİ... 2 19.1 GİRİŞ... 2 19.2 KILAVUZ... 2 19.3 KAPSAM VE METODOLOJİ... 2 İçindekiler Tablosu 19 KÜMÜLATİF ETKİ DEĞERLENDİRMESİ... 2 19.1 GİRİŞ... 2 19.2 KILAVUZ... 2 19.3 KAPSAM VE METODOLOJİ... 2 19.3.1 Mekansal Kapsam... 2 19.3.2 Zamansal Kapsam... 2 19.3.3 Değerlendirme

Detaylı

HES PROJELERİNDE ÇEVRE, EKONOMİ VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK MART, 2010 ANKARA

HES PROJELERİNDE ÇEVRE, EKONOMİ VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK MART, 2010 ANKARA HES PROJELERİNDE ÇEVRE, EKONOMİ VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK MART, 2010 ANKARA SUNU KAPSAMI TÜRKİYE DE HES PROJELERİNİN GEÇMİŞİ FİNANSMAN İHTİYACI FİNANSMAN İLE İLGİLİ AKTÖRLER KARŞILAŞILAN GÜÇLÜKLER ILISU ÖRNEĞİ

Detaylı

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI EK-2 FAALİYET BAŞVURU FORMU

T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI EK-2 FAALİYET BAŞVURU FORMU 1. Başvuru sahibine ilişkin bilgiler: 1.1 Adı Soyadı 1.2 Adresi 1.3 T.C. Kimlik No 1.4 Telefon (GSM) 1.5 E-Posta 2. Firmaya ilişkin bilgiler: 2.1 Firma Adı 2.2 Adresi 2.3 Telefon No 2.4 Faks No 2.5 Sicil

Detaylı

AYVACIK 5 MW Rüzgar Enerji Santrali

AYVACIK 5 MW Rüzgar Enerji Santrali AYVACIK 5 MW Rüzgar Enerji Santrali Bu doküman, Ayvacık Rüzgar Enerji Santralinin Gold Standard prosedürlerine uygun şekilde sertifikalandırılması sürecinin bir parçası olarak hazırlanmıştır ve projeye

Detaylı

Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal

Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal Arazi verimliliği artırılacak, Proje alanında yaşayan yöre halkının geçim şartları iyileştirilecek, Hane halkının geliri artırılacak, Tarımsal kaynaklı kirlilik azaltılacak, Marjinal alanlar üzerindeki

Detaylı

GAP BÖLGESİNDE YER ALAN İLLERİN YATIRIM FAALİYETLERİ BÖLGESEL TOPLANTISI

GAP BÖLGESİNDE YER ALAN İLLERİN YATIRIM FAALİYETLERİ BÖLGESEL TOPLANTISI T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI GAP BÖLGESİNDE YER ALAN İLLERİN YATIRIM FAALİYETLERİ BÖLGESEL TOPLANTISI Prof. Dr. Veysel EROĞLU Çevre ve Orman Bakanı 18 Ağustos 2009 - Şanlıurfa GÜNEYDOĞU ANADOLU PROJESİ

Detaylı

HANGİ ÇEVRE? HANGİ AKIŞ?

HANGİ ÇEVRE? HANGİ AKIŞ? HANGİ ÇEVRE? HANGİ AKIŞ? Yrd.Doç.Dr. Oğuz KURDOĞLU KTÜ Orman Fakültesi Oğuz KURDOĞLU, 21.11.2013 Mövenpick-Ankara 2 Maliyetleri kim karşılayacak? Oğuz KURDOĞLU, 21.11.2013 Mövenpick-Ankara 3 Oğuz KURDOĞLU,

Detaylı

TEİAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TEİAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEİAŞ 154kV (Hirfanlı-Cihanbeyli)Brş.-KuluTM EİH TEİAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 154kV (Hirfanlı Cihanbeyli) Brş.- Kulu TM Enerji İletim Hattı ÇEVRE YÖNETİM PLANI ( Ankara- Konya ) ANKARA

Detaylı

Ö:1/5000 25/02/2015. Küçüksu Mah.Tekçam Cad.Söğütlü İş Mrk.No:4/7 ALTINOLUK TEL:0 533 641 14 59 MAİL:altinoluk_planlama@hotmail.

Ö:1/5000 25/02/2015. Küçüksu Mah.Tekçam Cad.Söğütlü İş Mrk.No:4/7 ALTINOLUK TEL:0 533 641 14 59 MAİL:altinoluk_planlama@hotmail. ÇANAKKALE İli, AYVACIK İLÇESİ, KÜÇÜKKUYU BELDESİ,TEPE MAHALLESİ MEVKİİ I17-D-23-A PAFTA, 210 ADA-16 PARSELE AİT REVİZYON+İLAVE NAZIM İMAR PLANI DEĞİŞİKLİĞİ AÇIKLAMA RAPORU Ö:1/5000 25/02/2015 Küçüksu Mah.Tekçam

Detaylı

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür

TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR. Osman İYİMAYA Genel Müdür TABİAT VARLIKLARINI KORUMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ENERJİ VE ÇEVRE POLİTİKALARI AÇISINDAN RESLER VE KORUNAN ALANLAR Osman İYİMAYA Genel Müdür Enerji hayatımızın vazgeçilmez bir parçası olarak başta sanayi, teknoloji,

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI Dr. Gülnur GENÇLER ABEŞ Çevre Yönetimi ve Denetimi Şube Müdürü Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 06/02/2016 YENİLENEBİLİR ENERJİ NEDİR? Sürekli devam eden

Detaylı

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158

5. Ünite. ÇEVRE ve TOPLUM. 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154. 2. Çevre Sorunları... 156. Konu Değerlendirme Testi... 158 412 5. Ünite ÇEVRE ve TOPLUM 1. Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz?... 154 2. Çevre Sorunları... 156 Konu Değerlendirme Testi... 158 153 Doğadan Nasıl Yararlanıyoruz? 413 414 İNSANLARIN DOĞAL ÇEVREYİ KULLANMA

Detaylı

Su Kaynakları Mühendisliği 3. Hafta-Bağlamalar

Su Kaynakları Mühendisliği 3. Hafta-Bağlamalar Beykent Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü 2013-2014 Güz Yarıyılı Su Kaynakları Mühendisliği 3. Hafta-Bağlamalar Y.Doç.Dr. V.Ş. Özgür Kırca kircave@itu.edu.tr 1 Genel Tanımlar Kabartma yapıları -->

Detaylı

MARMARA BÖLGESİNDEKİ HAVZA KORUMA EYLEM PLANI

MARMARA BÖLGESİNDEKİ HAVZA KORUMA EYLEM PLANI MARMARA BÖLGESİNDEKİ HAVZA KORUMA EYLEM PLANI 1 İÇERİK 1. HAVZA KORUMA EYLEM PLANLARI 2. MARMARA VE SUSURLUK HAVZALARI 3. ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ 4. HAVZA YÖNETİM YAPILANMASI 5. NEHİR HAVZA YÖNETİM

Detaylı

GÖKÇESU (MENGEN-BOLU) BELDESİ, KADILAR KÖYÜ SİCİL 112 RUHSAT NOLU KÖMÜR MADENİ SAHASI YER ALTI PATLAYICI MADDE DEPOSU NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU

GÖKÇESU (MENGEN-BOLU) BELDESİ, KADILAR KÖYÜ SİCİL 112 RUHSAT NOLU KÖMÜR MADENİ SAHASI YER ALTI PATLAYICI MADDE DEPOSU NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU GÖKÇESU (MENGEN-BOLU) BELDESİ, KADILAR KÖYÜ SİCİL 112 RUHSAT NOLU KÖMÜR MADENİ SAHASI YER ALTI PATLAYICI MADDE DEPOSU NAZIM İMAR PLANI AÇIKLAMA RAPORU Planlama Alanı : Bolu ili, Mengen ilçesi, Kadılar

Detaylı

TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI

TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI T.C. ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI SU YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TAŞKIN YÖNETİMİNDE MODELLEME ÇALIŞMALARI Tuğçehan Fikret GİRAYHAN Orman ve Su İşleri Uzmanı 17.11.2015- ANTALYA İÇERİK Taşkın Kavramı ve Türkiye

Detaylı

ARTVİN VALİLİĞİ İL İDARE KURULU MÜDÜRLÜĞÜ. 13.01.2007 tarih ve 470 sayılı yazısı ile görevlendirilen komisyonca hazırlanan,

ARTVİN VALİLİĞİ İL İDARE KURULU MÜDÜRLÜĞÜ. 13.01.2007 tarih ve 470 sayılı yazısı ile görevlendirilen komisyonca hazırlanan, ARTVİN VALİLİĞİ İL İDARE KURULU MÜDÜRLÜĞÜ 13.01.2007 tarih ve 470 sayılı yazısı ile görevlendirilen komisyonca hazırlanan, YUSUFELİ BARAJI ve HES PROJESİNDEN ETKİLENEN KÖYLER VE KÖY ALTI YERLEŞİMLER İLE

Detaylı

BALIKESİR-ÇANAKKALE PLANLAMA BÖLGESİ 1/100.000 ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI 3. FAALİYET RAPORU

BALIKESİR-ÇANAKKALE PLANLAMA BÖLGESİ 1/100.000 ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI 3. FAALİYET RAPORU BALIKESİR-ÇANAKKALE PLANLAMA BÖLGESİ 1/100.000 ÖLÇEKLİ ÇEVRE DÜZENİ PLANI 3. FAALİYET RAPORU TEMMUZ 2012 YÜKLENİCİ: DOĞUKAN & BHA İŞ ORTAKLIĞI 1 "Balıkesir-Çanakkale Planlama Bölgesi 1/100 000 Ölçekli

Detaylı

HİDROELTRİK SANTARALLERİ

HİDROELTRİK SANTARALLERİ HİDROELTRİK SANTARALLERİ Bir miktar yükseklik kazandırılmış akışkanın(suyun) potansiyel enerjisine hidrolik enerji denir. Bu enerjiyi önce çeşitli düzeneklerle mekanik enerjiye, ordanda elektrik enerjisine

Detaylı

TC ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI ÇED ve PLANLAMA GENEL MÜDÜRLM MADENCİLİK PROJELERİNE AİT ÇED RAPORLARINDA VE PROJE TANITIM DOSYLARI

TC ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI ÇED ve PLANLAMA GENEL MÜDÜRLM MADENCİLİK PROJELERİNE AİT ÇED RAPORLARINDA VE PROJE TANITIM DOSYLARI MADENCİLİK PROJELERİNE AİT ÇED RAPORLARINDA VE PROJE TANITIM DOSYLARI MADENCİLİK PROJELERİNE AİT ÇED RAPORLARI VE PROJE TANITIM DOSYASINDA YER ALAN KONULAR 3 ANA GRUPTA TOPLANMAKTADIR 1- PROJE ALANI VE

Detaylı

SOMA DAN SONRA: TÜRKİYE DE ENERJİ KAYNAKLARI, ÜRETİM VE TÜKETİMİ, ALTERNATİF ENERJİLER, ENERJİ POLİTİKALARI 18 HAZİRAN 2014

SOMA DAN SONRA: TÜRKİYE DE ENERJİ KAYNAKLARI, ÜRETİM VE TÜKETİMİ, ALTERNATİF ENERJİLER, ENERJİ POLİTİKALARI 18 HAZİRAN 2014 SOMA DAN SONRA: TÜRKİYE DE ENERJİ KAYNAKLARI, ÜRETİM VE TÜKETİMİ, ALTERNATİF ENERJİLER, ENERJİ POLİTİKALARI 18 HAZİRAN 2014 İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ 1 TÜRKİYE DE HİDROELEKTRİK ENERJİ Prof. Dr. Bihrat

Detaylı

DERİVASYON VE DİPSAVAK TASARIMI İnş. Y. Müh. MURAT IŞILDAK

DERİVASYON VE DİPSAVAK TASARIMI İnş. Y. Müh. MURAT IŞILDAK KONU: SUNUM YAPAN: DERİVASYON VE DİPSAVAK TASARIMI İnş. Y. Müh. MURAT IŞILDAK Sunum İçeriği o Derivasyon Tipleri ve Kullanıldıkları durumlar Açık kanallı derivasyon Kondüvi (Aç-kapa Tünel) Tünel o Alpaslan

Detaylı

EK-3 NEWMONT-OVACIK ALTIN MADENİ PROJESİ KEMİCE (DÖNEK) DERESİ ÇEVİRME KANALI İÇİN TAŞKIN PİKİ HESAPLAMALARI

EK-3 NEWMONT-OVACIK ALTIN MADENİ PROJESİ KEMİCE (DÖNEK) DERESİ ÇEVİRME KANALI İÇİN TAŞKIN PİKİ HESAPLAMALARI EK-3 NEWMONT-OVACIK ALTIN MADENİ PROJESİ KEMİCE (DÖNEK) DERESİ ÇEVİRME KANALI İÇİN TAŞKIN PİKİ HESAPLAMALARI Hydrau-Tech Inc. 33 W. Drake Road, Suite 40 Fort Collins, CO, 80526 tarafından hazırlanmıştır

Detaylı

İMAR PLANINA ESAS JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT RAPORU

İMAR PLANINA ESAS JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT RAPORU AR TARIM SÜT ÜRÜNLERİ İNŞAAT TURİZM ENERJİ SANAYİ TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ İMAR PLANINA ESAS JEOLOJİK-JEOTEKNİK ETÜT RAPORU ÇANAKKALE İLİ GELİBOLU İLÇESİ SÜLEYMANİYE KÖYÜ TEPELER MEVKİİ Pafta No : ÇANAKKALE

Detaylı

Su Depolama Tesislerinin çevreye olabilecek önemli etkileri şöyle sıralanabilir:

Su Depolama Tesislerinin çevreye olabilecek önemli etkileri şöyle sıralanabilir: SU DEPOLAMA TESİSLERİ Çevresel Etkiler: Su Depolama Tesislerinin çevreye olabilecek önemli etkileri şöyle sıralanabilir: İnşaat Aşamasındaki Olası Etkiler İnşaat aşamasında tesisle ilgili olarak servis

Detaylı

TEİAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TEİAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEİAŞ 154 kv Ilgın TM TEİAŞ TÜRKİYE ELEKTRİK İLETİM A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 154 kv Ilgın TM ÇEVRE YÖNETİM PLANI (KONYA İLİ ) ANKARA AĞUSTOS 2009 1 TEİAŞ 154 kv Ilgın TM BÖLÜM - 1 GENEL İLKELER 2 TEİAŞ 154

Detaylı

İSTANBUL UN ÇEVRE SORUNLARI

İSTANBUL UN ÇEVRE SORUNLARI TMMOB ÇEVRE MÜHENDİSLERİ ODASI İSTANBUL ŞUBESİ İSTANBUL UN ÇEVRE SORUNLARI 05.06.2014 MEGA PROJELER VE SU HAVZALARINA ETKİSİ 3. HAVALİMANI PROJESİ KANAL İSTANBUL SU HAVZALARININ DURUMU VE KURAKLIK TEHLİKESİ

Detaylı

DÜZCE NİN ÇEVRE SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ÇALIŞTAYI 4 ARALIK 2012 I. OTURUM OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. SÜLEYMAN AKBULUT

DÜZCE NİN ÇEVRE SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ÇALIŞTAYI 4 ARALIK 2012 I. OTURUM OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. SÜLEYMAN AKBULUT DÜZCE NİN ÇEVRE SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ ÇALIŞTAYI 4 ARALIK 2012 I. OTURUM OTURUM BAŞKANI: PROF. DR. SÜLEYMAN AKBULUT YÖNETİCİ ÖZETİ Düzce Valiliği ve Düzce Üniversitesi nin birlikte düzenlemiş olduğu

Detaylı

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3

Tablo : Türkiye Su Kaynakları potansiyeli. Ortalama (aritmetik) Yıllık yağış 642,6 mm Ortalama yıllık yağış miktarı 501,0 km3 Dünyadaki toplam su miktarı 1,4 milyar km3 tür. Bu suyun % 97'si denizlerde ve okyanuslardaki tuzlu sulardan oluşmaktadır. Geriye kalan yalnızca % 2'si tatlı su kaynağı olup çeşitli amaçlar için kullanılabilir

Detaylı

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN

HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN HİDROLOJİ Doç.Dr.Emrah DOĞAN 1-1 YARDIMCI DERS KİTAPLARI VE KAYNAKLAR Kitap Adı Yazarı Yayınevi ve Yılı 1 Hidroloji Mehmetçik Bayazıt İTÜ Matbaası, 1995 2 Hidroloji Uygulamaları Mehmetçik Bayazıt Zekai

Detaylı

TRA1 FLORA. Erzurum Erzincan Bayburt FAUNA

TRA1 FLORA. Erzurum Erzincan Bayburt FAUNA TRA1 FLORA Erzurum Erzincan Bayburt FAUNA Avrupa dan Asya ya geçiş, saatten saate belli oluyor. Yiten ormanların yerini sık ve bitek çayırlar alıyor. Tepeler yassılaşıyor. Bizim ormanlarımızda bulunmayan

Detaylı

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ

ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ ULUSAL HAVZA YÖNETİM STRATEJİSİ Bayram HOPUR Entegre Projeler Uygulama Şube Müdürü Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü www.cem.gov.tr 3. Ulusal Taşkın Sempozyumu- 29.04.2013 İstanbul ULUSAL

Detaylı

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE NİN RÜZGAR ENERJİSİ POLİTİKASI ZEYNEP GÜNAYDIN ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI ENERJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ GİRİŞ POTANSİYEL MEVZUAT VE DESTEK MEKANİZMALARI MEVCUT DURUM SONUÇ Türkiye Enerji

Detaylı

Ek Form-2 İŞLETME PROJESİ BÖLÜM I RUHSAT BİLGİLERİ

Ek Form-2 İŞLETME PROJESİ BÖLÜM I RUHSAT BİLGİLERİ Ek Form-2 İŞLETME PROJESİ 1.1. Ruhsat Sahasının İli : İlçesi : Beldesi : Köyü : Ruhsat Numarası : Ruhsat Grubu : I (a) Maden Cinsi : BÖLÜM I RUHSAT BİLGİLERİ 1.2. Ruhsat Sahibinin Adı Soyadı : Adres :

Detaylı

İZMİR KEMALPAŞA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÜNEŞ SANTRALİ UYGULAMASI

İZMİR KEMALPAŞA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÜNEŞ SANTRALİ UYGULAMASI İZMİR KEMALPAŞA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÜNEŞ SANTRALİ UYGULAMASI Mustafa Orçun ÖZTÜRK mustafaozturk@kosbi.org.tr ÖZET Günümüzde fosil yakıtlarının sonunun gelecek olması maliyetlerinin fazla olması ve

Detaylı

Su Yapıları Örnekleri

Su Yapıları Örnekleri Gazi Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, İnşaat Mühendisliği IM 101 İnşaat Mühendisliğine Giriş Su Yapıları Örnekleri Arş. Gör. Dr. İbrahim UÇAR 11 Kasım 2015 Baraj Kullanım Amaçları Su Temini Sulama Taşkın

Detaylı

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı

Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı Dr. Rüstem KELEŞ SASKİ Genel Müdürü ADASU Enerji AŞ. YK Başkanı Konunun önemi Belediyelerin enerji kaynakları; Hidrolik Bio kütle Bu kaynaklardan belediyeler nasıl yararlanabilir, Yenilenebilir enerji

Detaylı

BÜYÜK MELEN HAVZASI ENTEGRE KORUMA VE SU YÖNETİMİ. Prof. Dr. İzzet Öztürk İTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü

BÜYÜK MELEN HAVZASI ENTEGRE KORUMA VE SU YÖNETİMİ. Prof. Dr. İzzet Öztürk İTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü BÜYÜK MELEN HAVZASI ENTEGRE KORUMA VE SU YÖNETİMİ Prof. Dr. İzzet Öztürk İTÜ Çevre Mühendisliği Bölümü GÜNDEM Büyük Melen Havzası nın Konumu ve Önemi Büyük Melen Havzası ndan İstanbul a Su Temini Projesi

Detaylı

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili Dünya nüfusunun, kentleşmenin ve sosyal hayattaki refah düzeyinin hızla artması, Sanayileşmenin

Detaylı

SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ

SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ Bu Tebliğ, 12 Mart 1989 tarihli ve 20106 sayılı Resmî Gazete de yayınlanmıştır. Amaç Madde 1 - Bu tebliğ, 9 Ağustos 1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre

Detaylı

Bu Yönetmelik Gölyaka Belediye Meclisinin 05.07.2002 tarih ve 2002/5 Sayılı Kararı ile kabul edilmiştir.

Bu Yönetmelik Gölyaka Belediye Meclisinin 05.07.2002 tarih ve 2002/5 Sayılı Kararı ile kabul edilmiştir. -2002- Bu Yönetmelik Gölyaka Belediye Meclisinin 05.07.2002 tarih ve 2002/5 Sayılı Kararı ile kabul edilmiştir. İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM Sayfa No : Amaç 2 Kapsam 2 İKİNCİ BÖLÜM Katı Atıkların Depolanması,

Detaylı

VAHŞİ DEPOLAMA SAHALARININ ISLAHI

VAHŞİ DEPOLAMA SAHALARININ ISLAHI VAHŞİ DEPOLAMA SAHALARININ ISLAHI Vahşi mi? Atıkların gelişigüzel tabiata dökülmesiyle Koku kirliliği Yüzey suyu kirliliği Yeraltı suyu kirliliği Atıkların çevreye dağılması Kirliliğin, atıklardan beslenen

Detaylı

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ

4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ 4. Ünite ÜRETTİKLERİMİZ Ekonomi: İnsanların geçimlerini sürdürmek için yaptıkları her türlü üretim, dağıtım, pazarlama ve tüketim faaliyetlerinin ilke ve yöntemlerini inceleyen bilim dalına ekonomi denir.

Detaylı

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum

Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti. Politika ve Strateji Geliştirme. Ozon Tabakasının Korunması. İklim Değişikliği Uyum Politika ve Strateji Geliştirme Sera Gazlarının İzlenmesi ve Emisyon Ticareti Ozon Tabakasının Korunması İklim Değişikliği Uyum 1 Birleşmiş Milletler İklim değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve ilgili uluslararası

Detaylı

ACWA GÜÇ ELEKTRİK İŞLETME VE YÖNETİM SANAYİ VE TİCARET A.Ş.

ACWA GÜÇ ELEKTRİK İŞLETME VE YÖNETİM SANAYİ VE TİCARET A.Ş. ACWA GÜÇ ELEKTRİK İŞLETME VE YÖNETİM SANAYİ VE TİCARET A.Ş. ACWA GÜÇ KIRIKKALE ENERJİ İLETİM HATTI PROJESİ ÇEVRESEL VE SOSYAL YÖNETİM VE İZLEME PLANI MGS PROJJE MÜŞAVİİRLİİK MÜHENDİİSLİİK TİİCARET LTD..ŞTİİ..

Detaylı

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA

TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA TARIMSAL ORMANCILIK (AGROFORESTRY) Prof. Dr. İbrahim TURNA Ülkemizde Tarımsal Ormancılık Çalışmaları Ülkemizde tarımsal ormancılık çalışmalarını anlayabilmek için ülkemiz topraklarının yetişme ortamı özellikleri

Detaylı

3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul

3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul 3. Ulusal Taşkın Sempozyumu, 29-30 Nisan 2013, İstanbul Taşkınların Sebepleri, Ülkemizde Yaşanmış Taşkınlar ve Zararları, CBS Tabanlı Çalışmalar Taşkın Tehlike Haritaları Çalışmaları Sel ve Taşkın Strateji

Detaylı

ATIKLARIN DÜZENLİ DEPOLANMASINA DAİR YÖNETMELİK

ATIKLARIN DÜZENLİ DEPOLANMASINA DAİR YÖNETMELİK ATIKLARIN DÜZENLİ DEPOLANMASINA DAİR YÖNETMELİK Lisans başvurusu Düzenli depolama tesisleri için tesisin bulunduğu belediyeden usulüne göre alınmış izin veya ruhsat üzerine Bakanlıktan lisans alınması

Detaylı

ÇED SÜRECİNE HALKIN KATILIMI TOPLANTISI 26 Mayıs 2009 Erzin/HATAY

ÇED SÜRECİNE HALKIN KATILIMI TOPLANTISI 26 Mayıs 2009 Erzin/HATAY ÇED SÜRECİNE HALKIN KATILIMI TOPLANTISI 26 Mayıs 2009 Erzin/HATAY Çevre ve Denizcilik Mevzuatına Uyum Kıyı Tesisi İşletme İzinleri Kıyıda ve Denizde Uygulama İmar Planları Gemi Atık Proje Raporları ve

Detaylı

Büyükşehir Alanlarında Kırsal Arazisi Kullanımına Yönelik Plan Altlık Gereksinimleri,

Büyükşehir Alanlarında Kırsal Arazisi Kullanımına Yönelik Plan Altlık Gereksinimleri, Büyükşehir Alanlarında Kırsal Arazisi Kullanımına Yönelik Plan Altlık Gereksinimleri, KIRSAL ARAZİ YÖNETİMİNDE ANALİTİK VERİLERİN ELDE EDİLMESİ VE SENTEZ PAFTALARININ ÜRETİLMESİ; Prof. Dr. Yusuf KURUCU

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü MADEN ARAMA PROJELERİNE YÖNELİK UYGULAMA TALİMATI

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü MADEN ARAMA PROJELERİNE YÖNELİK UYGULAMA TALİMATI Sayfa1 MADEN ARAMA PROJELERİNE YÖNELİK UYGULAMA TALİMATI 03.10.2013 tarihli ve 28784 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği nin 5. Maddesi gereği, 26. Maddesi kapsamında yer

Detaylı

T.C. MERSİN BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI

T.C. MERSİN BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI T.C. MERSİN BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARINA DAYALI ÜRETİM TESİSİ ALANI(ALAKÖPRÜ HİDROELEKTRİK SANTRALİ) 1/5000 ÖLÇEKLİ NAZIM İMAR PLANI PLAN İZAH RAPORU HAZIRLAYAN: MUZAFFER

Detaylı

YUSUFELİ BARAJI VE HES

YUSUFELİ BARAJI VE HES TÜRKİYE CUMHURİYETİ ENERJİ VE TABİİ KAYNAKLAR BAKANLIĞI DEVLET SU İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ EMLAK VE KAMULAŞTIRMA DAİRESİ BAŞKANLIĞI YUSUFELİ BARAJI VE HES YENİDEN YERLEŞİM EYLEM PLANI YÖNETİCİ ÖZETİ Çevre

Detaylı

Ergene Havzası Koruma Eylem Planı 15 başlıktan meydana gelmektedir.

Ergene Havzası Koruma Eylem Planı 15 başlıktan meydana gelmektedir. Ergene Havzası Koruma Eylem Planı 15 başlıktan meydana gelmektedir. ERGENE HAVZA KORUMA EYLEM PLANI 1. Dere yatakları temizleniyor, 2. Belediye AAT leri DSİ tarafından inşa ediliyor, 3. Islah Organize

Detaylı

MAĞARALARI VE YERLEŞİM ALANI

MAĞARALARI VE YERLEŞİM ALANI TÜRKİYE DOĞAL VE KÜLTÜREL VARLIKLARI ENVANTERİ ENV. NO. 58.01.0.02 ÇİMENYENİCE KÖYÜ, KÖROĞLU TEPELERİ, I39-a4 MAĞARALARI VE YERLEŞİM ALANI İL SİVAS İLÇE HAFİK MAH.-KÖY VE MEVKİİ Çimenyenice Köyü GENEL

Detaylı

D U M A N K A Y A İ N Ş A A T. Kurtköy Flex LEED UYGULAMALARI

D U M A N K A Y A İ N Ş A A T. Kurtköy Flex LEED UYGULAMALARI Kurtköy Flex LEED UYGULAMALARI Dumankaya Kurtköy Flex Konsept; Bölgede farklılık oluşturacak bir proje, Büyük lobi alanı, Toplantı odaları, Terasta yüzme havuzu, Fitness Center Kafe-Restoran Dumankaya

Detaylı

KARTALKAYA BARAJI HAVZASI ÖZEL HÜKÜMLER

KARTALKAYA BARAJI HAVZASI ÖZEL HÜKÜMLER KARTALKAYA BARAJI HAVZASI ÖZEL HÜKÜMLER AMAÇ : Gaziantep iline içme ve kullanma suyu sağlayan kıta içi yüzeysel su kaynaklarından olan Kartalkaya Barajının mevcut su kalitesinin korunup, kullanımının sürdürülebilir

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve ÇEVRE Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB ve Çevre- Temel ilkeler AB ve İklim Değişikliği AB ve Su Kalitesi AB ve Atık Geri Dönüşümü Müzakere sürecinde

Detaylı

TÜRKĠYE CUMHURĠYETĠ HÜKÜMETĠ ĠLE TUNUS CUMHURĠYETĠ HÜKÜMETĠ ARASINDA ORMANCILIK ve SU ALANINDA ĠġBĠRLĠĞĠ ANLAġMASI

TÜRKĠYE CUMHURĠYETĠ HÜKÜMETĠ ĠLE TUNUS CUMHURĠYETĠ HÜKÜMETĠ ARASINDA ORMANCILIK ve SU ALANINDA ĠġBĠRLĠĞĠ ANLAġMASI TÜRKĠYE CUMHURĠYETĠ HÜKÜMETĠ ĠLE TUNUS CUMHURĠYETĠ HÜKÜMETĠ ARASINDA ORMANCILIK ve SU ALANINDA ĠġBĠRLĠĞĠ ANLAġMASI Bundan böyle "Taraflar" olarak anılacak olan Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Tunus Cumhuriyeti

Detaylı

Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar

Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar ORMAN VE SU İŞLERİ BAKANLIĞI Su Yönetimi Genel Müdürlüğü Taşkın ve Kuraklık Yönetim Planlaması Dairesi Başkanlığı Avrupa Birliği Taşkın Direktifi ve Ülkemizde Taşkın Direktifi Hususunda Yapılan Çalışmalar

Detaylı

SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ

SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ Resmi Gazete Tarihi: 10.10.2009 Resmi Gazete Sayısı: 27372 SU KİRLİLİĞİ KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ İDARİ USULLER TEBLİĞİ Amaç ve kapsam MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı, 31/12/2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmî

Detaylı

BİYOLOJİK ARITMA DENEYİMLERİ

BİYOLOJİK ARITMA DENEYİMLERİ BİYOLOJİK ARITMA DENEYİMLERİ Kütahya Belediyesi Atıksu Arıtma Tesisi, İller Bankası nca 1985 yılında projelendirilmiş, 1992 yılında çalışmaya başlamıştır. Şehir merkezinin evsel nitelikli atıksularını

Detaylı

3. ULUSAL TAŞKIN SEMPOZYUMU. Sıtkı ERAYDIN Dağlık Alan Yönetimi Şube Müdürlüğü sitkieraydin@ogm.gov.tr

3. ULUSAL TAŞKIN SEMPOZYUMU. Sıtkı ERAYDIN Dağlık Alan Yönetimi Şube Müdürlüğü sitkieraydin@ogm.gov.tr 3. ULUSAL TAŞKIN SEMPOZYUMU Sıtkı ERAYDIN Dağlık Alan Yönetimi Şube Müdürlüğü sitkieraydin@ogm.gov.tr İSTANBUL- NİSAN 2013 TAŞKIN VE SEL KORUMADA YUKARI HAVZADA ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TARAFINDAN YAPILAN

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü. ÖZETİ: Derin Deniz Deşarjı Proje Onay Genelgesi GENELGE NO. ------------ (2006/21)

T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü. ÖZETİ: Derin Deniz Deşarjı Proje Onay Genelgesi GENELGE NO. ------------ (2006/21) T.C. ÇEVRE VE ORMAN BAKANLIĞI Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü Genelge No: 2006/21 Tarih : 27.07.2006 ÖZETİ: Derin Deniz Deşarjı Proje Onay Genelgesi GENELGE NO. ------------ (2006/21) (Bu Genelge'nin, 2011

Detaylı

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ Arazi Kullanımı ve Ormancılık 3. ORMAN, MERA, TARIM VE YERLEŞİM GİBİ ARAZİ KULLANIMLARI VE DEĞİŞİMLERİNİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİ OLUMSUZ YÖNDE ETKİLEMESİNİ SINIRLANDIRMAK 5. 2012 yılında yerleşim alanlarında

Detaylı

TESKİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BÜNYESİNDE BULUNAN ATIKSU ARITMA TESİSLERİ

TESKİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BÜNYESİNDE BULUNAN ATIKSU ARITMA TESİSLERİ TESKİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BÜNYESİNDE BULUNAN ATIKSU ARITMA TESİSLERİ 1. SULTANKÖY ATIKSU ARITMA TESİSİ 2. MARMARAEREĞLİSİ ATIKSU ARITMA TESİSİ 3. YENİÇİFTLİK ATIKSU ARITMA TESİSİ 4. YENİCE ATIKSU ARITMA TESİSİ

Detaylı