BİLGİ TOPLUMU SÜREÇLERİNİN GELENEKSEL MALİYET YÖNETİMİ ANLAYIŞINDA OLUŞTURDUĞU DÖNÜŞÜMLER

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "BİLGİ TOPLUMU SÜREÇLERİNİN GELENEKSEL MALİYET YÖNETİMİ ANLAYIŞINDA OLUŞTURDUĞU DÖNÜŞÜMLER"

Transkript

1 Orhan SAVAŞ-Himmet KARADAL BİLGİ TOPLUMU SÜREÇLERİNİN GELENEKSEL MALİYET YÖNETİMİ ANLAYIŞINDA OLUŞTURDUĞU DÖNÜŞÜMLER Dr. Orhan SAVAŞ Erciyes Üniversitesi, Yozgat İkt. İdr. Bil. Fak. Yrd. Doç. Dr. Himmet KARADAL Niğde Üniversitesi, Aksaray İkt.İdr. Bil. Fak. 1. GİRİŞ Batı uygarlığının halen yaşanmakta olan bu safhası, öncelikle ticari bir gelişme şeklinde belirmiş (16.yy), sonra, güçlü bir sanayileşme şeklinde başta Avrupa ülkeleri olmak üzere A.B.D, Avustralya ve Japonya yı da kapsamıştır. Söz konusu ülkelerde gerçekleştirilen muazzam gönenç artışları şüphesiz diğer ülkelerin de ilgisini çekiyor, sanayileşme milli bir hedef şeklini alıyordu. Elbette gelişme bununla sınırlı kalamazdı. Nitekim, sayıları giderek artan bir düşünür grubu ileri derecede sanayileşmiş ülkelerin bir başka toplum safhasına, ekonomideki tüm ağırlığın hizmet sektörüne kaydığı bilgi toplumuna (Information Society) dönüşüm içinde olduklarını, hatta bu sürecin A.B.D. de tamamlandığını bildiriyorlar. Bilgi toplumu, tarım ve sanayi sektörlerinin ihmal edildiği bir toplum safhası değildir. Ancak söz konusu sektörlerdeki faaliyetlerin - eskisi ile kıyaslanmayacak bir şekildedönüşüm geçirdiği de muhakkaktır. Stevart ın ifadesiyle, değişimin insanı sarstığı yer iştir, işletmedir. 1 Örneğin, yüksek oranlı otomasyon, ileri teknoloji, karmaşık ve yüksek katma değerli ürünler, sürekli yenilik, daha yoğun rekabet, kısa sürede taklit edilme, ürün çeşitliliğinde artış, ürün ömrünün kısalması, bilinçli bir tüketici kitlesi, yüksek düzeyde eğitilmiş çalışanlar, entelektüel varlıkların önemliliği vb. gibi nitelikler, bilgi toplumlarına özgü bir sanayi işletmesinin faaliyet çerçevesinden bazı kesitler yansıtmaktadır. Söz konusu nitelikler, esas olarak sanayi toplumunun bir sonucu olan geleneksel maliyet muhasebesi anlayışında köklü değişiklikler gerektirmektedir. Bu çalışmanın amacı; bilgi toplumu süreçlerinin geleneksel mamul maliyetleme anlayışında oluşturduğu dönüşümleri belirlemeye çalışmaktır. Bu maksatla, öncelikle konumuzla ilgili bilgi toplumu özellikleri belirlenmeye çalışılmış, sonra bu özelliklerin geleneksel maliyet muhasebesi anlayışında oluşturduğu dönüşümler sergilenmiştir. Çalışmamızda, bilgi toplumu kavramı ile, sanayi toplumundan sonra gelinen bir toplumsal evrim safhası; maliyet yönetimi kavramı ile de, geleneksel maliyet muhasebesi kastedilmektedir. Dönüşümler, köklü değişiklikler anlamında kullanılmıştır. Teorik temeller, bilgi toplumunun tanımı ve temel özellikleri, bilgi toplumu süreçlerinin geleneksel maliyet yönetimi anlayışına etkileri, çalışmamızın işlendiği ana başlıklardır. 1 Stewart, A. T. (1997). Entellektüel Sermaye, Çev: Nurettin Elhüseyni, BZD Yayıncılık, İst., s

2 BİLGİ TOPLUMU SÜREÇLERİNİN GELENEKSEL MALİYET YÖNETİMİ ANLAYIŞINDA OLUŞTURDUĞU DÖNÜŞÜMLER 2. TEORİK TEMELLER Çalışmamızın bu kısmında, sosyal evrimci bakış açısından, toplumsal gelişim sürecini etüde eden görüşlere yer verilecektir. Doğal olarak, bu görüşler kapitalist toplumun geleceğine yönelik değerlendirmelerden oluşmak durumundadır. K. Marx, kapitalist bir toplumda yaşamsal nitelikte üç değişim yaşanacağını öngörür. Bunlardan ilki, sermaye birikiminin müteşebbislerin kontrolünden çıkarak toplumsal bir nitelik kazanmasıdır. Bu gelişmeyi yeni bankacılık sisteminin oluşumu belirler.ikinci faktör, işletmelerin büyümesine paralel olarak sahip-yönetici görünümünün ortadan kalkacağıdır. Bu durum, Marx ın yönetim emekçileri adını verdiği bir beyaz yakalı çalışan grubunun oluşumunu doğurur. Üçündü faktör, beyaz yakalı çalışanların sayısal olarak artmasıdır. Marx, söz konusu yapısal değişimler sonucu oluşan yeni güçlerin eski örgütlenme ile çatışacağını ve bir ihtilalle kapitalist toplumun sosyalist bir topluma dönüşeceğine inanıyordu. 2 J. Schumpeter, kapitalist sistemin sosyalist bir sisteme dönüşeceğini öngören bir diğer düşünürdür. Ancak bu oluşumun bir ihtilalle değil, sistemin kendi kendini tahribi yoluyla gerçekleşeceğine inanır. Kapitalist sistemin rasyonellik özelliği, müteşebbisin öncü gücünün giderek yok olması ve özel mülkiyet ve sözleşme serbestisi ilkelerinin giderek azalacak önemi, sistemin kendi kendini tahribini sağlayacak dinamiklerdir. 3 W. Sombart, zaman boyutunda, kapitalizmin değişik biçimlerini tespite çalışmıştır. Sombart; erken, tam ve geç kapitalizm olarak üç kapitalizm türünü belirler. Dura ya göre, geç kapitalizm safhası yalnızca ruh bakımından değil, biçim ve teknoloji bakımından da bilgi toplumu safhasının başlangıcına işaret etmektedir. 4 Kapitalizm olgusunun mekan boyutunda değişik biçimlerini analiz eden yazar, E. Wageman dır. Kapitalist olmayan ülkeler, yeni kapitalist ülkeler, yarı kapitalist ülkeler ve ileri derecede kapitalist ülkeler ayrımı Wageman a aittir. 5 Günümüz bilgi toplumlarının 1930 lu yılların ileri derecede kapitalist ülkelerinden oluşması, söz konusu sınıflandırmayı daha da anlamlı kılmaktadır. Sosyal olguların evriminde çok faktörlü bir teori geliştiren M. Weber; kapitalizmin rasyonalist ruhu nedeniyle zamanla bürokratik bir topluma dönüşeceğini ileri sürer. 6 Weber e göre, özel sektörde yöneticinin, kamu sektöründe bürokratik ön plana çıkması yeni bir otorite ve hakimiyet şekli anlamına gelmektedir. E. Lederer, sanayi toplumunun sınıfsal evrimini istatistik olarak göstermiştir. Tümüyle memurlar, teknik adamlar ve beyaz yakalı çalışanlardan oluşan bu kesim, bu günkü bilgi toplumlarının hakim insan unsurunu oluşturmaktadır. 7 C. Clark a göre, sanayi toplumlarının gelişme kanunu topraktan fabrikaya; fabrikadan büroya şeklinde belirtilebilir. 8 2 Hiç, M. (1970). Büyüme Teorileri ve Azgelişmiş Ekonomiler, İst., s Bell, D. (1972). The Coming of Post-Industrial Society: A Venture In Social Forecasting, New York, s.65 den aktaran Dura, C. (1990). Bilgi Toplumu, Kültür Bakanlığı Yayınları, No: 1244, s Dura, C. (1990). İbid, s Marchal, A. (1969). Systemes et Structures Economiques, Paris, s. 274 den aktaran Dura, C. (1990). Op. Cit., s Günay, U. (1986). "Modern Sanayi Toplumunda Din», Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S.3, ss Bell, D. (1972). Op. cit., s.69 dan aktaran Dura, C. (1990). Op. Cit., s Piettre, A. (1970). Histoire de la Pensee Economique et Analyse des Theories Contemporaines, s.442 den aktaran Dura, C. (1990). Op. Cit., s

3 Orhan SAVAŞ-Himmet KARADAL J. Fourastie, insanlığın bu güne değin üç uygarlık safhası geçirmiş olduğunu belirtir. Nüfusun çoğunlukla tarım sektöründe çalıştığı safha, tarımda ve sanayide çalışanlar arasında nisai bir dengenin oluştuğu safha ve nüfusun çoğunlukla hizmet sektöründe çalıştığı safha. Yazarın üçüncü uygarlık safhası bu günkü bilgi toplumuna karşılık gelmektedir. 9 İleri derecede sanayileşmiş ülkelerin bilgi toplumuna geçişleri bazı yeni çalışmalara da konu olmuştur. Örneğin D. Bell, günümüz bilgi toplumunu A.B.D. örneğinde ilk inceleyen yazarlardan biridir. Bell, bu toplumda bilimsel ve teknik bilginin toplumsal tabakalaşmayı belirleyen en önemli faktör olacağını ve yükseköğretimlilerden oluşan bir sınıfın topluma egemen olacağını savunur. Bell e göre, bilgi toplumunun temelini bilgi üretimi ve bu faaliyetin teşkilatlandırılması oluşturmaktadır. 10 A. Gouldner; gelişmiş toplumlarda, sahip oldukları kültür sermayesi ile kilit mevkilere yükselen bir kültür burjuvazisi oluştuğunu belirtir. Yükseköğretimli olma, gelirlerini zihni çalışma ile sağlama ve ortak kimlik ve çıkarlara sahip olma, kültür burjuvalarının ortak özellikleridir. Düşünüre göre yeni sınıf geleneksel burjuvaziye karşı mücadele vermektedir. 11 M. U. Porat; bilgi toplumunun ekonomik dönüşümünü rakamsal olarak ortaya koymuştur. 12 Porat ın bulguları, toplam enformasyon faaliyetleri GSMH sının % 46 sını oluşturan A.B.D. ekonomisinin bir bilgi toplumu ekonomisine dönüştüğünü göstermiştir. Aynı sektörün istihdamdaki payı döneminde %5 ten %46 ya yükselmişti. Söz konusu dönemde enformasyon faaliyetleri toplam şirket kazançlarının % 43 ünü oluşturmaktaydı. 13 Her geçen gün daha çok bilgiye dayalı hale gelen işler nedeniyle, enformasyon ekonomisinin günümüzde daha da kapsamlı hale geldiği kuşkusuzdur. 3. BİLGİ TOPLUMUNUN TANIMI VE ÇERÇEVESİ Bilgi toplumunun tanımı ve özet çerçevesi şu şekilde belirtilebilir: Örneğin C. Dura, bilgi toplumunu; sosyal evrim çizgisinde sanayi toplumundan sonra gelinen, ekonomideki tüm ağırlığın hizmet sektörüne kaydığı, mesleki ve teknik araştırmacı sınıfın ön plana geçtiği, her türlü politika ve yeniliklerin ilmi bilgiden kaynaklandığı, entelektüel teknolojiye dayanan bir toplum safhası olarak tanımlamaktadır. 14 Y. Masuda; bilgi toplumuna geçiş için sosyal teknoloji boyutunda bir teknolojik değişimi zorunlu görür. Sosyal teknoloji, toplumun tüm katmanlarına nüfuz ederek onu başka bir sisteme dönüştürecek teknoloji türüdür. Yazara göre bilgi toplumlarının sosyal teknolojisi bilgisayar teknolojisidir. 15 Masuda ya göre bilgi toplumu aşağıdaki özellikleri taşır: a) Bilgi toplumunun simgesi, bilgisayara dayalı enformasyon şebekeleriyle veri bankalarından oluşan kamusal altyapıdır. Bu toplumun gelişme dinamiğini bilgisayar teknolojisi yönlendirir. b) Bilgi toplumunda hakim sektörler entelektüel sektörlerdir. 9 Dura, C. (1990). Op.cit.,s Bell, D. (1972). Op.cit. den aktaran Dura, C. (1990). Op.cit., s Dura, C.(1990). Ibid., s Porat, Marc, U. (1977). The Information Economy : Definition and Measurement, U.S. Department of Commerce, Washington, D. C. 13 Stewart, A. T. (1997). Op.cit., s Dura, C. (1990). Op. Cit., s Masuda, Y. (1981). The Information Society as Post-Industrial Society, Betnesda, ML: World Future Society den aktaran Dura, C. (1990). Op. cit., s

4 BİLGİ TOPLUMU SÜREÇLERİNİN GELENEKSEL MALİYET YÖNETİMİ ANLAYIŞINDA OLUŞTURDUĞU DÖNÜŞÜMLER c) Bilgi toplumunda sosyo-ekonomik sistem, altyapısının üstünlüğü ile kendini gösteren gönüllü bir sivil toplumdan oluşur. d) Bilgi toplumunun siyasal sistemi katılımcı demokrasi dir. e) Bilgi toplumu, büyük miktarda tüketim malı üretip tüketen sanayi toplumunun aksine, yüksek düzeyde kitlesel bilgi üreten toplumdur. 4. BİLGİ TOPLUMU SÜREÇLERİNİN GELENEKSEL MALİYET YÖNETİMİ ANLAYIŞINA ETKİLERİ Çalışmamızın bu kısmında sanayi toplumundan bilgi toplumuna yönelen sosyal evrim süreçlerinin, esas olarak sanayi toplumunun bir sonucu olan geleneksel maliyet yönetiminde oluşturduğu dönüşümler incelenmektedir Fiziksel Varlıklardan Entelektüel Varlıklara Bir bilgi toplumu; zenginlik ve rekabet avantajlarının dayanağı fiziki varlıklar değil, entelektüel varlıklar olan toplumdur. 16 Şimdi bu dönüşümü, Amerikan imalat işletmeleri örneğinde rakamlarla görelim: Söz konusu işletmelerin 1982 den bu güne (2000) gerçekleştirdikleri fiziki sermaye harcamaları yıllık ll0 milyon dolarla sabit kalırken, entelektüel varlıklara yaptıkları harcamalar her yıl artmaktadır de 49 milyon dolar olan bu harcamalar, 1987 de 86.3, 1991 de 107 milyon dolara yükselmiştir. Stewart a göre işletmeler bilgi işletmelerine dönüştükçe, entelektüel varlık harcamaları artarken, fiziksel varlık harcamaları azalmaktadır. 17 Enformasyonu toplayan, işleyen, analiz eden ve dağıtan varlıklara yapılan harcamalardaki artışın bir diğer göstergesi, M. Blair in çalışmasından elde edilebilir. Blair, A.B.D ndeki tüm imalat ve madencilik işletmeleri için varlık değerleri ile piyasa değerleri arasındaki ilişkiyi Combustat veri tabanını kullanarak belirlemiş ve 1981 de fiziksel varlıkların söz konusu işletmelerin piyasa değerlerinin %62.3 ünü, 1991 de de %37.9 unu oluşturduğunu göstermiştir. 18 İmalat işletmeleri için geçerli olan bu oranlar, hizmet işletmelerinde daha düşük olacağı gibi muhtemelen günümüz için daha da düşük oranlar tespit edilecektir. Nitekim, yılda 330 milyon dolarlık cirosu bulunan Visa International in fiziksel varlıkları neredeyse yok gibidir. 19 Bir zamanlar büyük binalar gerektiren bankacılık hizmetlerinin şimdi bir bankamatik kulübesinde yapılabilir hale gelmesi dönüşümün en somut göstergelerinden biri olabilir. Olgunun bir boyutu da, bazı işletmelerde Ar-Ge ye tüm varlık harcamalarından daha fazla harcama yapılmasıdır. F. Kodama ya göre, Ar-Ge harcamaları tüm varlık harcamalarını geçmeye başlarsa, işletmelerin bir üretim yeri olmaktan çıkıp bir düşünme yeri olmaya başladığı söylenebilir. 20 Luca Pacioli nin (1492) Summa de Aritmetica, Geometrica, Proportioni et Proportionalita adlı eserinde tanıttığı çift taraflı kayıt yöntemi şüphesiz muhasebeciler açısından çok önemli bir icattı. Kuşkusuz, Pacioli den sonra da muhasebede önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Fakat bunların hiçbiri fiziksel varlıkların yani sanayi toplumu varlıklarının 16 Rivette, G. Kevin; Kline, David. (2000). Discovering New Value In Intellectual Property, Harvard Business Review, Jan-Feb., ss Stewart, A. T. (1997). Op.cit., s Blair, M. (1995). Ownership and Control: Rethinking Corporate Governance for the Twenty-First Century, Washington, D. C., Brookings Institution, 6. Bölüm. 19 Stewart, A. T. (1997). Op.cit., s Kodama, F. (1991). Analyzing High Technologies: The Techno-Paradigm Shift, New York: Pinter Publishers, s

5 Orhan SAVAŞ-Himmet KARADAL izlenmesine odaklanan geleneksel muhasebenin ölçme çerçevesini değiştirmemiştir. İşletme varlıkları büyük ölçüde entellektüel varlıklardan oluşup, rekabet avantajı ve kârların kaynağı bu varlıklardan oluştuğunda durum ne olacaktır? Robert, K. Elliot a göre, çift taraflı kayıt yöntemi entelektüel varlıkların ölçümünü gerçekleştiremez. Bilgi işletmelerinde ölçmenin odağını fiziksel varlıklar değil, entelektüel varlıklar oluşturan yeni bir muhasebe sistemi gerekmektedir Maliyet Ölçümünden Değer Ölçümüne Fiziksel varlıklardan entelektüel varlıklara yönelişin de gösterdiği gibi, bir bilgi toplumu yüksek düzeyde kitlesel bilgi üreten ve bunu kullanan bir toplumdur. 22 Entelektüel varlıklar ya da kısaca bilgi üretimin en önemli girdisi olduğunda, geleneksel maliyetleme anlayışında da bir farklılık yaşanmaktadır. Geleneksel maliyetleme anlayışı cari değer ve tarihi maliyet kavramlarını hemen hemen eşanlamlı görür. Yani, bir mala ilişkin tarihi maliyetlerin o malın iktisap değerini (Cari Değer) yansıttığını varsayar. Bu varsayım, üretilen ürünler fiziksel, yani madde-yoğun ürün olduğunda büyük ölçüde doğrudur. 23 Bu yüzden, madde-yoğun ürünlerde bir mamulün maliyeti, üretim için harcanan fiziksel girdi ve emek miktarının toplamından oluşur. Bilgi, üretimin en önemli girdisi haline gelip, mamuller madde-yoğun olmaktan çıkıp bilgi-yoğun hale geldiğinde, tarihi maliyet ve cari değer eşitliği ortadan kalkar ve artık maliyetler mamulün değeri konusunda hiçbir şey söylemez. 24 Esas olan, yapılan işe katılan bilginin değerini ölçmektir. Bilgi işletmelerine uygun muhasebe sistemi bilgi-yoğun ürünlerin değerini ölçmelidir Tek Mamulden Mamul Grubuna Bir bilgi toplumu, D. Bell in hızlanım kanunu adını verdiği sosyal bir kanun nedeniyle, değişimin eskisiyle kıyaslanmayacak ölçüde hızlandığı bir toplum aşamasıdır. 25 Hızlı değişimin bilgi işletmelerine yönelik yansımalarından biri, ürün ömrünün (Product Life- Cycle) kısalmasıdır. Örneğin Toyota da her yeni model değişimi 4 yıla inmişken, bu süre çoğu elektronik ürünler için 1 yıla kadar inmiştir. 26 Ürün çeşitliliği anlamına gelen ve aynı üretim hattında bir mamul grubu üretimini zorunlu kılan bu gelişme; her bir müşteri grubunun farklı özelliklerde ürüt talep etmesi, pazarda boşluk bırakılması, kaybedilen müşterinin tekrar kazanım maliyetinin çok yüksek olması gibi stratejik gerekçelere dayandırılmaktadır. Bu gelişmeler, geleneksel maliyet yönetiminin tek ürüne odaklanan bakış açısının stratejik olarak geçerliliğini yitirdiğinin göstergesidir. Bilgi işletmelerine uygun maliyet yönetiminde, ürün grubunu dikkate alan perspektiflere yöneliş gerektirmektedir Üretim Safhasından Tasarım Safhasına Daha önce, bilgi toplumunun bilgiyi en önemli girdi olarak kullanarak bilgi-yoğun ürünler üreten bir toplum olduğunu belirtmiştik. Bir ürün madde-yoğun halden çıkıp bilgi-yoğun hale geldikçe, bu ürünle ilişkili maliyetlerin dağıldığı safhalarda da değişim gerçekleşmektedir. Geleneksel maliyet yönetimi anlayışında, maliyetleri üretim aşamasında yönetmek esastır. Çünkü, ürünle ilişkili maliyetlerin yoğun olarak toplandığı 21 Elliot, R. K. (1992). «The Third Wave Breaks on The Shores of Accounting, Accounting Horizons, C.6. No:2, s Dura, C. (1990). Op. Cit., s Stewart, A. T. (1997). Op.cit., s Stewart, A. T. (1997). Ibid., s Türkcan, E. (1985). Teknolojinin Jeopolitiği, İktisat Dergisi, S.246. s Fisher, J. (1995). Implementing Target Costing, Journal of Cost Management, Vol.9, Issue 2, ss Cooper, R. (1994). When Lean Enterprises Collide:Competing Through Confrontation, Harvard BusinessSchool Press, Boston, Massachusetts, s

6 BİLGİ TOPLUMU SÜREÇLERİNİN GELENEKSEL MALİYET YÖNETİMİ ANLAYIŞINDA OLUŞTURDUĞU DÖNÜŞÜMLER aşama bu aşamadır. Ürünler bilgi-yoğun hale geldikçe, ürünün marjinal maliyeti ile yatırılan maliyeti arasındaki fark açılmakta ve ürünle ilişkili maliyetlerin çok önemli bir kısmı bu kez tasarım aşamasına toplanmaktadır. 28 Bu sonuçta, ürünle ilişkili fiziksel girdi harcamalarının önemsiz hale gelmesi ve ürün ömrünün kısalması etkin olmalıdır. 29 Bu dönüşüm, maliyetleri esas olarak üretim aşamasında yönetmeye odaklanan geleneksel anlayışı geçersiz kılmaktadır. Artık ürünün yaşam boyu maliyetleri (Life-Cycle Cost) bir bütün olarak değerlendirilmeli ve bilgi-yoğun ürünlerin maliyet yönetimi için tasarım aşamasına odaklanılmalıdır. Maliyetlerin tasarım aşamasında yönetimi, muhasebe anlayışının maliyetleri yalnızca tarihi olarak belirleyen bir konumdan çıkıp, maliyetleri önceden bilen bir konuma geçişini zorunlu kılmaktadır Firmadan Değer Zincirine D. Bell e göre, yapısal farklılaşma uzay geometrisindeki kare-küp kanununun sosyal kurumlardaki karşılığıdır. Yapısal farklılaşma, kurumların boyut ve fonksiyonlar bakımından büyümesi sonucu, söz konusu fonksiyonları yerine getirmek üzere yeni uzmanlaşmış alt sistemlerin oluşmasıdır. 30 Bu çerçevede oluşan benzer birimler arasında rekabet doğmuş ve önceleri rekabet, benzer birimlerin birbirlerini yok etmeleri şeklinde gerçekleşmiştir. Ancak çağdaş toplumlarda rekabet, verimlilik artışının getirdiği ekonomik gelişme imkanları nedeniyle, sosyal üniteler arasında işbölümü ve karşılıklı ilişkiler kurulmasına yol açmıştır. 31 Sosyal birimler, rekabete karşı koymak maksadıyla, uzmanlaşmaya ve birbirlerinin tamamlayıcısı olmaya yönelmişlerdir. Şüphesiz bu sonuçta üretilen mamullerin giderek daha kompleks (Bilgi-yoğun) hale gelmeleri etkin olmuştur. Örneğin Toyota da otomobil üretim maliyetinin % 80 idışardan alınan parçalardan oluşmaktadır. 32 Aynı oran Chreys lerde % 70 tir yılı itibarıyla A.B.D. de ortalama bir işletmenin diğer firmalardan temin ettiği girdilerin bedeli 4 yıl öncesine göre 5 kat artmıştır. 33 Bu gelişmeler; bilgi toplumunun karşılıklı bağımlılık (Inter-Dependency) bakınından en üst düzeye ulaşılan toplum aşaması olduğunu göstermektedir. Bu dönüşümün işletmelere yönelik yansıması, onları tek başlarına rekabet eden bir sosyal birim olmaktan çıkarıp, bir değer zincirinin (Value Chain) etkin bir üyesi olmaya yöneltmektedir. Geleneksel maliyet yönetiminin bakış açısı firma ile sınırlıdır. Maliyet yönetimi adına yapılacak her şey firma içinde başlar ve biter. Rakamlarında gösterdiği gibi artık maliyet yönetimi firmanın kendi sınırlarında kalarak gerekleştireceği bir iş değildir. Bu durum, aynı değer zinciri üyelerinin maliyetler bakımından da birbirleriyle yakın işbirliği içinde olmalarını gerektirmektedir. 34 Bilgi işletmelerine uygun maliyet yönetimi, maliyetleri değer zinciri anlayışı içinde yönetecek anlayış ve yöntemler geliştirmek durumundadır Geleneksel Yöntemlerden Çağdaş Yöntemlere 28 Brinker, J. B. (1997). Handbook of Cost Management, Warren, Gorham Lamont, s. D Savaş, O. (2002). Hedef Maliyet Yönetim Sisteminin Türk Hazır Giyim Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma, Basılmamış Doktora Tezi, Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Rektörlüğü Sosyal Bilimler Enstitüsü, s Bell, D. (1972). Op.cit. sayfa 173 den aktaran: Dura, C. (1990). Op.cit., s Dura, C. (1990). Op. Cit., s Cooper, R., Chew, B.W. (1996). Control Tomorrow s Cost Today s Design, Harvard Business Review, Jan-Feb., Vol.74, N.1, ss Stewart, A. T. (1997). Op.cit., s Cooper, R., Yoshikawa, T. (1994). Inter-Organizational Cost Management Systems: The Case of Tokyo- Yokohama-Kamakuru Supplier Chain, International Journal of Production Economics, C.37, ss

7 Orhan SAVAŞ-Himmet KARADAL C. Clark ın topraktan fabrikaya; fabrikadan büroya şeklinde nitelendirdiği toplumsal gelişme seyri, hem üretim maliyetinin yapısını hemde çalışanların niteliğini değiştirmiştir. P. F. Drucker e göre, 1900 den bu yana her ek birimlik imalat çıktısı için gerekli emek miktarı her yıl % 1 oranında azalmaktadır. Aynı miktar azalmaları 2.Dünya savaşından sonra hammadde ve enerji içinde geçerlidir. Hammaddenin, kas gücünün ve elektrik enerjisinin yerini sürekli beyin gücü alıyor. 35 Bilginin en önemli üretim girdisi olması üretim maliyetinin yapısını değiştirmiştir. Üretim maliyeti, söz konusu üretim için harcanan direkt ve endirekt giderlerden oluşur. Mamul için harcanan hammadde ve emek miktarı direkt giderleri oluştururken, mamulle ancak dolaylı ilişki kurulabilen genel üretim giderleri endirekt giderleri oluşturur. Madde-yoğun mamuller üretilen dönemlerde, hammadde veya işçilik en önemli maliyet unsuru olduğu ve genel üretim giderleri nispeten önemsiz olduğu için, geleneksel mamul maliyetleme anlayışında genel üretim giderleri direkt giderler esaslı dağıtım anahtarları kullanılmak suretiyle mamullere yüklenmektedir. Mamul üretimi için gerekli direkt işçilik saati ve makine çalışma saati, bu maksatla kullanılan en yaygın ölçütlerdir. Madde-yoğun mamul üretiminden bilgi-yoğun mamul üretimine geçildikçe, direkt işçilik maliyetleri önemsiz hale gelmekte (Yüksek teknoloji kullanan bazı sektörlerde %2 ye kadar düşmüştür.), buna karşın genel üretim maliyetleri üretim maliyetinin en önemli unsuru haline dönüşmektedir. 36 Üretim maliyetlerinin dönüşün yapısında, geleneksel mamul maliyetleme uygulamalarını sürdürmek yanlış maliyetlere yol açmakta ve yanlış stratejik kararlara neden olmaktadır. Sanayi işçisini bilgi işçisine, üretim maliyetini endirekt giderler ağırlıklı hale getiren bilgi toplumu süreçleri, geleneksel maliyet yönetimi anlayışının örneğin, işçi, ücret, ücret sistemleri, gider dağıtımı, dağıtım anahtarları, işçilik ve genel üretim giderleri standartları, standart maliyetleme, sapma analizleri vb. gibi bir çok uygulamasını temelden sarsmaktadır. Bilgi işletmelerine uygun maliyet yönetimi, endirekt maliyetlerin mamulle direkt ilişkisini kurabilecek ve doğru maliyet bilgisine ulaştıracak çağdaş yöntemler bulmak durumundadır Maliyetten Fiyata Değil Fiyattan Maliyete Bir bilgi toplumu, aynı zamanda, Masuda nın sosyal teknoloji adını verdiği bilgi teknolojileri yoluyla bilgi birikimini toplumun tüm katmanlarına görülmemiş bir hızla yayan toplumdur. Bu olgunun bilgi işletmelerine yönelik etkilerinden bir de onları teknolojik olarak birbirlerine benzetmektir. 37 Teknolojik benzerlik ürürlerin taklit edilme sürelerini önemli ölçüde kısaltarak pazara ilk giriş avantajını (First Mover Advantage) ortadan kaldırmaktadır. 38 Taklitçi firmalar, ürün için gerekli olan Ar-Ge harcamalarına katlanmamaktan doğan maliyet avantajlarıyla çok daha düşük fiyattan ürün sunarak fiyatları düşürmekte ve böylece taklit edilen firmaları başta yatırımların geri dönüşü ve beklenilen kâr konusunda ciddi sorunlarla baş başa bırakmaktadırlar. 39 Geleneksel maliyet yönetimi anlayışının kâr ve yatırımların geri dönüşü endişesi yoktur. Bu yüzden hesaplanan üretim maliyeti üzerine kâr tutarı ilave edilmek suretiyle ürünün 35 Drucker, P. F. (1992). Planning for Uncertainity, The Wallstreet Journal, 22 Haziran, 5.A Mcmahon, C; Browne, J. (1998). CADCAM: Principles, Practise and Manufacturing Management, 2 nd Edition, Addison Wesley, s Cooper, R. (1994). When Lean Enterprises Collide, Op.cit., s Cooper, R., Chew, B.W. (1996), Op.cit., s Savaş, O. (2002). Op. Cit., s

8 BİLGİ TOPLUMU SÜREÇLERİNİN GELENEKSEL MALİYET YÖNETİMİ ANLAYIŞINDA OLUŞTURDUĞU DÖNÜŞÜMLER satış fiyatı belirlenir (Cost-Plus Pricing). Üretilen mamullerin satılmaması gibi bir beklenti olmadığı için, mamulün ömrü boyunca gerçekleşecek satışların uygun miktarda kâr bırakacağı ve yatırımların geri dönüşünü temin edeceği varsayılır. Yukarıda açıklanan gelişme göstermektedir ki artık bu varsayım doğru değildir. Bilgi işletmelerinin koşullarına uygun maliyet yönetimi anlayışı, yalnızca maliyetleri değil kârları da yönetmek durumundadır. Şüphesiz bu, maliyetten fiyata yönelen geleneksel yaklaşımın aksine, fiyatlardan maliyete yönelen bir yaklaşım gerektirecektir. 5. SONUÇ Bilgi toplumuna yönelen sosyal evrim süreçlerinin geleneksel maliyet yönetimine etkilerini belirlemeyi amaçlayan bu çalışmada ulaşılan sonuçlar aşağıdaki gibi özetlenebilir. 1-Bilgi toplumu; sosyal evrim çizgisinde sanayi toplumundan sonra gelinen, ekonomideki tüm ağırlığın hizmet sektörüne kaydığı, mesleki ve teknik araştırmacı sınıfın ön plana geçtiği, her türlü politika ve yeniliklerin ilmi bilgiden kaynaklandığı, entelektüel teknolojiye dayanan bir toplum safhasıdır. Devrim niteliğindeki bu dönüşüm sanayi toplumundan kalma iş ve işletme anlayışını kökünden sarsmaktadır. 2-Esas olarak sanayi toplumunun sonucu olan geleneksel maliyet yönetimi anlayışı bilgi toplumunun işletmelerine uygun değildir. 3-Bilgi toplumu süreçleri, geleneksel maliyet yönetiminde; Entelektüel firma varlıklarını izleyen ve işe katılan bilginin değerini belirleyen, mamullerin maliyetinden ziyade değerini ölçen, tek ürünü değil bir ürün gurubunu maliyetleyen, maliyetleri ürün tasarım safhasında yöneten, değer zinciri anlayışı çerçevesinde fiyatlardan maliyetlere yönelen çağdaş yöntemlere yönelişi gerektirmektedir. 692

9 Orhan SAVAŞ-Himmet KARADAL KAYNAKÇA Blair, M. (1995). Ownership and Control: Rethinking Corporate Governance for the Twenty-First Century, Washington, D. C., Brookings Institution. Brinker, J. B. (1997). Handbook of Cost Management, Warren, Gorham Lamont. Cooper, R. (1994). When Lean Enterprises Collide:Competing Through Confrontation, Harvard BusinessSchool Press, Boston, Massachusetts. Cooper, R., Chew, B.W. (1996). Control Tomorrow s Cost Today s Design, Harvard Business Review, Jan-Feb., Vol.74, N.1, ss Cooper, R., Yoshikawa, T. (1994). Inter-Organizational Cost Management Systems: The Case of Tokyo-Yokohama-Kamakuru Supplier Chain, International Journal of Production Economics, C.37, ss Drucker, P. F. (1992). Planning for Uncertainity, The Wallstreet Journal, 22 Haziran, 5.A.12. Dura, C. (1990). Bilgi Toplumu, Kültür Bakanlığı Yayınları, No: Elliot, R. K. (1992). «The Third Wave Breaks on The Shores of Accounting, Accounting Horizons, C.6. No:2, s.68. Fisher, J. (1995). Implementing Target Costing, Journal of Cost Management, Vol.9, Issue 2, ss Günay, U. (1986). "Modern Sanayi Toplumunda Din, Erciyes Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S.3, ss Hiç, M. (1970). Büyüme Teorileri ve Azgelişmiş Ekonomiler, İst. Kodama, F. (1991). Analyzing High Technologies: The Techno-Paradigm Shift, New York: Pinter Publishers. Mcmahon, C; Browne, J. (1998). CADCAM: Principles, Practise and Manufacturing Management, 2 nd Edition, Addison Wesley, s.5. Porat, Marc, U. (1977). The Information Economy : Definition and Measurement, U.S. Department of Commerce, Washington, D. C Rivette, G. Kevin; Kline, David. (2000). Discovering New Value In Intellectual Property, Harvard Business Review, Jan-Feb., ss

10 BİLGİ TOPLUMU SÜREÇLERİNİN GELENEKSEL MALİYET YÖNETİMİ ANLAYIŞINDA OLUŞTURDUĞU DÖNÜŞÜMLER Savaş, O. (2002). Hedef Maliyet Yönetim Sisteminin Türk Hazır Giyim Sektöründe Uygulanabilirlik Düzeyinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma, Basılmamış Doktora Tezi, Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Rektörlüğü Sosyal Bilimler Enstitüsü. Stewart, A. T. (1997). Entellektüel Sermaye, Çev: Nurettin Elhüseyni, BZD Yayıncılık, İst. Türkcan, E. (1985). Teknolojinin Jeopolitiği, İktisat Dergisi, S.246. s

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler

11.10.2015. Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher Ohlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri. Heckscher Ohlin Modelinden Çıkartılan Teoremler Faktör Donatımı Teorisi (Heckscher hlin) Karşılaştırmalı Üstünlüklere Eleştiri Karşılaştırmalı üstünlükler teorisi uluslararası emek verimliliğindeki farklılıkların nedeni üzerinde durmamaktadır. Bu açığı

Detaylı

ÜRETİM VE MALİYETLER

ÜRETİM VE MALİYETLER ÜRETİM VE MALİYETLER FİRMALARIN TEMEL AMACI Mal ve hizmet üretimi firmalar tarafından gerçekleştirilir. Ekonomi teorisine göre, firmaların mal ve hizmet üretimindeki temel amacı kar maksimizasyonu (en

Detaylı

ÜRETİM MALİYETLERİNİN DÜŞÜRÜLMESİNDE HEDEF MALİYETLEME YÖNTEMİNİN ROLÜ ve UYGULANABİLİRLİĞİNE YÖNELİK BİR ARAŞTIRMA

ÜRETİM MALİYETLERİNİN DÜŞÜRÜLMESİNDE HEDEF MALİYETLEME YÖNTEMİNİN ROLÜ ve UYGULANABİLİRLİĞİNE YÖNELİK BİR ARAŞTIRMA ÜRETİM MALİYETLERİNİN DÜŞÜRÜLMESİNDE HEDEF MALİYETLEME YÖNTEMİNİN ROLÜ ve UYGULANABİLİRLİĞİNE YÖNELİK BİR ARAŞTIRMA Ali ALAGÖZ Baki YILMAZ Mustafa AY Özet Günümüz işletmeleri, artan rekâbet ve gelişen

Detaylı

ÜNİTE:1. Maliyet Muhasebesine Giriş ÜNİTE:2. İlk Madde ve Malzeme Maliyetleri ÜNİTE:3. İşçilik Maliyetleri ÜNİTE:4

ÜNİTE:1. Maliyet Muhasebesine Giriş ÜNİTE:2. İlk Madde ve Malzeme Maliyetleri ÜNİTE:3. İşçilik Maliyetleri ÜNİTE:4 ÜNİTE:1 Maliyet Muhasebesine Giriş ÜNİTE:2 İlk Madde ve Malzeme Maliyetleri ÜNİTE:3 İşçilik Maliyetleri ÜNİTE:4 Genel Üretim Maliyetleri ve Maliyet Dağıtımı Birinci Aşaması ÜNİTE:5 Genel Üretim Maliyetleri

Detaylı

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

CAL 2302 ENDÜSTRİ SOSYOLOJİSİ. 8. Hafta: Endüstri Sonrası Toplum ve Çağdaş Teoriler

CAL 2302 ENDÜSTRİ SOSYOLOJİSİ. 8. Hafta: Endüstri Sonrası Toplum ve Çağdaş Teoriler CAL 2302 ENDÜSTRİ SOSYOLOJİSİ 8. Hafta: Endüstri Sonrası Toplum ve Çağdaş Teoriler UYARI Bu bir dinleyici notudur ve lütfen ders notu olarak değerlendirmeyiniz. Bu slaytlar ilgili ders kitabındaki, 43

Detaylı

Yeni Dış Ticaret Teorileri

Yeni Dış Ticaret Teorileri Yeni Dış Ticaret Teorileri Dr.Dilek Seymen Dr. Dilek Seymen Nitelikli İşgücü Teorisi (Skilled Labor-Keesing&Kenen) Sanayi ülkeleri arasındaki ticaretin büyük bir bölümü nitelikli işgücü farklılıkları ile

Detaylı

TAM ZAMANINDA ÜRETİM SİSTEMİNİN GEREKTİRDİĞİ MALİYET MUHASEBESİNİN TEMEL NİTELİKLERİ

TAM ZAMANINDA ÜRETİM SİSTEMİNİN GEREKTİRDİĞİ MALİYET MUHASEBESİNİN TEMEL NİTELİKLERİ Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Sayı: 20, Ocak-Haziran 2003, ss. 203-218. TAM ZAMANINDA ÜRETİM SİSTEMİNİN GEREKTİRDİĞİ MALİYET MUHASEBESİNİN TEMEL NİTELİKLERİ Orhan SAVAŞ

Detaylı

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015

Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 2015 Ekonomik Görünüm ve Tahminler: Nisan 215 BÜYÜME DÜŞMEYE DEVAM EDİYOR Zümrüt İmamoğlu* ve Barış Soybilgen ** 13 Nisan 215 Yönetici Özeti Mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış Sanayi Üretim Endeksi (SÜE)

Detaylı

Türkiye de işsizler artık daha yaşlı

Türkiye de işsizler artık daha yaşlı Türkiye de işsizler artık daha yaşlı Esen Çağlar, Ozan Acar, Haki Pamuk Mart 2007 2001 krizinden günümüze Türkiye ekonomisinde iki önemli yapı değişikliği birlikte yaşanmıştır. Bir yandan makroekonomik

Detaylı

Maliyet ve Yönetim Muhasebesine Giriş 1

Maliyet ve Yönetim Muhasebesine Giriş 1 İŞLE 305 Maliyet ve Yönetim Muhasebesine Giriş 1 Yrd. Doç. Dr. Ali COŞKUN İşletme (Türkçe) Bölümü 2007-2008 Güz Yarıyılı Muhasebe Sistemi İşletme hakkında, işletmede çıkarı bulunan taraflara bilgi sağlayan

Detaylı

CAL 2302 ENDÜSTRİ SOSYOLOJİSİ. 5. Hafta: Kitle Örgütlenmesinin Krizi ve Endüstri Sonrası Dönüşüm

CAL 2302 ENDÜSTRİ SOSYOLOJİSİ. 5. Hafta: Kitle Örgütlenmesinin Krizi ve Endüstri Sonrası Dönüşüm CAL 2302 ENDÜSTRİ SOSYOLOJİSİ 5. Hafta: Kitle Örgütlenmesinin Krizi ve Endüstri Sonrası Dönüşüm UYARI Bu bir dinleyici notudur ve lütfen ders notu olarak değerlendirmeyiniz. Bu slaytlar ilgili ders kitabındaki,

Detaylı

Toplumlar için bilginin önemi

Toplumlar için bilginin önemi Toplumlar için bilginin önemi İnsanlık tarihi günümüze kadar şu toplumsal aşamalardan geçmiştir: İlkel toplum Doğa, avlanma Tarım toplumu MÖ.800-1750 ler Toprak, basit iş bölümü Sanayi toplumu Makinalaşma

Detaylı

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Doç. Dr. Turan EROL un

Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Doç. Dr. Turan EROL un Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı Doç. Dr. Turan EROL un Şirket Finansmanı ve Halka Açılmada Yeni Yol Haritası: Girişim Sermayesi ve Özel Sermaye Şirketleri Panelinde Yaptığı Konuşma 21.03.2008 Oditoryum,

Detaylı

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci)

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İşletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirmesine ve sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlamasına yönelik bilgi toplama, analiz, seçim, karar ve uygulama

Detaylı

EK : DIŞSAL TASARRUFLAR ( EKONOMİLER )

EK : DIŞSAL TASARRUFLAR ( EKONOMİLER ) EK : DIŞSAL TASARRUFLAR ( EKONOMİLER ) Genel denge teorisinin sonuçlarının yatırım kararlarında uygulanamamasının iki temel nedeni şunlardır: 1) Genel denge teorisinin tam bölünebilirlik varsayımı her

Detaylı

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I)

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) Günümüzde bilişim ve iletişim teknolojilerindeki hızına erişilemez gelişme ve ilerlemelerin sonucunda özellikle

Detaylı

REKABET GÜCÜ VE DEĞİŞEN DÜNYA TUNCAY SONGÖR REKABET KURUMU II. BAŞKANI KURUL ÜYESİ

REKABET GÜCÜ VE DEĞİŞEN DÜNYA TUNCAY SONGÖR REKABET KURUMU II. BAŞKANI KURUL ÜYESİ REKABET GÜCÜ VE DEĞİŞEN DÜNYA TUNCAY SONGÖR REKABET KURUMU II. BAŞKANI KURUL ÜYESİ MÜŞTERİ ODAKLI YENİ EKONOMİ ESKİ EKONOMİ ARZ

Detaylı

İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar)

İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar) İKTİSADÎ DÜŞÜNCENİN EVRİMİ (Başlangıcından Neoklasiklere) (İktisada Giriş I dersi için yardımcı kısa notlar) Merkantilizm: 15. ve 16. yüzyıllardaki coğrafî keşiflerde birlikte Avrupa ülkeleri dünyaya açılmaya

Detaylı

Çalışan Devir Oranı Araştırması. İşgücü Analitikleri - Ekim 2012

Çalışan Devir Oranı Araştırması. İşgücü Analitikleri - Ekim 2012 Çalışan Devir Oranı Araştırması İşgücü Analitikleri - Ekim 2012 Araştırma Hakkında 2012 Ekim ayında PERYÖN ve Towers Watson tarafından düzenlenen Çalışan Devir Oranı Araştırması na çeşitli sektörlerden

Detaylı

MALİYETE GÖRE FİYATLANDIRMA

MALİYETE GÖRE FİYATLANDIRMA MALİYETE GÖRE FİYATLANDIRMA Ürün fiyatlama kararlarında ilk adım fiyat belirleme olduğuna göre öncelikle fiyatın belirlenmesi gerekmektedir. Maliyete göre fiyatlandırma yapılırken ürünün maliyeti dikkate

Detaylı

Ders içeriği (11. Hafta)

Ders içeriği (11. Hafta) 11. Milli Gelir 11.1. Gayri Safi Milli Hasıla 11.2. Gayri safi Yurtiçi Hasıla 11.3. Safi Milli Hasıla 11.4. Milli Gelir 11.5. Nominal ve Reel Milli Gelir 11.6. Şahsi Gelir ve Kullanılabilir Gelir Ders

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ

İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİNDE TEMEL KAVRAMLAR İnsan Kaynakları Yönetimi (İKY) İKY Gelişimi İKY Amaçları İKY Kapsamı İKY Özellikleri SYS BANKASI ÖRNEĞİ 1995 yılında kurulmuş bir

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1.Bölüm: TEMEL İŞLETMECİLİK KAVRAM VE TANIMLARI... 2 Giriş... 3 1.1. Temel Kavramlar ve Tanımlar... 3 1.2. İnsan İhtiyaçları... 8 1.3.

Detaylı

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2

İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 İktisadi Planlamayı Gerektiren Unsurlar İKTİSADİ PLANLAMA GEREĞİ 2 PLANLAMAYI GEREKTİREN UNSURLAR Sosyalist model-kurumsal tercihler Piyasa başarısızlığı Gelişmekte olan ülkelerin kalkınma sorunları 2

Detaylı

ENDÜSTRİYEL VE POST-ENDÜSTRİYEL DÖNÜŞÜM

ENDÜSTRİYEL VE POST-ENDÜSTRİYEL DÖNÜŞÜM ENDÜSTRİYEL VE POST-ENDÜSTRİYEL DÖNÜŞÜM Bilgi, Ekonomi ve Kültür Prof. Dr. Veysel BOZKURT İstanbul Üniversitesi EKİN 2012 ÖNSÖZ ii Endüstriyel dönüşümün toplumsal sonuçlarını en iyi anlatan yazarlardan

Detaylı

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB ÜRETİMDE İNOVASYON BİLAL AKAY Üretim ve Planlama Direktörü 1 İleri teknolojik gelişme ve otomasyon, yeni niteliklere ve yüksek düzeyde eğitim almış insan gücüne eğilimi artıyor. Mevcut iş gücü içinde bu

Detaylı

GRAFİK 1 : ÜRETİM ENDEKSİNDEKİ GELİŞMELER (Yıllık Ortalama) (1997=100) Endeks 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0. İmalat Sanayii

GRAFİK 1 : ÜRETİM ENDEKSİNDEKİ GELİŞMELER (Yıllık Ortalama) (1997=100) Endeks 160,0 140,0 120,0 100,0 80,0 60,0 40,0 20,0. İmalat Sanayii TÜTÜN ÜRÜNLERİ İMALAT SANAYİİ Hazırlayan Ömür GENÇ ESAM Müdür Yardımcısı 78 1. SEKTÖRÜN TANIMI Tütün ürünleri imalatı ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii alt ayrımında 16 no lu gruplandırma

Detaylı

1. Adı Soyadı: M. Ali BİLGİNOĞLU 2. Doğum Tarihi: 3. Unvanı: Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu:

1. Adı Soyadı: M. Ali BİLGİNOĞLU 2. Doğum Tarihi: 3. Unvanı: Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu: 1. Adı Soyadı: M. Ali BİLGİNOĞLU 2. Doğum Tarihi: 3. Unvanı: Prof. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Sosyal ve İdari Bilimler Fakültesi Hacettepe Üniversitesi 1976 Y. Lisans Mezuniyet

Detaylı

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ekim

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ekim SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv İç Tüketim Göstergesi Olan Otomobil İç Satışları Üçüncü Çeyrekte Artmaya Devam Etti. Beyaz Eşya İç Tüketim Göstergesi Olan Beyaz Eşya İç Satışlar Üçüncü Çeyrekte

Detaylı

Yar. Doç. Dr. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi

Yar. Doç. Dr. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yar. Doç. Dr. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi TR-06590 Cebeci, Ankara Tel.: (0312) 319 77 20 den 340 Faks: (0312) 319 77 36 E-posta: kibritci@dialup.ankara.edu.tr URL: http://dialup.ankara.edu.tr/~kibritci/

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 08 Haziran 2015, Sayı: 14. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 08 Haziran 2015, Sayı: 14. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 14 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya Çağlar Kuzlukluoğlu 1

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU

TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU TARIM ÜRÜNLERİ TİCARETİNİN ULUSLARARASI BOYUTU Dış ticaretin amacı piyasadaki ihtiyacın karşılanmasıdır. Temel neden uluslararası mal hareketliliği değil, ülkenin denge arayışıdır. Ülkedeki ürün yetersizliği

Detaylı

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM Prof. Dr. Yusuf ALPER 1. GENEL OLARAK İSTİHDAM Ekonomik faaliyetin toplumsal açıdan en önemli ve anlamlı sonuçlarından birini, yarattığı istihdam kapasitesi oluşturur.

Detaylı

SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı. Damla OR, Yardımcı Araştırmacı. Yönetici Özeti

SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı. Damla OR, Yardımcı Araştırmacı. Yönetici Özeti 15 Nisan 2014 SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı Damla OR, Yardımcı Araştırmacı Yönetici Özeti Ocak dönemine işsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarında; bir önceki

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

2007 YILI ISO SIRALAMASINDA İLK 500 FİRMA İÇİNE GİREN PLASTİK FİRMALARININ DEĞERLENDİRMESİ. Barbaros Demirci Genel Sekreter PAGEV / PAGDER

2007 YILI ISO SIRALAMASINDA İLK 500 FİRMA İÇİNE GİREN PLASTİK FİRMALARININ DEĞERLENDİRMESİ. Barbaros Demirci Genel Sekreter PAGEV / PAGDER Değerlendirme Kriteri 2007 YILI ISO SIRALAMASINDA İLK 500 FİRMA İÇİNE GİREN PLASTİK FİRMALARININ DEĞERLENDİRMESİ Barbaros Demirci Genel Sekreter PAGEV / PAGDER Rapor, ISO - Türkiye nin 500 Büyük Sanayi

Detaylı

MAKROEKONOMİK ANALİZİN ALTYAPISI: TEMEL MAKROEKONOMİK İLİŞKİLER

MAKROEKONOMİK ANALİZİN ALTYAPISI: TEMEL MAKROEKONOMİK İLİŞKİLER MAKROEKONOMİK ANALİZİN ALTYAPISI: TEMEL MAKROEKONOMİK İLİŞKİLER Bu ünite tamamlandığında; o Ekonomik karar birimlerini ve faaliyetlerini ortaya koyabileceğiz o Ekonomik faaliyetlerin bileşenlerini sıralayabileceğiz

Detaylı

Dijital Gelecek: Tüketim Değişirse, Hukuk İhtiyacı da Değişir Mi? Tolga Yücel Digital Age Köşe Yazarı, ETİCAD Başkan Danışmanı

Dijital Gelecek: Tüketim Değişirse, Hukuk İhtiyacı da Değişir Mi? Tolga Yücel Digital Age Köşe Yazarı, ETİCAD Başkan Danışmanı Dijital Gelecek: Tüketim Değişirse, Hukuk İhtiyacı da Değişir Mi? Tolga Yücel Digital Age Köşe Yazarı, ETİCAD Başkan Danışmanı 4. Tüketici Hukuku Kongresi 22 Kasım 2014 Başına Hâlâ (E) Koyuyoruz! Konvansiyonel

Detaylı

BÖLÜM: 2 İŞLETMENİN TANITIMI VE TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM: 2 İŞLETMENİN TANITIMI VE TEMEL KAVRAMLAR DERS : GENEL İŞLETME BÖLÜM: 2 İŞLETMENİN TANITIMI VE TEMEL KAVRAMLAR İŞLETMENİN TANIMI İşletme; farklı anlamlarda kullanılabilmektedir. Bunlar; Bir aracı, makineyi, dükkanı veya iş yerini vb. çalıştırma.

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD

İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLERDE OTORİTE KAYNAK: SourceOECD Metin TUNÇ Ekonomik İşbirliği ve Gelişme Örgütü, 1948 yılında aralarında kurucu üye olarak Türkiye nin de bulunduğu Avrupa ülkeleri tarafından Organization

Detaylı

Endüstri Mühendisliği - 1. yarıyıl. Academic and Social Orientation. 441000000001101 Fizik I Physics I 3 0 1 4 4 6 TR

Endüstri Mühendisliği - 1. yarıyıl. Academic and Social Orientation. 441000000001101 Fizik I Physics I 3 0 1 4 4 6 TR - - - - - Bölüm Seçin - - - - - Gönder Endüstri Mühendisliği - 1. yarıyıl 141000000001101 Akademik ve Sosyal Oryantasyon Academic and Social Orientation 1 0 0 1 0 1 TR 441000000001101 Fizik I Physics I

Detaylı

Girişimciler İçin Operasyon ve Değer Zinciri Yönetimi. Emre GÖLLÜ 17 Mart 2012

Girişimciler İçin Operasyon ve Değer Zinciri Yönetimi. Emre GÖLLÜ 17 Mart 2012 Girişimciler İçin Operasyon ve Değer Zinciri Yönetimi Emre GÖLLÜ 17 Mart 2012 Dersin İçeriği 2 Operasyon Yönetimi Nedir? Operasyon Yönetiminin Temel Kavramları İşletmelerde Operasyon Yönetimi Rekabetçi

Detaylı

Tanıtım Sunumu. Prof.Dr.Hüseyin KARA

Tanıtım Sunumu. Prof.Dr.Hüseyin KARA Tanıtım Sunumu Prof.Dr.Hüseyin KARA FEN FAKÜLTESİ İçindekiler Söylem ve Vizyon Temaları 2023 Vizyonu Temel Alanlar, Stratejik Alanlar Bölümler ve Kontenjanları Öğretim Elemanları Lisans üstü çalışmalar

Detaylı

Çiğdem Dedeoğlu Design PR. www.aykakapi.com.tr. Çiğdem Dedeoğlu Design PR

Çiğdem Dedeoğlu Design PR. www.aykakapi.com.tr. Çiğdem Dedeoğlu Design PR 2015 Ürün Kataloğu Çiğdem Dedeoğlu Design PR Çiğdem Dedeoğlu Design PR Tarihçe Kaliteli hizmet sloganını kendisine ilke edinen AY-KA KAPI 1992 yılından bu yana Malatya da çelik kapı sektöründe ciddi mesafeler

Detaylı

2006 YILI EGE BÖLGESİ NİN 100 BÜYÜK FİRMASI

2006 YILI EGE BÖLGESİ NİN 100 BÜYÜK FİRMASI 2006 YILI EGE BÖLGESİ NİN 100 BÜYÜK FİRMASI Ege Bölgesi Sanayi Odası nın 1982 den beri sürdürmekte olduğu Ege Bölgesi nin 100 Büyük Sanayi Kuruluşu çalışması, bölgemiz sanayiinin içinde bulunduğu duruma,

Detaylı

Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel

Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Sağlık Kuruluşlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Uygulamalar YRD. DOÇ. DR. EMRE ATILGAN TRAKYA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÖNETİMİ BÖLÜMÜ Sağlık Kurumlarında Maliyet Yönetimi ve Güncel Uygulamalar Sunum Planı:

Detaylı

Türkiye nin Gizli Yoksulları 1

Türkiye nin Gizli Yoksulları 1 PLATFORM NOTU'14 / P-1 Yayınlanma Tarihi: 11.03.2014 * Türkiye nin Gizli ları 1 Thomas Masterson, Emel Memiş Ajit Zacharias YÖNETİCİ ÖZETİ luk ölçümü ve analizine yeni bir yaklaşım getiren iki boyutlu

Detaylı

Günümüzde en önemli rekabet gücü. Araştırma ve Geliştirme AR-GE. Günümüzde en önemli Ar-Ge Nedir? Yrd. Doç. Dr. M. Volkan Türker

Günümüzde en önemli rekabet gücü. Araştırma ve Geliştirme AR-GE. Günümüzde en önemli Ar-Ge Nedir? Yrd. Doç. Dr. M. Volkan Türker Marmara Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme Bölümü Teknoloji ve Yenilik Yönetimi Dersi Araştırma ve Geliştirme AR-GE Yrd. Doç. Dr. M. Volkan Türker 1 Günümüzde en önemli rekabet gücü Daha önce değindiğimiz

Detaylı

Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi

Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi Enerji Dışı İthalatımızın Petrol Fiyatları ile İlişkisi Türkiye ithalatının en çok tartışılan kalemi şüphesiz enerjidir. Enerji ithalatı dış ticaret açığının en önemli sorumlusu olarak tanımlanırken, enerji

Detaylı

Müşteri Merkezli İş. Gürcan Banger

Müşteri Merkezli İş. Gürcan Banger Müşteri Merkezli İş Gürcan Banger Müşteri Odaklı Düşünme 1980 li yıllara kadar Dünya, arz edenin dünyasıydı. 20 nci yüzyılın son çeyreğinde; güç, arz edenden talep edene kaydı. Rekabetin güçlü olduğu piyasalar

Detaylı

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1 SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv Otomotiv İç Satışlarda Hızlı Artış Temmuz Ayında Devam Ediyor. Beyaz Eşya Beyaz Eşya İç Satışlarda Artış Temmuz Ayında Hızlandı. İnşaat Reel Konut Fiyat Endeksinde

Detaylı

Kimya Sektörü Raporu. Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar

Kimya Sektörü Raporu. Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar Kimya Sektörü Raporu Esin ERTEK TSKB Ekonomik Araştırmalar erteke@tskb.com.tr Ağustos 2014 Katkıda Bulunanlar: Dilara Ay Ekonomik Araştırmalar Müdürlüğü Ece Yılmazer Mühendislik Müdürlüğü Esin Ertek Ekonomik

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ...

BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ... İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM TÜRKİYE EKONOMİSİNE PANORAMİK BAKIŞ... 1-20 1.1. Temel Makro Ekonomik Göstergelere Göre Türkiye nin Mevcut Durumu ve Dünyadaki Yeri... 1 1.2. Ekonominin Artıları Eksileri; Temel

Detaylı

FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ: BİR ÖRNEK ÇALIŞMA

FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ: BİR ÖRNEK ÇALIŞMA FAALİYETE DAYALI MALİYET SİSTEMİ: BİR ÖRNEK ÇALIŞMA Aykut İŞLEYEN * Abstract Activity Based Costing: A Case Study Activity-based costing involves a two-stage allocation process. The first stage again assigning

Detaylı

Ar-Ge & Tasarım Merkezinde Örnek Uygulamalar

Ar-Ge & Tasarım Merkezinde Örnek Uygulamalar Ar-Ge & Tasarım Merkezinde Örnek Uygulamalar Ar-Ge & Tasarım Merkezinde Örnek Uygulamalar A GENEL AÇIKLAMALAR Harita B ÖRNEK UYGULAMALAR Personel Teşvikleri Ar-Ge / Tasarım İndirimi Damga Vergisi İstisnası

Detaylı

ÜCRET SİSTEMLERİ VE VERİMLİLİK PROF.DR.MUSTAFA YAŞAR TINAR

ÜCRET SİSTEMLERİ VE VERİMLİLİK PROF.DR.MUSTAFA YAŞAR TINAR ÜCRET SİSTEMLERİ VE VERİMLİLİK PROF.DR.MUSTAFA YAŞAR TINAR 2008463096 SAİM ŞENOL 2008463085 KÜBRA ÖZKAN 2008463056 MERAL GÜLTEKİN 2008463071 SİNEM KISACIK 1944 yılında Abdurrahman SARAR'ın Eskişehir'de

Detaylı

MOTORLU KARA TAŞITI, RÖMORK VE YARI-RÖMORK İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman

MOTORLU KARA TAŞITI, RÖMORK VE YARI-RÖMORK İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman MOTORLU KARA TAŞITI, RÖMORK VE YARI-RÖMORK İMALATI Hazırlayan Orkun Levent BOYA Kıdemli Uzman 638 1. SEKTÖRÜN TANIMI Motorlu kara taşıtı, römork ve yarı-römork sektör ürünleri imalatı ISIC Revize 3 sınıflandırmasına

Detaylı

Endirekt Giderler II. ÜRETİM GİDERLERİ İlk Madde ve Malzeme Giderleri Direkt İlk Madde ve Malzemeler

Endirekt Giderler II. ÜRETİM GİDERLERİ İlk Madde ve Malzeme Giderleri Direkt İlk Madde ve Malzemeler İÇİNDEKİLER I. YÖNETİM MUHASEBESİNE GİRİŞ... 2 1. YÖNETİM MUHASEBESİNİN TANIMI VE KAPSAMI... 2 2. YÖNETİM MUHASEBESİNİN AMAÇLARI... 4 3. YÖNETİM MUHASEBESİ, MALİYET MUHASEBESİ VE FİNANSAL MUHASEBE ARASINDAKİ

Detaylı

Maliyet Muhasebesi GENEL BİLGİLER

Maliyet Muhasebesi GENEL BİLGİLER Maliyet Muhasebesi GENEL BİLGİLER Kürşat ÖZDEMİR Genel Bilgiler Temel Kavramlar İşletme Bilgi Sistemi Maliyet Muhasebesi - Tanımı - Amacı MALİYET NEDİR? Bir malı veya hizmeti yapmak ve satmak için, doğrudan

Detaylı

SAĞLIK SEKTÖRÜ RAPORU

SAĞLIK SEKTÖRÜ RAPORU SAĞLIK SEKTÖRÜ RAPORU İçindekiler DÜNYA ÜRETİMİ... 3 DÜNYA TİCARETİ... 4 TÜRKİYE DE İLAÇ ve ECZACILIK ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ... 5 Türkiye de Sağlık Harcamaları... 5 TÜRKİYE DE DIŞ TİCARET... 6 İhracat... 7 İthalat...

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm OECD 6 Mayıs ta yaptığı değerlendirmede 2014 yılı için yaptığı

Detaylı

Teorik bilginin nesneleştirilmesi üzerine

Teorik bilginin nesneleştirilmesi üzerine yetkin Uzmanlık Hakkı Atıl Teorik bilginin nesneleştirilmesi üzerine şekillenen mühendislik faaliyetleri teorik ve pratik süreçlerin iç içe geçtiği, kafa ve kol (zihni ve fiili) emeğinin birlikte kullanıldığı

Detaylı

TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK

TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK TOPLUMSAL TABAKALAŞMA ve HAREKETLİLİK TOPLUMSAL TABAKALAŞMA Ü s t S ı n ı f Orta Sınıf Alt Sınıf TOPLUMSAL TABAKALAŞMA Toplumsal tabakalaşma dünya yüzeyindeki jeolojik katmanlara benzetilebilir. Toplumların,

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

11/10/14. Yeni ürün geliştirme stratejisi Yeni ürün geliştirme süreci Yeni ürün geliştirme yönetimi Ürün yaşam döngüsü stratejileri

11/10/14. Yeni ürün geliştirme stratejisi Yeni ürün geliştirme süreci Yeni ürün geliştirme yönetimi Ürün yaşam döngüsü stratejileri Yeni ürün geliştirme stratejisi Yeni ürün geliştirme süreci Yeni ürün geliştirme yönetimi Ürün yaşam döngüsü stratejileri Kullanılan Kaynaklar: - Mucuk, İ. (2012). Pazarlama İlkeleri. Türkmen Kitabevi

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015

YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 YENİ HÜKÜMET PROGRAMI EKONOMİ VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ İÇİN DEĞERLENDİRME EKONOMİ VE STRATEJİ DANIŞMANLIK HİZMETLERİ 30 KASIM 2015 HÜKÜMETİN YAPISI VE BAKANLIKLAR EKONOMİ YÖNETİMİ; REFORMLAR İLE HIZLI EKONOMİK

Detaylı

Editörler Prof.Dr.Mustafa Kara &Yrd.Doç.Dr.Hayrettin Ertan GENEL İŞLETME

Editörler Prof.Dr.Mustafa Kara &Yrd.Doç.Dr.Hayrettin Ertan GENEL İŞLETME Editörler Prof.Dr.Mustafa Kara &Yrd.Doç.Dr.Hayrettin Ertan GENEL İŞLETME Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Ali Erbaşı Yrd.Doç.Dr. Aydın Şenol Yrd.Doç.Dr. Aysel Güney Yrd.Doç.Dr. Gönül Konakay Yrd.Doç.Dr. Hayrettin

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı

Detaylı

AB VE TÜRKĐYE DE BĐLGĐ TOPLUMU POLĐTĐKALARI VE CIP ICT PSP

AB VE TÜRKĐYE DE BĐLGĐ TOPLUMU POLĐTĐKALARI VE CIP ICT PSP AB VE TÜRKĐYE DE BĐLGĐ TOPLUMU POLĐTĐKALARI VE CIP ICT PSP Recep ÇAKAL DPT Bilgi Toplumu Dairesi Başkanı Gündem AB Lizbon Stratejisi eavrupa Girişimi i2010 Stratejisi ve Sonrası Destek Programları Türkiye

Detaylı

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Ana Metal. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Mart

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Ana Metal. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Mart SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv Şubat ta Otomotiv İç Satışlarda Hızlı Artış, Otomobil Satışlarından Kaynaklanıyor. Şubat ta Ticari Araç Satışları Gerilerken Ağır Ticari Araç Satışları Sınırlı

Detaylı

TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu

TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişmeler sektörde üretilen mal ve hizmetlerin hedef kitleye yeterli düzeyde ulaşmasını da zorlaştırıyor. Artık sadece

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

İşletme (Türkçe) - 1. yarıyıl. Academic and Social Orientation Hukukun Temelleri Fundamentals of Law TR

İşletme (Türkçe) - 1. yarıyıl. Academic and Social Orientation Hukukun Temelleri Fundamentals of Law TR - - - - - Bölüm Seçin - - - - - Gönder İşletme (Türkçe) - 1. yarıyıl 141000000001101 Akademik ve Sosyal Oryantasyon Academic and Social Orientation 1 0 0 1 0 1 TR 380000000001101 Hukukun leri Fundamentals

Detaylı

Çalışma alanları. 19 kasım 2012

Çalışma alanları. 19 kasım 2012 Çalışma alanları 19 kasım 2012 Çalışma alanları Hizmet alanları Sanayi alanları Tarım tarımsal üretim tarım+ticaret kenti Sanayi imalat sanayi atölyeden hafif sanayi fabrikaya ağır sanayi seri üretim (fordizm)

Detaylı

01.01.2013. İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İş Yönetim Stratejileri : İşlevsel Stratejiler. Pazarlama: İşlevsel/Bölümsel Stratejiler

01.01.2013. İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İş Yönetim Stratejileri : İşlevsel Stratejiler. Pazarlama: İşlevsel/Bölümsel Stratejiler İşlevsel Stratejiler İşletmedeki yönetim düzeylerine göre yapılan strateji sınıflamasında orta veya alt yönetim düzeylerinde hazırlanmakta ve uygulanmakta olan stratejilerdir. KURUMSAL STRATEJİLER İş Yönetim

Detaylı

MALATYA SMMMO - TESMER MALĐYET MUHASEBESĐ KURS NOTLARI. M.Bahadır r ALTAŞ

MALATYA SMMMO - TESMER MALĐYET MUHASEBESĐ KURS NOTLARI. M.Bahadır r ALTAŞ MALATYA SMMMO - TESMER MALĐYET MUHASEBESĐ KURS NOTLARI ŞUBAT-2010 M.Bahadır r ALTAŞ Maliyet Muhasebesi ile Finansal Muhasebe Arasındaki Farklar Finansal Muhasebe Đç ve dışd gruplara bilgi verir Tutarlar

Detaylı

Sözlükler ilişki kelimesini öncelikli olarak iki insan arasındaki bağlantı olarak tanımlamaktadır.

Sözlükler ilişki kelimesini öncelikli olarak iki insan arasındaki bağlantı olarak tanımlamaktadır. İİş Hayattıında İİlliişkii ve İİlliişkii Yönettiimiiniin Arrttan Önemii ZZeyynnep TTuur ra vve Mehhmet t SSoyyer r Sözlükler ilişki kelimesini öncelikli olarak iki insan arasındaki bağlantı olarak tanımlamaktadır.

Detaylı

Barbaros Demirci Genel Müdür

Barbaros Demirci Genel Müdür 1 21 YILI ISO ISTANBUL SANAYİ ODASI SIRALAMASINDA İLK 5 FİRMA İÇİNE GİREN PLASTİK FİRMALARININ DEĞERLENDİRMESİ Barbaros Demirci Genel Müdür 2 DEĞERLENDİRME KRİTERİ Rapor, ISO - Türkiye nin 5 Büyük Sanayi

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat 2014

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat 2014 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat 2014 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Maliyet

Sağlık Hizmetlerinde Maliyet Sağlık Hizmetlerinde Maliyet Sağlık İşletmelerinde Maliyet Sağlık işletmelerinde maliyetleri oluşturan faktörlerin bilinmesi ve bütçedeki yeri Artan maliyetlerin kontrol altına alınması Üretimin/kaynakların

Detaylı

İŞLETME TÜRLERİ İŞLETME TÜRLERİ 24.03.2014. Faaliyet Alanlarına Göre İşletme Türleri

İŞLETME TÜRLERİ İŞLETME TÜRLERİ 24.03.2014. Faaliyet Alanlarına Göre İşletme Türleri Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu 1. Faaliyet alanlarına göre 2. Tüketici türlerine göre 3. Üretilen mal veya hizmet çeşitlerine göre 4. Üretim araçlarının mülkiyet biçimine göre

Detaylı

İktisada Giriş (TOUR 122) Ders Detayları

İktisada Giriş (TOUR 122) Ders Detayları İktisada Giriş (TOUR 122) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS İktisada Giriş TOUR 122 Güz 4 0 0 4 7 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili Dersin Türü

Detaylı

1960 lardan... 1966: İlk Türk yapımı otomobil; Anadol

1960 lardan... 1966: İlk Türk yapımı otomobil; Anadol 1960 lardan... 1966: İlk Türk yapımı otomobil; Anadol 1966 yılında, Koç Topluluğu, ilk Türk yapımı otomobil Anadol u Otosan A.Ş. fabrikalarında üretti. Büyük bir coşkuyla karşılanan ve üretildiği yıllar

Detaylı

Pazarlama araştırması

Pazarlama araştırması Pazarlama araştırması Etkin bir pazarlama kararı alabilmek için gerekli olan enformasyonun ve bilginin toplanması ve kullanılmasıdır. Bu sayede, pazarla ilgili risk ve belirsizlik azalacak ve başarı artacaktır.

Detaylı

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS İŞLETME İ ANABİLİM DALI, BİLİM DALI DERS HAVUZU DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS 345000000000506 Çokuluslu Şirket Stratejileri Dersin amacı, katılımcılarla çokuluslu şirketlerin küresel

Detaylı

Bilgiye Erişim Merkezi ne Yeni Gelen Yayınlar

Bilgiye Erişim Merkezi ne Yeni Gelen Yayınlar 1177 AAĞĞUUSSTTOOSS SSAALLI II SSAAYYI II: : 887733 Bilgiye Erişim Merkezi ne Yeni Gelen Yayınlar H. Kamil Büyükmirza. Maliyet ve yönetim muhasebesi: tek düzene uygun bir sistem yaklaşımı. Ankara: Gazi,

Detaylı

İlaç Sektöründe Ar-Ge ve İnovasyon

İlaç Sektöründe Ar-Ge ve İnovasyon İlaç Sektöründe Ar-Ge ve İnovasyon ITAM Toplantısı İstanbul, 11 Nisan 2013 Turgut Tokgöz Genel Sekreter İlaç endüstrisinde dinamik bir değişim var Yeni ürün portföyü giderek zayıflıyor. Küçük kimyasal

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır?

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Alvin Toffler in endüstrinin gelişmesi yaklaşımı Pazarlama nedir? Kullanımı neden önemlidir? Pazarlama olanaklarının kullanımı, eğitim ve geliştirme

Detaylı

Tablo-1 %100 İNGİLİZCE İŞLETME BÖLÜMÜ - 8 YARIYILLIK LİSANS MÜFREDATI

Tablo-1 %100 İNGİLİZCE İŞLETME BÖLÜMÜ - 8 YARIYILLIK LİSANS MÜFREDATI Tablo-1 %100 İNGİLİZCE İŞLETME BÖLÜMÜ - 8 YARIYILLIK LİSANS MÜFREDATI GEDİZ ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ YARIYILI: I FIRST SEMESTER ATA 101*** Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi I

Detaylı

İktisat Tarihi (ECON 204T (IKT 125)) Ders Detayları

İktisat Tarihi (ECON 204T (IKT 125)) Ders Detayları İktisat Tarihi (ECON 204T (IKT 125)) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS İktisat Tarihi ECON 204T (IKT 125) Bahar 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

Bölüm 6 - İşletme Performansı

Bölüm 6 - İşletme Performansı Bölüm 6 - İşletme Performansı Performans Kavramı Performans, genel anlamda amaçlı ve planlanmış bir etkinlik sonucunda elde edileni, nicel ya da nitel olarak belirleyen bir kavramdır. Performans Kavramı

Detaylı

SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Pınar KAYNAK, Araştırmacı. Ozan Acar, Misafir Araştırmacı. Yönetici Özeti

SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Pınar KAYNAK, Araştırmacı. Ozan Acar, Misafir Araştırmacı. Yönetici Özeti 08/06/205 SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ Pınar KAYNAK, Araştırmacı Ozan Acar, Misafir Araştırmacı Yönetici Özeti TÜİK, Şubat 205 işsizlik oranını %,2 olarak açıklamıştır. İşsiz sayısı Ocak

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

Türkiye de Özel Sağlık Sigortası

Türkiye de Özel Sağlık Sigortası Türkiye de Özel Sağlık Sigortası Dünya da ekonomi ve sağlık sektörü açısından gelişmişliğin bir göstergesi olan ve gelişmiş ülkelerde neredeyse nüfusun büyük bölümüne sirayet eden Özel Sağlık Sigortalı

Detaylı