YİYECEK İÇECEK HİZMETLERİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YİYECEK İÇECEK HİZMETLERİ"

Transkript

1 T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI YİYECEK İÇECEK HİZMETLERİ UÇUŞ EKİBİ İÇİNDE ETKİLİ İLETİŞİM Ankara, 2014

2 Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

3 İÇİNDEKİLER AÇIKLAMALAR... iii GİRİŞ... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ CRM (EKİP KAYNAK YÖNETİMİ) CRM in Uçuş Güvenliğindeki Yeri Tanımı ve önemi Genel Prensipler Amaçları Havacılıkta İnsan Faktörü İnsan Performansı ve Limitleri Havacıların Genel Özellikleri Uçuşu Riske Atan İnsan Hataları Fizyolojik Psikolojik Kişisel Uçuşu Riske Atan Çevre Faktörleri Tabii Çevre Faktörleri Durum Muhakemesi Kişisel Durum Muhakemesi Ekip Durum Muhakemesi Durum Muhakemesi Kaybı Durum Muhakemesinin Unsurları Etkili Bir Durum Muhakemesi İçin Uyulması Gereken Kurallar UYGULAMA FAALİYETİ ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖĞRENME FAALİYETİ YÖNETİM TEKNİKLERİ Uçağın Yönetimi Yetki - Sorumluluk İlişkileri Liderlik Etkin Liderin Özellikleri: Lider Tipleri: Liderlik Stilleri Eğitim Verme Misyonu Ekip Desteği ve Takım Ruhu Brifingler Amaç Belirleme ve Görev Dağılımı Ekip Değişikliklerine Uyum Sağlamak Eleştiriye Açık Olmak Ekip Değerlendirmesi Yapmak Karar Verme Risk Yönetimi KararVerme Süreci Ani Tepki UYGULAMA FAALİYETİ ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME i

4 ÖĞRENME FAALİYETİ EKİP İÇİNDE İLETİŞİM Tanımı İletişim Oluşumu Mesajın Gönderilmesi Mesajın Alınması Geri Bildirim Sonuç Ekip içinde İletişim Sürecine Uymanın Önemi Etkili lletişimin Vasıfları Mesajı Göndermek Kokpit İle İletişim Mesajı Almak İletişimin Engelleri Dış Engeller İç Engeller İletişim İçin Anahtar Faktörler İddiacı Olmak Savunuculuk Soruşturuculuk Profesyonel Kabin Ekibi Tutum ve Davranışları Beceriye, Kurala ve Bilgiye Dayalı Davranışlar Davranış Türleri UYGULAMA FAALİYETİ ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME CEVAP ANAHTARLARI KAYNAKÇA ii

5 AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR ALAN DAL/MESLEK Yiyecek İçecek Hizmetleri Hosteslik MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE 40/24 ÖN KOŞUL YETERLİK Uçuş Ekibi İçinde Etkili İletişim Görev yaparken yönetim tekniklerini kullanarak amirleri ile doğru iletişim kurma, ekip içinde iletişim kurallarını uygulayarak doğru davranma yeterliliğinin kazandırıldığı öğretim metaryalidir. 10.sınıf modüllerini tamamlamış olmak. Uçuş ekibi içinde etkili iletişim kurmak. Genel Amaç. Öğrenci, uygun ortam sağlandığında ekip içinde iletişim kurallarını uygulayabilecektir. Amaçlar Öğrenci; MODÜLÜN AMACI EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 1. Ekip kaynak yönetimini araştırıp görev yaparken iletişim kurallarını uygulayabilecektir. 2. Yönetim teknikleri bilgilerini kullanarak amirleri ile doğru iletişim kurabilecektir. 3. Ekip içinde iletişim kurallarını uygulayarak doğru davranışlarda bulunabilecektir. İnternet, kütüphane, meslekle ilgili kurum ve kuruluşlar, Sınıf, Atölye Modülün içinde yer alan her bir öğrenme faaliyetinden sonra verilen ölçme araçları ile kendinizi değerlendireceksiniz. Modül sonunda ise kazandığınız bilgi beceri ve tavırları ölçmek amacıyla öğretmen tarafından hazırlanacak ölçme araçları ile değerlendirileceksiniz. iii

6 GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci, Havayolu ile ulaşım özellikle son dönemlerde hızla gelişmiş ve kitle turizm hareketlerinin gelişmesinde önemli faktör olmuştur. Havayolu işletmelerinin artması, kaliteli hizmetin ön plana çıkması; bu sektörde eğitimli personelin önemini ve açığını daha çok ortaya çıkarmıştır. Bu mesleği seçerek iyi bir gelecek için ilk adımı atmış bulunmaktasınız. Uçuş Ekibi içerisinde görev alan personel, işini ne kadar doğru ve bilerek yaparsa kalite o kadar yüksek olur. İşin kalitesini yükselten, bu alanda eğitim görmüş kişiler olacaktır. Bu modül ile Ekip Kaynak Yönetimi içerisinde görev yaparken uyulması gereken kuralları öğrenecek, Yönetim teknik bilgilerini kullanarak amirler ile doğru iletşim kuracabilecek, öğrendiğiniz bu bilgilerle Ekip içinde iletişim kurallarını uygulayarak dogru davranışlarda bulunabileceksiniz. Mesleki kariyeriniz için diğer modüllerle birlikte bu modülde yer alan bilgileri en iyi şekilde öğrenmeli ve kendini yetiştirmelisiniz. 1

7 ÖĞRENME FAALİYETİ 1 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ 1 Ekip kaynak yönetimini araştırıp görev yaparken iletişim kurallarını uygulayabileceksiniz. ARAŞTIRMA Ekip kaynak yönetimi nedir?araştırınız. Ekip kaynak yönetiminin uçuş güvenliği açısından önemi nedir? Araştırınız. 1. CRM (EKİP KAYNAK YÖNETİMİ) 1.1.CRM in Uçuş Güvenliğindeki Yeri Tanımı ve önemi CRM, bir uçuş ekibinin güvenli ve verimli uçuş operasyonlarını başarabilmesi için mümkün olan tüm kaynakların etkili bir şekilde kullanılmasıdır. Crew Resource Management (Ekip Kaynak Yönetimi) ile ilgili bilgileri öğrenmek ve bunları mesleğin icrası esnasında uygulamak gerçekten de insan hatasına bağlı problemleri en aza indirmenin en önemli yoludur. Uçuş ekibinin etkili iletişim kuramamasından kaynaklanan hatalar ve bunların uçuş güvenliğindeki yeri ve önemi aşağıdaki maddelerde sıralanmıştır: Uçuş ekibinin eğitimlerine uygun olmayan hareket tarzı sergilemeleri. Doğal olarak artan bir seri dikkat dağıtıcılarının oluşumu. Kaptanın uçağı kontrolündeki hatası ve yardımcı pilotun uçağın uçuş rotasını ve süratini izlemedeki hatası. Uçuş ekibinin uçuş aletlerini izlemedeki hatası. Pilotun hassas yaklaşmayı terk etmekteki (going around) profesyonel olmayan kararı. Uçuş ekibinin checklist uygulamasındaki hatası. Pilot ve yardımcı pilot arasında ekip işbirliğinin olmayışı. Aşağıdaki iki örnekte görüldüğü gibi kazalarda insan faktörü ile ilgili birçok olay konularda birleşimli olarak açıklanacaktır. 2

8 Örnek Miami, Florida Eastern Airlines Uçuş 401, bir Lockheed Tristar Everglades'e çakıldı. Çünkü uçuş ekibi otopilota girilmiş olan irtifanın hatalı olduğunu fark etmedi. Uçuş ekibi üyelerinin üçü de tüm dikkatlerini yanlış işaret gösteren burun dikmesi göstergesine odaklandılar. Kaptan sorumluluklarını yerine getirmekte hataya düştü ve bu nedenle uçağı kimsenin uçurmadığının farkında değillerdi. Örnek Washington DC Air Florida Uçuş 90, bir B 737, kötü hava şartları ve motor buzlanması sebebiyle kalkıştan kısa bir süre sonra donmuş haldeki Potomac Nehri'ne düştü. Yardımcı pilot kalkış rulesinden önce ve kalkış sırasında sorunu belirtmişti. Ancak her iki uçuş ekîbi tarafindan da olumlu bir girişimde bulunulmamış. Ekip taksi ve kalkış için motor anti-ice sistemini kullanmayı ihmal etmişti Genel Prensipler Resim: 1.1. Kaza yapmış bir uçak Uçuş ekibindeki her kişinin durum muhakemesi seviyesini etkileyen pek çok unsur mevcuttur. Bunlar fiziksel uçuculuk becerisini, deneyimi ve eğitimini, üç boyutlu ortama uyumunu, sağlığını, davranışlarını ve CRM becerilerini içerir Fiziksel Uçuculuk Becerisi: Örneğin öğrenci bir pilot; başlangıçta tüm dikkatini uçağı uçurmaya verir. Hava, seyrüsefer, telsiz konuşmaları ve benzerleri gibi çevre için çok az zaman ayırabilir. Bu çok düşük durum muhakemesine sebep olabilir. Gelişen becerileri sonucunda, fiziksel olarak uçağı uçurmak için çok daha az zaman ve uçuşu etkileyen diğer faktörler için daha fazla zaman ayırabilir. Bununla birlikte uçuculuk becerilerinin her zaman hazır halde tutulması gereği unutulmamalıdır. 3

9 Tecrübe ve Eğitim: Tecrübe pratik bilgidir. Beceri veya pratik bilgi; direkt gözlem, olaylara veya belirli eylemlere katılımla gelir. Uçtuğumuz her görevde, tecrübemize bir şeyler katarız. Düzenli olarak içinde bulunduğumuz durumda doğru hareketi belirlemek için, kendi tecrübe dosyamızı kullanırız. Böylece, tecrübe bize problemleri çabuk ve doğru çözme olanağı sağlar. Tecrübe ve eğitim yakından ilişkilidir. Eğitim, sistem bilgimizi ve uçuculuk becerilerimizi mükemmelleştirmek için harcadığımız çabadan çok daha fazlasıdır. Eğitim, tecrübe edinmemizin ve tecrübe dosyamızı genişletmenin en verimli yoludur. Düzenli olarak emergency (emercensi) prosedürlerini gözden geçirmek, pek çok problemin çözülmesini daha kolay bir hale getirir. Örneğin kalkıştan sonraki normal emniyet kurallarını içeren prosedürler iyi eğitilmiş bir kabin memuru için neredeyse otomatik hale gelmiştir.ya da; kalkıştan sonraki motor arızasını içeren prosedürler; iyi eğitilmiş pilot için otomatik hale gelmiştir Üç Boyutlu Ortama Uyum: Üç boyutlu ortama uyum; uçağın pozisyonunu, istikametini, süratini ve irtifasını basitçe bilmekten çok daha fazlasıdır. Bu aynı zamanda seyrüsefer yardımcılarına, meydanlara, araziye ve diğer uçaklara göre nerede olduğumuzun doğru bir şekilde kavranmasını içerir. Bu, nerede olduğumuzu ve nereye gittiğimizi bilmektir Sağlık ve Davranış: Pek çok fiziksel ve duygusal faktör bizim durum muhakemesinin yüksek bir seviyesini sağlamamızı etkiler. Bunlar çevremizdeki olayları algılayışımızı ve yorumlayışımızı direkt olarak etkiler. Hastalık veya kişisel problemler, dikkat gerektiren bir uçuş ortamında doğru işlev görme yeteneğimizi azaltır. Karşıt olarak duygusal ve fiziksel sağlık durumun iyi olması, durum muhakemesinin temel yapı taşıdır. Aynı zamanda davranışlarımız da durum muhakemesini başarabilme ve sürdürebilme yeteneğimizi etkiler. İyi bir profesyonel davranış, enerjimizin daha olumlu blr şekilde odaklanmasını sağlar. Emnîyet, birden bire oluşmaz: Bilinçli bir çabanın sonucudur Amaçları CRM in amacı aşağıda belirtilen başlıklar altındaki konuların anlaşılması ve onlardan haberdar olmanın sağlanmasıyla uçuş güvenliğinin arttırılmasıdır. İnsan faktörleri: İnsan faktörü zihnin ve vücudun işlevselliğine ve limitlerini kazanmasına, anlamasına bağlıdır. Bu insanların beraberce aygıtlarla çalışması işi olarak da tanımlanabilir. Bu sonuçla CRM, insan faktörünün havacılık sistemindeki uygulamasıdır. Zihnin ve vücüdun çalışma esasları; yorgunluğu, yeme alışkanlığını, sağlığı ve stresi kapsayan fiziksel ve zihinsel limitler olarak tanımlanabilir. 4

10 Durum muhakemesi: Çevremizdeki dünyayı nasıl algıladığımızı, bellek,dikkat ve bilgi işleme süreçlerinin nasıl çalıştığını öğretmek amaçlanmaktadır. Yönetim teknikleri: Stres kontrolü, karar verme, liderlik, takım oluşturma ve iletişim konularını öğretmek amaçlanmaktadır. Durum ve davranış: Uçuş kabininde kişisel farklılıkları nasıl anlarız ve onlarla nasıl başa çıkarız; davranışımızı daha etkili bir biçimde iletişîm kurmak için nasıl kullanırızı öğretmek amaçlanmaktadır Havacılıkta İnsan Faktörü İnsan Performansı ve Limitleri Havacılık sisteminde başlangıçta sistem içindeki tek insan olarak pilot görülmüştür. Ancak, daha geniş düşünülerek sadece uçucunun değil, uçuşa yardımcı olan tüm görevlilerin de insan olarak kişisel zaaf ve yetersizliklerinin olabileceği dikkate alınmıştır. İnsanın becerisi refleks ve yetenekleri, bilgi düzeyi, zeka ve muhakemesi, eğitim ve deneyimi, heyecan ve duygusallığı, dikkati, yorgunluğu, stresi, kişilik yapısı, sağlığı gibi faktörler uçuş emniyetini çeşitli ölçülerde etkiler. Ancak konuya bir zincir en zayıf halkası kadar sağlamdır mantığıyla yaklaşılırsa, pilotun diğerlerinin katkısıyla oluşan riski en yakından tanıyan ve tanıması gereken kişi olması gerektiği açıktır. Havacılık alanında her ne kadar büyük teknolojik ilerlemeler kayıt edildiyse de bu teknolojik yenilikleri kullanacak olan insan konusunda fazla bir değişiklik olmamıştır. Günümüz pilotları ile Birinci Dünya Savaşı pilotları arasında insan faktörü açısından çok önemli farklılıklar yoktur. Örneğin yıllarca önce olduğu gibi pilotlar yine aynı 10 duyuya sahiptirler. Görme, işitme, dokunma, kinestetik, denge, koklama, tad alma, soğuğu, sıcağı ve acıyı hissetme. Bunlardan ilk beş tanesi uçuş açısından yaşamsal önem taşımakta, özellikle pilotların seçim ve eğitiminde yoğun olarak kullanılmaktadır Kişilik Bilinci: Bir kişinin kişilik, davranış ve tutumu her türlü ilişkilerini, iletişimini ve karar vermesini etkiler. Bu özelliklerle tanındığımız için ve diğer insanlar tarafından böyle anlaşılmamızı sağladığı için insanlarla olan ilişkilerimizi anlamada önemli faktörlerdir. Belirgin kişiliğimiz ömrümüzün sonuna kadar değişmeyecek olsada davranış ve tutumlarımızı değiştirme kabiliyetimiz vardır. Tek veya ekip uçuşu olsun, kişilik, pek çok olay ve kazada önemli bir faktördür ve uçuş emniyetinin bütün olarak korunmasında önemli bir rol oynar. Ekip uçuşunda, bir bireyin kişiliğinin bütün ekibin performansına direk bir etkisi olabilir. Kişiliği etkileyen faktörler: 5

11 Önderlik; görev alma ve belirtilen hedeflere ulaşmada ekibi kontrol edebilme kabiliyetidir. Bu; astlarını motive etme, sorunluluğu dağıtma ve performansı izlemeyi kapsar. İletişim; fikirlerini ve düşüncelerini dogru ve ikna edici bir şekilde ifade etme ve anlama kabiliyetidir. Organize etme; önceden düşünebilme, öncelik verme, kendisini ve başkalarını organize edebilme kabiliyetidir. Motivasyon; enerji, kuvvet ve istek gösterebilme ve yüksek iş verimini koruyabilme kabiliyetidir. Tepkisel değil, insiyatifli olabilmektir. Analiz; tarafsız ve eleştirebilecek yapıda sonuç çıkarmaktır. Bilgiyi etkin bir şekilde anlama ve değerlendirmedir Güvenilirlik ve Hata Zinciri. Hata zinciri insan hatası kazalarının birbirini takip eden olayların sonucu oldugunu tanımlayan bir kavramdır. Nadiren çok güçlü bir nedene bağlıdır, ama genellikle devam eden bir seri faktor ve hatalardan dolayı terim Hata Zinciri dir.zincirdeki her hangi bir bağlantıyı kesmek kazayı önler. Durum muhakemesi kaybının gerçekleşmesini önleyebiliriz. Hata zincirini etkileyen mevcut faktörlerin tesbit edilmesi zor olabilir, bu nedenle her zaman tetikte olmamız gerekir. Hataya tolerans vermeme düzeyi güvenilirliği gösterir Havacıların Genel Özellikleri Havacılarda işi gereği sahip olması gereken özellikler; disiplinli olma, sağlıklı olma, moral, güç ortamda görev yapma, dürüstlüktür Disiplin Disiplin kişiye istenilen davranışları ve alışkanlıkları öğretmek, kendi kendini denetleme yada iç denetim demek olan ahlak gelişimini sağlamaktır. İnsan faktörü çok disiplinli bir kavramdır. Örneğin insanların bilgiyi nasıl değerlendirip nasıl karar verdikleri psikoloji ve fizyoloji vasıtasıyla anlaşılır. Kokpit dizaynı ve mock up dizaynı optimizasyonunun temeli olan vücut ölçüleri ve hareketler antropometri ve biyomekaniğin konusudur. Biyoloji ve kronobiyolojiye vücut ritmi ve uyku düzeninin anlaşılabilmesi için ihtiyaç duyulur ve nihayî istatistik olmaksızın çalışmalardan çıkan sonuçlann toplanabilmesi mümkün değildir. Gerçek dünyadaki pratik problemlerin çözümünde insan faktöründen yararlanılır. İnsan faktörü disiplin merkezli değil, probleme yöneliktir. İnsan faktörü ve beşeri bilimler arasındaki farklılık, mühendislik ve doğal bilimler arasındaki farklılık gibidir Sağlıklı Olma Vücudumuza nasıl davrandığımız kendi sorunumuzdur ama dinç kalmamızın kendi yararımıza olduğunu ve uçağımızı emniyetli uçurmak için bilgili ve eğitimli olmamız gerektiğini de unutmamalıyız. Eğer karar verme mekanizmamizda, dikkat ve tepkilerimizde 6

12 meydana gelen zorluklar; fiziksel veya psikolojik durumumuz sebebiyle oluşuyorsa, emniyetli ve güvenli bir uçuşu tehlikeye atıyoruz demektir. Fiziksel anlamda zinde olmak; strese, yorgunluğa, bitkinliğe ve hipoksiyaya karşı daha dirençli olmak demektir. Hem fiziksel hem de ruhsal zindelik, ilaç, alkol, sigara, uyuşturucu kullanımı sonucunda olumsuz yönde etkilenir. Şahsi ve ailevi problemlerimiz, uykusuzluk ve düzensiz beslenme bunlara dahildir. Hasta olduğumuzda kullandığımız ilaçlar uçuş kabiliyetlerimizi etkiler ve kendimizi fiziksel olarak rahatsız hissetmemize neden olur. Sigara içmek kandaki oksijen miktarını azaltarak kısa vadede ciddi sağlık sorunlarına neden olur ve enerji kullanımımızı azaltır. Uzun vadede ise kalp hastalıklarının oluşmasında önemli rol oynar. Şayet düzenli ve kontrollü bir diyet yapıyorsak performansımız olumlu yönde etkilenir, enerji düzeni, vücut fonksiyonlarının düzenli çalışması, doku muhafazası ve vücuttaki besleyici yapıların gelişmesinde önemli bir rol oynar. Zayıf diyetin en önemli etkisi; hypoglycaemia (hipoglisemi) ve düşük kan şekeridir Moral Resim 1.2. Sağlıklı olmak havayolu personeli için önemlidir. Moral; bir insanın ruhsal gücü, manevi güç, yürek gücü, maneviyat anlamına gelir. Çalışanlar arası moralin yüksek tutulması, motivasyonunun artması, işte başarıyı getirir. Moral ve motivasyonun yüksek olması için; iyileştirilmiş çalışma ortamı, etkin iletişim, çalışanların kararlara katılımı, yönetime duyulan güven, çalışanların kişisel gelişimlerinin sağlanması, sosyal ihtiyaçların doyurulması, yükseltme-takdir, yeterli ve adil ücret sistemi gerekir. Bunlar sayesinde işletmeler, çalışanların kuruluşun temel değerlerini, vizyonunu, misyonunu ve mükemmellik yaklaşımlarını bilmelerini sağlayacaklardır. Bütün bunların sağlanması moral ve motivasyon yaratacaktır. Ancak motivasyon konusu ele alındığında hemen her tartışma para ve maddi tatmin üzerinde odaklanmaktadır. Konuya yüzeysel olarak bakanlar en etkili motivasyon aracının para yani maddi ödüllendirme olduğu görüşünü savunurlar. Oysa konu bilimsel açıdan ve derinlemesine ele alındığında; örgütteki sistemlerin adil olması, çalışanların düşüncelerine saygı, işyeri koşullarının iyileştirilmesi, sosyal ve kültürel aktiviteler, açık 7

13 iletişim ve duyarlı bir üst yönetim gibi maddi olmayan faktörlerin, iç müşterinin tatmininde paraya bağlı motive edici faktörlerden daha etkili olduğu görülmektedir Güç Ortamda Görev Yapma Havayolu personeli olarak görev yapma, belli bir yoğunluğu, zorluğu ve stresi içerir. Uçuş ekibinde olmak, öncelikle belli bir hayat düzenini de beraberinde getirir. Çalışma saatinden önce ya da çalışma saatleri arasında yenilen yemeklere, içilen içeceklere, içilen ilaçların özelliklerine, alkol ve sigara tüketimine, varsa yaptığı sporun özelliklerine göre yapılıp yapılmamasına dikkat etmek gerekir. Uzun süre uçakta kapalı ortamda kalmak streslidir. Uçakta her an oluşabilecek olumsuzluklara karşı hazır olmayı gerektirir. Uçuş süresince kapalı bir alanda kalmak zordur. Problemli yolcularla ilgilenmek, kabin ekibi açısından stresli bir iştir. Jetlag, hava basıncı, tirbülans ise yorgunluğa ve strese neden olabilir. Çalışma saatlerinin düzensizliği; uyku bozukluğuna, halsizliğe, ev hayatında ve sosyal yaşamda düzensizliğe neden olur Dürüstlük Dürüstlük, dürüst olma niteliğidir. Dürüstlük, yanlış yapıldığında bile doğruyu söyleme becerisidir. Uçuş ekibi içerisinde de dürürst olma, görevini dürüstçe yapma büyük önem taşır. Bu insanlarda aileden öğrendikleriyle ve sonradan kazanımlarla oluşur. Dürüst çalışma adil olmayı, samimiyeti, saygıyı, erdemli olmayı da beraberinde getirir. Bu özelliklere sahip olan kişi örnek insandır Uçuşu Riske Atan İnsan Hataları Havacılıkta önce emniyet sıkça duyulan ve kulağa hoş gelen slogan olmakla birlikte, her zaman geçerli olup olmadığı, ihtiyaç ve koşullara göre emniyetin önceliğinin değişebilirliği tartışılmaktadır. Kimi zaman hastalıklı tutumlarla gereksiz yere riske girildiği olmaktadır. Fakat bazen de aşırı emniyetçiliğin pasifizm düzeyine vardığı görülmektedir Yani uçuş emniyeti kavramı, insan psikolojisi dikkate alınmadan doğru biçimde değerlendirilemez Fizyolojik Aşağıda, insanlarla özgü fizyolojik problemler nedeniyle, hemen hepimizin yakından tanıdığı, önlemekte zorlandığı ve kazalara neden olabilecek bazı risk faktörleri açıklanmaktadır Görüş Algılama Hataları Görüş algılama hatalarına neden olan faktörleri kesin bir şekilde birbirinden ayırmak ve ölçmek mümkün değildir. Ancak uçuçuların çoğunlukla karşılaştıkları ve görüş algılama hatalarına neden olan faktörlerden birincisi yaklaşma sahası ve pist ile olan açısal ilişkilerdir. 8

14 Yaklaşma sahası ve pistin düz olduğu (sıfır meyil) normal durumda pilot aşina olduğu 3 derecelik süzülüş hattını mevcut referanslardan yararlanarak muhafaza eder. Ancak, tüm yaklaşmaların belirlenen şekilde sıfır eğilimli arazi üzerinden düz pistlere yapılamayacağı dikkate alındığın da görüş hatalarına neden olan faktörlerin iyi bilinmesi önem kazanacaktır. Yaklaşma sahası ve iniş pistindeki yukarı meyil (upslope) durumu, pilotta normal süzülüş hattının üzerinde (yüksek) kalma hissinin doğmasına neden olacaktır. Aksi durumda, yaklaşma sahası veya iniş pistindeki aşağı meyil (downslope) durumu, pilotta normal süzülüş hattının altında ( alçak ) kalma hissinin doğmasına neden olacaktır. Pus, duman, göz alıcı ışık veya gece şartları bulunduğumuz irtifadan daha yüksek bir görünüm hissi verir. Derinlik algılamasında esas faktörlerden birisi şekillerdir. Kısıtlı görüş nedeniyle arazi şekilleri veya diğer referansların seçilememesi, pilotu farkında olmadan yanılgıya sevk eder. Pilot, şekilleri yeterince ayırt edemediği zaman kendisini bulduğu irtifadan daha yüksekteymiş gibi hisseder. Bu duruma gece inişlerinde daha çok rastlanır. Ön camın ıslak veya rutubetli oluşu, görüşte tahdit ve yanılgıya sebep olabilir. Islak veya nemli bir camdan geçen ışık hüzmeleri kırılarak göze gelecektir. Uçağın özelliğine ve ışığın kırılmasına bağlı olarak pilot kendisini bulunduğu yerden daha farklı konumda düşünebilir. Bu durum bir mil mesafede 200 feet e kadar hatalara neden olabilir. Kokpit camında, su nedeniyle oluşan yansıma bu yanılgılardan biridir. Pilota gerçekte olduğundan daha yüksekte ( daha dik bir süzülüş hattında olduğunu zannederek) kısa kalmasına yol açar. Pist ışıklarının donuk yanması, bulunduğu hakiki mesafe ve yüksekliğe göre, pissten daha uzakta ve yüksekte olduğumuz hissi verir. Pist ışıklarının parlak görülmesi ise bunun aksi bir his oluşumuna neden olur. Diğer bir ifade ile, belirgin ve net görülebilir renkler yakını, soluk renkler ise uzağı ifade eder. Gece iyi görüş şartlarında parlak ışıklarla aydınlatılmış bir piste, aletleri çapraz kontrole almaksızın sadece görerek referanslardan yararlanarak yapılan bir yaklaşmanın sonucu, büyük olasılıkla kısa oturuşla son bulacaktır. Bu durum, aydınlatılmamış çöl veya su sathı üzerinde yapılan yaklaşmalarda çok daha etkili olacaktır. Diğer taratan, geniş bir piste yaklaşırken normalden daha yüksek, kısa ve dar bir piste yaklaşırken normalden daha alçak gelen eğilimi vardır. Oturuşu takiben yukarı meyil nedeniyle pist sonunun görülemeyişi, pist sonuna ani yaklaşıldığı duygusunu vererek aşırı revers ve fren kullanmayı gerektirebilir. Pist ve çevre arazi arasındaki renk farkının belirgin olmadığı durumlarda derinlik (irtifa) belirlemesi yönünden uyanık olunması gerekir. Pist rengiçevre arazi rengine göre açıksa, pist yüksekliğini olduğundan yüksek, koyuysa, olduğundan alçak algılamak doğal bir yanılgıdır. 9

15 Uçuş hattı açısından yapılan başka bir karar verme hatası, pilot koltuk dikey ayarının yanlış yapılması sonucu, pilotun bakış açısının referans noktasında olmamasından kaynaklanır. Ayrıca, çok alçak koltuk pozisyonu pilotun gördüğü yer parçasını çok fazla daraltarak yanlış bir perspektif oluşmasına neden olur. Görüşün 1200 feet ve uçağın yerden 100 feet yüksekte, pilotun bakış açısının referans noktasında olduğu bir iniş durumunda, pistin yaklaşık 600 feetlik bölümünün görülebimesi gerekir. Eğer pilot, koltuğunu sadece bir iniş alçak ayarladıysa pistin sadece 340 feet bölümünü görür, bu durumda emniyetli bir iniş yapması zorlaşır. Fazla bir koltuk ayarı ise yine perspektifi bozarak hatalı yaklaşma ve iniş yapılmasına neden olabilir. Yukarıda değinilen tüm bu olumsuzlukları ortadan kaldırabilmek için görsel ve görsel olmayan iniş yardımcıları yoğun olarak kullanılmaktadır. Bunlar piste hizalanmış radyo manyetik bir hüzme yollayarak uçağa inişe kadar rehberlik eden Aletli İniş Sisteminden (ILS), Görsel Yaklaşma Eğilim Göstergelerine (VASI) kadar değişir ve kullanımdaki temel amaç yöredeki görsel bağımlılığı ortadan kaldırarak emniyetli yaklaşma ve inişe yardımcı olmaktır. Algı yanılmaları, hemen hemen herkesin başından geçen ve geçebilecek normal yanılgılardır. Örneğin görme ile ilgili algı yanılmalarını tüm pilotlar yaşamıştır. Pist genişliği görünüşü etkiler. Fakat pist genişliklerinde, daha geniş olan pist dar olana kıyasla daha yukarıda izlenimi verir. Aldatıcı ve hayali ufukları bulutlu havada yaşamamak mümkün değildir. Bu durumda gerekli uçuş aletlerini kullanmak gereklidir.yarım daire kanal uyarılmasında meydana gelen yanılmalar, eğer bir pilot manevra yaparken ileriye doğru eğilir veya başını sağa sola döndürürse oryantasyonunu kaybeder ve baş dönmesi, bulantı hissi duyabilir. Coğrafik yanlış yönelme, kötü görüş şartlarında yönü şaşırma olarak beliren hatadır. Kısa bir dikkatsizlik, dikkati bir noktada tutamama veya o noktadan ayırma süresi, farklı yerlerde birbirine benzer nirengi noktalarının olması yönün şaşırılmasına neden olabilir. Işık titremesi sonucu görülen vertigo (baş dönmesi), normal olarak göz üzerine gelen bir ışığın daha kuvvetli ve aynı istikametten gelmeyen bir ışık kaynağı ile karışması yön şaşırmasına hatta vertigoya neden olabilir. Kalkış için bekleyen uçağın pervanesinden yansıyan güneş ışığı pilotlarda mide bulantısı hissi yaratabilir. Aynı şekilde, buluttan yansıyan ışıklar da yanılgılar yaratabilir. Bu nedenle kapalı havalarda bazı ışıkların ( anti collision ve strobe light ) söndürülerek uçulması gereklidir. Zihinsel modüller ( objeler ), genelde dünya ile iyi ilişkilere dayandığı için doğrudur. Ama bazen duyu organları ( sistemleri ) ile sağlanan bilgiler, objeyi hatalı algılayabilr. Ne zaman ki bu akılcı model gerçek dünyadan farklı olursa bu illüzyon (göz yanılgısı ) olarak tanımlanır. Uçuştaki görsel yanılgılar, pilotun yetersizliği (tecrübesizliği) veya beklentileri ile ilgilidir. Örneğin, kirli puslu havalarda uçmaya alışkın bir pilot, havada görüş açısını saha için iyi bir ipucu olarak kullanmayı öğrenebilir. (nesnelerin uzaklıkla belirsiz olma eğilimi) Bu kişi eğer açık havada görev yaparsa, uzaktaki nesneleri olduklarından daha yakın 10

16 algılayabilir. Benzer olarak bir pilot uzakta büyük bir nesne görmeyi bekliyorsa aynı hatayı yapabilir. Yani bu objeyi, kendisine yakın ve küçükmüş gibi algılayabilir Gözle Arama ve Etraf Kontrolündeki Yanılmalar Eğer iki uçak başlarını ve hızlarını değiştirmeden birbirine doğru yaklaşıyorsa; azimut (gök kürenin herhangi bir noktası ile güney arasındaki açı) ve irtifada birbirilerine göre relatif bearing değişmeyecek, sabit kalacaktır. Uçakların hızları ve başları ne olursa olsun, tırmanış ve süzüiüş pozisyonlarında da bu olay doğrudur. Bütün pilotlar, eğer bir çarpışma meydana gelmeyecekse ön camda diğer uçağın kat edişini göreceklerdir. Bu hareket pilota diğer uçakla çarpışma olasılığı hakkında bir ip ucu verebilir. Ender olarak, çarpışma yolunda bulunan uçak ön camda sabit kalacak ve çarpışmayı tespit etmeye yardımcı olacak, görsel bir uyarıya sahip olamayacaktır. Uçak yaklaştıkça görünen kısmı da büyür. Yaklaşma sürati yaklaşık 800 knots olan bir uçağın görünümündeki büyüme oranı çok enteresandır. Çarpışma anından çok kısa bir süre öncesine kadar uçak oldukça küçük görünür. Pilot diğer uçak için dışarı baksa bile onu küçük ve sabit bir cisim olarak görür.böyle bir noktanın görerek bulunması için gözün iki bölümü de zorlanır. Bütün detayların görülme kapasitesi retinaya göre aynı derecede dağıtılmıştır. Bir cisim aranırken gözler kesinlikle sürekli ve düzgün bir biçimde hareket ettirilmemeli kesik kesik şekilde, dinlendirilerek hareket ettirilmelidir. Gözler dinlendirilirken geniş açıyla olabildiğince ileriye bakılmalıdır, böylece objelerin rahatça karşılaştırılması ve beyin ile gözlerin koordinasyonu sağlanmış olur. Gözün hareket ve dinlenme oranı 1/3 olmalıdır. Yani göz 1 saniye hareket ederse 3 saniye dinlendirilmelidir Uçuş Aletlerini Okumada Hatalar Pilotların en çok yanılgıya düştükleri konulardan biri de uçuş aletlerini okumada ortaya çıkmaktadır. ABD'de yapılan bir araştırmada pilotlardan 5 değişik tip göstergede (yatay bar tipi gösterge, dikey bar tipi gösterge, yarım daire tipi gösterge, tam daire tipi gösterge ve açık pencere tipi gösterge) gördükleri değerleri okumaları istenmiştir. Tüm göstergelerdeki değerler aynı olmasına karşın pilotlar farklı değerler okumuşlardır. Bu da göstermiştir ki bazı göstergeler dizaynları sebebiyle daha fazla hataya sebep olmaktadır. Aynı şekilde altimetreyi hatalı okuma da çok yaygın olarak görülen hatalardan biridir. Altimetreler genellikle üç ibreli ve numaratörlü olmak üzere iki tiptir. Yine yapılan bir araştırmaya göre numaratörlü altimetreyi pilot 1.34 saniyede sıfır hata ile okuyabilirken, üç ibreli altimetreyi 3.90 saniyede % 20 hata ile okuyabilmektedir. Bu da göstermiştir ki üç ibreli altimetreler kazalarda önemli bir oranda hatayı arttırıcı etken olmaktadır. 11

17 Ölçme Hataları Önemli bir insan faktörü de ölçme hatalarında ortaya çıkmaktadır. Bilindiği gibi bazı ülkelerde havacılık standart ölçüleri olan feet ve nautical miles yerine metre ve kilometre kullanılmaktadır. Bu nedenle söz konusu ülkelere uçuş yapan pilotlar her seferinde hava trafik kontrollerinin verdiği değerleri uçaktaki gösterge değerlerine çevirmek zorunda kalırlar.doğal olarak bu çevirmeler sırasında zaman zaman istenmeyen olaylar ve kazalar meydana gelir Radyo Prosedürleri Kontrol kuleleri ve uçaklar arası bilgi akışındaki hata ve aksamalar da uçuş emniyetini negatif yönde etkileyen olaylardır. Çoğu zaman kule ile her uçak arasındaki radyo konuşmalarında algılananla, gerçekte söylenenin birbirinden farklı veya bir miktar eksik olduğu görülmektedir. Buna en büyük örnek 1977 yılında Kanarya adalarından Tenerif te meydana gelen ve iki B-747'nin çarpışması sonucu 583'den fazla insanın ölümüne neden olan uçak kazasıdır. Bu kaza kulenin aktardığı bilginin KLM uçuş ekibi tarafından yanlış anlaşılması sonucu olmuştur. Özellikle trafiği yoğun havaalanlarındaki kule konuşmalarında uçakların çağrı adlarının kısaltılarak söylenmesi büyük karışıklıklara yol açmaktadır. Örneğin CBE He DBE çağrı adları uçakların aynı anda, aynı meydana yaklaşma yaptıklarını varsayarsak konuşmada uçağın adının kısaltılarak BE söylenmesi durumunda bu kısaltma iki uçak için de geçerli bir kısaltma haline gelecektir Uçuş Aletleri Prosedür Hataları Pilotlar açısından uçuş emniyetini tehlikeye sokan hataların en belirginlerinden birisi de altimetrenin barometrik ve irtifaya endeksîl basınç değerlerinin uygulanmasında yapılan hatalardır. Altimetreye barometrik basıncı standart gün ve hava için cıva basıncı (inches of mercury) olarak sabitlenmiştir. Hava sıcaklığı ve basınç, irtifa arttıkça düşeceğinden altimetrenin barometrik basıncı da buna bağlı olarak değişecektir.eğer altimetrenin üstündeki barometrik basınç penceresinde uçuş irtifasına ve kule talimatlarına uygun olarak değişiklikler yapılmaz ise, uçuşun yaklaşma ve iniş safhalarında yükseklik referansları ile ilgili hatalara sebep olacaktır Lisan Yabancı dil ve özellikle "İngilizce" havacılığın uluslararası konuşma lisanıdır. Bu nedenle tüm uçucuların bu lisanla ilgili bilgilerinin eksiksiz olması gereklidir. Çoğu zaman lisan eksikliğinden kaynaklanan hava trafik konuşmalarındaki hatalar hava sahasını tehlikeye sokan boyutlara ulaşmaktadır. Havacılıkta lisanın çok önemli olduğu herkes tarafindan kabul edilmesine rağmen bu konuda, özellikle "havacılık lisanının" geliştirilmesi ve tüm havacılar tarafindan ortak bir lisanın konuşulması projeleri yürütülememiştir.yanlış anlama ya da yanlış ifade etme yüzünden meydana gelen iki önemli kaza, unutulur gibi değildir. 12

TTI TriMetrix. Kişisel Yetenekler Versiyonu 1..2011

TTI TriMetrix. Kişisel Yetenekler Versiyonu 1..2011 TTI TriMetrix Kişisel Yetenekler Versiyonu D 1..2011 Türkiye Ana Distribütörü Barbaros Bulvari, Ertugrul Sitesi, No 133, Kat 5, Daire 11, 34349 BESİKTAS - ISTANBUL - TURKIYE +90 (212) 258 7625 / +90 (212)

Detaylı

TATCA TURKISH AIR TRAFFIC CONTROLLER ASSOSIATION

TATCA TURKISH AIR TRAFFIC CONTROLLER ASSOSIATION TATCA TURKISH AIR TRAFFIC CONTROLLER ASSOSIATION SUNUM AKIŞI Dernek tanıtımı Sivil Havacılığın Ülkemizdeki Durumu Hava Trafik Kontrol Nedir? Hava Trafik Kontrolörlüğü Nedir? Nasıl Hava Trafik Kontrolörü

Detaylı

05.08.2009 HAVA ARAÇLARININ HAVAİ FİŞEKLERİN ZARARLI ETKİLERİNDEN KORUNMASINA İLİŞKİN TALİMAT(SHT-12HF.02) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar Amaç Madde 1 - Bu talimatın amacı, hava araçlarının havai

Detaylı

İnsan faktörü: Ceyhun Yüksel

İnsan faktörü: Ceyhun Yüksel Ulaşım; Deniz yolu, hava yolu, demir yolu ve kara yolu ile sağlanmaktadır. Ulaşım türleri arasında en yoğun kullanılan kara yolu ulaşımıdır. Kara yollarında çok sayıda ölümlü, yaralanmalı ve maddi hasarlı

Detaylı

10. DENİZDE ÇATIŞMAYI ÖNLEME

10. DENİZDE ÇATIŞMAYI ÖNLEME 10. DENİZDE ÇATIŞMAYI ÖNLEME 1. Dar bir kanalda ilerleyen bir tekne, kanalın neresinde seyredecektir? Kanalın, teknenin sancak tarafındaki dış sınırına olabildiğince güvenle yaklaşabileceği mesafede 2.

Detaylı

İş Yerinde Ruh Sağlığı

İş Yerinde Ruh Sağlığı İş Yerinde Ruh Sağlığı Yeni bir Yaklaşım Freud a göre, bir insan sevebiliyor ve çalışabiliyorsa ruh sağlığı yerindedir. Dünya Sağlık Örgütü nün tanımına göre de ruh sağlığı, yalnızca ruhsal bir rahatsızlık

Detaylı

SEÇME VE YERLEŞTİRMEDE UYGULAMALAR VE BAKİR İ ALANLAR

SEÇME VE YERLEŞTİRMEDE UYGULAMALAR VE BAKİR İ ALANLAR BALTAŞ-EKSEN KİŞİYİ İ İ İ TANIMAK SEÇME VE YERLEŞTİRMEDE UYGULAMALAR VE BAKİR İ ALANLAR GÖRÜŞME GENEL YETENEK KULLANILAN YÖNTEMLER KİŞİLİK REFERANS YETKİNLİK TESTLERİ DEĞERLENDİ RME MERKEZİ 2 GÖRÜŞME Sonraki

Detaylı

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal Psikoloji Uygulamaları HUKUK SAĞLIK DAVRANIŞI KLİNİK PSİKOLOJİ TÜKETİCİ DAVRANIŞI VE PAZARLAMA POLİTİKA ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ SOSYAL

Detaylı

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ Kalite Geliştirme ve İzleme Birimi

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ Kalite Geliştirme ve İzleme Birimi TARİH : / /20 NASIL BİR SİSTEM UYGULANACAK? Performans değerlendirmesinde açık değerlendirme sistemi uygulanacaktır. Bu nedenle önce personel kendisini değerlendirecek, sonrada aşağıda belirtilen şekliyle

Detaylı

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ)

JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) JAA ATPL Eğitimi (METEOROLOJİ) Ibrahim CAMALAN Meteoroloji Mühendisi 2012 Altimetre: Altimetre 950 hpa dan 1050 hpa ya kadar skalası bulunan bir aneroid barometre olup, basınç yerine irtifayı gösterecek

Detaylı

BALTAŞ-EKSEN KİŞİYİ TANIMAK SEÇME VE YERLEŞTİRMEDE UYGULAMALAR VE BAKİR ALANLAR. twitter.com/baltasbilgievi Facebook.

BALTAŞ-EKSEN KİŞİYİ TANIMAK SEÇME VE YERLEŞTİRMEDE UYGULAMALAR VE BAKİR ALANLAR. twitter.com/baltasbilgievi Facebook. BALTAŞ-EKSEN KİŞİYİ TANIMAK SEÇME VE YERLEŞTİRMEDE UYGULAMALAR VE BAKİR ALANLAR GÖRÜŞME GENEL YETENEK KULLANILAN YÖNTEMLER KİŞİLİK REFERANS YETKİNLİK TESTLERİ DEĞERLENDİ RME MERKEZİ 2 GÖRÜŞME Sonraki adımların

Detaylı

Çocuğumuza Etkili Ve Verimli Ders Çalışma Alışkanlığını Kazandırma Konusunda Nasıl Destek Olabiliriz?

Çocuğumuza Etkili Ve Verimli Ders Çalışma Alışkanlığını Kazandırma Konusunda Nasıl Destek Olabiliriz? Çocuğumuza Etkili Ve Verimli Ders Çalışma Alışkanlığını Kazandırma Konusunda Nasıl Destek Olabiliriz? Aile, sağlıklı nesillerin yetiştirilmesinde,toplumsal birlik ve beraberliğin sağlanmasında en önemli

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not II Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Eğitimde Rehberlik *Rehberlik, bireyin en verimli bir şekilde gelişmesini ve doyum verici

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ VE SATIŞ DERSİ

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ VE SATIŞ DERSİ MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ VE SATIŞ DERSİ Dersin Modülleri Satış Bilgisi Müşteri İlişkileri Kazandırılan Yeterlikler İyi bir satış elemanının ve satılacak ürünlerin özelliklerini tanıyacaktır. Müşterileri memnun

Detaylı

MBA 507 (7) ALGILAMA VE KARAR ALMA

MBA 507 (7) ALGILAMA VE KARAR ALMA MBA 507 (7) ALGILAMA VE KARAR ALMA Algı Bireylerin çevrelerini anlamlandırabilmek adına duyumsal izlenimlerini düzenleme ve yorumlama sürecine verilen isimdir. davranışlarımız algıladığımız dünyaya göre

Detaylı

Kendimi koruyorum! Raylar Bölgesinde Güvenlik.

Kendimi koruyorum! Raylar Bölgesinde Güvenlik. Kendimi koruyorum! Raylar Bölgesinde Güvenlik. Güvenlik Her Şeyden Önce Gelir. Kendimizi takdim ediyoruz. İster raylar bölgesinde, isterse Ofiste olsun, güvenlik hepimizi ilgilendirir. Çalışanlar, güvenlik

Detaylı

DEMANS. ÿ Bu bir Demans (bunama hastalığı) olabilir mi? ÿ Demans tam olarak nedir? ÿ Alzheimer tipi Demans nasıl cerayan eder?

DEMANS. ÿ Bu bir Demans (bunama hastalığı) olabilir mi? ÿ Demans tam olarak nedir? ÿ Alzheimer tipi Demans nasıl cerayan eder? Sağlık Dairesi Bilgilendiriyor. ÿ Bu bir Demans (bunama hastalığı) olabilir mi? ÿ Demans tam olarak nedir? ÿ Alzheimer tipi Demans nasıl cerayan eder? ÿ Demans nasıl tedavi edilebilir? ÿ Ne gibi önlem

Detaylı

MBA 507 (3) TUTUMLAR VE İŞ TATMİNİ

MBA 507 (3) TUTUMLAR VE İŞ TATMİNİ MBA 507 (3) TUTUMLAR VE İŞ TATMİNİ Tutum Tutum bir kişinin diğer bir kişi, bir olay veya çevresi ile ilgili olarak negatif veya pozitif tavırdır. Tutum Tutumlar değerler gibi sosyal ve duygusal inşalardır

Detaylı

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER

DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER DERS : ÇOCUK RUH SAĞLIĞI KONU : KİŞİLİ ETKİLEYEN FAKTÖRLER A) BİYOLOJİK ETMENLER KALITIM İÇ SALGI BEZLERİ B) ÇEVRE A) BİYOLOJİK ETMENLER 1. KALITIM Anne ve babadan genler yoluyla bebeğe geçen özelliklerdir.

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

PERFORMANS YÖNETİMİ Prof.Dr.Coşkun Can Aktan

PERFORMANS YÖNETİMİ Prof.Dr.Coşkun Can Aktan PERFORMANS YÖNETİMİ Prof.Dr.Coşkun Can Aktan Açık, ölçülebilir hedefler başarının göstergeleridir. Yüksek performanslı kuruluşlarda ölçüm bir yaşam biçimidir. Ve lider bu ölçümleri yüksek performanslı

Detaylı

Her iki taraftan da hayatı duyun

Her iki taraftan da hayatı duyun Birlikte daha iyi Her iki taraftan da hayatı duyun Hayat taraf tutmak zorunda olmamalıdır Tek kulakta işitme cihazı kullanmak hayata tam olarak katılmay önleyebilir veya birçok zorluklara sebep olabilir.

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ EVDE ÇOCUK BAKIMI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ 4-6 YAŞ ÇOCUK EĞİTİMİ VE ETKİNLİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ 4-6 YAŞ ÇOCUK EĞİTİMİ VE ETKİNLİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ 4-6 YAŞ ÇOCUK EĞİTİMİ VE ETKİNLİKLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr 1 HEDEFLER.Sağlığı, koruma ve geliştirme kavramlarını bilme İşyerlerinde

Detaylı

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Tiedot turkiksi DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Çocukların oturup konsantre olmakta ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaları normaldir. Ancak DEHB li (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu)

Detaylı

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM LİDERLİK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM LİDERLİK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü KİŞİSEL GELİŞİM VE EĞİTİM LİDERLİK EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

KARANLIĞIN ALIŞILMADIK DENEYİMİ

KARANLIĞIN ALIŞILMADIK DENEYİMİ KARANLIĞIN ALIŞILMADIK DENEYİMİ DÜNYANIN EN BÜYÜK MARKALARI, GÖRMENİN ÖTESİNE GEÇTİLER. Onlara Katılın, Bugün. GÖRMENİN ÖTESİNDE GELİŞMEK Karanlıkta Diyalog Nedir? Karanlıkta Diyalog atölye çalışmaları

Detaylı

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM I

Sağlık Bülteni İLK YARDIM BÖLÜM I Sağlık Bülteni ODTÜ G. V. ÖZEL MERSİN İLKÖĞRETİM OKULU Kasım 2013 İLK YARDIM BÖLÜM I Hayatımız boyunca çeşitli nedenlerle yaralanmalar veya hastalıklarla karşılaşmamız kaçınılmazdır. Yaşamımızın çeşitli

Detaylı

ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ ÜCRET SİSTEMLERİNDE 360 DERECE PERFORMANS BELİRLEME

ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ ÜCRET SİSTEMLERİNDE 360 DERECE PERFORMANS BELİRLEME ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ ÜCRET SİSTEMLERİNDE 360 DERECE PERFORMANS BELİRLEME 2007470087 Z.Gizem ÜÇGÜL 2007470015 Merve BAYHAN 2007470075 Merve SEBAT 2006470045 Uğur KÖSE 2006470025 Mehmet

Detaylı

Kuruluşumuzun amacı, beklentileriniz doğrultusunda kaliteli hizmeti siz değerli müşterilerimize sorunsuz ve en uygun şekilde sunmaktır.

Kuruluşumuzun amacı, beklentileriniz doğrultusunda kaliteli hizmeti siz değerli müşterilerimize sorunsuz ve en uygun şekilde sunmaktır. Değerli Müşterimiz; Günümüz iş dünyasının hızlı temposunda kuruluşlar arasında daha iyiye ulaşma çabası, belirlenen amaçlara ulaşma yolundaki rekabet, sonuçta ulaşılan başarı ve bu başarının değerini belirleyen

Detaylı

MAKİNE TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ 3 BOYUTLU TASARIM - CATIA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MAKİNE TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ 3 BOYUTLU TASARIM - CATIA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü MAKİNE TEKNOLOJİSİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ 3 BOYUTLU TASARIM - CATIA GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA

Detaylı

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ÖZEL EĞİTİM GEREKTİREN BİREYLER AİLE DESTEK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ÖZEL EĞİTİM GEREKTİREN BİREYLER AİLE DESTEK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ ÖZEL EĞİTİM GEREKTİREN BİREYLER AİLE DESTEK MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

SINAV KAYGISI. Sınav Kaygısının Belirtileri Nelerdir? * Fiziksel Belirtiler

SINAV KAYGISI. Sınav Kaygısının Belirtileri Nelerdir? * Fiziksel Belirtiler SINAV KAYGISI Kaygı, stresli bir durum karşısında hepimizin yaşadığı uyarılmışlık halidir. Ancak kaygının belli bir miktarda yaşanmasının olumlu işlevleri de vardır. Bir miktar kaygı günlük hayatta bizi

Detaylı

ERGENİM BEN!!! Nereden Çıktı Bu Sınav?

ERGENİM BEN!!! Nereden Çıktı Bu Sınav? Uzm Psk. Nuray ÖZBEN AVŞAR ERGENİM BEN!!! Nereden Çıktı Bu Sınav? Çocuklar hızla büyüyor, çocukluk dönemini bitirip ilk erişkinlik olan ergenlik dönemine adımlarını atıyorlar. Ergenlik çağında fiziksel

Detaylı

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ

REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ Psikolojik Danışma ve Rehberlik RPD 201 Not V Uz. Gizem ÖNERİ UZUN Bireyi Tanıma ve Tanıma Teknikleri *Kendilerine özgü birer varlık olan bireyler, gerek doğuştan

Detaylı

Genel Bir Bakış. Beceriyi Küçük Parçalara Ayırmak: İlerlemek ve Sıralamak. Bölüm Sekiz. Psikolojik Stratejiler. Alıştırmanın Planlanması (Faktörler)

Genel Bir Bakış. Beceriyi Küçük Parçalara Ayırmak: İlerlemek ve Sıralamak. Bölüm Sekiz. Psikolojik Stratejiler. Alıştırmanın Planlanması (Faktörler) Genel Bir Bakış Bölüm Sekiz Alıştırmanın Planlanması (Faktörler) Beceriyi Küçük Parçalara Ayırmak: İlerlemek ve Sıralamak Bütün-Parça Alıştırması Hız-Doğruluk Takası Psikolojik Stratejiler Motivasyon ve

Detaylı

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM MOTORLU TAŞIT SÜRÜCÜLERİ DİREKSİYON EĞİTİMİ ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM MOTORLU TAŞIT SÜRÜCÜLERİ DİREKSİYON EĞİTİMİ ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM MOTORLU TAŞIT SÜRÜCÜLERİ DİREKSİYON EĞİTİMİ ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı MODÜLER TİCARİ HELİKOPTER PİLOTU YETİŞTİRME KURS PROGRAMI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı MODÜLER TİCARİ HELİKOPTER PİLOTU YETİŞTİRME KURS PROGRAMI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı MODÜLER TİCARİ HELİKOPTER PİLOTU YETİŞTİRME KURS PROGRAMI ANKARA 2010 KURUMUN ADI : KURUMUN ADRESİ : KURUCUSUNUN ADI : PROGRAMIN ADI PROGRAMIN

Detaylı

Trafik Psikolojisi Trafik psikolojisi,

Trafik Psikolojisi Trafik psikolojisi, Trafik Psikolojisi Trafik psikolojisi, ***İnsanların trafikteki davranışlarını ve bu davranışların altında yatan psikolojik süreçleri inceleyen bir psikoloji alt alanıdır. Burada özellikle sürücülerin

Detaylı

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE

DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Information på turkiska DEHB GÜNLÜK YAŞAM KAOS HALİNE GELDİĞİNDE Çocukların oturup konsantre olmakta ve dürtülerini kontrol etmekte zorlanmaları normaldir. Ancak DEHB li (Dikkat Eksikliği Hiperaktivite

Detaylı

HAVACILIK. Uçuşun Temelleri. 1. Havacılık Nedir? 2. Havacılık Çeşitleri Nelerdir? Askeri. Sivil Havacılık. Havacılık. Genel. Havacılık.

HAVACILIK. Uçuşun Temelleri. 1. Havacılık Nedir? 2. Havacılık Çeşitleri Nelerdir? Askeri. Sivil Havacılık. Havacılık. Genel. Havacılık. Uçuşun Temelleri 1. Nedir? : Uçmak eylemi ile ilgili olan her şey demektir. Pilotluk, hava trafik kontrolörlüğü, uçak mühendisliği, havacılık meteorolojistliği, hava ulaştırma işletmeciliği gibi pek çok

Detaylı

MÜHENDİSLİK KARİYERİ Mühendislik Kariyeri Mezun olduktan sonra çalışmak için seçtiğiniz şirket ne olursa olsun genelde işe basit projelerle başlayacaksınız. Mühendis olmak için üniversitede 4 yıl harcamanıza

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Çevre Koşullarının İnsan Üzerindeki Etkileri Çevre: Bir elemanın dışında çeşitli olayların geçtiği

Detaylı

EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ SERAMİK(HAMUR) ÇİÇEK YAPMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ SERAMİK(HAMUR) ÇİÇEK YAPMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ SERAMİK(HAMUR) ÇİÇEK YAPMA MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2009 ANKARA ÖNSÖZ Günümüzde mesleklerin değişim

Detaylı

ÖZEL ATACAN EĞİTİM KURUMLARI ANAOKULU PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK SERVİSİ EYLÜL 2012 VELİ BÜLTENİ ÇOCUKLARDA OKUL KORKUSU

ÖZEL ATACAN EĞİTİM KURUMLARI ANAOKULU PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK SERVİSİ EYLÜL 2012 VELİ BÜLTENİ ÇOCUKLARDA OKUL KORKUSU ÖZEL ATACAN EĞİTİM KURUMLARI ANAOKULU PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK VE REHBERLİK SERVİSİ EYLÜL 2012 VELİ BÜLTENİ ÇOCUKLARDA OKUL KORKUSU OKUL KORKUSU Her yıl milyonlarca çocuk okula başlayıp, neşeyle devam ederken

Detaylı

5Element Eğitim ve Danışmanlık EĞİTİM KATALOĞU

5Element Eğitim ve Danışmanlık EĞİTİM KATALOĞU 5Element Eğitim ve Danışmanlık EĞİTİM KATALOĞU 2016 Çatışma Yönetimi: Kişi, Ekip ve Organizasyon Değişimi Koçluk Yaklaşımı ile Yönetmek Eğiticinin Eğitimi: Eğitime ve Kişiye Özel Ekip Yönetimi: Bütünsel

Detaylı

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM YETİŞKİNLER İÇİN OKUMA YAZMA ÖĞRETİCİLİĞİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖNSÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı

Bölüm Onbir Hataların Düzel4lmesi

Bölüm Onbir Hataların Düzel4lmesi Bölüm Onbir Hataların Düzel4lmesi Genel Bir Bakış Geri Bildirim Çeşitleri İçsel geribildirim Dışsal (destekleyici) geribildirim Hareke&n hemen arkasından ve Hareket sırasında verilen geribildirim Performans

Detaylı

METAL TEKNOLOJİSİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE KALİTE KONTROL ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

METAL TEKNOLOJİSİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE KALİTE KONTROL ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü METAL TEKNOLOJİSİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE KALİTE KONTROL ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde

Detaylı

SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI

SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI HAZIRLAYAN MUHAMMED PAMUK DİĞER DÖKÜMANLARIMIZI REHBERLİK İÇİN YAPILMIŞ YAZILIMLARIMIZI GÖRMEK İÇİN FACEBOOK GRUBUMUZA BEKLERİZ. LİNK: https://www.facebook.com/groups/teknorehbe

Detaylı

Prof. Dr. Münevver ÇETİN

Prof. Dr. Münevver ÇETİN Prof. Dr. Münevver ÇETİN LİDERLİKLE İLGİLİ TANIMLAR Yönetim bilimcilerin üzerinde çok durdukları kavramlardan biri de liderliktir. Warren Bennis in belirttiği gibi, liderlik, üzerinde çok durulan, yazılan

Detaylı

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma 1 of 5 14/10/2010 Stresle Başa Çıkma Stres bizim baskıya karşı duygusal ve fiziksel tepkimizdir. Bu baskı dışsal faktörlerden kendimizin ya da bir yakınımızın yaşam etkinliklerinden, hastalıklarından yaşam

Detaylı

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005 Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005 Travma Nedir? Günlük rutin işleyişi bozan, Aniden beklenmedik bir şekilde gelişen, Dehşet, kaygı ve panik yaratan, Kişinin anlamlandırma

Detaylı

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler.

DUYGUSAL ZEKA. Birbirinden tamamen farklı bu iki kavrama tarzı, zihinsel yaşantımızı oluşturmak için etkileşim halindedirler. 0212 542 80 29 Uz. Psk. SEMRA EVRİM 0533 552 94 82 DUYGUSAL ZEKA Son yıllarda yapılan pek çok çalışma zeka tanımının genişletilmesi ve klasik olarak kabul edilen IQ yani entelektüel zekanın yanı sıra EQ

Detaylı

ŞİMDİ LYS ZAMANI FEM YAYINLARI REHBERLİK KOORDİNATÖRLÜĞÜ

ŞİMDİ LYS ZAMANI FEM YAYINLARI REHBERLİK KOORDİNATÖRLÜĞÜ ŞİMDİ LYS ZAMANI FEM YAYINLARI REHBERLİK KOORDİNATÖRLÜĞÜ Asıl puan LYS lerde gelecek YGS yi hedeflediği gibi sonuçlandıran adaylarda bir rahatlama gözlenirken sınavı hedeflediği biçimde sonuçlanamayan

Detaylı

EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ TIĞ ÖRGÜ PARA KESESİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ TIĞ ÖRGÜ PARA KESESİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ TIĞ ÖRGÜ PARA KESESİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA 1 ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ile Birlikte Şehrin Gürültü Haritasının Çıkarılması

İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ile Birlikte Şehrin Gürültü Haritasının Çıkarılması İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ile Birlikte Şehrin Gürültü Haritasının Çıkarılması Amaç ve İçerik Projenin temel amacı şehrin farklı bölgelerinde İl Çevre ve Orman Müdürlüğü nün yönlendirmesi ile gürültü

Detaylı

YABANCI DİLLER MESLEKİ İTALYANCA (AYAKKABI) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

YABANCI DİLLER MESLEKİ İTALYANCA (AYAKKABI) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü YABANCI DİLLER MESLEKİ İTALYANCA (AYAKKABI) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile karşı

Detaylı

Alanya Ticaret ve Sanayi Odası (ALTSO) tarafından yürütülen bu projenin genel amacını şu konular oluşturmaktadır.

Alanya Ticaret ve Sanayi Odası (ALTSO) tarafından yürütülen bu projenin genel amacını şu konular oluşturmaktadır. Değerli Sektör Yöneticileri; Alanya Ticaret ve Sanayi Odası (ALTSO) tarafından yürütülen bu projenin genel amacını şu konular oluşturmaktadır. Otelcilik sektöründe çalışanların niteliklerini ve uzmanlaşmalarını

Detaylı

1 Öğretmenlere Öneriler ÖĞRETMENLERE ÖNERĠLER

1 Öğretmenlere Öneriler ÖĞRETMENLERE ÖNERĠLER 1 Öğretmenlere Öneriler ÖĞRETMENLERE ÖNERĠLER 2 Öğretmenlere Öneriler Giriş Okul yaşantısı içinde öğrenci için en önemli unsur öğretmendir. Üstün yetenekli öğrencilere uygun eğitimin sağlanmasında öğretmenlere

Detaylı

DAVRANIŞ ODAKLI İŞ GÜVENLİĞİ. Daha Güvenli İş Yerleri İçin Davranışların Şekillendirilmesi

DAVRANIŞ ODAKLI İŞ GÜVENLİĞİ. Daha Güvenli İş Yerleri İçin Davranışların Şekillendirilmesi Adana, Ekim 2013 DAVRANIŞ ODAKLI İŞ GÜVENLİĞİ Daha Güvenli İş Yerleri İçin Davranışların Şekillendirilmesi Konu Başlıkları; 1. Davranış nedir? 2. Davranış odaklı iş güvenliği tam olarak ne yapar? 3. Gözlem

Detaylı

IŞIK LI ANNE BABA REHBERİ

IŞIK LI ANNE BABA REHBERİ Rehberlik Bilgi Bülteni Ekim 2014 IŞIK LI ANNE BABA REHBERİ ERGENLE NASIL İLETİŞİM KURMALI? DERS ÇALIŞMANIN PLANLI BİR YOLU OLMALI! 1 Sevgili Velilerimiz, Çocuklarımız için güzelliklerle dolu, zaman zaman

Detaylı

KETEM Danışmanları. İlgili konuda danışmanlık eğitimi almış. Doktor Hemşire Ebe Sağlık memuru Tıbbi teknolog Tıbbi sekreter

KETEM Danışmanları. İlgili konuda danışmanlık eğitimi almış. Doktor Hemşire Ebe Sağlık memuru Tıbbi teknolog Tıbbi sekreter DANIŞMANLIK Danışmanlık Nedir? Danışmanlık,yüz yüze konuşma sırasında bir kişinin diğerine belli bir konuda karara varmasını kolaylaştırmak için kişiyi bilinçlendirerek yardımcı olunmasıdır. Danışmanlık;

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Araştırma Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 7 Bilimsel Araştırma Süreci* 1. Gözlem Araştırma alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi

Detaylı

İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI

İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU PDR BÖLÜMÜ 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM YILI İSTEK ÖZEL ACIBADEM İLKOKULU Yaş Dönem Özellikleri BÜYÜME VE GELİŞME Gelişme kavramı düzenli, sürekli ve uyumlu bir ilerlemeyi dile

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı MODÜLER ALETLİ UÇUŞ SERTİFİKALI HELİKOPTER PİLOTU YETİŞTİRME KURS PROGRAMI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı MODÜLER ALETLİ UÇUŞ SERTİFİKALI HELİKOPTER PİLOTU YETİŞTİRME KURS PROGRAMI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı MODÜLER ALETLİ UÇUŞ SERTİFİKALI HELİKOPTER PİLOTU YETİŞTİRME KURS PROGRAMI ANKARA 2010 KURUMUN ADI : KURUMUN ADRESİ : KURUCUSUNUN ADI : PROGRAMIN

Detaylı

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM MOTORLU TAŞIT SÜRÜCÜLERİ DİREKSİYON EĞİTİMİ SINAV SORUMLUSU MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM MOTORLU TAŞIT SÜRÜCÜLERİ DİREKSİYON EĞİTİMİ SINAV SORUMLUSU MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM MOTORLU TAŞIT SÜRÜCÜLERİ DİREKSİYON EĞİTİMİ SINAV SORUMLUSU MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2015 ANKARA 1 ÖN SÖZ

Detaylı

Sürücü ve Araç Güvenliği

Sürücü ve Araç Güvenliği STANDARD LME-12:001902 Utr Dzl. B İçindekiler 1 Giriş... 3 2 Gereksinimler... 3 3 Araç Kullanma Yönetimi... 4 3.1 Yüksek Riskli Sürücüleri Yönetme... 4 3.2 Araca bağlı telsiz kapsama araştırmaları... 4

Detaylı

HASTA VE YAŞLI BAKIMI YAŞLI BAKIM ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

HASTA VE YAŞLI BAKIMI YAŞLI BAKIM ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü HASTA VE YAŞLI BAKIMI YAŞLI BAKIM ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim ile

Detaylı

OYUN VE ÇOCUK. -Çocuğun iç dünyasını anlayabilmek. -Çocuğun olayları anlamasına yardım etmek. -Çocuğa olaylarla baş etme becerileri kazandırmak

OYUN VE ÇOCUK. -Çocuğun iç dünyasını anlayabilmek. -Çocuğun olayları anlamasına yardım etmek. -Çocuğa olaylarla baş etme becerileri kazandırmak OYUN VE ÇOCUK Oyun oynamak çocukluk çağına özgü psikolojik, fizyolojik ve sosyal içerikli bir olgudur. Oyun hem zihinsel gelişimin aynası olan hem sosyal becerilerin öğrenildiği hem de duygusal boşalımın

Detaylı

1. LİDER 2. LİDERLİK 3. YÖNETİCİ LİDER FARKI

1. LİDER 2. LİDERLİK 3. YÖNETİCİ LİDER FARKI YÖNETİCİ-LİDER FARKI VE LİDERLİĞİN YÖNETİMDEKİ ÖNEMİ Ahmet VERAL (Rapor) Eskişehir, 2011 1. LİDER Genel bir kavram olarak ele alındığında lider, bir grubun hedef oluşturma ve bu hedeflere ulaşma ve ilerleme

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ G Ü R Ü L T Ü

İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ G Ü R Ü L T Ü İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ EĞİTİMİ G Ü R Ü L T Ü GÜRÜLTÜ, GENEL OLARAK İSTENMEYEN VE RAHATSIZ EDEN SES OLARAK TANIMLANIR. Ses; Hava basıncındaki dalgalanmaların kulaktaki etkisinden ileri gelen fiziksel bir

Detaylı

Ünite 1: İşyerinde Etkililik. Ünite 2: Liderlik Becerileri Geliştirme PEARSON İŞ PASAPORTU

Ünite 1: İşyerinde Etkililik. Ünite 2: Liderlik Becerileri Geliştirme PEARSON İŞ PASAPORTU PEARSON İŞ PASAPORTU Ünite 1: İşyerinde Etkililik 1 İşyerinde etkili davranış biçimlerinin anlaşılması 2 Etkili çalışma davranışlarının sergilenebilmesi 3 Kendi performansını değerlendirebilme 1.1 Çalışanların

Detaylı

7. İGY Zirve Ankara 2014. Ali Şahin Eğitim Satış Koordinatörü Yüksekte Çalışma ve Kurtarma Eğitmeni IOSH Tek./Irata L3/KKD Kontrolörü

7. İGY Zirve Ankara 2014. Ali Şahin Eğitim Satış Koordinatörü Yüksekte Çalışma ve Kurtarma Eğitmeni IOSH Tek./Irata L3/KKD Kontrolörü 7. İGY Zirve Ankara 2014 Ali Şahin Eğitim Satış Koordinatörü Yüksekte Çalışma ve Kurtarma Eğitmeni IOSH Tek./Irata L3/KKD Kontrolörü Yüksekte Çalışmanın Temel Prensipleri Yüksekte Çalışma Kontrol Hiyerarşisi

Detaylı

Sosyal psikoloji bakış açısıyla İş Sağlığı ve Güvenliği İle İlgili Kurallara Uyma Durumunun İncelenmesi. Prof. Dr. Selahiddin Öğülmüş

Sosyal psikoloji bakış açısıyla İş Sağlığı ve Güvenliği İle İlgili Kurallara Uyma Durumunun İncelenmesi. Prof. Dr. Selahiddin Öğülmüş Sosyal psikoloji bakış açısıyla İş Sağlığı ve Güvenliği İle İlgili Kurallara Uyma Durumunun İncelenmesi Prof. Dr. Selahiddin Öğülmüş Canlılar hayatta kalmak için güdülenmişlerdir İnsan hayatta kalabilmek

Detaylı

YÜKSEK TAVANLI MEKANLARDA YANGIN ALGILAMASINA İLİŞKİN PROJELENDİRME VE UYGULAMA NOTLARI

YÜKSEK TAVANLI MEKANLARDA YANGIN ALGILAMASINA İLİŞKİN PROJELENDİRME VE UYGULAMA NOTLARI GİRİŞ YÜKSEK TAVANLI MEKANLARDA YANGIN ALGILAMASINA İLİŞKİN PROJELENDİRME VE UYGULAMA NOTLARI Konferans salonları, fuar alanları, alışveriş merkezleri, depolar, müzeler, spor salonları, hava limanları,

Detaylı

İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır.

İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. DR.HASAN ERİŞ İnsanların tek başına yeteneği, gücü, zamanı ve çabası kendi istek ve ihtiyaçlarını karşılama konusunda yetersiz kalmaktadır. Bu nedenle yönetimin temel görevlerinden birisi, örgütü oluşturan

Detaylı

İÇİNDEKİLER I. BÖLÜM ÖRGÜT YÖNETİMİ VE YÖNETİMDE SORUN ÇÖZME

İÇİNDEKİLER I. BÖLÜM ÖRGÜT YÖNETİMİ VE YÖNETİMDE SORUN ÇÖZME İÇİNDEKİLER I. BÖLÜM ÖRGÜT YÖNETİMİ VE YÖNETİMDE SORUN ÇÖZME A. YÖNETİM, YÖNETİCİLİK VE LİDERLİK... 3 1.Yönetim Kavramı... 3 1.1. Yönetim Sürecinin Özellikleri... 4 1.2. Örgütlerde Yönetim Düzeyleri...

Detaylı

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 BİLGİ (Kurumsal ve Olgusal)

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME SOĞUK SU HAZIRLAMA (CHİLLER) GRUBU MONTAJI ANKARA 2008 Milli Eğitim

Detaylı

MÜZİK VE GÖSTERİ SANATLARI UYGULAMALI TİYATRO MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MÜZİK VE GÖSTERİ SANATLARI UYGULAMALI TİYATRO MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü MÜZİK VE GÖSTERİ SANATLARI UYGULAMALI TİYATRO MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2010 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ. PSİ154-PSİ162 Psikolojiye Giriş II PSİKOLOJİK BOZUKLUKLARIN TEDAVİSİ Psikolojik bozukluklar nasıl iyileştirilir? Tedavi için uygun kişi kimdir? En mantıklı tedavi yaklaşımı hangisidir? Bir terapi biçimi diğerlerinden daha iyi midir? Herhangi

Detaylı

Havacılık Meteorolojisi Ders Notları. 11. Buzlanma

Havacılık Meteorolojisi Ders Notları. 11. Buzlanma Havacılık Meteorolojisi Ders Notları 11. Buzlanma Yard.Doç.Dr. İbrahim Sönmez Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ballıca Kampüsü Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi Meteoroloji Mühendisliği Bölümü isonmez@omu.edu.tr

Detaylı

ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ ELEKTRİK KUMANDA VE OTOMASYON TEKNİKLERİ GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ ELEKTRİK KUMANDA VE OTOMASYON TEKNİKLERİ GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ELEKTRİK-ELEKTRONİK TEKNOLOJİSİ ELEKTRİK KUMANDA VE OTOMASYON TEKNİKLERİ GELİŞTİRME VE UYUM EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013

Detaylı

PSK 271 Öfke Yönetimi (2015-2016 Güz Dönemi) Yrd. Doç. Dr. Nilay PEKEL ULUDAĞLI. Öfke Yönetimi: Duyguları İfade Edebilmek ve Duygularla Başa Çıkmak

PSK 271 Öfke Yönetimi (2015-2016 Güz Dönemi) Yrd. Doç. Dr. Nilay PEKEL ULUDAĞLI. Öfke Yönetimi: Duyguları İfade Edebilmek ve Duygularla Başa Çıkmak PSK 271 Öfke Yönetimi (2015-2016 Güz Dönemi) Yrd. Doç. Dr. Nilay PEKEL ULUDAĞLI Öfke Yönetimi: Duyguları İfade Edebilmek ve Duygularla Başa Çıkmak Öfkenin Gerçek Nedeni Ne? ÖFKE kıskançlık, üzüntü, merak,

Detaylı

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI Bağımsız Denetim Standartları 1. Kilit Terimlerin Belirlenmesi 2. Metnin Çevrilmesi 3. İlk Uzman Kontrolü 4. Çapraz Kontrol İkinci Uzman Kontrolü 5. Metnin

Detaylı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ WEB TABANLI İÇERİK YÖNETİM SİSTEMLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ WEB TABANLI İÇERİK YÖNETİM SİSTEMLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ WEB TABANLI İÇERİK YÖNETİM SİSTEMLERİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim

Detaylı

SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ. Prof. Dr. Erdal ZORBA

SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ. Prof. Dr. Erdal ZORBA SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ Prof. Dr. Erdal ZORBA GEÇMĐŞTEN GÜNÜMÜZE SAĞLIK Geçmişte sağlığın tanımı; hastalıklardan uzak olma diye ifade edilirdi. 1900 lerin başında ölümlerin büyük bir kısmı bakteri ve

Detaylı

Avrupalı liderler baskıcı, Türk liderler ise dostane

Avrupalı liderler baskıcı, Türk liderler ise dostane Avrupalı liderler baskıcı, Türk liderler ise dostane Dünyada yaşanan ekonomik kriz liderlik stillerinde de değişikliğe yol açtı. Hay Group'un liderlik stilleri üzerine yaptığı araştırmaya göre, özellikle

Detaylı

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM MOTORLU TAŞIT SÜRÜCÜLERİ SINAV SORUMLUSU MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM MOTORLU TAŞIT SÜRÜCÜLERİ SINAV SORUMLUSU MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ÖĞRETMENLİK VE ÖĞRETİM MOTORLU TAŞIT SÜRÜCÜLERİ SINAV SORUMLUSU MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2014 ANKARA 1 ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin

Detaylı