Thiomersal ve afl lar

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Thiomersal ve afl lar"

Transkript

1 DERLEME Hacettepe T p Dergisi 2006; 37:35-42 Thiomersal ve afl lar Kadriye Yurdakök 1 1 Prof. Dr., Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Sağlam Çocuk Ünitesi, Ankara TH OMERSAL NED R? Thiomersal (sodyum etil-civa tiyosalisilat), organik bir civa bileşiğidir lu yıllardan beri çoklu-doz aşıların içerisine eklenerek, enjektöre defalarca aşı çekilmesi yoluyla veya aşının üretimi sırasında oluşabilecek bakteri ve mantar kontaminasyonunu önlemek amacıyla koruyucu olarak kullanılmaktadır. Onbinde birlik (%0.01 lik) konsantrasyonda olan thiomersal geniş bir patojen spektrumuyla oluşabilecek kontaminasyonu önleyecek bir kapasitededir. Thiomersalin ağırlığının %49.6 sı civa olup, vücutta etil-civa ve tiyosalisilata parçalanır. Koruyucu olarak %0.01 lik thiomersal içeren bir aşı her 1 ml sinde 50 µg, 0.5 ml sinde ise 25 µg civa içerir [1,2]. Thiomersal ile ilgili kaygıların nedeni içerdiği etil-civa nedeniyledir. Thiomersal gibi kontaminasyonu önleyici koruyucu maddelerin kullanımı tek dozluk aşılarda gerekmemektedir. C VA ve TOKS S TES Civa eski Yunan tanrılarından Hermes in Roma dönemindeki adı olup, Hg simgesi latincede sıvı gümüş anlamında Hydragyrum dan gelir. Oda ısısında sıvı halde bulunabilen ve kolayca buharlaşabilen tek metal, civadır. Toksik olduğuna dair ilk kayıt İsa dan önce 50 yılına aittir. Günümüzde ise uzun zamandır nörotoksik olduğu bilinen civanın 1950 ve 1960 lı yıllardan itibaren insan faaliyetleri sonucu çok daha fazla miktarlarda doğaya karışmaya başladığı ve insan kaynaklı civa emisyonlarının hızla artarak önlenemez çevre kirliliğine yol açtığı bilinmektedir. Civa insektisidler, pestisidler, kozmetikler, piller, floresan lambalar, ilaçlar (laksatifler, spozituarlar), amalgam (diş dolgusu), solventler, plastik, yazıcı mürekkepleri, cilalar, boyalar gibi çok çeşitli kullanım alanlarında bulunur ve hava, su, deri ve gastrointestinal sistem yoluyla vücuda girebilir [3]. İnsan eliyle doğaya salınan civa su, toprak ve havaya karışır ve bu yolla dünyanın herhangi bir yerinde birikebilir. İnsanların yaşamadığı Antartika da bile yüksek civa oranlarına rastlanması bu dağılımın sonucudur. Civa çoğunlukla gaz veya organik (karbon içeren) ya da inorganik (karbon içermeyen) bileşikler halinde bulunur. Bazı civa bileşikleri canlılar tarafından elemental civaya göre çok daha kolay absorbe edilir. Buharlaşan ve atmosferde bulunan civa yağmurlarla yeryüzüne inerek bakteriyel veya kimyasal reaksiyonlarla organik form olan ve canlılar tarafından kolayca absorbe edilen toksik metil-civaya dönüşür. Metil-civanın hücre membranlarından geçerek canlı dokularda birikme kapasitesi vardır. Örneğin; göldeki metil-civa konsantrasyonu 1 gibi bir birim kabul edilse, fitoplanktonlardaki birikimi 10 5, zooplankton gibi daha büyük organizmalarda 10 6, balık, kuş ve insanlarda ise 10 7 oranında olmaktadır. Doğada en çok bulunan organik civa bileşiği metil-civa olup, yağda depolanma özelliğine sahip potent bir nörotoksindir. En çok besin zinciri halkasının bir Cilt 37 Say

2 Yurdakök parçası olan tatlı su balıkları ve bu sularda yaşayan diğer canlılarda bulunur. Balık yiyen kuşlar ve memeliler yüksek oranda metil-civaya maruz kalabilir. Civayla en yaygın etkilenim yolu kontamine bölgelerde tutulan balıkların yenmesidir. Köpek balığı, ton balığı, kılıç balığı gibi bazı büyük ve yağlı balıklar çok yüksek oranda civa içerebilen balıklardır. Metil-civanın toksisitesi 1950 li yılların sonu ve 1960 lı yılların başında Japonya da Minamata Körfezi ne yoğun civalı endüstriyel atıkların atılması ve civa içeren balıkların tüketilmesiyle fark edilmiştir. Bu balıkları tüketen gebelerin bebeklerinde değişik derecelerde nörolojik gelişim bozuklukları gözlenmiştir. Akut metil-civa zehirlenmesine maruz kalan gebelerin çocuklarında minamata hastalığı adıyla da bilinen ağır santral sinir sistemi (SSS) hasarı (mental motor retardasyon, serebral atrofi, serebral palsi) bildirilmiştir [4]. Benzer bir epidemi de 1970 li yıllarda Irak ta yaşanmıştır [5]. Tohumluk buğdayların fungisit olarak metil-civa ile işlem görmesinden sonra bu buğdaylar tohumluk olarak kullanılmayıp ekmek yapımında kullanılmış ve bu yolla yüksek dozda metil-civaya maruz kalan gebelerde hiç semptom görülmez veya çok az görülürken, bebeklerinde serebral palsiye benzer ağır nörolojik anormallikler görülmüştür. İntrauterin daha düşük doz metil-civa etkilenimi olan bazı çocuklarda da sensöriyal ve motor disfonksiyon ile gelişimsel gecikmeler görülmüştür. SSS nin gelişmesini olumsuz etkileyen metil-civa, psikomotor gerilik, dil, hafıza bozuklukları, davranış değişiklikleri ve dikkat eksikliğine de yol açmaktadır [6]. Ancak thiomersalin içerdiği etil-civa, nörotoksik etkileri daha iyi bilinen metilcivadan farklıdır. Literatürde thiomersal içeren ürünlerle 3 mg/kg dan birkaç yüz mg/kg (1 mg, 1,000 µg a eşit) arasında değişen miktarlarda etkilenimlerle akut civa zehirlenmesi vakaları da bildirilmiştir. Bu vakalar; thiomersal içeren gamaglobulin ve hepatit B immünglobulin verilmesi, olması gerekenden 1,000 misli daha fazla thiomersal içeren kloramfenikol tedavisi, thiomersalle omfalosel tedavisi, thiomersalle intihar girişimi, timpanostomi tüpü olan bir çocukta thiomersalle kulak yıkama yapılması vakalarıdır. Bu yayınlarda yerel nekroz, akut hemoliz, akut renal tübüler nekroz, SSS de değişik düzeylerde harabiyet, koma ve ölüm bildirilmiştir [1,7-12]. Aşılarda kullanılmaya başlandığı 1930 lu yıllarda thiomersal toksisitesiyle ilgili yapılan bazı hayvan çalışmaları da vardır yılında yapılan bir çalışmada öldürücü olmayan, tolere edilebilir maksimum doz tavşanlarda 20 mg thiomersal/kg, farelerde ise 45 mg/kg olarak bildirilmiştir [1]. Bir başka çalışmada 190 gün süreyle intranazal thiomersal verilmesinin beyin ve böbreklerde histopatolojik bir değişikliğe yol açmadığı rapor edilmiştir [13]. 36 Etil-civa ve metil-civa farklı kimyasal yapılara sahip oldukları için toksik etkilerinin de farklı olabileceği düşünülmektedir. Ancak etil-civa ve metil-civanın toksik etkileri ile ilgili karşılaştırmalı çalışmalar yetersizdir. Eşit doz ve konsantrasyonlarda etil-civa ve metil-civanın beş gün süreyle verildiği farelerde yapılan bir çalışmada, etil-civanın metil-civadan daha az nörotoksik olduğu görüşüne varılmıştır [14]. Farelerde yapılan bir çalışmada metil-civanın kanbeyin bariyerini aktif transportla geçtiği, etil-civanın ise pasif olarak taşındığı ve metil-civa kadar nörotoksik olmadığı belirtilmiştir [15]. Thiomersalle aşılanmış çocuklardaki kan civa düzeyleriyle yapılan çalışmalarda, metil-civa için belirlenmiş güvenlik sınırının üzerinde bir değere rastlanmadığı, etil-civanın kısa sürede kandan temizlendiği ve dışkıyla daha fazla oranda ekskrete edildiği, yani civanın vücuttan daha kısa sürede atıldığı gösterilmiştir [16]. Etil-civanın vücuttan atılma süresi ortalama 7-10 günken, bu süre metil-civada yaklaşık 50 gündür. Maymunlarda metil ve etil-civanın dokudaki dağılımları ve farmakokinetik özellikleriyle ilgili olarak yapılan bir çalışmada, bir gruba doğumdan başlayarak üç hafta süreyle her hafta thiomersal içeren aşı yapılmış, diğer gruba ise oral metil-civa haftalık olarak verilmiştir [17]. Toplam dört doz civa etkilenimi olan her iki gruptan her doz sonrası kan civa düzeylerine bakılmış, dördüncü dozdan sonra doku analizleri yapılmıştır. Civa düzeyleri organik ve inorganik olarak ölçülmüş, ancak organik civanın etil veya metil-civa ayrımı yapılmamıştır. Bu çalışmanın bulgularına göre; İster oral verilen metil-civa isterse intramusküler etil-civa olsun her ikisi de hemen absorbe olarak kan ve beyne dağılmıştır. Thiomersal (etil-civa) alanlarda, toplam organik ve inorganik civanın kan ve beyinden atılımının daha hızlı olduğu görülmüştür. Thiomersal alanlarda kan ve beyinde ölçülen toplam civa miktarı metil-civa alanlara göre daha düşük bulunmuştur. Thiomersal alanlarda beyindeki inorganik civa oranı daha yüksek bulunmuştur. Thiomersal alanlarda toplam inorganik civa miktarı daha yüksek bulunmuştur. Haftalık metil-civa almakta olanlarda, kandaki toplam civa miktarının birikme eğiliminde olduğu, thiomersal alanlarda bunun çok az olduğu gösterilmiştir. Organik civanın beyinde nasıl inorganik civaya dönüştüğü bilinmemektedir. Bu bulgular thiomersaldeki H ACETTEPE T IP D ERG S

3 Thiomersal ve afl lar etil-civanın vücuttaki dağılımı, metabolize edilmesi ve atılımının metil-civadan oldukça farklı olduğunu ve yarılanma ömrünün çok daha kısa olduğunu, thiomersale bağlı risk değerlendirilmesinde metil-civanın iyi bir referans olmadığını düşündürmektedir. Ancak vücuttan daha hızlı atılan etil-civa toksisitesi ile ilgili güvenlik sınırları henüz oluşturulmamıştır. Bu nedenle Amerika Birleşik Devletleri (ABD) Besin İlaç Ajansı (FDA), güvenlik sınırı önerilerini her iki civa bileşiğini de eşit risk grubuna alarak yapmıştır (Tablo 1). MET L-C VANIN GÜVENL K SINIRLARI Metil-civa etkilenimi ile ilgili güvenlik sınırları ABD Çevre Koruma Ajansı [Environment Protection Agency (EPA)] tarafından 0.1 µg/kg vücut ağırlığı/gün, Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından ise 0.47 µg/kg vücut ağırlığı/gün olarak belirlenmiştir [18,19]. Civayla ilgili güvenlik sınırları sadece metil-civayla ilgili epidemiyolojik araştırma ve laboratuvar çalışmalarına dayanmaktadır. ÜLKEM ZDEK DURUM Türkiye de uygulanmakta olan aşı programına göre altıncı aya kadar çocuklar iki doz hepatit B aşısı ve üç dozda tam hücreli boğmaca aşısı içeren difteri, boğmaca, tetanoz (DBT) karma aşısı olmaktadır. Her iki çoklu doz aşıda da %0.01 lik thiomersal vardır ve içerdiği etilciva miktarı doz başına 25 µg dır. Buna göre rutin aşı programını tamamlamış olan altı aylık bir bebeğin aşıyla almış olduğu toplam etil-civa miktarı 125 µg olarak hesaplanabilir. İngiltere ve İsveç te bu miktar 75 µg, Danimarka da 125 µg, ABD de ise µg dır [20]. Beş persentilde vücut ağırlığı olan bir bebeğin altıncı aya kadar EPA önerilerine göre alması gereken maksimum civa miktarı 65 µg, 95 persentildekinin ise 106 µg olarak belirlenmiştir. Civa için DSÖ güvenlik sınırları dikkate alındığında ise bu değerler sırasıyla 305 µg (5 persentil için) ve 501 µg (95 persentil için) dır [21]. Buna göre ülkemizdeki çocukların aşı yoluyla aldığı civa miktarı EPA güvenlik sınırının üzerinde, ancak DSÖ nün güvenlik sınırlarının içerisinde kalmaktadır. Avusturalya da thiomersalsiz aşı kullanımına geçilmeden önce, bebekler dört aylık olana kadar yapılan altı doz aşıyla [iki doz DBT, iki doz hepatit B virüsü (HBV), iki doz Haemophilus influenzae tip b (Hib)] maksimum 200 µg civa almaktaydı. Bu da 3.2 µg/kg/hafta civa eder ki, bu düzey DSÖ tarafından önerilen 3.3 µg/kg/hafta düzeyinin halen altında olan bir düzeydir ve 12 aya kadar uygulanan üç dozluk DBT, HBV ve H. influenzae aşısı içindeki civa miktarı DSÖ tarafından önerilen toksik sınırı geçmemektedir [22]. Ancak çok balık yiyen bazı toplumlarda bu sınır çoktan aşılabilmektedir. Kontamine olmuş 160 g ton balığı 11.5 µg civa içerebilmektedir [23]. OT ZMLE L fik S Otizm sosyal ilişki ve iletişim bozukluğu, tekrarlayan davranışlar, anormal hareketler ve duyu bozukluklarıyla karakterize bir sendromdur. Thiomersal ile otizm arasında ilişki olabileceği hipotezi, literatürdeki civa nörotoksisitesiyle ilgili çalışmalara dayandırılmaktadır. Çelişkili sonuçları olan bu çalışmalardan birinde Faroe adalarında daha önce güvenli olduğu bildirilen metilciva düzeylerinde kognitif bozukluklar (dikkat, dil ve hafıza testlerinde azalmış performans) olduğu bildirilmiştir [24]. Seyşel adalarındaki bir başka çalışmada ise nörogelişim düzeyleriyle metil-civa düzeyleri arasında bir korelasyon olmadığı gösterilmiştir [25]. Akut veya kronik yüksek doz civa zehirlenmesinde ataksi ve dizartri en karakteristik motor bulgulardır [4]. Buna tremor, kas ağrısı ve kas zayıflığı eşlik edebilir. Nitekim Romanya da kaza sonucu etil-civa içeren insektisidle etkilenen üç çocukta aynı motor semptomların ön planda olduğu gösterilmiştir [26]. Buna karşı otizmde görülen en sık motor bulgular ise el çırpma, sallanma gibi tekrarlayan stereotipik hareketlerdir. Aksine otistik bir çocukta ataksi ve dizartrinin olması tanıya şüpheyle yaklaşılmasına neden olmaktadır. Tablo 1. Civa etkilenimlerinin karşılaştırılması Metil-civa Thiomersal (etil-civa salisilat) Formu Organik Organik Etkilenim Kontamine balık Aşı ve bazı tıbbi ürünlerde koruyucu olarak Etkilenim yolu Oral Enjeksiyon (intramusküler) Etkilenim şekli Kronik (balık tüketimine bağlı) Periyodik (thiomersal içeren aşı yapımına bağlı) Etkilenimin devam olasılığı Sadece balıktan zengin besin tüketimi yoluyla Yok Sürekli etkilenimin sonucu İnsan vücudunda birikebilir Bilinmiyor Etkilenimin yan etkisi Mental retardasyon, serebral palsi, nöbet Bilinmiyor Etkilenime en hassas Prenatal Bilinmiyor olunan dönem Cilt 37 Say

4 Yurdakök Civa zehirlenmesinde en belirgin duyusal bozukluk görme alanında bilateral daralma olmasıdır. Bebeklerde buna ilave olarak ve periferik nöropatiye bağlı parestezi, el ve ayaklarda ağrılı eritem görülebilir. Otizmde ise ağrıya duyarsızlık ve azalmış yanıt bazen diğer duyusal uyaranlara karşı aşırı hipersensitivite ile seyretmekte (hiperakuzi gibi) ve duyusal bozukluğun periferik sinir etkileniminden çok duyusal uyarıların beyindeki işlenme bozukluğundan kaynaklandığı düşünülmektedir. Kronik civa intoksikasyonunda görülen deri döküntüleri, hipertansiyon ve trombositopeni yine otizmde çok nadirdir [27]. Hafif civa zehirlenmelerinde motor ve duyu bozuklukları ön plandadır. Psikiyatrik bulgular olsa bile nonspesifiktir (irritabilite, depresyon, anksiyete gibi). Postmortem beyin dokusunda artmış civa düzeyleri olan vakaların yaşarken gösterdikleri nonspesifik psikiyatrik bulguların civa zehirlenmesine bağlı olduğunu söylemek mümkün değildir. Nörolojik gelişimin en fazla olduğu perinatal veya yaşamın erken dönemlerinde civa zehirlenmesi gibi nörotoksinlerle (kurşun, alkol, poliklorine bifeniller vb.) karşılaşılması halinde baş çevresinin daha küçük ya da mikrosefalik olması sık karşılaşılan bir durumdur. Buna karşılık giderek artan veriler otistik çocukların baş çevreleri ve volümetrik manyetik rezonans görüntüleme teknikleriyle tespit edilen beyin büyüklüklerinin normalin üzerinde olduğunu göstermektedir [28]. Bütün bu bulgular civanın nörotoksik etkilerinin otizmin klinik bulgularıyla aynı olmadığını göstermektedir. Bir başka çalışmada otistik çocuklarda saç civa düzeyleri çalışılmış ve arada ilişkinin olmadığı görülmüştür [29]. Çok düşük doz (< 1 µg Hg/0.5 ml doz) thiomersal içeren aşıların toksik olduğunu gösteren bir bulgu yoktur yılında FDA koruyucu olarak thiomersal içeren aşılarla ilgili olarak toplanmış ve bu toplantı sonucunda aşılarda thiomersal kullanımının hipersensitivite reaksiyonları dışında herhangi bir zararının olmadığı sonucuna varmıştır. Bununla birlikte başta düşük doğum ağırlıklı bebekler olmak üzere yenidoğan döneminden itibaren başlanan thiomersal içeren aşıların tekrarlanmalarıyla kan civa düzeyleri güvenli dozun çok üzerine çıkabilmektedir. Bu nedenle ABD 1999 yılında, FDA, Ulusal Sağlık Enstitüsü [National Institutes of Health (NIH)], Hastalık Kontrol ve Koruma Merkezi [Centers for Disease Control and Prevention (CDC)] ve Sağlık Kaynakları ve Hizmet Sunumu [Health Resources and Services Administration (HRSA)] ile Amerikan Pediatri Akademisi [American Academy of Pediatrics (AAP)] nin ortak önerileri doğrultusunda önlem olarak aşı firmalarına en kısa zamanda thiomersal içermeyen aşı üretmeleri konusunda baskı yapılması kararı almıştır (Tablo 2-4) [30] yılında ABD Tıp Enstitüsü [Institute of Medicine (IOM)], otizm, dikkat eksikliği ve hiperaktivite sendromu [attention deficit hyperactivity disorder (ADHD)], konuşma bozukluğu gibi nörogelişimsel hastalıkların, thiomersalle ilişkisinin red veya kabul edilmesi için yeterli verinin olmadığı sonucuna varmış ve ayrıca böyle bir ilişkinin biyolojik olarak mantıksal olduğu görüşüne de yer vermiştir [31]. Bu ilişkinin gösterilebilmesi için ek çalışmalara ihtiyaç olduğu belirtilmiştir lı yıllardan sonra endüstrileşmiş ülkelerde otizm görülme sıklığında artış dikkati çekmektedir. Bu artışın nedeni aile ve hekimlerin duyarlılığının artması, tanı ve tedavi konusundaki gelişmeler olabileceği gibi, gerçek bir artış da olabilir. Vaka artışlarını sadece thiomersalle açıklamak bugünkü bilgilere göre gerçekçi görülmemektedir. Bu ülkelerde son birkaç on yılda biyolojik olarak otizm görülme sıklığını etkileyebilecek yaşam biçimi, tıbbi bakım ve çevresel toksik etkilenim dahil olmak üzere çok büyük değişiklikler meydana gelmiştir. Thiomersalle otizm arasında bir ilişki varsa, thiomersal içeren aşıların kullanımı sonlandırıldıktan sonra otizm vakalarında azalma olması gerektiği düşüncesiyle çalışmalar yapılmıştır. Danimarka da Psikiyatrik Araştırma Merkezi nin kayıtları dikkate alınarak yılları arasında otizm tanısı alan 2-10 yaş arasındaki 956 çocuğu içeren bir çalışmada, 1991 yılından itibaren aşılarda thiomersal kullanılmamasına rağmen otizmdeki artışın çok daha büyük hızla devam ettiği ve thiomersalle otizm arasında bir ilişkinin olmadığı gösterilmiştir [32]. Düşünülenin tam aksine thiomersalsiz aşıların kullanılmaya başlandığı 1992 yılından itibaren otistik sendrom bozukluklarında Danimarka ve İsveç te çok daha büyük bir artış olduğu gösterilmiştir [33,34]. İngiltere de de otizm vakalarındaki hızlı artışın thiomersalle ilişkilendirilmesi mümkün görülmemektedir. İngiltere de thiomersal içeren tek aşı DBT olup, 1950 yılından sonra programa ilave edilen diğer aşıların [oral polio aşısı (OPV), Bacillus Calmette-Guerin (BCG), kızamık, kızamıkçık, kabakulak (MMR) aşısı, Hib ve MenC] hiçbirinde thiomersal yoktur. Thiomersal otizme yol açıyorsa otizm vakalarında thiomersal etkilenimiyle orantılı bir artış olması beklenir. Halbuki İngiltere de 1950 yılından beri aşılarda kullanılan thiomersalde hiçbir artış olmamasına rağmen 1980 li yıllardan itibaren otizm vakalarında çok büyük bir artış olmuştur [35]. İngiltere de aşı programındaki en önemli değişiklik DBT aşılarının 1990 yılında üçüncü, beşinci ve sekizinci aylar yerine ikinci, üçüncü ve dördüncü aylara çekilmesidir. Thiomersalle erken karşılaşılmasının otizmle ilişkisi olabileceği düşünülürse de otizm vakalarındaki artış piki bu tarihten çok daha önce başlamıştır. Yine İngiltere de yıllarında doğmuş 14,000 çocuğu içeren bir çalışmada, bu çocukların üç, H ACETTEPE T IP D ERG S

5 Thiomersal ve afl lar Tablo 2. Amerika Birleşik Devletleri nde kullanılan aşıların thiomersal içerikleri Thiomersal durumu Aşı Ticari adı (üretici)* konsantrasyon**(civa) Ne zamandan beri thiomersal içermiyor DTaP Infanrix (GSK) Yok Hiç thiomersal içermedi Daptacel (AP) Yok Hiç thiomersal içermedi Tripedia (AP) Eser ( 0.3 µg Hg/0.5 ml doz) 07 Mart 2001 DTaP-HepB-IPV Pediarix (GSK) Eser (< µg Hg/0.5 ml doz) Hiçbir zaman eser miktarın üzerinde thiomersal içermedi Pnömokok konjuge Prevnar (WL) Yok Hiç thiomersal içermedi İnaktif poliovirüs IPOL (AP) Yok Hiç thiomersal içermedi Suçiçeği Varivax (M) Yok Hiç thiomersal içermedi Kızamık, kızamıkçık, M-M-R-II (M) Yok Hiç thiomersal içermedi kabakulak Hepatit B Recombivax HB (M) Yok 27 Ağustos 1999 Engerix B (GSK) Eser (< 0.5 µg Hg/0.5 ml doz) 28 Mart 2000 Haemophilus ActHIB (AP)/OmniHIB Yok Hiç thiomersal içermedi influenzae tip b (Hib) (GSK) konjuge PedvaxHIB (M) Yok Ağustos 1999 HibTITER, tek doz (WL) 1 Yok Hiç thiomersal içermedi Hib/hepatit B Comvax (M) Yok Hiç thiomersal içermedi kombinasyon İnfluenza Fluzone (AP) %0.01 (12.5 µg/0.25 ml doz, 25 µg/0.5 ml doz) 2 Fluzone (AP) 3 Yok 23 Aralık 2004 (thiomersalsiz) Fluvirin (Chiron/Evans) %0.01 (25 µg/0.5 ml doz) Fluvirin (Chiron/Evans) Eser (< 1 µg Hg/0.5 ml doz) 28 Eylül 2001 İnfluenza, canlı FluMist 4 (MedImmune) Yok Hiç thiomersal içermedi * GSK= GlaxoSmithKline, WL= Wyeth Lederle, AP= Aventis Pasteur, M= Merck. ** Thiomersal ağırlığının yaklaşık %50 si civadır (Hg). %0.01 lik bir thiomersal solüsyonu (her 10,000 de 1 kısım) her 1 ml lik dozda 50 µg, her 0.5 ml lik dozda ise 25 µg civa içerir. 1. HibTiITER thiomersal içeren multi doz şişelerde üretilmekteydi yılından itibaren kullanılmamaktadır. 2. Altı ay-üç yaş arası çocuklar yarı doz (0.25 ml), üç yaş üzerindekiler ise tam doz (0.5 ml) almaktadır Eylül 2002 tarihinde onaylanan ve eser miktarda thiomersal içeren fluzon, yerini artık thiomersalsiz formülasyona bırakmıştır. 4. FluMist beş yaşından küçüklere yapılmaz. Tablo 3. Amerika Birleşik Devletleri nde kullanılmakta olan bazı aşıların içerdiği koruyucu maddeler Koruyucu Thiomersal 2-fenoksietanol ve formaldehid Fenol Benzetonyum klorid (phemerol) 2-fenoksietanol Aşı örnekleri (Ticari adı; üretici) DT Td (birkaç) TT (birkaç) İnfluenza (birkaç) IPV (IPOL; AP) DTaP (Daptacel; AP) Typhoid Vi polisakkarid (Typhim Vi; AP) Pnömokokal polisakkarid (Pneumovax 23; M) Anthrax (B) DTaP (Infanrix; GSK) Hepatit A (Havrix; GSK) Hepatit A/Hepatit B (Twinrix; GSK) Cilt 37 Say

6 Yurdakök Tablo 4. Amerika Birleşik Devletleri nde halen üretilen lisanslı aşıların thiomersal içeriği Thiomersal durumu Aşı Ticari adı Üretici konsantrasyon 1 Civa Antraks Anthrax vaccine BioPort Corporation 0 0 DTaP Tripedia 2 Aventis Pasteur Inc % µg/0.5 ml doz Infanrix GlaxoSmithKline 0 0 Daptacel Aventis Pasteur, Ltd 0 0 DTaP-HepB-IPV Pediarix GlaxoSmithKline < % < µg/0.5 ml doz DT Ticari adı yok Aventis Pasteur, Inc < % (tek doz) < 0.3 µg/0.5 ml doz Aventis Pasteur, Ltd 3 % µg/0.5 ml doz Td Ticari adı yok Mass Public Health % µg/0.5 ml doz Decavac Aventis Pasteur Inc % µg/0.5 ml doz Ticari adı yok Aventis Pasteur, Ltd 0 0 Tdap Adacel Aventis Pasteur, Ltd 0 0 Boostrix GlaxoSmithKline 0 0 TT Ticari adı yok Aventis Pasteur Inc % µg/0.5 ml doz Hib ActHIB/OmniHIB 4 Aventis Pasteur, SA 0 0 HibTITER Wyeth-Lederle 0 0 PedvaxHIB liquid Merck 0 0 Hib/HepB COMVAX 5 Merck 0 0 Hepatit B Erişkin GlaxoSmithKline < % < 0.5 µg/0.5 ml doz < % <1 µg/1 ml doz Recombivax HB Merck Pediatric/adölesan 0 0 Erişkin (adölesan) 0 0 Diyaliz 0 0 Hepatit A Havrix GlaxoSmithKline 0 0 Vaqta Merck 0 0 HepA/HepB Twinrix GlaxoSmithKline < % < 1 µg/1 ml doz IPV IPOL Aventis Pasteur, SA 0 0 Poliovax Aventis Pasteur, Ltd 0 0 Influenza Fluzone 6 Aventis Pasteur, Inc % µg/0.5 ml doz Fluvirin Evans % µg/0.5 ml doz Fluzone Aventis Pasteur, Inc 0 0 (thiomersalsiz) Fluvirin Evans < % < 1 µg/0.5 ml doz (koruyucu içermeyen) Fluarix GlaxoSmithKline < % < 1.25 µg/0.5 ml doz Influenza, canlı FluMist MedImmune 0 0 Japon ensefaliti 7 JE-VAX BIKEN % µg/1.0 ml doz 17.5 µg/0.5 ml doz MMR MMR-II Merck 0 0 Meningokok Menomune A, C, AC Aventis Pasteur, Inc %0.01 (multi doz) 25 µg/0.5 ml doz ve A/C/Y/W (tek doz) 0 Menactra A, C, Y Aventis Pasteur, Inc 0 0 ve W-135 Pnömokok Prevnar Lederle Laboratories 0 0 (pnömo konjuge) Pneumovax 23 Merck H ACETTEPE T IP D ERG S

7 Thiomersal ve afl lar Tablo 4. Amerika Birleşik Devletleri nde halen üretilen lisanslı aşıların thiomersal içeriği (devamı) Thimerosal durumu Aşı Ticari Adı Üretici konsantrasyon 1 Civa Kuduz IMOVAX Aventis Pasteur, SA 0 0 Rabavert Chiron Behring 0 0 Tifo Typhim Vi Aventis Pasteur, SA 0 0 Typhoid Ty21a Berna Biotech, Ltd 0 0 Suçiçeği Varivax Merck 0 0 Sarı humma Y-F-Vax Aventis Pasteur, Inc Thiomersal ağırlığının yaklaşık %50 si civadır (Hg). %0.01 lik bir thiomersal solüsyonu (her 10,000 de 1 kısım) her 1 ml lik dozda 50 µg, her 0.5 ml lik dozda ise 25 µg civa içerir. 2. Aventis Pasteur e ait Tripedia aylar arasındaki çocuklarda kullanım endikasyonu olan TriHIBit i oluşturacak şekilde ActHib ile karıştırılıp kullanılabilir. 3. Bu aşı ABD de pazarlanmamaktadır. 4. OmniHIB Aventis Pasteur tarafından üretilip GlaxoSmithKline tarafından dağıtılmaktadır. 5. COMVAX altı haftadan küçük çocuklarda Hib e karşı gelişen bağışıklığın az olması nedeniyle önerilmemektedir. 6. Üç yaşın altındaki çocuklara yarım doz (0.25 ml, 12.5 µg civa/doz içerir) kullanılmaktadır. 7. JE-VAX BIKEN tarafından üretilip Aventis Pasteur tarafından dağıtılmaktadır. Bir-üç yaş arası çocuklarda yarım doz (0.5 ml ve 17.5 µg civa/doz içeren) kullanılmaktadır. Cilt 37 Say dört ve altı aylık oluncaya kadar maruz kaldıkları civa miktarları hesaplanarak aylar arasındaki kognitif ve davranışsal gelişimleri incelenmiş ve doğum ağırlığı, gebelik yaşı, cinsiyet, anne eğitimi, annenin sigara içmesi, emzirme, ücretsiz izin alma süresi, etnik orjin gibi faktörler eşitlendikten sonra 69 vakadan sadece birinde üç aylıkken maruz kaldığı civa miktarıyla 47 aylık olduğundaki zayıf prososyal davranışı arasında bir ilişki varlığını desteklediği gösterilebilmiştir [36]. Sonuç olarak bu çalışmada erken bebeklik dönemindeki thiomersal etkilenimi ile nöropsikiyatrik gelişim arasında bir ilişki gösterilememiştir yılları arasında doğan 109,863 çocuğu içeren bir kohort çalışmada ise genel gelişim bozuklukları, konuşmada gecikme, davranış bozuklukları, tik, dikkat eksikliği bozuklukları, otizm, enürezis, enkoprezis incelenmiş ve analizlerin sadece birinde aşı dozundaki artış ile tik görülme riskinin arttığı, thiomersal içeren aşıların yapılmasıyla nörogelişimsel bozukluklar arasında bunun dışında bir ilişkinin bulunmadığı bildirilmiştir [37]. Son olarak 2004 yılında yeniden toplanan ABD Tıp Enstitüsü Bağışıklama Güvenlik Kontrol Komitesi (Institute of Medicine Immunization Safety Review Committee) 2001 yılından sonra ABD, Danimarka, İsveç ve İngiltere de yapılan yeni epidemiyolojik çalışmalar ile, aşı ve otizm arasındaki biyolojik mekanizmaları içeren çalışmaları da göz önüne alarak thiomersalle aşılar arasında sebep-sonuç ilişkisinin reddine karar vermiştir. Komite ayrıca, aşı yararlarının bilimsel olarak kanıtlanmış olduğunu buna karşılık, bilimsel olarak gösterilememiş, spekülatif kaygıların aşılama programlarını başarısızlığa uğratacağına da dikkati çekmiştir. Kaynaklar 1. Powell HM, Jamieson WA. Merthiolate as a germicide. Am J Hyg 1931; 13: U. S. Pharmacopeia 24, Rockville, MD: U.S. Pharmacopeial Convention, Mahaffey KR, Rice G, et al. An Assessment of Exposure to Mercury in the United States: Mercury Study Report to Congress. Washington, DC: U. S. Environmental Protections Agency; Document EPA-452/R Harada M. Minamata disease: methylmercury poisoning in Japan caused by environmental pollution. Crit Rev Toxicol 1995; 25: Bakir F, Damlugi SF, Amin-Zaki L, et al. Methylmercury poisoning in Iraq. Science 1973; 181: Grandjean P, Weihe P, White RF, et al. Cognitive deficit in 7 year old children with prenatal exposure to methylmercury. Neurotoxicol Teratol 1997; 6: Matheson DS, Clarkson TW, Gelfand EW. Mercury toxicity (acrodynia) induced by long-term injection of gammaglobulin. J Pediatr 1980; 97: Lowell HJ, Burgess S, Shenoy S, Peters M, Howard TK. Mercury poisoning associated with hepatitis B immunoglobulin. Lancet 1996; 347: Axton JMH. Six cases of poisoning after a parenteral organic mercurial compound (merthiolate). Postgrad Med J 1972; 48: Rohyans J, Walson PD, Wood GA, MacDonald WA. Mercury toxicity following merthiolate ear irrigations. J Pediatr 1994; 104: Fagan DG, Pritchard JS, Clarkson TW, Greenwood MR. Organ mercury levels in infants with omphaloceles treated with organic mercurial antiseptic. Arch Dis Child 1977; 52:

8 Yurdakök 12. Pfab R, Muckter H, Roider G, Zilker T. Clinical course of severe poisoning with thiomersal. Clin Toxicol 1996; 34: Blair AMJN, Clark B, Clarke, AJ, Wood, P. Tissue concentrations of mercury after chronic dosing of squirrel monkeys with Thimerosal. Toxicology 1975; 3: Magos L, Brown AW, Sparrow S, Bailey E, Snowden RT, Skipp WR. The comparative toxicology of ethyl- and methylmercury. Arch Toxicol 1985; 57: Magos L. Review on the toxicity of ethylmercury, including its presence as a preservative in biological and pharmaceutical products. J Appl Toxicol 2001; 21: Pichichero ME, Cernichiari E, Lopreiato J and Treanor J. Mercury concentrations and metabolism in infants receiving vaccines containing thimerosal: a descriptive study. Lancet 2002; 360: Burbacher TM, Shen DD, Liberato N, Grant KS, Cernichiari E, Clarkson T. Comparison of blood and brain mercury levels in infant monkeys exposed to methylmercury or vaccines containing thimerosal. Environ Health Perspect 2005; 113: World Health Organization. Trace elements and human nutrition and health. Geneva: World Health Organization; 1996: US Environmental Protection Agency. Mercury study report to congress: volume I, Executive Summary. Washington, DA. Environmental Protection Agency; Publ. No. EPA 452/R Parker SK, Schwartz B, Todd J, Pickering LK. Thiomersalcontaining vaccines and autistic spectrum disorder: a critical review of published original data. Pediatrics 2004; 114: Ball IK, Ball R, Pratt RD. An assessment of thimerosal use in childhood vaccines. Pediatrics 2001; 107: MacIntyre CR, Leask J. Immunization myths and realities: responding to arguments against immunization. J Paediatr Child Health 2003; 39: US Environmental Protection Agency. Mercury study report to congress: volume IV: an assessment of exposure to mercury in the United States, Grandjean P, Weihe P, White RF, et al. Cognitive deficit in 7 year old children with prenatal exposure to methylmercury. Neurotoxicol Teratol 1997; 6: Davidson PW, Myers GJ, Cox C, et al. Effects of prenatal and postnatal methylmercury exposure from fish consumption on neurodevelopment: outcomes at 66 months of age in the Seychelles child development study. JAMA 1998; 280: Cinca I, Dimitrescu I, Onca P, Serbenescu A, Nestorescu B. Accidental ethyl mercury poisoning with nervous system, skeletal muscle, and myocardium injury. J Neurol Neurosurg Psychiatry 1980; 34: Clarkson TW. The toxicology of mercury. Crit Rev Clin Lab Sci 1997; 34: Lainhart JE, Piven J, Wzorek M, et al. Macrocephaly in children and adults with autism. J Am Acad Child Adol Psychiatry 1997; 36: Holmes AS, Blaxill MF, Haley BE. Reduced levels of mercury in first baby haircuts of autistic children. Int J Toxicol 2003; 22: Goldman LR, Shannon MW. The Committee on Environmental Health Policy. Technical report: mercury in the environment: implications for pediatricians. Pediatrics 2001; 108: Institute of Medicine. Immunization Safety Review: thiomersal containing vaccines and neurodevelopmental disorders. In: Stratton K, Gable A, McCormick MC, eds. Washington, DC: National Academy Press, Madsen K, Lauritsen M, Pedersen C, et al. Thiomerosal and the occurrence of autism? Negative ecological evidence from Danish population-based data. Pediatrics 2003; 112: Hviid A, Stellfeld M, Wohlfahrt J, Melbye M. Association between thimerosal-containing vaccine and autism. JAMA 2003; 290: Stehr-Green P, Tull P, Stellfeld M, Mortenson PB, Simpson D. Autism and thimerosal-containing vaccines: lack of consistent evidence for an association. Am J Prev Med 2003; 25: Fombonne E. Is there an epidemic of autism. Pediatrics 2001; 107: Heron J, Golding J, ALSPAC study team. Thimerosal exposure in infants and developmental disorders: a prospective cohort study in the United Kingdom does not support a causal association. Pediatrics 2004; 114: Andrews N, Miller E, Grant A, Stowe J, Osborne V, Taylor B. Thimerosal exposure in infants and developmental disorders: a retrospective cohort study in the United Kingdom does not support a causal association. Pediatrics 2004; 114: H ACETTEPE T IP D ERG S

Erişkin İmmunizasyonu. Dr. Hilal Sipahi Mayıs 2006

Erişkin İmmunizasyonu. Dr. Hilal Sipahi Mayıs 2006 Erişkin İmmunizasyonu Dr. Hilal Sipahi Mayıs 2006 Günümüzde erişkinler halen aşı ile önlenebilir hastalıklardan ölebilmekte : Aşılamanın çocuklardaki gibi erişkin bakımının bir parçası olarak algılanmıyor

Detaylı

İmmünsüpresif Çocukta Aşılama

İmmünsüpresif Çocukta Aşılama İmmünsüpresif Çocukta Aşılama Dr. Ateş Kara Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Enfeksiyon Hastalıkları Ünitesi 1 Bulgaristan - Komşu 18.000 Kızamık vakası

Detaylı

SAĞLIK ÇALIŞANLARI AŞIDAN NEDEN KORKUYOR? Firdevs Aktaş Gazi Üniversitesi Tıp fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı

SAĞLIK ÇALIŞANLARI AŞIDAN NEDEN KORKUYOR? Firdevs Aktaş Gazi Üniversitesi Tıp fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı SAĞLIK ÇALIŞANLARI AŞIDAN NEDEN KORKUYOR? Firdevs Aktaş Gazi Üniversitesi Tıp fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Sağlık çalışanları kimler? Doktor ve diş hekimleri

Detaylı

Böbrek Nakli Yapılan Çocuklarda Bağışıklanma Durumunun ve Aşı Yanıtlarının Değerlendirilmesi

Böbrek Nakli Yapılan Çocuklarda Bağışıklanma Durumunun ve Aşı Yanıtlarının Değerlendirilmesi Böbrek Nakli Yapılan Çocuklarda Bağışıklanma Durumunun ve Aşı Yanıtlarının Değerlendirilmesi Elif Çomak 1 Çağla Serpil Doğan 2 Arife Uslu Gökçeoğlu 3 Sevtap Velipaşaoğlu 4, Mustafa Koyun 5 Sema Akman 5

Detaylı

Seyahat ve Aşılama. Dr. Meltem Arzu YETKİN SB Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Seyahat ve Aşılama. Dr. Meltem Arzu YETKİN SB Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Seyahat ve Aşılama Dr. Meltem Arzu YETKİN SB Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Yurtdışına seyahat mi düşünüyorsunuz? Hazırlıklı mısınız? Seyahat ve aşılama programını planlarken. Gidilecek bölge bilgileri

Detaylı

Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı

Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı Çocukta Analjezik Antipiretik Kullanımı Doç. Dr. Betül ULUKOL AKBULUT Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Ateş Hipotalamik set-point in yükselmesi Çevre ısısının çok artması Ektodermal

Detaylı

Çocukluk Çağı Aşılamaları. Doç. Dr. Güldane Koturoğlu

Çocukluk Çağı Aşılamaları. Doç. Dr. Güldane Koturoğlu Çocukluk Çağı Aşılamaları Doç. Dr. Güldane Koturoğlu Rutin Aşı Takvimi-2012 ÖNERİLEN RUTİN AŞI PROGRAMI-2012 Ulusal aşı programı DOĞUM 1. AYIN SONU 2. AYIN SONU 4. AYIN SONU 6. AYIN SONU HEPATİT B 1. Doz

Detaylı

Tdap Aşıları (Difteri, Toksoid ve Cansız Boğmaca)

Tdap Aşıları (Difteri, Toksoid ve Cansız Boğmaca) Tdap Aşıları (Difteri, Toksoid ve Cansız Boğmaca) Erişkin ve büyük çocuklarla kıyaslandığında, 12 ay altındaki infantlar gerçek anlamda yüksek boğmaca oranlarına ve boğmaca ile ilişkili ölümlerin geniş

Detaylı

Seyahat ve Aşılama Dr. Kenan Hızel

Seyahat ve Aşılama Dr. Kenan Hızel Seyahat ve Aşılama Dr. Kenan Hızel Gazi Ü.T.F. Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD. Turistlerde sağlık riskleri 100 bin turistte (1 ay gelişmekte olan ülkede kalan): 50,000 sağlık problemi

Detaylı

AŞI ve SERUMLAR. Dr. Sibel AK

AŞI ve SERUMLAR. Dr. Sibel AK AŞI ve SERUMLAR Dr. Sibel AK Bugün; Ak#f İmmünizasyon Bakteriyel Aşılar Viral Aşılar Aşı Takvimi Pasif İmmünizasyon Aşı Etkileşimleri Tanımlar İmmünite (Bağışıklık): Konağın, kendisinden farklı yapıya

Detaylı

Çocuk sağlığı ve hastalıkları (Pediatri) Hemşireliğinin Temel Unsurları

Çocuk sağlığı ve hastalıkları (Pediatri) Hemşireliğinin Temel Unsurları Çocuklarda Büyüme ve Gelişme Çocuklarda Büyüme ve Gelişmenin Önemi Büyüme ve Gelişmeyi Etkileyen Faktörler Büyüme ve Gelişme Dönemleri Büyümenin Değerlendirilmesinde Kullanılan Ölçütler Gelişmenin Değerlendirilmesinde

Detaylı

Klinik Çalışanlarına Önerilen Sağlık Girişimleri

Klinik Çalışanlarına Önerilen Sağlık Girişimleri Klinik Çalışanlarına Önerilen Sağlık Girişimleri Sağlık kuruluşları hizmet, eğitim, araştırma faaliyetlerinin yürütüldüğü kompleks yapılardır. Bu nedenle, sağlık çalışanlarının iş yerinde karşılaştıkları

Detaylı

Kanser hastaları KİT transplantasyonu yapılan hastalar, HIV infeksiyonlu hastalar, Gebeler, Kronik hastalıklar (diyabetik hastalar, kr.

Kanser hastaları KİT transplantasyonu yapılan hastalar, HIV infeksiyonlu hastalar, Gebeler, Kronik hastalıklar (diyabetik hastalar, kr. Kanser hastaları KİT transplantasyonu yapılan hastalar, HIV infeksiyonlu hastalar, Gebeler, Kronik hastalıklar (diyabetik hastalar, kr. karaciğer, kalp hastalığı, kronik akciğer hastalığı, ) Son dönem

Detaylı

TİOMERSAL VE OTİZM. Derleme. Hüseyin GÜDÜCÜOĞLU, Mustafa BERKTAŞ, Görkem YAMAN

TİOMERSAL VE OTİZM. Derleme. Hüseyin GÜDÜCÜOĞLU, Mustafa BERKTAŞ, Görkem YAMAN ANKEM Derg 2011;25(1):62-69 doi:10.5222/ankem.2011.62 Derleme TİOMERSAL VE OTİZM Hüseyin GÜDÜCÜOĞLU, Mustafa BERKTAŞ, Görkem YAMAN Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tıbbi Mikrobiyoloji Anabilim Dalı,

Detaylı

Şehnaz HATİPOĞLU Aile Hekimliği Uzmanı İzmir, 2016

Şehnaz HATİPOĞLU Aile Hekimliği Uzmanı İzmir, 2016 Şehnaz HATİPOĞLU Aile Hekimliği Uzmanı İzmir, 2016 Aşılama Birinci basamak sağlık kuruluşlarında çalışan hekim ve diğer personelin temel görevlerinden biri çocuk sağlığının korunmasıdır. Hastalıkların

Detaylı

Dr. Aysun Yalçı AÜTF İbn-i Sina Hastanesi

Dr. Aysun Yalçı AÜTF İbn-i Sina Hastanesi Dr. Aysun Yalçı AÜTF İbn-i Sina Hastanesi ACIP (Advisory Committee on Immunisation Practices) HICPAC (Hospital Infection Control Practices Advisory Committee) Sağlık çalışanları Yaşlılar Kronik hastalığı

Detaylı

Seyahat Tıbbı Yolcu sağlığı

Seyahat Tıbbı Yolcu sağlığı KLİMİK 2015 yolcudur abbas, bağlasan durmaz Seyahat Tıbbı Yolcu sağlığı Bülent Bozdoğan Adnan Menderes Üniversitesi GİRİŞ - ÇIKIŞ YAPAN ZİYARETÇİLER, YABANCI VE VATANDAŞLAR Aralık 2014 SAYI: 12 26.01.2015-11:00

Detaylı

ERİŞKİNLERDE BAĞIŞIKLAMA. Dr.Meltem Taşbakan

ERİŞKİNLERDE BAĞIŞIKLAMA. Dr.Meltem Taşbakan ERİŞKİNLERDE BAĞIŞIKLAMA Dr.Meltem Taşbakan 1 2 Neden Erişkin Bağışıklaması? 3 ERİŞKİNLERDE BAĞIŞIKLAMA İleri yaşla birlikte hastalık riskinin artması Tetanoz, Grip, Pnömoni Risk gruplarında ve özel gruplarda

Detaylı

Ulusal aşı takvimlerinin oluşturulmasında ve yeni aşıların eklenmesinde temel ilkeler. Dr. Mehmet Ceyhan 2009

Ulusal aşı takvimlerinin oluşturulmasında ve yeni aşıların eklenmesinde temel ilkeler. Dr. Mehmet Ceyhan 2009 Ulusal aşı takvimlerinin oluşturulmasında ve yeni aşıların eklenmesinde temel ilkeler Dr. Mehmet Ceyhan 2009 Age MOST FATAL EVENT IN HUMAN HISTORY 70 65 60 55 50 45 40 WORLDWIDE FATALITIES: 50-100 MILLION

Detaylı

ERİŞKİN AŞILAMA ÖNERİLERİ 2010. Türk İç Hastalıkları Uzmanlık Derneği Genç Dahiliyeciler Grubu Ankara, 2010.

ERİŞKİN AŞILAMA ÖNERİLERİ 2010. Türk İç Hastalıkları Uzmanlık Derneği Genç Dahiliyeciler Grubu Ankara, 2010. ERİŞKİN AŞILAMA ÖNERİLERİ 2010 Türk İç Hastalıkları Uzmanlık Derneği Genç Dahiliyeciler Grubu Ankara, 2010. Türk İç Hastalıkları Uzmanlık Derneği olarak, sık yapılan klinik uygulamalarda yardımcı olabilecek

Detaylı

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER A)HİDROJEN PEROKSİT Hidrojen peroksit; ısı, kontaminasyon ve sürtünme ile yanıcı özellik gösteren, renksiz ve hafif keskin kokuya sahip olan bir kimyasaldır ve

Detaylı

AKILCI AŞI UYGULAMALARI. Prof Dr. Esin ŞENOL Uzm. Hemş. Fatma ÖZER

AKILCI AŞI UYGULAMALARI. Prof Dr. Esin ŞENOL Uzm. Hemş. Fatma ÖZER AKILCI AŞI UYGULAMALARI Prof Dr. Esin ŞENOL Uzm. Hemş. Fatma ÖZER GAZİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ERİŞKİN BAĞIŞIKLAMA MERKEZİ- (1994- ) ERİŞKİN AŞI MERKEZİ-2010 Sağlık Çalışanları Aşılaması İnfeksiyon

Detaylı

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ Gösterge Adı Gebe Tespit Oranı (Yüzde) Gebelik sürecindeki riskli durumlarla ilgili oluşabilecek sorunları en aza indirmek için gebe sayısının tespit edilmesidir. İlgili

Detaylı

Domuz Gribi (H1N1v) Dr. A.Arzu Sayıner Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji AD

Domuz Gribi (H1N1v) Dr. A.Arzu Sayıner Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji AD Domuz Gribi (H1N1v) Dr. A.Arzu Sayıner Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji AD Şanslıyız! Pandemik suş Amerika da çıktı. Güneydoğu Asya olabilirdi Virusla ilgili

Detaylı

Metallothionein-2A Heterezigot Gebe Kadınlar ve Yenidoğanları Daha Yüksek Kan Kurşun Düzeyleri İçin Risk Grubu mudur?

Metallothionein-2A Heterezigot Gebe Kadınlar ve Yenidoğanları Daha Yüksek Kan Kurşun Düzeyleri İçin Risk Grubu mudur? Metallothionein-2A Heterezigot Gebe Kadınlar ve Yenidoğanları Daha Yüksek Kan Kurşun Düzeyleri İçin Risk Grubu mudur? DR. DENİZ TEKİN Ankara Üniversitesi Adli Tıp Enstitüsü KURŞUN Kurşun maruziyeti, ciddi

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM 9.11.2015 ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Konular Doğum öncesi gelişim aşamaları Zigot Doğum öncesi çevresel etkiler Teratojenler Doğum Öncesi G elişim Anneyle ilgili diğer faktörler Öğr. Gör. C an ÜNVERDİ Zigot

Detaylı

AŞI UYGULAMALARI. Dr. Sevtap GÜNEY Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Sosyal Pediatri Bilim Dalı, ANTALYA

AŞI UYGULAMALARI. Dr. Sevtap GÜNEY Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Sosyal Pediatri Bilim Dalı, ANTALYA AŞI UYGULAMALARI Dr. Sevtap GÜNEY Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Sosyal Pediatri Bilim Dalı, ANTALYA 1 HBV 0,1,6 ay BCG 2. ay KPA 2,4,6,12. ay DaBT-IPA

Detaylı

Erişkin Aşıları: Kime? Ne Zaman? Nasıl? Prof. Dr. Necla TÜLEK Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Erişkin Aşıları: Kime? Ne Zaman? Nasıl? Prof. Dr. Necla TÜLEK Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Erişkin Aşıları: Kime? Ne Zaman? Nasıl? Prof. Dr. Necla TÜLEK Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi İnfeksiyon hastalıklarından korunma, ölüm ve sekellerinin azaltılmasında en önemli iki yöntem sanitasyon

Detaylı

SAĞLIK ÇALIŞANLARI MESLEKİ RİSKİ TALİMATI

SAĞLIK ÇALIŞANLARI MESLEKİ RİSKİ TALİMATI Dok No: ENF.TL.15 Yayın tarihi: NİSAN 2013 Rev.Tar/no: -/0 Sayfa No: 1 / 6 1.0 AMAÇ:Sağlık çalışanlarının iş yerinde karşılaştıkları tehlikeler ve meslek risklerine karşı korumak. 2.0 KAPSAM:Hastanede

Detaylı

SOĞUK ZİNCİR GÖREVLİSİ GÖREV YETKİ VE SORUMLULUK TALİMATI

SOĞUK ZİNCİR GÖREVLİSİ GÖREV YETKİ VE SORUMLULUK TALİMATI Dok No:ACL.TL.02 Yayın Tarihi: NİSAN 2013 Rev.Tar/No: -/0 Sayfa No: 1 / 6 1.0 AMAÇ:Vitale Kadın Hastalıkları ve doğum hastanesi olarak Sağlık Müdürlüğü nden gelen aşıları soğuk zincir şartlarına uygun

Detaylı

Doç Dr.Recai Türkoğlu MS hasta Okulu 28.05.2013

Doç Dr.Recai Türkoğlu MS hasta Okulu 28.05.2013 ms Doç Dr.Recai Türkoğlu MS hasta Okulu 28.05.2013 ÖZEL DURUMLARDA DEMİYELİNİZAN HASTALIKLAR MULTİPL SKLEROZ-GEBELİK MS hastalık olarak doğurganlık yada gebelik üzerinde negatif bir etki göstermiyor Bazı

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA PRİMER İMMÜN YETMEZLİK

BİRİNCİ BASAMAKTA PRİMER İMMÜN YETMEZLİK 1 AŞILAMADA AMAÇ Aşı ile korunulabilir hastalıkları engellemek Enfeksiyon kaynaklı mortaliteyi azaltmak Enfeksiyon kaynaklı morbiditeyi azaltmak HİÇBİR AŞININ HERKES İÇİN TAMAMEN ETKİN VE GÜVENİLİR OLMASI

Detaylı

KİMLİK BİLGİLERİ. ÇOCUK SAĞLIĞI ve HASTALIKLARI ANABİLİM DALI HASTA DEĞERLENDİRME FORMU. Doktorun Adı, Soyadı: Cinsiyeti: Kadın Erkek

KİMLİK BİLGİLERİ. ÇOCUK SAĞLIĞI ve HASTALIKLARI ANABİLİM DALI HASTA DEĞERLENDİRME FORMU. Doktorun Adı, Soyadı: Cinsiyeti: Kadın Erkek Tarih:../ /.. Adı Soyadı: KİMLİK BİLGİLERİ Doktorun Adı, Soyadı: Hasta ID No: Doğum Tarihi (gün/ay/yıl):.../.../... Yaşı:. Anne Adı: Cinsiyeti: Kadın Erkek Baba Adı: Sosyal Güvence: GSS Ücretli Özel Sağlık

Detaylı

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ

EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ EK-7 KORUYUCU HİZMET GÖSTERGELERİ Gösterge Adı Gebe Tespit Oranı (Yüzde) Gebelik sürecindeki riskli durumlarla ilgili oluşabilecek sorunları en aza indirmek için gebe sayısının tespit edilmesidir. İlgili

Detaylı

GEBELİKTE AŞI (TERATOTOKSİKOLOJİ YÖNÜNDEN) Mine Kadıoğlu Duman. KTÜ Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Trabzon

GEBELİKTE AŞI (TERATOTOKSİKOLOJİ YÖNÜNDEN) Mine Kadıoğlu Duman. KTÜ Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Trabzon GEBELİKTE AŞI (TERATOTOKSİKOLOJİ YÖNÜNDEN) Mine Kadıoğlu Duman KTÜ Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Trabzon Gebelikte Aşılama Fetusa zarar verebilir inanışları Hekimlerin tereddüt etmesi Annelerin

Detaylı

Aşı Uygulamaları. Dr. Meda Kondolot Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları AD Sağlam Çocuk Ünitesi

Aşı Uygulamaları. Dr. Meda Kondolot Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları AD Sağlam Çocuk Ünitesi Aşı Uygulamaları Dr. Meda Kondolot Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları AD Sağlam Çocuk Ünitesi ÇOCUKLUK ÇAĞI AŞI TAKVİMİ Doğumda 1.ayın sonu 2.ayın sonu 4.ayın sonu 6.ayın

Detaylı

KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI HEKİM ADAYI AİLE SAĞLIĞI BİRİMİ ÇALIŞMA DOSYASI

KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI HEKİM ADAYI AİLE SAĞLIĞI BİRİMİ ÇALIŞMA DOSYASI KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HALK SAĞLIĞI ANABİLİM DALI HEKİM ADAYI AİLE SAĞLIĞI BİRİMİ ÇALIŞMA DOSYASI HEKİM ADAYININ Adı Soyadı : Numarası : Staj Tarihleri : Danışman Öğretim Üyesi : DANIŞMAN AİLE

Detaylı

Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi BaĢkanlığı Biyolojik Kontrol ve AraĢtırma Laboratuvarı görevleri, yetkileri ve tarihsel geliģimi

Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi BaĢkanlığı Biyolojik Kontrol ve AraĢtırma Laboratuvarı görevleri, yetkileri ve tarihsel geliģimi Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi BaĢkanlığı Biyolojik Kontrol ve AraĢtırma Laboratuvarı görevleri, yetkileri ve tarihsel geliģimi Sunan: Dr. Bio.Filiz KOÇ Biyolojik Kontrol ve AraĢtırma Laboratuvarı ġefi

Detaylı

BİSFENOL A (BPA ) NIN YENİDOĞAN VE BEBEKLERİDE İÇEREN İNSAN POPÜLASYONU. SAĞLIĞINA ETKİSİ RAPORLARI ve GÖRÜŞ

BİSFENOL A (BPA ) NIN YENİDOĞAN VE BEBEKLERİDE İÇEREN İNSAN POPÜLASYONU. SAĞLIĞINA ETKİSİ RAPORLARI ve GÖRÜŞ BİSFENOL A (BPA ) NIN YENİDOĞAN VE BEBEKLERİDE İÇEREN İNSAN POPÜLASYONU SAĞLIĞINA ETKİSİ RAPORLARI ve GÖRÜŞ ( 2006 2011 YILLARI BİLİMSEL ARAŞTIRMA SONUÇLARINI İÇERMEKTEDİR ) Çeviren ve Derleyen: Kim. Müh.

Detaylı

[cover] Çocuğunuza aşı yapıldıktan sonra

[cover] Çocuğunuza aşı yapıldıktan sonra [cover] Çocuğunuza aşı yapıldıktan sonra Çocuğunuzun aşısını yaptırmanız, kendisini, bir ya da birden fazla bulaşıcı hastalığa karşı koruma konusunda önemli bir karar verdiğiniz anlamına gelmektedir. Aşılar

Detaylı

KÖK HÜCRE NAKLİ YAPILAN HASTADA İMMÜNİZASYON

KÖK HÜCRE NAKLİ YAPILAN HASTADA İMMÜNİZASYON KÖK HÜCRE NAKLİ YAPILAN HASTADA İMMÜNİZASYON SİBEL ÇİFTÇİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KEMİK İLİĞİ NAKLİ VE KÖK HÜCRE TEDAVİ MERKEZİ İMMÜNİZASYON: Yapay olarak hastalıklardan korunmanın sağlanması

Detaylı

SAĞLIKLI ERİŞKİNE YAPILMASI GEREKEN AŞILAR

SAĞLIKLI ERİŞKİNE YAPILMASI GEREKEN AŞILAR SAĞLIKLI ERİŞKİNE YAPILMASI GEREKEN AŞILAR Doç.Dr. Murat DİZBAY G.Ü.T.F. Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji A.D. Edward Jenner, 1796 Erişkinde bağışıklama İki lider arasındaki fark? Erişkinlerde

Detaylı

Dünya'da ve Türkiye'de aşılama takvimindeki gelişmeler

Dünya'da ve Türkiye'de aşılama takvimindeki gelişmeler Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi 2008; 51: 168-175 Derleme Dünya'da ve Türkiye'de aşılama takvimindeki gelişmeler Elif N. Özmert Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatri Profesörü SUMMARY: Özmert

Detaylı

Türkiye de Geleceğe Dönük Planlar. Dr. Seraceddin ÇOM Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdür V.

Türkiye de Geleceğe Dönük Planlar. Dr. Seraceddin ÇOM Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdür V. Türkiye de Geleceğe Dönük Planlar Dr. Seraceddin ÇOM Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdür V. Aşı Takvimi ve Bağışıklama Danışma Kurulu (BDK) BDK 30 kadar akademisyenden oluşmakta ve yılda ortalama 4 kez

Detaylı

Hepatik Ensefalopati. Prof. Dr. Ömer Şentürk

Hepatik Ensefalopati. Prof. Dr. Ömer Şentürk Hepatik Ensefalopati Prof. Dr. Ömer Şentürk Hepatik Ensefalopati : Terminoloji Tip A Akut karaciğer yetmezliği ile birlikte Tip B Porto-sistemik Bypass ile birlikte (intrensek hepatosellüler yetmezlik

Detaylı

Hastalıkların Oluşmasında Rol Oynayan Faktörler. Enfeksiyon Hastalıklarının Genel Belirtileri. Enfeksiyon Hastalıklarında Görülen Ateş Tipleri

Hastalıkların Oluşmasında Rol Oynayan Faktörler. Enfeksiyon Hastalıklarının Genel Belirtileri. Enfeksiyon Hastalıklarında Görülen Ateş Tipleri Hastalıkların Oluşmasında Rol Oynayan Faktörler Enfeksiyon Hastalıklarının Genel Belirtileri Enfeksiyon Hastalıklarında Görülen Ateş Tipleri Dolaşım Sistemi Belirtileri Solunum Sistemi Belirtileri Sindirim

Detaylı

İmmünsüpresif Bireylerde İmmünizasyon

İmmünsüpresif Bireylerde İmmünizasyon İmmünsüpresif Bireylerde İmmünizasyon Dr. Meltem Avcı İzmir Bozyaka Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği meltema1@hotmail.com İmmünsüpresif birey = İmmünkompromize

Detaylı

PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI. Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları

PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI. Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları PERİNATAL HERPES VİRUS İNFEKSİYONLARI Uzm.Dr.Cengiz Uzun Alman Hastanesi Klinik Mikrobiyoloji ve İnfeksiyon Hastalıkları Perinatal dönemde herpesvirus geçişi. Virus Gebelik sırasında Doğum kanalından Doğum

Detaylı

Ulusal Aşı programındaki son durum

Ulusal Aşı programındaki son durum Ulusal Aşı programındaki son durum Prof. Dr. Gülbin Gökçay İstanbul Üniversitesi Çocuk Sağlığı Enstitüsü ve İstanbul Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları AD Sunum Planı Ulusal Aşı programında son

Detaylı

TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERDE AĞIR METAL SAFSIZLIKLARINA İLİŞKİN KILAVUZ

TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERDE AĞIR METAL SAFSIZLIKLARINA İLİŞKİN KILAVUZ TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU KOZMETİK ÜRÜNLERDE AĞIR METAL SAFSIZLIKLARINA İLİŞKİN KILAVUZ Amaç MADDE 1- (1) Bu Kılavuz, kozmetik ürünlerde bulunması muhtemel ağır metal safsızlıklarına ve bu safsızlıkların

Detaylı

OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU. Prof. Dr. Berna Özsungur Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD

OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU. Prof. Dr. Berna Özsungur Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD OTİZM SPEKTRUM BOZUKLUĞU Prof. Dr. Berna Özsungur Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD 58. Türkiye Milli Pediatri Kongresi 25 Ekim 2014 TANIM Otizm Spektrum

Detaylı

SAĞLIK PERSONELİNİN BULAŞICI HASTALIKLARA YÖNELİK TARAMA PROTOKOLÜ

SAĞLIK PERSONELİNİN BULAŞICI HASTALIKLARA YÖNELİK TARAMA PROTOKOLÜ SAĞLIK PERSONELİNİN BULAŞICI HASTALIKLARA YÖNELİK TARAMA PROTOKOLÜ Çalışanların hastane ortamında bulaşıcı hastalıklardan korunmasını sağlamak, bulaşıcı hastalıklara maruziyet durumunda alınması gereken

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: 0,5 ml lik her bir doz aşağıdakileri içerir: Hepatit A virüsü (GBM suşu)* (inaktive)**...80u***

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: 0,5 ml lik her bir doz aşağıdakileri içerir: Hepatit A virüsü (GBM suşu)* (inaktive)**...80u*** KULLANMA TALİMATI AVAXIM 80U PEDİYATRİK 0,5 ml IM enjeksiyon için süspansiyon içeren kullanıma hazır enjektör Kas içine uygulanır İnaktive Hepatit A Aşısı, adsorbe Etkin madde: 0,5 ml lik her bir doz aşağıdakileri

Detaylı

Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant)

Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) 1 Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) 2 Prospektüs 3 Zoladex LA 10.8 mg Depot (Subkütan Implant) Steril,apirojen Formülü Beher Zoladex LA Subkütan implant, enjektör içinde, uygulamaya hazır, beyaz

Detaylı

Hepatit B ile Yaşamak

Hepatit B ile Yaşamak Hepatit B ile Yaşamak NEDİR? Hepatit B, karaciğerin iltihaplanmasına sebep olan, kan yolu ve cinsel ilişkiyle bulaşan bir virüs hastalığıdır. Zaman içerisinde karaciğer hasarlarına ve karaciğer kanseri

Detaylı

Gebelerde Rubella (Kızamıkçık) Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Kader

Gebelerde Rubella (Kızamıkçık) Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Kader Gebelerde Rubella (Kızamıkçık) Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Kader OLGU 1 İkinci çocuğuna hamile 35 yaşında kadın gebeliğinin 6. haftasında beş yaşındaki kız çocuğunun rubella infeksiyonu geçirdiğini öğreniyor. Küçük

Detaylı

Hepatit Hastalığı Gebelikten Etkilenir mi?

Hepatit Hastalığı Gebelikten Etkilenir mi? GEBELİKTE HEPATİT Gebelik ve hepatit Gebelik ve hepatit iki ayrı durumu anlatır. Birincisi gebelik sırasında ortaya çıkan akut hepatit tablosu, ikincisi ise kronik hepatit hastasının gebe kalmasıdır. Her

Detaylı

Özel Konakta Bağışıklama. Dr. Özlem GÜZEL TUNÇCAN Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları AD

Özel Konakta Bağışıklama. Dr. Özlem GÜZEL TUNÇCAN Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları AD Özel Konakta Bağışıklama Dr. Özlem GÜZEL TUNÇCAN Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Mikrobiyoloji ve Enfeksiyon Hastalıkları AD Özel Konak Grupları Hematopoetik Kök Hücre Nakli yapılan hastalar Kanser

Detaylı

AŞILAR. Asist. Dr. Kadir ÖZDEMİR Danışman: Prof. Dr. Mehmet UNGAN

AŞILAR. Asist. Dr. Kadir ÖZDEMİR Danışman: Prof. Dr. Mehmet UNGAN AŞILAR Asist. Dr. Kadir ÖZDEMİR Danışman: Prof. Dr. Mehmet UNGAN 1 AŞI NEDİR? Aşılama aktif immünizasyonla immun sistem cevabını düzenlemek amacıyla antijenleri vücuda verme yöntemidir. Aşı; bir hastalığa

Detaylı

BİLGİ NOTU. AŞI HAFTASI (20 25 Nisan 2015) TÜRKİYE ETKİNLİKLERİ

BİLGİ NOTU. AŞI HAFTASI (20 25 Nisan 2015) TÜRKİYE ETKİNLİKLERİ BİLGİ NOTU AŞI HAFTASI (20 25 Nisan 2015) TÜRKİYE ETKİNLİKLERİ Sağlık Aşılıyoruz Her Şeyin Başı Sağlık, Sağlığın Başı Aşı Aşılanın, Önleyin, Korunun Çocuklarınızın Eksik Aşılarını Tamamlatınız Aşılı Çocuk,

Detaylı

HEMATOPOETIK KÖK HÜCRE ALICISI HASTALARDA BAĞIŞIKLAMA. Dr. Derya SEYMAN Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi

HEMATOPOETIK KÖK HÜCRE ALICISI HASTALARDA BAĞIŞIKLAMA. Dr. Derya SEYMAN Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi HEMATOPOETIK KÖK HÜCRE ALICISI HASTALARDA BAĞIŞIKLAMA Dr. Derya SEYMAN Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi HKHT sonrası İmmunitenin Yapılanması İnnate İmmun Sistem Naturel killer (doğal öldürücü) hücreler

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI TUSSİR 30 mg / 5ml şurup. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde:

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI TUSSİR 30 mg / 5ml şurup. 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI TUSSİR 30 mg / 5ml şurup 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin madde: Levodropropizin Yardımcı maddeler: 30 mg / 5 ml Sukroz...2.5 g/ 5 ml Gliserol.0.5 g/

Detaylı

Aşılar. Erişkinde Bağışıklama 2011-2012. Aşılar II- Aşılar III- 08.03.2012. Prof. Dr. H. Barbaros Oral

Aşılar. Erişkinde Bağışıklama 2011-2012. Aşılar II- Aşılar III- 08.03.2012. Prof. Dr. H. Barbaros Oral Erişkinde Bağışıklama 2011-2012 Prof. Dr. H. Barbaros Oral 1 Aşılar TOKSOİD AŞILAR Difteri toksoidi Tetanoz toksoidi ÖLÜ BAKTERİ AŞILARI Boğmaca (Pertusis) Aşısı Kolera aşısı Tifo aşısı Veba aşısı POLİSAKKARİT

Detaylı

Sağlam çocuk polikliniğimize başvuran çocukların rutin aşı ve diğer aşıların uygulama oran ve düzeninin değerlendirilmesi

Sağlam çocuk polikliniğimize başvuran çocukların rutin aşı ve diğer aşıların uygulama oran ve düzeninin değerlendirilmesi Göztepe Tıp Dergisi 28(4):171-178, 213 doi:15222/jgoztepetrh213171 KLİNİK ARAŞTRMA SSN 13-526X Aile Hekimliği Sağlam çocuk polikliniğimize başvuran çocukların rutin aşı ve diğer aşıların uygulama oran

Detaylı

HASTALARINDA AŞILANMAA

HASTALARINDA AŞILANMAA HEMATOPOETİK K KÖK K K HÜCRE H NAKİL HASTALARINDA AŞILANMAA İmmun yetmezlik gruplarında aşıa şılanma İmmun yetmezlik grubu aşılanma açısından heterojen bir gruptur. Sekonder İmmün Yetmezliği Primer İmmün

Detaylı

TONSİLLOFARENJİT TANI VE TEDAVİ ALGORİTMASI

TONSİLLOFARENJİT TANI VE TEDAVİ ALGORİTMASI TONSİLLOFARENJİT TANI VE TEDAVİ ALGORİTMASI Akut tonsillofarenjit veya çocukluk çağında daha sık karşılaşılan klinik tablosu ile tonsillit, farinks ve tonsil dokusunun inflamasyonudur ve doktora başvuruların

Detaylı

ERĐŞKĐN AŞILAMASINDA ĐŞYERĐ HEKĐMLERĐNĐN ROLÜ

ERĐŞKĐN AŞILAMASINDA ĐŞYERĐ HEKĐMLERĐNĐN ROLÜ ERĐŞKĐN AŞILAMASINDA ĐŞYERĐ HEKĐMLERĐNĐN ROLÜ Şevket AKSOY Đşyeri Hekimleri Derneği Sevket.aksoy@gmail.com ÖZET Đşyerlerinde bulaşıcı hastalıklardan korunmak için aşılamanın işyeri hekimlerinin temel görevlerinden

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

BİLGİ NOTU. AŞI HAFTASI (21 Nisan 27 Nisan 2012) TÜRKİYE ETKİNLİKLERİ

BİLGİ NOTU. AŞI HAFTASI (21 Nisan 27 Nisan 2012) TÜRKİYE ETKİNLİKLERİ BİLGİ NOTU AŞI HAFTASI (21 Nisan 27 Nisan 2012) TÜRKİYE ETKİNLİKLERİ Her Şeyin Başı Sağlık, Sağlığın Başı Aşı Aşılı Çocuk, Sağlıklı Çocuk Onu Sevin, Koruyun, Aşılayın Çocuklarınızın Eksik Aşılarını Tamamlatınız

Detaylı

Boğmaca aşısında güncel gelişmeler

Boğmaca aşısında güncel gelişmeler Boğmaca aşısında güncel gelişmeler Prof Dr Ufuk Beyazova Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı 7-12 Kasım 2012 Sosyal Pediatri Kongresi Boğmaca aşısı 1914 te bulundu, önce ABD de uygulanmaya

Detaylı

BİR SAĞLIK OCAĞI BÖLGESİNDE BEBEKLERİN UYKU POZİSYONLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER*

BİR SAĞLIK OCAĞI BÖLGESİNDE BEBEKLERİN UYKU POZİSYONLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER* BİR SAĞLIK OCAĞI BÖLGESİNDE BEBEKLERİN UYKU POZİSYONLARI VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER* Emine BARAN 1, M. Esin OCAKTAN 2, Sabahattin KOCADAĞ 1, Ayşe YILDIZ 3, Recep AKDUR 4 1 Araş. Gör. Dr. Ankara Üniversitesi

Detaylı

ERİŞKİNDE BAĞIŞIKLAMA

ERİŞKİNDE BAĞIŞIKLAMA ERİŞKİNDE BAĞIŞIKLAMA Aşılamada Temel Prensipler Firdevs Aktaş Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı 18 ve 19. yüzyıl Çiçek Kuduz Tifo Kolera Veba

Detaylı

Çocuk enfeksiyon hastalıkları derneği 2012 genişletilmiş aşı takvimi

Çocuk enfeksiyon hastalıkları derneği 2012 genişletilmiş aşı takvimi Çocuk enfeksiyon hastalıkları derneği 2012 genişletilmiş aşı takvimi ÇOCUK ENFEKSİYON HASTALIKLARI DERNEĞİ 2012 GENİŞLETİLMİŞ AŞI TAKVİMİ * Doğumda 1. 2. 3. 4. 6. 12. 15. 18. 24. 30. (4-6 yaş) İÖO 1. sınıf

Detaylı

HEREDİTER SFEROSİTOZ. Mayıs 14

HEREDİTER SFEROSİTOZ. Mayıs 14 HEREDİTER SFEROSİTOZ İNT.DR.DİDAR ŞENOCAK Giriş Herediter sferositoz (HS), hücre zarı proteinlerinin kalıtsal hasarı nedeniyle, eritrositlerin morfolojik olarak bikonkav ve santral solukluğu olan disk

Detaylı

Yüksek Riskli Yenidoğanların Uzun Dönem Sonuçları. Doç. Dr. Ş. Suna OĞUZ Zekai Tahir Burak Kadın Sağ. EAH Yenidoğan Kliniği

Yüksek Riskli Yenidoğanların Uzun Dönem Sonuçları. Doç. Dr. Ş. Suna OĞUZ Zekai Tahir Burak Kadın Sağ. EAH Yenidoğan Kliniği Yüksek Riskli Yenidoğanların Uzun Dönem Sonuçları Doç. Dr. Ş. Suna OĞUZ Zekai Tahir Burak Kadın Sağ. EAH Yenidoğan Kliniği Sunum planı Yüksek riskli yenidoğan bebeklerin Prematüre bebekler Hipoksik iskemik

Detaylı

DENEYSEL RATLARDA ATOMOKSETİN VE OMEGA 3 ÜN SERUM ÇİNKO VE BAKIR DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mevlüt Sait KELEŞ

DENEYSEL RATLARDA ATOMOKSETİN VE OMEGA 3 ÜN SERUM ÇİNKO VE BAKIR DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mevlüt Sait KELEŞ DENEYSEL RATLARDA ATOMOKSETİN VE OMEGA 3 ÜN SERUM ÇİNKO VE BAKIR DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİSİ Prof. Dr. Mevlüt Sait KELEŞ GİRİŞ Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); hiperaktivite, dikkatsizlik,

Detaylı

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Ergenin yaşına, gelişim düzeyine uygun Bireysel, kültürel ve sosyoekonomik farklılıklara

Detaylı

HIV POZİTİF HASTALARDA İMMÜNİZASYON. DR. Hüsnü PULLUKÇU Ege ÜTF Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD

HIV POZİTİF HASTALARDA İMMÜNİZASYON. DR. Hüsnü PULLUKÇU Ege ÜTF Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD HIV POZİTİF HASTALARDA İMMÜNİZASYON DR. Hüsnü PULLUKÇU Ege ÜTF Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji AD Rutin erişkin bağışıklamasına göre ARTMIŞ RİSK VAR MI? Hangi aşı? ARTMIŞ RİSK İnvaziv pnömokok

Detaylı

Su Çiçeği. Suçiçeği Nedir?

Su Çiçeği. Suçiçeği Nedir? Suçiçeği Nedir? Su çiçeği varisella zoster adı verilen bir virüs tarafından meydana getirilen ateşli bir enfeksiyon hastalığıdır. Varisella zoster virüsü havada 1-2 saat canlı kalan ve çok hızlı çoğalan

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. İnsan rotavirus RIX4414 suşu (canlı atenüe)* en az 10 6.0 CCID 50

KULLANMA TALİMATI. İnsan rotavirus RIX4414 suşu (canlı atenüe)* en az 10 6.0 CCID 50 KULLANMA TALİMATI ROTARIX 1.5 ml oral süspansiyon içeren aplikatör Rotavirüs aşısı, canlı Ağız yoluyla uygulanır. *Etkin maddeler : 1 doz (1,5 ml) içeriği : İnsan rotavirus RIX4414 suşu (canlı atenüe)*

Detaylı

Doç.Dr.Ergin ÇİFTÇİ. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi

Doç.Dr.Ergin ÇİFTÇİ. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Doç.Dr.Ergin ÇİFTÇİ Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları BD SEMİNER Adı : Demir Metabolizması Sunan : Dr.Ergin ÇİFTÇİ Sorumlu : Prof.Dr.Şükrü CİN Yıl : 1997 Slide No : 2 FOTOĞRAF

Detaylı

AŞI YAN ETKİLERİ VE YÖNETİMİ. Prof. Dr. Firdevs Aktaş

AŞI YAN ETKİLERİ VE YÖNETİMİ. Prof. Dr. Firdevs Aktaş AŞI YAN ETKİLERİ VE YÖNETİMİ Prof. Dr. Firdevs Aktaş Dünyada ve ülkemizde aşı yan etki izleme sistemleri WHO, Adverse events following immunization (AEFI) CDC,Vaccine Advers Event Raporting System (VAERS)

Detaylı

Tetanoz Acil Serviste Tanı Yaralanmalarda Profilaksi. Uzm.Dr.İlhan UZ

Tetanoz Acil Serviste Tanı Yaralanmalarda Profilaksi. Uzm.Dr.İlhan UZ Tetanoz Acil Serviste Tanı Yaralanmalarda Profilaksi Uzm.Dr.İlhan UZ Tetanoz Latince gerilme anlamına gelir. İstemli kasların tonik spazmıyla karakterize akut bir toksemidir. Etken: Clostridium tetani

Detaylı

KISA ÜRÜN BĐLGĐSĐ. 4.1. Terapötik endikasyonlar Çeşitli nedenlere bağlı kuru öksürüğün (nonprodüktif öksürük) semptomatik tedavisinde endikedir.

KISA ÜRÜN BĐLGĐSĐ. 4.1. Terapötik endikasyonlar Çeşitli nedenlere bağlı kuru öksürüğün (nonprodüktif öksürük) semptomatik tedavisinde endikedir. KISA ÜRÜN BĐLGĐSĐ 1. BEŞERĐ TIBBĐ ÜRÜNÜN ADI PULMOREST 30mg/5ml şurup 2. KALĐTATĐF VE KANTĐTATĐF BĐLEŞĐM Etkin madde: 1 ml şurup için: Levodropropizin 6,0 mg Yardımcı maddeler: Sakkaroz Metil paraben (E218)

Detaylı

ÇOCUK VE ÇEVRE. Prof. Dr. Ayşe Sevim Gökalp. Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı

ÇOCUK VE ÇEVRE. Prof. Dr. Ayşe Sevim Gökalp. Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı ÇOCUK VE ÇEVRE Prof. Dr. Ayşe Sevim Gökalp Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı ÇOCUK VE ÇEVRE Sağlıklı bir çevrede yaşıyor olmak ayrıcalık değil bir haktır. Günümüzde

Detaylı

BİLİŞSEL GELİŞİM GERİLİĞİ VE OTİSTİK SPEKTRUM BOZUKLUĞU OLAN ÇOCUKLARDA SERUM PROGRANULİN DÜZEYLERİ

BİLİŞSEL GELİŞİM GERİLİĞİ VE OTİSTİK SPEKTRUM BOZUKLUĞU OLAN ÇOCUKLARDA SERUM PROGRANULİN DÜZEYLERİ BİLİŞSEL GELİŞİM GERİLİĞİ VE OTİSTİK SPEKTRUM BOZUKLUĞU OLAN ÇOCUKLARDA SERUM PROGRANULİN DÜZEYLERİ Fatma Betül ÖZGERİŞ, Nezahat KURT, İlknur İBİLİ UCUZ, Kübra KOÇAK YILMAZ, Atilla ÇAYIR, Onur Burak DURSUN,

Detaylı

Sonradan Kazandırılan Bağışıklık

Sonradan Kazandırılan Bağışıklık Sonradan Kazandırılan Bağışıklık 1 Boğmaca 11% Tetanoz 8% Diğerleri 1% Pnömokok 28% Hib 15% Rotavirus 16% Kızamık 21% Aşı İle Önlebilir Hastalıklar Difteri Hib Hepatit B Kızamık Kabakulak Yenidoğan tetanozu

Detaylı

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur.

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur. Dr.Armağan HAZAR ZATÜRRE (PNÖMONİ) Zatürre yada tıbbi tanımla pnömoni nedir? Halk arasında zatürre olarak bilinmekte olan hastalık akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır. Tedavi edilmediği takdirde ölümcül

Detaylı

Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke

Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke Acil Serviste Akılcı Antibiyotik Kullanımının Temel İlkeleri Dr. A. Çağrı Büke Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji 12/o4/2014 Akılcı antibiyotik kullanımı Antibiyotiklere

Detaylı

Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ

Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ Prof.Dr.Oktay Demirkıran İ.Ü.Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı Yoğun Bakım Bilim Dalı Acil Yoğun Bakım Ünitesi Avrupa da yaklaşık 700,000/yıl

Detaylı

Prof.Dr. Nadi Bakırcı Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D.

Prof.Dr. Nadi Bakırcı Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D. Prof.Dr. Nadi Bakırcı Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı A.D. İhmal edilen bir konu olarak iş sağlığı ve güvenliği Bu konuda ihmal edilen bir grup olarak sağlık çalışanları Sağlık hizmeti

Detaylı

Afl Uygulama lkeleri PRINCIPLES OF IMMUNIZATION. Ayça Vitrinel, 1 Gülay Çiler Erda 2

Afl Uygulama lkeleri PRINCIPLES OF IMMUNIZATION. Ayça Vitrinel, 1 Gülay Çiler Erda 2 Türk Aile Hek Derg 2007; 11(4): 149-153 STE CME Afl Uygulama lkeleri PRINCIPLES OF IMMUNIZATION Ayça Vitrinel, 1 Gülay Çiler Erda 2 Özet T p alan ndaki tüm ilerlemelere ra men, enfeksiyon hastal klar,

Detaylı

SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU

SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi 2012-2013 Eğitim Öğretim Yılı SEÇMELİ DERS ÖNERİ FORMU Dersin adı Üreme Sağlığı Anabilim dalı Sorumlu öğretim üyesi E-posta adresi Halk Sağlığı Prof.Dr.Haldun SÜMER

Detaylı

AŞI İLE ÖNLENEBİLİR HASTALIKLAR DAİRE BAŞKANLIĞI

AŞI İLE ÖNLENEBİLİR HASTALIKLAR DAİRE BAŞKANLIĞI AŞI İLE ÖNLENEBİLİR HASTALIKLAR DAİRE BAŞKANLIĞI Dr. Bekir Mutlu GÜNGÖR Soğuk Zincir Birim Sorumlusu 1 AŞI ile ÖNLENEBİLİR HASTALIKLAR DAİRESİ LOJİSTİK GBP 2 LOJİSTİK Planlama ve Tedarik Depolama ve Dağıtım

Detaylı

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Prof. Dr. Betül Ulukol Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Risk Yüksek riskli gebeliklerin sonucu dünyaya gelenler Özel sağlık gereksinimi olan

Detaylı

SÜT ÇOCUKLARINDA UZUN SÜRELİ PERİTON DİYALİZİNİN SONUÇLARI

SÜT ÇOCUKLARINDA UZUN SÜRELİ PERİTON DİYALİZİNİN SONUÇLARI SÜT ÇOCUKLARINDA UZUN SÜRELİ PERİTON DİYALİZİNİN SONUÇLARI Gülseren PEHLİVAN, Nur CANPOLAT, Şennur ERKUT, Ayşe KESER, Salim ÇALIŞKAN, Lale SEVER İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı

Detaylı

HAYDİ BÜYÜKLER AŞIYA!

HAYDİ BÜYÜKLER AŞIYA! İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri 209 TOPLUMDAN EDİNİLMİŞ ENFEKSİYONLARA PRATİK YAKLAŞIMLAR Sempozyum Dizisi No:61 Şubat 2008; s.209-214 HAYDİ BÜYÜKLER AŞIYA! Prof. Dr. Gaye

Detaylı

ADOLESANDA IMMUNIZASYON. Mehmet Ceyhan 2013

ADOLESANDA IMMUNIZASYON. Mehmet Ceyhan 2013 ADOLESANDA IMMUNIZASYON Mehmet Ceyhan 2013 Türkiye de aşısız senaryoda 2012 yılı hastalık ve ölüm tahminleri Hastalık Vaka sayısı Ölüm sayısı Tetanoz 300 90 Poliomiyelit 4.374 2 Kızamık* 88.020-293.490

Detaylı

AŞI YAN ETKİLERİ VE YÖNETİMİ. Prof. Dr. Firdevs Aktaş Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı

AŞI YAN ETKİLERİ VE YÖNETİMİ. Prof. Dr. Firdevs Aktaş Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı AŞI YAN ETKİLERİ VE YÖNETİMİ Prof. Dr. Firdevs Aktaş Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı Dünyada ve ülkemizde aşı yan etki izleme sistemleri WHO,

Detaylı