KARAYOLLARINDA TRAFİK KAZALARININ ÖNLENMESİ: AVRUPA İÇİN BİR HALK SAĞLIĞI PERSPEKTİFİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "KARAYOLLARINDA TRAFİK KAZALARININ ÖNLENMESİ: AVRUPA İÇİN BİR HALK SAĞLIĞI PERSPEKTİFİ"

Transkript

1 KARAYOLLARINDA TRAFİK KAZALARININ ÖNLENMESİ: AVRUPA İÇİN BİR HALK SAĞLIĞI PERSPEKTİFİ Francesca Racioppi Lars Eriksson Claes Tingvall Andres Villaveces

2 KARAYOLLARINDA TRAFİK KAZALARININ ÖNLENMESİ: AVRUPA İÇİN BİR HALK SAĞLIĞI PERSPEKTİFİ 1 Francesca Racioppi Kazalar, Ulaşım ve Sağlık Avrupa Çevre ve Sağlık Merkezi Roma Operasyonel Dairesi DSÖ Avrupa Bölge Ofisi Lars Eriksson Danışmanlık Yardım Hizmetleri Limitet Borlange, İsveç Claes Tingvall İsveç Ulusal Karayolları İdaresi (SNRA) Borlange, İsveç Andres Villaveces Halk Sağlığı ve Epidemioloji Danışmanı Cenevre, İsviçre 1 Bu rapor Dünya Sağlık Örgütü Avrupa Bölge Ofisi desteğinde hazırlanan Preventing Road Traffic Injury: A Public Health Perspective for Europe başlıklı çalışmadan DSÖ Türkiye İrtibat Ofisi gözetiminde Türkçe ye tercüme edilmiştir. 2

3 Özet Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Avrupa Bölgesindeki trafik kazaları önemli bir halk sağlığı sorunu oluşturmaktadır. Her yıl bu yüzden yaklaşık 127 bin kişi ölmekte, 2.4 milyon kişi de yaralanmaktadır. Trafik kazalarının bir topluma maliyeti, ülkenin gayrı safi yurt içi hasılasının yüzde 2 sine ulaşmaktadır. Trafik kazalarının kurbanlarının yaklaşık üçte birini yaşlarındaki kişiler oluşturmaktadır. Bütün bunlara karşın etkili önleyici stratejiler mevcuttur ve bu stratejilerin çok sektörlü yaklaşımlarla yaşama geçirilmesi gerekmektedir. Sağlık sektörünün burada oynayacağı özel bir rol vardır. Bu yayın, genel kamuoyunda duyarlılık geliştirme ve yetkililerin trafik kazalarını önlemek üzere girişimde bulunma kararlılıklarını pekiştirme amacıyla 2004 yılı Dünya Sağlık Günü için hazırlanmıştır. Elinizdeki yayın, Trafik Kazalarının Önlenmesi Dünya Raporu adlı çalışmaya dayanmakta ve bunu tamamlamaktadır. Söz konusu çalışma Avrupa bölgesinde trafik kazalarının yol açtığı sağlık sorunlarını derinliğine analiz etmekte, konuyu sürdürülebilir hareketlilik kavramı çerçevesine yerleştirmekte, bölgedeki kimi üye devletlerin başarılı deneyimlerinden hareketle yol güvenliğine kapsamlı bir sistem yaklaşımı sunmakta ve sağlık sektörünün bu alanda oynayabileceği daha ileri role açıklık getirmektedir. Yayın, halka sağlığı merkezi bir rol oynamak üzere trafik kazalarının önlenmesine çok sektörlü ve kanıtlara dayalı bir yaklaşım çağrısında bulunmakta, yönetimin bütün düzeylerinde kararlılığın bu açıdan taşıdığı önemi vurgulamakta ve somut girişimlere yönelik önerilerde bulunmaktadır. Anahtar sözcükler KAZALAR, TRAFİK ölümler-önleme ve kontrol YARALANMA VE İNCİNMELER- önleme ve kontrol ULAŞIM SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK GÜVENLİK- standartlar POLİTİKA BELİRLEME AVRUPA Dünya Sağlık Örgütü 2004 Bütün hakları saklıdır. DSÖ Avrupa Bölge Ofisi, yayınlarının kısmen veya bütünüyle tercüme edilmesi veya yeniden basılması yönündeki talepleri memnuniyetle karşılar. Bu yayındaki materyalin tasarımı ve sunumu, DSÖ adına, herhangi bir ülkenin, bölgenin, kentin, ilgili yetkililerin hukuki statüsü veya sınırlarla ilgili herhangi bir resmi görüşü ima etmez. Tabloların başında yer alan ülke veya bölge ibaresi ülkeleri, toprakları, kentleri veya yöreleri anlatır. Haritalardaki noktalı çizgiler ise, üzerinde henüz tam anlaşmaya varılmamış yaklaşık sınır çizgilerini ifade eder. Belirli şirketlerin veya ürünlerin adlarının zikredildiği yerlerde, bu atıflar, DSÖ nün söz konusu şirketleri veya ürünleri diğerlerine göre tercih edip onayladığı anlamına gelmez. Hata ve ihmaller dışında, mülkiyet hakkına sahip olunan ürünlerin adları büyük baş harflerle gösterilmiştir. DSÖ, bu yayında yer alan bilgilerin tamlığı ve doğruluğu için güvence veremez ve bunların kullanılmasından dolayı meydana gelen zarardan sorumlu tutulamaz. Yazarların veya editörlerin dile getirdikleri görüşler, her durumda DSÖ nün resmi karar ve politikalarını yansıtmayabilir. 3

4 İçindekiler Önsöz Teşekkür BÖLÜM 1 Giriş BÖLÜM 2 Sürdürülebilir ulaşım bağlamında Avrupa da yol güvenliği BÖLÜM 3 Avrupa da yol güvenliğine ilişkin yeni düşünceler BÖLÜM 4 Avrupa da yol güvenliğine ilişkin geniş bakış açısı BÖLÜM 5 Neyin etkili olduğunu bilmekten bunu yaşama geçirmeye: yol güvenliği rehberi BOLÜM 6 Sağlık sektörü ve Avrupa da yol güvenliği: daha kapsamlı bir rol BÖLÜM 7 Sonuçlar, araştırma gereksinimleri ve tavsiyeler EK 1 Yol Trafik Kazalarının Önlenmesi Dünya Raporu tavsiyelerinden hareketle yol güvenliğini sağlayacak etkili önlemlere bakış EK 2 İstatistik bilgiler 4

5 Önsöz Avrupa Bölgesinde meydana gelen trafik kazaları, her yıl yaklaşık 127 bin kişinin ölümüne yol açan önemli bir halk sağlığı sorunudur. Bu rakam, Fransa daki Grenoble, İtalya da Perugia ve Rusya Federasyonu nda Norilsk kentlerinin nüfusuna eşittir. Hoş görülmesi mümkün olmayan bu büyük kayıpların yanı sıra, her yıl yaklaşık 2.4 milyon insan da gene trafik kazaları sonucu yaralanmaktadır. Böylece, toplumlarımız, ülkelerin gayrı safi yurtiçi hasılalarının yüzde 2 sine ulaşan bir kayba uğramaktadır. Trafik kazaları bölgedeki gençler arasında belli başlı ölüm nedenlerinden biridir ve düşük/orta gelir düzeyindeki ülkelerdeki taşıt araçlarının sayısı arttıkça bu sayının da artması beklenmektedir. Ortada etkili stratejilerin bulunması, bu durumu daha da kabul edilmez kılmaktadır. Kimi üye devletlerin yollardaki ölüm ve kazaları azaltmada başarılı olmaları, siyasal kararlılık ve kapsamlı önlemler devreye girdiğinde bu alana yapılan yatırımların sağlık açısından büyük yararlar getirebileceğini açıkça ortaya koymaktadır. Bu tür deneyimlerden ve yenilikçi yaklaşımlardan çok şey öğrenilebilir ve bütün bunlar Bölgedeki diğer durumlara uygulanabilir veya uyarlanabilir. Trafik kazaları, toplumların sağlığına ve gelişmesine yönelik küresel bir tehdittir Dünya Sağlık Günü nün yol güvenliği başlığına ayrılması, bu sorunu, getirdiği ağır yükü ve başarılı karşıt yaklaşım ve politikaları bir kez daha anımsamamıza vesile olmalıdır. Dünya Sağlık Günü, ayrıca, sağlık sektörünün kendi rolünü ve sorumluluklarını yeniden düşünmesi; ulaşım, maliye, yargı ve çevre gibi diğer sektörlerle birlikte bu alanda daha aktif bir taraf olarak yer alması için de bir vesile oluşturmaktadır. Bu yayın, DSÖ ile Dünya Bankası nın 2004 Dünya Sağlık Günü dolayısıyla yayınladığı Trafik Kazalarının Önlenmesi Dünya Raporu nu temel almakta ve bu yayını tamamlamayı amaçlamaktadır. Amaçlanan, Avrupa daki halk sağlığı sektörüne, farklı sektörlerdeki ve yönetim kademelerindeki yetkililere, özel sektördeki karar mercilerine ve diğer okurlara Avrupa daki durumla ilgili derinlikli bir analiz sunmaktır. Böylece, Trafik Kazalarının Önlenmesi Dünya Raporu nda benimsenen tavsiyeler ve stratejiler bu Bölge özeline indirilebilecek, Bölgenin kendi özgül siyasal, ekonomik ve toplumsal koşullarına uyarlanabilecektir. Yayın, ayrıca, yol güvenliği ile Bölgede gündemde olan diğer siyasal süreçler arasında kurulacak bağlantıyla oluşturulabilecek sinerjiye de değinmektedir. Sözü edilen siyasal süreçler arasında, Ulaşım, Sağlık ve Çevre Pan-Avrupa Programı nın daha sağlıklı ve sürdürülebilir ulaşım örüntülerine ulaşma amacıyla uygulanması da yer almaktadır. Bu yayının, trafik kazalarının halk sağlığı açısından taşıdığı önem, toplumlarımızın bu yüzden karşılaştıkları ağır maliyeti azaltma açısından yararlanılabileceği halde henüz başvurulmayan fırsatlar ve sağlık sektörünün bu alanda oynayabileceği özgül rol gibi konularda bilinç ve duyarlılık düzeyinin artırılmasına katkıda bulunacağını umuyoruz. Ayrıca, bu yayının, çok sektörlü ve kanıta dayalı yaklaşımların yol güvenliğini iyileştirmede nasıl kullanılabileceğine ilişkin bölgesel ve ulusal düzeylerdeki tartışmalara esin kaynağı oluşturması da beklentilerimiz arasındadır. Nihayet, çeşitli üye devletlerin yol güvenliği konusunda kapsamlı strateji ve yaklaşımlar uygulama bakımından edindikleri deneyimin, ölüm ve yaralanmaların azaltılması için bölgedeki diğer ülkelere de esin kaynağı oluşturacağını umuyoruz. Marc Danzon DSÖ Avrupa Bölge Direktörü 5

6 Teşekkür Bu yayın, İsveç Uzmanlık Fonu nun desteğiyle hazırlanmıştır. DSÖ Avrupa Bölge Ofisi, bu yayını hazırlamamızda destek için yaptığımız başvuruyu olumlu karşılayan İsveç Ulusal Yol İdaresi ne teşekkürlerini iletir. Bu arada, Yol Güvenliği Müdürü Claes Tingvall e İdare nin çalışmalarında sağladığı eşgüdüm ve yayının içeriğini belirleyen bilimsel ve politikalara ilişkin tartışmalara yaptığı değerli katkılardan dolayı; Lars Erikson a yayının içeriğinin geliştirilmesi açısından yaptığı çalışmalar; Matts-Ake Belin, Roger Johansson ve Anders Lie ye de yayının tasarımı dolayısıyla özel olarak teşekkür borçluyuz. Özel teşekkür borcumuz olan kişiler arasında, Avrupa bölgesindeki trafik kazalarının yol açtığı olumsuz sonuçlar arasında yer alan ölüm ve yaralanmalarla ilgili epidemiolojik analiz katkıları dolayısıyla DSÖ den Andres Villaveces ve Niels Tomijima da yer almaktadır. Bu yayın için yaptıkları yardım ve katkılar, Trafik Kazalarını Önleme Dünya Raporu ile tutarlılık sağlama çabaları, yayının bilimsel değeri ve Avrupa daki sorunlara ışık tutması için gösterdikleri özenden dolayı Yayın Kurulu na da minnettarız: Piero Borgia Lazio Bölgesi Halk Sağlığı Kurumu Roma, İtalya Jeanne Bren Danışman Londra, Birleşik Krallık Carlos Dora Sağlık Etki Değerlendirmesi Dünya Sağlık Örgütü Cenevre, İsviçre Martine-Sophie Fouvez Avrupa Ulaştırma Bakanları Konferansı (ECMT) Paris, Fransa Frazer Goodwin Avrupa Taşıma Güvenliği Konseyi (ETSC) Brüksel, Belçika Roger Johansson İsveç Ulusal Yol İdaresi (SNRA) Borlange, İsveç Klaus Machata Avusturya Yol Güvenliği Kurulu Viyana, Avusturya Lucia Martincigh Roma Tre Üniversitesi Roma, İtalya 6

7 Margie Peden Şiddet ve Kaza önleme Dünya Sağlık Örgütü Cenevre, İsviçre Alesso Pitidis İtalya Ulusal Sağlık Enstitüsü Roma, İtalya Eleni Petridou Atina Üniversitesi Tıp Okulu Atina, Yunanistan Marie-Noelle Pourier Ulaşım Bölümü, Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE) Cenevre, İsviçre Andrea Ricci Sistem Entegrasyonu Araştırmaları Enstitüsü Roma, İtalya Ian Roberts Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu Londra, Birleşik Krallık Jean-Paul Repussard Ulaştırma ve enerji Genel Direktörlüğü Brüksel, Belçika Christopher Smith Ulaşım Bölümü, Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE) Cenevre, İsviçre Franco Taggi İtalya Ulusal Sağlık Enstitüsü Roma, İtalya Jaroslav Volf Halk Sağlığı Ulusal Enstitüsü Prag, Çek Cumhuriyeti Fred Wegman Yol Güvenliği Araştırmaları Enstitüsü (SWOV) Leidsschendam, Hollanda Ingrida Zurlyte Devlet Çevre Sağlığı Merkezi Vilnius, Litvanya 7

8 Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu, Avrupa Komisyonu ve Avrupa Ulaştırma Bakanları Konferansı başta olmak üzere ellerindeki istatistikleri bu yayın için kullanıma sunan kuruluşlara da teşekkür ediyoruz. DSÖ den Margie Peden e, Trafik Kazalarını Önleme Dünya Raporu taslaklarını sağlayarak, Yayın Kurulu nda yer alarak ve yayının hazırlanmasına ilişkin çeşitli konularda tavsiyelerde bulunarak bu yayının hazırlanmasını büyük ölçüde kolaylaştırdığından dolayı teşekkür borçluyuz. Teşekkür borcumuz olan diğer DSÖ çalışanları arasında, yayına ilişkin düşüncelerinde dolayı Roberto Bertollini ve Carlos Dora; yayının basımındaki yardımlarından dolayı Michele Faberi; sabırlı idari yardımlarından dolayı Daniela Giannuzzo; yayında kullanılan tablo ve şekillerin hazırlanmasına yardımlarından dolayı Nicoletta Di Tanno ve Francesca Mitis ve Dünya Sağlık Günü Avrupa iletişim etkinliklerine eşgüdüm sağlamalarından dolayı Liuba Negru ve Cristiana Salvi yer almaktadır. Son olarak, belgenin dili ve mizanpajı ile ilgili çalışmalarından dolayı David Breuer e sonsuz teşekkürlerimizi iletiyoruz. 8

9 BÖLÜM 1 - GİRİŞ Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Avrupa bölgesine giren 52 ülkede meydana gelen trafik kazaları önemli bir halk sağlığı sorunu oluşturmaktadır. Her yıl tahminen 127 bin kişi bu kazalar sonucunda ölmekte (tüm dünyadaki trafik kazası ölümlerinin yüzde 10 u) ve 2.4 milyon kişi de yaralanmaktadır. Bu büyük sağlık yükü, örneğin hava kirliliği, küresel ısınma, gürültü, aynı mekana sıkışmanın giderek yaygınlaştığı yaşam tarzları ve toplulukların parçalanması gibi gene ulaşımla ilgili başka sorunların üzerine eklenmektedir. Ayrıca, sözü edilen yük bölgede eşitsiz biçimde dağılmıştır. Bölgenin doğu ve güney bölümlerindeki düşük ve orta gelir düzeyindeki ülkeler, bu durumdan, bölgenin batısındaki yüksek gelir düzeyine sahip ülkelerden daha ağır biçimde etkilenmektedir. Oysa, etkili olabilecek önleyici stratejiler mevcuttur ve bu stratejilerin çok sektörlü yaklaşımlarla yaşama geçirilmesi gerekmektedir. Bu stratejilerin yaşama geçirilmesinde, ulaşım, maliye, yargı ve çevre gibi ilgili diğer sektörlerle birlikte sağlık sektörü de kendine özgü ve daha aktif bir rol üstlenebilir. Trafik kazalarının önlenmesi konusundaki Avrupa halk sağlığı bakış açısını sunan bir yayın hazırlama fikri, DSÖ ile Dünya Bankası nın 2004 Dünya Sağlık günü dolayısıyla yayınladığı Trafik Kazalarının Önlenmesi Dünya Raporu nun (1) verdiği esine dayanmaktadır. Dolayısıyla, bu yayının, Trafik Kazalarının Önlenmesi Dünya Raporu ile bağlantılı olarak okunması yerinde olacaktır. Yukarıda sözü edilen raporda sunulan zengin kanıtlara dayanan ve bu raporu tamamlayıcı içerik taşıyan Avrupa ya özgü bir yayının hazırlanması, aşağıdaki yararları sağlayacak önemli bir vesile sayılmıştır: Avrupa yurttaşları arasında bilinç ve duyarlılığı artırmak; yönetimin çeşitli kademelerindeki yetkililerin ve özel sektördeki karar mercilerinin trafik kazalarını önleme kararlılıklarını daha da pekiştirmek; Avrupa bölgesinde trafik kazalarının yol açtığı sağlık sorunlarına ışık tutmak; Avrupa daki üye devlerin deneyimlerinden yararlanarak trafik kazalarının sıklığını ve ağırlığını azaltmada başarı kazanan politika yaklaşımlarını ve seçenekleri sunmak ve bu deneyimleri daha geniş bir kesime ulaştırmak; Daha geniş kapsamdaki Avrupa politika çerçevesini de dikkate alarak, sürdürülebilir ulaşım çerçevesindeki kapsamlı, çok sektörlü ve kanıtlara dayalı yol güvenliği stratejilerini açıklamak; Trafik kazalarının önlenmesinde ve sonuçlarının hafifletilmesinde, bu konuyu sağlık gündemine dahil etmek suretiyle sağlık sektörünün oynayabileceği rolü vurgulamak; ve Sağlık sektörünün rolüne özel vurgu yaparak, Avrupa bölgesinde yol güvenliğini artıracak somut önlemlere ilişkin tavsiyelerde bulunmak. Bu yayının başlıca hedefi, Avrupa da ilgili politikaları belirleyenlerle, yönetimin ulusal ve yerel düzeylerinde ve özel sektörde yol güvenliği ve sürdürülebilir ulaşım program ve stratejileri geliştirmekten sorumlu olan mercilerdir. Sağlık, ulaşım ve arazi kullanım planlaması alanlarında çalışanlar, raporun yöneldiği kesimler arasında özellikle önem taşımaktadır. Kaynaklar 1. Peden M vd. ed. Trafik Kazalarının Önlenmesi Dünya Raporu. Cenevre, DSÖ,

10 BÖLÜM 2 - SÜRDÜRÜLEBİLİR ULAŞIM BAĞLAMINDA AVRUPA DA YOL GÜVENLİĞİ Yol güvenliği, toplumların ulaşım sistemlerini, arazi kullanımını ve kentsel gelişimi yönetmede nasıl bir yol seçtiklerine, bunların genel sağlık ve güvenlik hedefleriyle nasıl ilişkilendirildiğine ve hepsinin ekonomik, sosyal ve çevresel gerekliliklerle nasıl dengelendiğine bağlıdır. Yolcu taşımacılığı söz konusu olduğunda kamu taşımacılığından, yürümekten ve bisikletten özel arabalara ve iki tekerlekli motorlu taşıtlara yönelim, topluma maliyeti daha yüksek bir ulaşım tarzına geçiş anlamına gelmektedir. Mallar sözkonusu olduğunda ise, ademi merkezi üretimin, modern lojistiğin ve piyasaların küreselleşmesinin bir araya gelmesi sonucunda ağır taşıt sayısında ve bunların kat ettikleri mesafelerde artış olmuş, bu da demiryolu, deniz ve iç sularda yapılan taşımacılığa göre yolları kullanan araç sahiplerine yönelik riskleri artırmıştır. Gerek yolcu gerekse yük taşımacılığında bu kaymalar ve trafik hacmindeki artış, karayolu taşımacılığında geçerli fiyatlar tarafından da desteklenmektedir. Çünkü, geçerli fiyatlar, bu tür taşımacılık için gerekli altyapı ve diğer öğelerin gerçek sosyal maliyetinden daha düşüktür. Kaza denetim sistemleri sözü edilen bu makroekonomik belirleyicileri kapsamına almasa bile, bütün bunlar kaza sıklığını artırmaktadır (1). Örneğin, taşımacılık ücretleri ile yollarda meydana gelen ölümler arasındaki ilişki 1973 yılındaki enerji krizi sırasında açıkça ortaya çıkmıştır. Sanayileşmiş ülkelerde petrol fiyatlarının ani yükselişiyle birlikte trafik hacminde önemli bir daralma gerçekleşmiş, bunun sonucunda da trafik kazalarına kurban giden yaya çocuk sayısında gene önemli bir azalma olmuştur (2,3). Londra daki sıkışıklık ücreti sistemi (Kutu 2.1), ekonomik araçların trafik hacmi ve kaza sayısı üzerindeki potansiyel etkisini ortaya koymuştur. KUTU 2.1. UYGULAMADAN BİR YIL SONRA LONDRA DAKİ SIKIŞIKLIK ÜCRET SİSTEMİ: KAZALAR ÜZERİNDEKİ ETKİ Londra nın merkezinde trafik sıkışıklığından ücret alınmasını öngören sistem 17 Şubat 2003 tarihinde uygulamaya konulmuştur. Bu uygulamanın kazalar üzerindeki etkisi hakkında sağlıklı sonuçlara varmak için henüz erken olsa bile, görüldüğü kadarıyla ücrete tabi bölgede ve iç ringlerde Londra nın diğer bölgelerine göre kaza sayısı azalmıştır. Elde edilen ilk sonuçlar şunlara işaret etmektedir: Bisiklet kullanımında yüzde 20 artış, kazalarda yüzde 7 azalma Araç trafiğinde yüzde 30, araçların yol açtığı kazalarda yüzde 28 azalma Mopet ve motosiklet kullanımında yüzde artış, ilgili kazalarda yüzde 4 azalma Kazaya uğrayan yaya sayısında yüzde 6 azalma Treyler ve kamyon trafiğinde yüzde 210 azalma Özel arabalarda yüzde 34 olmak üzere toplam araç-kilometre tutarında yüzde 12 azalma Kent içi otobüslerin yerlerine zamanında ulaşmaları açısından yüzde 60 iyileşme Uygulama kapsamındaki bölge dışındaki yerlerdeki yol trafiğinde genel bir artış görülmemesi Gürültü ve hava kirliliği açısından mevzi iyileşmeler. Kaynak: Sıkışıklık ücreti uygulaması: sistemin etkileri ve işleyişiyle ilgili güncel veriler, Şubat 2004 (7). 10

11 Ulaşım sektöründeki eğilimlerin yönetilmesi giderek güçleşmektedir. Avrupa Birliği nin bu sektöre ilişkin halihazırdaki hedefleri ulaşım sektörünün gelişimini ekonomik gelişmeden ayırma yönünde olsa bile (4, 5) gerek üye gerekse aday üye ülkelerde ulaşım sektöründe demiryolu ve denizyolundan karayoluna ve hava taşımacılığına kayma devam etmektedir (6). Ne var ki, bu gelişmenin daha fazla kaza ve ölümü de birlikte getirmesi kaçınılmaz değildir. Çünkü, ulaşım sektörünün bütün bileşenlerini gözeten etkili önleyici stratejilere yapılacak yatırım kaza ve ölüm sayısını azaltabileceği gibi, çeşitli Avrupa ülkelerinin deneyimlerinin gösterdiği gibi, gene ulaşımla ilgili başka olumsuz sağlık sonuçlarını da sınırlandırabilir. AVRUPA DAKİ BELLİ BAŞLI ULAŞIM EĞİLİMLERİNE GENEL BAKIŞ Motorlu karayolu ulaşımı Avrupa da gerek yolcu gerekse yük taşımacılığı istikrarlı biçimde artmaktadır. Örneğin Avrupa Birliği nde 1990 ile 2000 yılları arasında karayolu yolcu taşımacılığı yüzde 18, yük taşımacılığı ise yüzde 40 artmıştır (8) yılında Avrupa Birliği nde (AB) 1000 kişiye 488 araba düşmekteydi ve uzunluğu 4 milyon kilometreyi bulan yol ağında yaklaşık 3.8 trilyon km yol kat edilmişti. Daha yakın zamanlarda, Trans-Avrupa Ulaşım Ağlarının giderek yaygınlaşması, AB nin genişlemesi ve Bağımsız Devletler Topluluğu ile orta ve doğu Avrupa ülkelerinin piyasa ekonomilerine yönelmeleri, bölgenin orta ve doğu kesimlerinde karayolu taşımacılığının artışında etkili olmuştur. Bu ülkelerdeki taşımacılık hacmi, 1989 yılında ekonomik durgunluğun ardından önemli ölçüde daralmıştı. Bununla birlikte, orta ve doğu Avrupa ülkelerinde taşınan yük hacmi ve yolcu taşımacılığı, ekonomik toparlanmanın ardından 1990 ların ortalarından başlayarak artmıştır. Bunu teyit edecek veriler sınırlı olmakla birlikte, benzer bir eğilimin Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) ülkelerinde ortaya çıkması da olasıdır (9). Ayrıca, kamu taşımacılığına yapılan kamu yatırımlarını azaltıcı yöndeki ekonomik politikalar bu hizmetlerin kalitesini de düşürmektedir. Bu ise, Moskova örneğini ele alan Kutu 2.2 de de gösterildiği gibi özel araba kullanımını yaygınlaştırmaktadır. Motorize olmayan karayolu ulaşımı Örneğin bisiklet ve yürüme gibi motorize olmayan ulaşım biçimleri karayolu ulaşımından son derece sınırlı bir yere sahiptir. AB de ortalama bir kişi günde 0.5 km bisiklet sürmekte, yaklaşık 1 km yürümekte, buna karşılık arabayla 28 km yol gitmektedir. Bisikletli ulaşımın belirli bir öneme sahip olduğu ülkeler, örneğin Danimarka ve Hollanda gibi çok sınırlı sayıda ülkedir (11). Bu söylenen kentsel ortamlarda daha belirgin biçimde görülmektedir. Bugün AB de araba ile yapılan toplam kent içi ulaşımın yüzde 50 sinden fazlası 5 kilometreden kısa mesafeler içindedir. Oysu bu mesafenin bisikletle 15 dakikada alınması mümkündür. Gene toplam kent içi arabalı ulaşımın yüzde 30 unda alınan mesafe 3 kilometreden kısadır ve bu da bir insanın 20 dakikada yürüyebileceği mesafe demektir (12). 11

12 KUTU 2.2. MOSKOVA KAMU TAŞIMACILIĞINDA EĞİLİMLER VE SORUNLAR 2002 nüfus sayımı sonuçlarına göre Moskova da yaklaşık 10.5 milyon kişi yaşamaktadır. Dünyadaki en geniş kent içi ulaşım sistemlerinden birini oluşturan Moskova kamusal ulaşım sistemi kent içi ulaşım içindeki ağırlığını bugün de korumakla birlikte özel araçlar da yılda yüzde 7.5 lik bir hızla artmaktadır. Halen bu kentte 1000 kişiye 240 araba düşmektedir (Şekil 2.1). Kamu taşımacılığındaki gerileme 1990 lı yıllardaki ekonomik reformlara bağlanmaktadır. Bu reformlarla kent içi kamu taşımacılığı devletten alınarak belediyelere aktarılmış, ancak bunun için yeterli finansman sağlanmamıştır. Bunun sonucunda kamu taşımacılığı hem nicelik hem de nitelik olarak gerilemiş, belediyelerin sahipliğindeki taşımacılık şirketleri işletme maliyetlerini bile karşılayamaz duruma gelmişlerdir. Kar edemeyen bu şirketler, filolarının yenilenmesi ve düzenli biçimde bakımı gibi işleri de yapamamışlardır. Sonuçta, elde yeterli sayıda araç yoktur ve mevcut olanlar da yıpranmıştır. Kamusal taşıma şirketlerinin kaliteli hizmet verememesi sonucunda daha varlıklı kişiler özel arabayı tercih etmeye başlamıştır, böylece şirketlerin gelirlerinin daha da azalmasıyla ortaya bir kısır döngü çıkmıştır. Kamu taşımacılığının bir seçenek olarak elde bulundurulması, bu sistemin finansmanına yönelik politikalarda köklü değişiklikler yapılmasını gerektirmektedir. ŞEKİL 2.1. MOSKOVA DA ARABA, KAMYON VE OTOBÜS SAYILARI, Araba sayısı Araba Otobüs Kamyon Kamyon ve otobüs sayısı Kaynak: Donchenko vd. (10). 12

13 Bununla birlikte, güvenlikle ilgili gerçek ve algılanan duyarlılıkların, insanları bir ulaşım yolu olarak yürümekten veya bisiklete binmekten alıkoyan en önemli engeller olduğu belirtilmektedir. Örneğin İskoçya da bisikletle yolculuk konusunda yapılan bir araştırmada denekler yolda çok araba olması, dikkatsiz sürücüler ve trafiğin çok hızlı akması gibi gerekçelerden hareketle bisiklete binmeye yönelik kaygılarını dile getirmişlerdir (13). Diğer araştırmalar ise, ailelerin yüzde 90 ının okula giden çocuklarının bir kazaya uğramasından endişeli olduklarını (14) ve çocukların okula yürüyerek gidip gitmediklerinde en belirleyici etmenin trafikten duyulan kaygılar olduğunu göstermektedir (15). Bütün bu gerekçeler haklı sayılabilir; çünkü, trafik kazalarında ölme veya yaralanma riski, yayalar ve bisiklet sürücüleri için, araçlarda yolculuk yapanlara göre daha yüksektir. Örneğin Birleşik Krallık ve Danimarka gibi yol güvenliğinin görece daha iyi sağlanmış olduğu ülkelerde bile, bisiklet kullananların ölme veya yaralanma riski, kat edilen kilometre başına sırasıyla 13 ve 10 kat daha fazladır. O halde, kazalara daha açık durumdaki kullanıcılar için yol güvenliği konusunun ele alınması, daha sürdürülebilir ve sağlıklı ulaşım biçimlerinin toplam ulaşım içindeki payının artırılıp artırılamayacağını belirleyen başlıca etmendir. Örneğin, gerek Birleşik Krallık daki Ulusal Bisiklet Kullanımı Stratejisi (17), gerekse Hollanda nın Bisiklet Master Planı (18) bir yandan bisiklet kullanımını özendirirken, diğer yandan da bu ulaşım biçiminin güvenliğini ve çekiciliğini artırmayı hedeflemektedir. AVRUPA BÖLGESİNDE YOL TRAFİK KAZALARI: TEMEL RAKAMLAR VE EĞİLİMLER DSÖ tarafından yayınlanan Küresel Sorun Yükü versiyon veri tabanına göre (19), 2002 yılında Avrupa bölgesinde karayollarında meydana gelen trafik kazalarında 127,378 kişi ölmüştür (Tablo A1, Ek 2). Bu sayı, tüm dünyada trafik kazaları sonucunda meydana gelen toplam ölümlerin yüzde 10 unu oluşturmaktadır. Trafik kazaları, bölgede özürlülüğe göre ayarlanmış yaşam süreleri (ÖGAYS-DALYs) açısından altıncı, ölüm nedenlerinde de 13 üncü sırada yer almaktadır (Tablo A, Ek 2). Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu nun ulaşımla ilgili veritabanına (20) göre 2001 yılında Avrupa bölgesinde ölümle sonuçlanan veya sonuçlanmayan 1.9 milyon trafik kazası meydana gelmiştir ve bu kazalar toplam 2.4 milyon kişiyi etkilemiştir (Tablo A3, Ek 2). 1 Bütün bu kazaların hemen hemen yüzde 67 si imarlı alanlarda gerçekleşmiştir. Bu da, yolları farklı biçimlerde kullananların birbirleriyle etkileştiği kentsel alanlarda yol güvenliği önlemlerinin alınmasının ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. Kaza geçirenlerin dörtte üçü erkektir (Tablo A1, Ek 2). Bu cinsiyet ağırlığı, yaş grubundan olanlarda özellikle belirgindir. Bu yaş grubundan olup trafik kazalarına karışanların yüzde 80 ini erkekler oluşturmaktadır (Şekil 2.2) (19). Bu sonuç, maruz kalma olasılığı ile risk alma eğiliminin kaynaşmasıyla ortaya çıkmaktadır. Erkekler, ölümle sonuçlanan kazalara karışma olasılığı daha yüksek olan motosiklet gibi araçları kadınlara göre daha fazla kullanmaktadırlar. Ayrıca, erkekler, aşırı hız yapma, alkollü araç kullanma gibi riskli davranışlara daha eğilimlidirler ve bu da hem kaza olasılığını hem de olan kazaların ağırlığını artırmaktadır (21). 1 DSÖ ile BM Avrupa Ekonomik Komisyonu tahminleri arasındaki bu farklılık, özgün veri kaynaklarının farklı olmasından ileri gelmektedir. DSÖ ölüm ve sağlık istatistikleri kayıtlarını kullanırken BM Avrupa Ekonomik Komisyonu ulaşım ve polis yetkililerinin kayıtlarından hareket etmektedir. 13

14 ŞEKİL 2.2. DSÖ AVRUPA BÖLGESİNDE YAŞA VE CİNSİYETE GÖRE YOL TRAFİK KAZALARINA BAĞLI STANDARTLAŞTIRILMIŞ ÖLÜM HIZLARI, 2000 Yaş (yıl) Erkek Kadın nüfusta standartlaştırılmış ölüm hızları Kaynak: Ölüm nedeni, yaşa ve cinsiyete göre mortalite göstergeleri. Avrupa herkes için sağlık veri tabanı eki (22). Trafik kazaları sonucunda meydana gelen ölümlerin sayısı açısından Avrupa bölgesindeki ülkeler arasında önemli farklılıklar görülmektedir. DSÖ Avrupa Herkes İçin Sağlık veritabanına göre (22), trafik kazalarında ölme ve yaralanma açısından ülkeler arasında 11 kata varan farklar olabilmektedir. Bu açıdan bölgedeki sıralamada en üstte yer alan ülkeler sırasıyla Letonya, Litvanya, Rusya Federasyonu ve Yunanistan dır (Tablo A4, Ek 2). Ancak, belirtmek gerekirse, güneydoğu Avrupa ile Orta Asya bölgelerinde kimi ülkelerin ölümlerle ilgili çok düşük sayılar vermelerinin altında, bu ülkelerdeki gelişkin yol güvenliğinden çok veri yetersizliğinin yatıyor olması muhtemeldir. AB nin 2004 yılında genişlemesi, trafik hacminde beklenen artışlara uygun politikaların eşlik etmemesi durumunda, güney ve kuzey ile doğu ve batı arasındaki büyük farklılıkların daha da artmasına yol açabilir (23). Avrupa Birliği ülkelerinde 2001 yılında trafik kazalarına bağlı tahminen ölüm meydana gelmiştir (11) kişi başına ölüm sayısının en yüksek ve en düşük olduğu ülkeler arasında yaklaşık 4 katlık bir fark bulunmaktadır (22). Avrupa Birliği nde trafik kazaları, ulaşımla ilgili ölümlerin yüzde 97 sini, gene ulaşımla ilgili kaza maliyetinin yüzde 93 ünü oluşturmaktadır. Trafik kazaları, 50 yaşından küçükler söz konusu olduğunda ölümlerin ve hastane tedavisi gerektiren durumların başlıca nedenleri arasındadır (24). Bağımsız Devletler Topluluğu ülkelerinde ortalama ölüm hızları Kuzey ülkelerindekinden (Danimarka, Finlandiya, İzlanda, Norveç ve İsveç) 3 kat daha fazladır. Bu farklılıkta 1990 ların ortasından sonuna kadar önemli bir değişiklik olmamıştır (25). Şekil 2.3, trafik kazaları sonucu meydana gelen ölümlerin coğrafi bazda farklılaşmasını göstermektedir. Ülkeler arasındaki farklılıklara karşın, yollarda meydana gelen trafik kazaları sonucu ölümlerde genel bir azalma gerçekleşmiştir lı yılların başında trafik kazalarına bağlı ölümler bölgenin doğusunda hızla artmıştı. Kimileri bunu, yeni ve deneyimsiz sürücülerin motorlu taşıt kullanımındaki ani artışa bağlamıştı (25). Yollardaki trafik ağırlığına ilişkin tahminlerin elde bulunduğu durumlar söz konusu olduğunda, bölgenin doğusundaki çeşitli ülkelerde 1990 ların ortasında görülen azalma, kapsamlı yol güvenliği politikalarından çok gerek yük gerekse yolcu taşımacılığındaki azalmayla ilgili görülmektedir (26). 14

15 ŞEKİL 2.3. DSÖ AVRUPA BÖLGESİNDE NÜFUSTA YOL TRAFİK KAZALARINA BAĞLI STANDARTLAŞTIRILMIŞ ÖLÜM HIZLARI, 2002 YILI VEYA VERİ BULUNABİLEN SON YIL <25 <20 <15 <10 <5 Veri yok Min =0 Avrupa Bölgesi ortalaması: NOT: Buradaki haritanın tasarımı ve sunumu, DSÖ Sekreterliği nin herhangi bir ülkenin, bölgenin, kentin, yörenin veya yetkililerinin veya sınırlarının hukuki statüsüne ilişkin herhangi bir görüşünü yansıtmamaktadır. Kaynak: Ölüm nedeni, yaşa ve cinsiyete göre mortalite göstergeleri. Avrupa herkes için sağlık veri tabanı eki (22). Bölgenin batısında ise, trafik kazalarından meydana gelen ölümler azalmaya devam etmekle birlikte, bu azalmanın hızında son yıllarda bir düşüş olduğu görülmektedir. Bu durum, geçmişte bu alanda hayli iyi performans sergilemiş ülkeler için de geçerlidir. Belirli bir noktaya gelindikten sonra ölümleri daha da azaltmanın güçleşmesi, bu alanda yeni önleyici stratejilere duyulan gereksinimin bir göstergesi olabilir. Şekil 2.4, çeşitli alt-bölgeler bazında yol trafik kazalarında görülen genel eğilimleri vermektedir. Bölgenin farklı kesimleri arasındaki bu kayda değer farklılıklar, kısmen, ekonomik durumla açıklanabilir. Nitekim, düşük ve orta gelir düzeyindeki ülkelerin özürlülüğe göre ayarlanmış yaşam sür (ÖGAYS) açısından yükleri diğerlerine göre daha ağırdır (Tablo A2, Ek 2) (19). Ayrıca, bölgenin güneyinde ve doğusunda özel ulaşım ve taşımacılık ancak son dönemde önemli bir gelişme gösterirken, bu gelişmeye gerekli idari ve yasal düzenlemelerle gerekli kurumsal kapasitenin eşlik ettiğini söylemek mümkün değildir. Bu da, yol güvenliğine yönelik daha etkili, daha iyi eşgüdümlenmiş ve tutarlı stratejilerin geliştirilmesine engel teşkil etmektedir yılında meydana gelen trafik kazaları sonucundaki ölümlerin yaklaşık yüzde 5 ini 15 yaşından küçük çocuklar oluşturmaktadır (Tablo A1, Ek 2). Bununla birlikte, trafik kazaları, 5-14 yaş grubundaki çocuklar söz konusu olduğunda önde gelen ölüm nedenlerinden biridir (19). Çocuklar bu açıdan özellikle duyarlı durumdadırlar. Çünkü, trafiği kollayabilme yetisi ancak yaşla birlikte gelişmektedir ve 9-10 yaşlarda bu yeti hayli sınırlıdır. Dolayısıyla, motorlu araç trafiğinin yoğun ve hızlı, görüşün ise sınırlı olduğu, sürücülerin dikkatlerini yayalara ve bisikletlilere değil de diğer araçlara topladıkları durumlarda çocuklar için ciddi risk vardır (27). Çocukların uğradıkları ve ölümle sonuçlanan trafik kazaları açısından önde gelen ülkeler, sırasıyla, Moldova Cumhuriyeti, Romanya, Letonya ve Rusya Federasyonu dur (22). Trafik kazaları, yaş grubundakiler için önde gelen ölüm nedenleri arasındadır. Trafik kazaları yaşları büyük kişiler açısından daha düşük ağırlıklı bir ölüm nedeni oluştursa bile, yaşlılar da özellikle risk altındadır. Çünkü insanların trafiği gereğince 15

16 gözetip dikkate alma yetisi yaşla birlikte azalmakta, ayrıca gene yaşla birlikte maruz kalınan fiziksel zarar da artmaktadır (16, 27). Ayrıca, toplam kurbanların üçte birini de bu yaş grubundan kişiler oluşturmaktadır (19). Örneğin, OECD üyesi Avrupa ülkelerinde trafik kazaları sonucunda ölen yayaların hemen hemen yarısını yaşlılar oluşturmaktadır (28). Kendi durumlarını bilen yaşlıların çoğu trafiğin yoğun olduğu yerlere pek çıkmazlar, böylece hareketliliklerine ve sosyal yaşamlarına belirli sınırlamalar koymak zorunda kalırlar (16, 27). OECD ülkelerinde yaşanların dörtte birinin 2030 yılına gelindiğinde 65 veya daha yukarı yaşlarda olacağı tahmin edildiğinden, yaşlıların hareketliliği ve güvenliği için yeni stratejiler geliştirilmesi gerekmektedir. Yapılması gerekenler arasında, altyapının ve bakımının, kamu taşımacılığı seçeneğinin, yeni teknolojilerin, taşıt tasarımının ve yönetmeliklerin yeniden değerlendirilmesi yer almaktadır (28). ŞEKİL 2.4. DSÖ AVRUPA BÖLGESİ VE ÇEŞİTLİ ALT-BÖLGELERDE YOL TRAFİK KAZALARINA BAĞLI ÖLÜMLER AB OGDA BDT Kuzey ülkeleri ortalaması ortalaması ortalaması ortalaması nüfusta standartlaştırılmış ölüm oranları AB ortalaması: AB üyesi 15 ülke. OGDA ortalaması: Estonya, Letonya ve Litvanya dahil olmak üzere orta ve güneydoğu Avrupa da 15 ülke. BDT ortalaması: Bağımsız Devletler Topluluğu ndaki 12 ülke. Kuzey ülkeleri ortalaması: Danimarka, Finlandiya, İzlanda, Norveç ve İsveç. Ek 2, bu gruplarda yer alan bütün ülkeleri sıralamaktadır. Kaynak: Ölüm nedeni, yaşa ve cinsiyete göre mortalite göstergeleri. Avrupa herkes için sağlık veri tabanı eki (22). Trafik kazaları ile ilişkili ek bir takım durumlar da, kimi özel nüfus kesimlerini etkileyerek, sosyal güvenlik ve sağlık sistemleri üzerindeki yükü daha da ağırlaştırmaktadır. Yalnızca Avrupa Birliği nde her yıl tahminen aileden en az bir kişi trafik kazası sonucunda ölmekte veya yaşam boyu sakat kalmaktadır (29). Yurttaşların hareketlilikleri ve bisiklete binme, yürüme veya dışarıda birtakım işler yapma yoluyla fiziksel olarak aktif bir yaşam sürdürme olanakları tehlikeli koşullar yüzünden kısıtlanmaktadır. Fiziksel aktiviteden bu uzaklık, sağlık açısından önemli bir risk etmeni sayılmaktadır. O kadar ki, Avrupa bölgesinde her yıl 500 bin ile 1 milyon arasında ölüm fiziksel aktivite yokluğuna bağlanmaktadır ve bunlar toplam ölümler içinde yüzde 5-10 luk paya sahiptir (30). Oysa yürüyüş ve bisiklete binme insanların belirli bir aktivite içinde olmalarına yardımcı olabilir. 16

17 Yüksek gelir düzeyindeki ülkelerde bile yayaların kaza geçirmeleri sosyal sınıf konumunun belirleyiciliği altındadır. Örneğin daha alttaki sosyal sınıfa mensubiyet ile çocuk yayaların uğradıkları kazalar arasında belirgin bir ilişki vardır (31-34). Ayrıca, etnik gruplara mensup çocuklarda da yaya iken kaza geçirme riski artmaktadır (35). Yapılan bir araştırmaya göre (36), trafik kazalarında yaralananların hemen hemen beşte birinde bir yıl içinde akut stres reaksiyonu görülmekte, bunların dörtte biri de zihinsel birtakım sorunlar sergilemektedir. Uzun dönemli zihinsel bozukluklar arasında en başta sürekli değişen ruh hali (yüzde 10), yolculuk fobisi (yüzde20) ve travma sonrası stres bozuklukları 2 (yüzde 11) yer almaktadır (Kutu 2.3). Fobik seyahat bozuklukları sürücüler ve yolcular arasında sık görülmektedir. KUTU 2.3. YOL TRAFİK KAZALARINA MARUZ KALAN ÇOCUKLARDA TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUKLARI Birleşik Krallık ta yapılan bir araştırmaya göre, yol trafik kazaları geçiren çocukların üçte birinde, kazadan 22 ve 79 gün sonra gerçekleştirilen görüşmelerde travma sonrası stres bozuklukları görülmüştür. Buna karşılık, aynı araştırma kapsamında görüşülen genel nüfustan çocuklar arasında trafik kazası dışındaki nedenlerle aynı bozuklukları gösteren çocuk oranı yalnızca yüzde 3 tür. Bozuklukların ortaya çıkışı, ne kazanın mahiyeti ne de fiziksel yaralanmanın niteliği ve derecesi ile ilgilidir. En önemli belirleyici, çocuğun uğradığı kazayı ölümcül saymasıdır. Araştırmaya göre, kaza geçiren çocukların psikolojik gereksinimleri karşılanmamıştır ve aralarından mesleki alanda uzmanlık yardımı gören yoktur. Kaynak: Stallard vd. (38). Kazalara açık diğerleri arasında yayalarla bisiklet ve motosiklet kullananlar yer almaktadır. Genellikle trafik kazalarından en ağır biçimde etkilenenler bunlar olmaktadır. Diğer yol kullananlara göre sürekli sağlık sorunları bu grupta görülmektedir ve sonuçta kaza sonrası yaşamlarında en fazla yardıma gereksinimi olanlar da bunlardır (39, 40). Daha güvensiz durumdaki kullanıcıların kazalardan ölme riski diğerlerine göre daha fazladır. Örneğin 1997 yılında yayalar ve bisiklet kullananlar, ciddi kaza geçirenlerin yalnızca yüzde 22 sini oluşturmaktaydı; ancak bunların yüzde 33 ü kaza sonucu ölmüştür (41). Avrupa Birliği içindeki risk karşılaştırmalarına göre, ölüm riskinin en yüksek olduğu grubu iki tekerlekli motorlu araçları kullananlar oluşturmaktadır. Bu araçları kullananların kaza sonucu ölme riskleri arabalarda yolculuk yapanlara göre 20 kat daha fazladır. Kat edilen mesafe başına ölüm riski, arabada olanlara göre yayalarda ve bisiklet kullananlarda 7-9 kere daha büyüktür. Her tür seyahat içinde karayolu seyahati, yolcu-kilometre bazında diğer bütün seyahat biçimlerine göre daha fazla ölüm riski taşımaktadır (24). Risk altındaki diğer gruplara bakıldığında, trafik kazaları Avrupa Birliği ndeki turistler arasında başlıca ölüm nedenidir. Avrupa Birliği nde turist ölümlerinin yüzde 50 si trafik kazaları sonucunda ortaya çıkmaktadır. Turistlerin trafik kazaları sonucu hastaneye başvurma olayları içindeki payı yüzde 20, acil servis başvuruları içindeki payı da yüzde 30 dur (42). Trafik kazaları meslek hastalıklarının da önemli nedenlerinden biridir. Burada kastedilenler yalnızca profesyonel sürücüler ötesinde işlerine araçlarla gidip gelenlerdir. Örneğin Avrupa Birliği nde 1999 yılı içinde bildirilen tüm işyeri ölümleri içinde trafik kazalarının payı yüzde 41 dir (43). 2 Travma sonrası stres bozuklukları, travmanın kabus biçiminde yeniden yaşanması, geri dönüşler veya kontrol edilemeyen anımsamalar, anımsamayı önlemek için benzer durumlarda büsbütün kaçınma, duyguları dizginleme, başkalarından kopma ve yabancılaşma, aşırı uyanıklık, uykusuzluk, konsantrasyon ve bellek bozuklukları, aşırı alarm durumu, kolaylıkla şaşırma gibi semptomlarla kendini göstermektedir (37). 17

18 AVRUPA DA TRAFİK KAZALARININ EKONOMİK MALİYETİ Avrupa da trafik kazalarının ekonomik maliyetini belirlemeye yönelik çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Tahminlere göre Avrupa Birliği ülkelerinde trafik kazalarının toplam yıllık maliyeti 180 milyar Euro ya ulaşmaktadır. Bu, Birliğin her tür etkin için ayırdığı bütçenin iki katıdır ve gayrı safi iç hasılanın yüzde 2 sine tekabül etmektedir larda yapılan araştırmalara göre trafik kazalarının maliyeti İngiltere de gayrı safi yurtiçi hasılanın yüzde 0.5 i, İsveç te yüzde 0.9 u, İtalya da ise yüzde 2.8 idir ve yüksek gelir düzeyindeki 11 ülkenin ortalaması olarak bakıldığında yüzde 1.4 üdür (46). Orta ve doğu Avrupa ülkelerine bakıldığında trafik kazalarının toplam yıllık maliyeti 9.9 milyar dolardır ve bu da söz konusu ülkelerin gayrı safi yurtiçi hasılalarının yüzde 1.5 ini oluşturmaktadır (47). Aradaki farklılıklar, ölüm, yaralanma ve sakatlık gibi sonuçların maliyetinin nasıl hesaplandığına bağlıdır. Maliyetin bu kadar yüksek olmasının bir nedeni de, kazalarda ölen ve yaralananların çoğunun gençler olmasıdır. Kurbanlar genç olunca, doğal olarak yitirilen üretkenlik ve gelir de daha büyük olmaktadır. Ayrıca belirtmek gerekir ki, bu ekonomik tahminler hayli belirsiz yönler içermektedir ve belirli basitleştirmelere ve varsayımlara dayanmaktadır. Örneğin yapılan tahminler, ölüm ve yaralanma verilerinin bulunup bulunmadığına, varsa da bunların kalitesine bağlıdır. Ne var ki bu tür durumlar genellikle yetersiz biçimde kaydedilmekte ve bildirilmekte, ayrıca polisin, hastanelerin ve sigorta şirketlerinin kayıtları da farklılık göstermektedir. Ekonomik değerlendirmeleri etkileyen bir başka etmen de kullanılan yöntemlerle birlikte ülke bazında da maliyet ayarlama faktörleridir. Çeşitli Avrupa ülkelerinde yapılan araştırmalara göre, Avrupa ortalamasının üzerinde yaşam standardına sahip ülkelerde kurtarılan bir yaşamın ekonomik değeri milyon Euro civarındadır. Avrupa ortalaması olarak da 1 milyon Euro verilmektedir. Bu araştırmalar ödeme istekliliği yaklaşımına dayanmaktadır. Bu yaklaşımda kişilerin insan yaşamına biçtikleri değer, insanların ölüm ve yaralanma riskinin azaltılması için ne ödemeye hazır olduklarına ilişkin araştırmalardan hareketle tahmin edilmektedir (48). Bu araştırmaların çok önemli bir özelliği, elde edilen değerlerin ülkeler ve yolculuk biçimleri arasında benzerlik göstermesidir. Bu ise, politika uygulamalarına ters düşen bir durumdur. Çünkü, kamu taşımacılığında, başka bir deyişle demiryolu ve havayolu taşımacılığında kazaları önlemek için yapılan yatırımlar karayolu taşımacılığında aynı amaçla yapılan yatırımlardan çok daha fazladır. Bunun nedeni, kamusal yetkililerin kamu taşımacılığındaki kazalardan sorumlu olmalarıdır. Sonuç olarak, insanlar, hükümetlerin aynı demiryolu ve havayolu taşımacılığında olduğu gibi karayolu taşımacılığında da güvenliği sağlayacak etkili uygulamalar içinde olmasını istemektedir (48). Bu değerler, maliyet-yarar (yatırım projelerinin ekonomik maliyetlerinin getirecekleri yararlara göre değerlendirilmesi) veya maliyet etkinlik analizleri için pragmatik bir temel olarak işlev görebilir. Maliyet etkinliğinden kastedilen, herhangi bir yol güvenliği önleminin, maliyetine göre, önleyebileceği ölüm ve yaralanma sayısıdır (46). Ne var ki, ülke düzeyinde alındığında bu değerler kurtarılan bir yaşamın değerini gerçeğin çok altında gösterebilir. Örneğin Hollanda da bu değer 4 milyon Euro olarak belirlenmiştir. Yapılan son araştırmalar, yol güvenliğini artırmanın maliyet ve yararlarına yeni bakış açıları getirmekte ve güvenliğe yapılacak yatırımların değerini ortaya koymaktadır. Maliyet-yarar analizi, yayalar ve bisiklet kullananlar için daha güvenli ve uygun koşullar sağlanmasının yararlarını da içerdiğinde bu değer özellikle belirginleşmektedir (49). 18

19 ULAŞIMLA İLGİLİ SAĞLIK SONUÇLARI: YALNIZCA KAZALAR DEĞİL Kazalar, ulaşımın sağlıkla ilgili en belirgin sonucu olmakla birlikte, sağlıkla ilgili başka sonuçların da olduğunun kavranması önemlidir. Bu kavrayışın önemi, tarihsel olarak yerleşiklik kazanmış parçalı bir yaklaşımın aşılması gerekliliğinden kaynaklanmaktadır. Yerleşik yaklaşımda, trafik kazalarının azaltılmasına yönelik politikalarda, örneğin trafikle ilgili hava kirliliği gibi diğer sağlık sonuçları genellikle dikkate alınmamaktadır. Dünya Sağlık Raporu 2003 te (51) de belirtildiği gibi, ulaşımla ilgili hava kirliliği birçok ülkede önemli bir kaygı konusu olmuştur ve hava kirliliğinin sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin tahminler de bu kaygıyı haklı çıkarmıştır. Avrupa bölgesinde, karayolu ulaşımının yol açtığı hava kirliliğine bağlı ölümlerin trafik kazaları sonucu ölümler kadar olduğu tahmin edilmektedir (52-54). Bununla birlikte hava kirliliği özellikle yaşlıları, trafik de özellikle gençleri daha fazla etkilemektedir. Ayrıca, taşımacılıkla ilgili olup iklim değişimine yol açan gaz emisyonlarının (ki bu emisyonların 2010 yılına kadar yüzde 30 daha artacağı tahmin edilmektedir) (55) aşırı hava olaylarına neden olması beklenmektedir. Aşırı hava olaylarından kastedilen seller, kuraklıklar ve örneğin sivrisinek gibi hastalık vektörlerinin yaşam alanlarında meydana gelecek ve önemli sağlık sonuçlarına yol açacak değişmelerdir (56). Halihazırdaki ulaşım örüntülerinin sağlık üzerinde önemli başka etkileri de vardır (25). Bunların arasında gürültünün yol açtığı can sıkkınlığı ve rahatsızlık; yürüme ve bisiklete binme gibi alternatiflerin yerini motorlu taşıtların alması sonucunda artacak damar hastalıkları, diyabet, obesite ve belirli kanser türleri (57) ve semt dayanışma ağlarının gelişememesi gibi sonuçlar yer almaktadır. Bütün bu olumsuzluklar kentsel nüfusu daha ağır biçimde etkilemektedir; çünkü kentsel yerleşimlerde kirlilik düzeyleri daha yüksek, fiziksel aktivite imkanları ise daha sınırlıdır (58). Hepsi birlikte ele alındığında, ulaşımla ilgili bu sağlık sonuçları, trafik kazalarının getirdiği yükü ve maliyeti daha da artırmakta, bu sonuçları azaltmaya yönelik stratejilerin yaşama geçirilmesine sağlam bir gerekçe oluşturmaktadır. Unutulmamalıdır ki, tedavi ve rehabilitasyon masrafları nedeniyle bu yükün önemli bir bölümü de sağlık sektörünün üzerine yıkılmaktadır (Şekil 2.5). ŞEKİL 2.5. TRAFİĞİN SAĞLIK ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ FİZİKSEL ATALET GÜRÜLTÜ HAVA KİRLİLİĞİ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ KAZALAR PSİKOSOSYAL ETKİLER 19

20 ÇEŞİTLİ AKTÖRLERİN İHTİYAÇ DUYDUKLARI VE KULLANDIKLARI İSTATİSTİK VERİLER VE GÖSTERGELER Trafik kazalarının farklı yönlerine ilişkin sağlam bilgiler, değişik kesimlere değişik amaçlar için gereklidir. Sağlık sektörü söz konusu olduğunda trafik kazalarına bağlı ölümler hakkındaki veriler özellikle şu açılardan önem taşır: topluma ve sağlık sektörüne maliyetin tahmini; halk sağlığı önceliklerinin belirlenmesi; acil bakım, travma tedavisi ve rehabilitasyon gibi çeşitli tedavi önlemlerinin maliyet etkinliğinin belirlenmesi ve bunlar için temel oluşturulması; yol güvenliği alanında görev yapanlara, araştırmacılara ve iktisatçılara girdi sağlanması; ve politikaları belirleyenlerin ve karar mercilerinin kamuyu ilgilendiren diğer konuların yanı sıra bu sorunun önemini kavramalarına yardımcı olacak sağlam kanıtların bulunması. Karayolu sektörü için, güvenlik performansı göstergelerinin (risk etmenlerindeki değişmeleri izleyen göstergeler) özellikle gereklidir. Sözkonusu göstergeler hız sınırları, alkollü araç kullanma sıklığı, emniyet kemeri kullanılması ve çeşitli politikaların ve önlemlerin hedeflediği diğer risk etmenleridir (59). Ayrıca, maliyet-yarar, maliyet etkinlik analizleri, araçlarda ve altyapıda güvenliği artırıcı araştırmalar ve durumu ağırlaştıracak etmenlerin kontrol altına alınması gibi amaçlar için de bu tür bilgiler gereklidir. Sözgelimi, bisiklet kullananların ve yayaların ulaşım örüntüleri hakkındaki bilgiler, bu kişilerin uğradıkları kazalardaki azalmanın alınan önlemlerden mi, yoksa insanların daha az yaya dolaşmaları ve bisiklet kullanmalarından mı kaynaklandığının belirlenmesi açısından önemlidir. Çeşitli aktörlerin farklı gereksinimleri, analizlerde kullanılan gösterge türlerine de yansır. Örneğin sağlık sektörü, trafik kazaları sonucunda meydana gelen ölüm ve yaralanmalarla diğer ölüm ve yaralanma nedenlerinin karşılaştırılmasıyla ilgilenirken, risk altındaki nüfus temelindeki oranları kullanır (örneğin nüfusta ölüm sayısı gibi). Buna karşılık ulaşım sektörü güvenlik performansının diğer ulaşım performans göstergeleri itibarıyla değerlendirilmesiyle ilgilenir ve bu yüzden yapılan yolculuk sayısı temelindeki göstergeleri kullanır. Bu gösterge ise karayolu trafiği tehlikelerine açıklığa işaret eder (örneğin yolcu-kat edilen kilometre veya araç-kilometre başına ölüm sayısı gibi). DSÖ, Avrupa Ulaştırma Bakanları Konferansı, BM Avrupa Ekonomik Komisyonu, OECD ve Avrupa Birliği, ilgili göstergelerin geliştirilip yaygınlaştırılması, tanımların uluslararası ölçekte standartlaştırılması, bilgi alışverişi ve uluslararası karşılaştırmalar için veri toplanması ve bildirilmesi, uluslararası taşımacılık gündeminin belirlenmesi ve ulaşımla ilgili enformasyon sistemlerinin kurulması veya geliştirilmesinde ülkelere yardımcı olunması ve yol gösterilmesi gibi alanlarda önemli roller oynamaktadır. Örneğin, halk sağlığı perspektifinden daha iyi ve daha uygun bilgiler sağlayacak enformasyon sistemlerinin nasıl geliştirilebileceğine ilişkin kılavuzlar, hastane ortamlarında kaza denetim sistemlerinin geliştirilip uygulanmasına yönelik DSÖ Kaza Denetim Kılavuzları (60) ile Kazalar ve Şiddet Olayları ile İlgili Topluluk Ölçeğinde Araştırma Kılavuzları (61) adlı belgelerde bulunabilir. Bu yayınlardan ilki, trafik kazaları dahil her tür yaralanma olayları için oluşturulması gereken temel veri seti ile tamamlayıcı verilere ilişkin tavsiyeler içermektedir. Topluluklar ölçeğinde yapılacak araştırmalar, masraflı ve karmaşık izleme mekanizmaları kurmak yerine gerekli bilgileri toplamanın maliyet etkin bir yolu olabilir. Bu, ayrıca, özel durumların ve risk etmenlerinin değerlendirilmesine yönelik araştırmaların tasarlanmasına da imkan verir. 20

Trafik Kazaları ve Emniyet Kemeri

Trafik Kazaları ve Emniyet Kemeri Trafik Kazaları ve Emniyet Kemeri Doç.Dr. IŞILDAR, Süleyman Emniyet Genel Müdürlüğü İnterpol Daire Başkanı Karayolu trafik kazalarının azaltılması etkin tedbirlerin alınmasıyla mümkündür. Etkin tedbirler

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu Doğu Avrupa, Orta Asya ve Türkiye de İnsana Yakışır İstihdamın Geliştirilmesi Alena Nesporova Avrupa ve Orta Asya Bölge Direktör Yardımcısı Uluslararası Çalışma Ofisi, Cenevre Sunumun yapısı Kriz öncesi

Detaylı

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 -

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 - BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 - (OECD ve Avrupa Birliği işbirliğinde hazırlanan Bir Bakışta Sağlık-Avrupa 2010 adlı yayının özetidir) AĞUSTOS 2011 ANKARA İçindekiler ÖZET 1 BÖLÜM 1- SAĞLIĞIN DURUMU...

Detaylı

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD, hükümetlerin sınır (gümrük dahil) prosedürlerini geliştirmeleri, ticaret maliyetlerini azaltmaları, ticareti artırmaları ve böylece uluslar

Detaylı

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ

TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ İşletme Fakültesi Sağlık Yönetimi Bölümü SAĞLIK POLİTİKASI VE PLANLAMASI TÜRKİYE DE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN GENEL GÖRÜNÜMÜ Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT Bölüm Hedefi *Bu derste; Türkiye de genel

Detaylı

DÜNYADA İSTİHDAM VE SOSYAL DURUM - EĞİLİMLER (WESO) 2016

DÜNYADA İSTİHDAM VE SOSYAL DURUM - EĞİLİMLER (WESO) 2016 ÖZET DÜNYADA İSTİHDAM VE SOSYAL DURUM - EĞİLİMLER (WESO) 2016 ÖZET Uluslararası Çalışma Ofisi- Cenevre Küresel ekonomi yeni zaaf işaretleri sergiliyor Yapılan tahminlere göre dünya ekonomisi 2015 yılında

Detaylı

YÖNETİCİ ÖZETİ ÇALIŞMA YAŞAMINDA UZUN DÖNEMLİ EĞİLİMLER: EŞİTSİZLİKLER VE ORTA GELİR GRUPLARI ÜZERİNDEKİ ETKİLER

YÖNETİCİ ÖZETİ ÇALIŞMA YAŞAMINDA UZUN DÖNEMLİ EĞİLİMLER: EŞİTSİZLİKLER VE ORTA GELİR GRUPLARI ÜZERİNDEKİ ETKİLER YÖNETİCİ ÖZETİ ÇALIŞMA YAŞAMINDA UZUN DÖNEMLİ EĞİLİMLER: EŞİTSİZLİKLER VE ORTA GELİR GRUPLARI ÜZERİNDEKİ ETKİLER Son dönemdeki uluslararası tartışmalar, giderek artan eşitsizliklere ve bu durumun toplumsal

Detaylı

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı,

3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği Konutu, Ankara Saat: 16:00. Çevre ve Orman Bakanlığı nın Saygıdeğer Müsteşar Yardımcısı, Türkiye nin İklim Değişikliği Ulusal Eylem Planı nın Geliştirilmesi Projesi nin Açılış Toplantısında Ulrika Richardson-Golinski a.i. Tarafından Yapılan Açılış Konuşması 3 Temmuz 2009 İngiltere Büyükelçiliği

Detaylı

HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9

HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9 HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9 Konya hizmetler sektörü güven endeksi, 4 ayın ardından pozitif değer aldı: Şubat 2014 ten bu yana negatif değer alan Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Haziran 2014

Detaylı

Etki Analizinin Aşamaları

Etki Analizinin Aşamaları Analitik Araçlar ve Veri Toplama Çalıştayı 15-16 Nisan 2009 EuropeAid/125317/D/SER/TR Oturum 4 Kanıtların Toplanması Etki Analizinin Aşamaları Etkilerin Değerlendiril-mesi ve Opsiyonların Karşılaştırılması

Detaylı

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır. 1992 yılına gelindiğinde çevresel endişelerin sürmekte olduğu ve daha geniş kapsamlı bir çalışma gereği ortaya çıkmıştır. En önemli tespit; Çevreye rağmen kalkınmanın sağlanamayacağı, kalkınmanın ihmal

Detaylı

2015 FİLO BAROMETRE. Türkiye

2015 FİLO BAROMETRE. Türkiye 1 2015 FİLO BAROMETRE Türkiye Araştırmanın sınırları Avrupa & BRT 1 1 Brezilya, Rusya, Türkiye 2002: Fransa da oluşturuldu 2005: İtalya, Portekiz, İsviçre 2006: Polonya 2007: Belçika, Çek Cumhuriyeti 2008:

Detaylı

HABER BÜLTENİ Sayı 42

HABER BÜLTENİ Sayı 42 KONYA PERAKENDE SEKTÖRÜ DURAĞAN SEYRETTİ: HABER BÜLTENİ 04.08.2015 Sayı 42 Konya Perakende Güven Endeksi (KOPE) değeri geçen aya göre önemli bir değişim göstermedi. Önümüzdeki 3 aydaki satış fiyatı ve

Detaylı

trafikte bilinçli bir nesil için

trafikte bilinçli bir nesil için bilinçli bir nesil e t k i için f tra Giriş Önemli bir halk sağlığı sorunu olan trafik kazalarının önlenmesi, pek çok kurum, kuruluş, sivil toplum örgütleri ve bireylerin ortak çalışması ile mümkün olabilecektir.

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

AB de İşyeri Sağlığı ve Güvenliği

AB de İşyeri Sağlığı ve Güvenliği AB de İşyeri Sağlığı ve Güvenliği İşyeri Sağlığı, Güvenliği ve Hijyeni AB de İşyeri Sağlığı ve Güvenliğinin önemi Misyon ve teşkilat AB Mevzuatı ve AB Stratejisi Ortaklar Başlıca güçlükler ve inisiyatifler

Detaylı

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013 OECD 2013 EĞİTİM GÖSTERGELERİ RAPORU: NE EKERSEN ONU BİÇERSİN (4) Prof. Dr. Hasan Şimşek İstanbul Kültür Üniversitesi (www.hasansimsek.net) 5 Ocak 2014 Geçtiğimiz üç hafta boyunca 2013 OECD Eğitim Göstergeleri

Detaylı

AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası

AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası OTP harcamalarının AB bütçesinin önemli bölümünü kapsaması, bu politikayı bütçe tartışmalarının da odak noktası yaparken, 2014-2020 Mali Çerçeve içinde tarım, kırsal

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Stratejiler Ve Politika Hatları Belgeleri

Sağlık Hizmetlerinde Stratejiler Ve Politika Hatları Belgeleri Sağlık Hizmetlerinde Stratejiler Ve Politika Hatları Belgeleri Reformlar ve Hükümet Programları, Finlandiya Klaus Halla Kalkınma Direktörü 1990 ların başından beri Finlandiya da devlet düzeyinde gerçekleşen

Detaylı

Dr. Rana GÜVEN Genel Md. Yrd. 4 Mayıs 2010, Konya

Dr. Rana GÜVEN Genel Md. Yrd. 4 Mayıs 2010, Konya Dr. Rana GÜVEN Genel Md. Yrd. 4 Mayıs 2010, Konya İÇERİK Dünyada ve Ülkemizde İş Sağlığı ve Güvenliğinin Mevcut Durumu İş Sağlığı ve Güvenliğinin Sosyo-Ekonomik Açıdan Değerlendirilmesi İSGB-OSGB Yönetmeliği

Detaylı

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Değerlendirme Notu Şubat 2011 Cari işlemler açığında neler oluyor? Ekonomide gözlemlenen

Detaylı

UTY nin esas amacı, yol ağını kullanan araç sayısını azaltırken, seyahat etmek isteyenlere de geniş hareketlilik imkanları sağlamaktır.

UTY nin esas amacı, yol ağını kullanan araç sayısını azaltırken, seyahat etmek isteyenlere de geniş hareketlilik imkanları sağlamaktır. ULAŞTIRMADA TALEP YÖNETİMİ (UTY) NEDİR? Basit olarak, UTY programları bir araçtaki kişi sayısını arttırarak ya da seyahat zamanını ya da ihtiyacını etkileyerek taşımacılık sistemlerinin hareket kazandırdığı

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

ULUSLARARASI KURULUġLARIN TRAFĠK GÜVENLĠĞĠNE ETKĠSĠ VE 10 YILLIK EYLEM PAKETĠ

ULUSLARARASI KURULUġLARIN TRAFĠK GÜVENLĠĞĠNE ETKĠSĠ VE 10 YILLIK EYLEM PAKETĠ ULUSLARARASI KURULUġLARIN TRAFĠK GÜVENLĠĞĠNE ETKĠSĠ VE 10 YILLIK EYLEM PAKETĠ Dr. Fatih VURSAVAŞ Trafik Araştırma Merkezi Müdür V. Emniyet Genel Müdürlüğü Hacettepe Üniversitesi Trafik Ve Yol Güvenliği

Detaylı

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları:

GİRİŞ. A. İç Kontrolün Tanımı, Özellikleri ve Genel Esasları: GİRİŞ 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile kamu da mali yönetim ve kontrol sisteminin bütünüyle değiştirilerek, uluslararası standartlara ve Avrupa Birliği Normlarına uygun hale getirilmesi

Detaylı

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ Yükseköğretim Sisteminin Uluslararasılaşması Çerçevesinde Türk Üniversitelerinin Uluslararası Öğrenciler İçin Çekim Merkezi Haline Getirilmesi Araştırma Projesi KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI

Detaylı

Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi

Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi Piyasaya Hazırlık Ortaklık Girişimi Geleceğin Karbon Piyasaları Şekilleniyor Pazara Hazırlık Ortaklık Girişimi (PMR) Kyoto Protokolü nün ilk yükümlülük döneminin sona ereceği 2020 yılı sonrası yeni iklim

Detaylı

TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris)

TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris) TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris) Dr. A. Alev BURÇAK Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Sunu Planı OECD Hakkında

Detaylı

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi Uluslararası Konferans Sivil Toplum-Kamu Sektörü İşbirliği 25-26 Nisan 2013, İstanbul 2 nci Genel Oturum

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ

AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ İZMİR TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ Dilara SÜLÜN DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ AB MASASI ŞEFİ (TD) Mayıs 2006 AB OTOMOTİV SEKTÖRÜ AB, dünya otomotiv pazarının %35'ine sahiptir. Otomobil

Detaylı

- Trafik kazalarındaki ölü sayısı Kurtuluş Savaşını, PKK terörünü ikiye katladı

- Trafik kazalarındaki ölü sayısı Kurtuluş Savaşını, PKK terörünü ikiye katladı Umut Oran Basın Açıklaması 01.11.2014 - Trafik terörü ne zaman sonlanacak, artık yeter! - Trafik kazalarındaki ölü Kurtuluş Savaşını, PKK terörünü ikiye katladı - Ceza çözüm değil: 12 yılda 101 milyon

Detaylı

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI

LOJİSTİK SEKTÖRÜ BÜYÜME ORANLARI RAPOR: TÜRKİYE NİN LOJİSTİK GÖRÜNÜMÜ Giriş: Malumları olduğu üzere, bir ülkenin kalkınması için üretimin olması ve bu üretimin hedefe ulaşması bir zorunluluktur. Lojistik, ilk olarak coğrafyanın bir ürünüdür,

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

TRAFİK UYGULAMA VE DENETLEME DAİRESİ BAŞKANLIĞI

TRAFİK UYGULAMA VE DENETLEME DAİRESİ BAŞKANLIĞI TRAFİK UYGULAMA VE DENETLEME DAİRESİ BAŞKANLIĞI 1 Dünya Sağlık Örgütü (WHO) raporlarına göre dünyada; Dünyada, her yıl yaklaşık 1 milyon 300 bin kişi trafik kazalarında hayatını kaybetmekte, 50 milyon

Detaylı

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar:

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar: Kadın Dostu Kentler Projesi İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün ulusal ortağı ve temel paydaşı olduğu Kadın Dostu Kentler Projesi, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu-UNFPA ve Birleşmiş Milletler

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim)

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim) Rapor No: 212/23 Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (211/212 Ekim) Kasım 212 OSD OICA Üyesidir OSD is a Member of OICA 1. Otomobil Pazarı AB (27) ve EFTA Ülkeleri nde otomobil pazarı 211 yılı

Detaylı

HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU

HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, geçen aya göre yükselirken, geçen yıla göre düştü. Önümüzdeki 3 ayda hizmetlere

Detaylı

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler ECA Bölge Perspektifi Marius Koen TÜRKİYE: Uygulama Destek Çalıştayı 6-10 Şubat 2012 Ankara, Türkiye 2 Kapsam ve Amaçlar

Detaylı

Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum

Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum Makina Mühendisi Hasan ACÜL Türkiye Ġstatistik Kurumu (TÜĠK), 13 Kasım 2008 tarihinde yayınladığı 2007 Yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması

Detaylı

Kaynak: KGM, Tesisler ve Bakım Dairesi, 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi. Harita 16 - Türkiye 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi

Kaynak: KGM, Tesisler ve Bakım Dairesi, 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi. Harita 16 - Türkiye 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi ULAŞIM Kara taşımacılığı 2023 hedeflerinde büyük merkezler otoyollarla bağlanırken, nüfusu nispeten küçük merkezlerin bu otoyollara bölünmüş yollarla entegre edilmesi hedeflenmektedir. Harita 16 ve Harita

Detaylı

NEC hakkında gerekli bilgi

NEC hakkında gerekli bilgi NEC hakkında gerekli bilgi TR 2008 IB-EN-02 1 Kaynak: CCE İçerik NEC Çerçevesi & Yasal Uyumlaştırma Envanter & Projeksiyonlar Ulusal Program (Eylem Planı & Yol Haritası) 2 NEC Çerçevesi (1): Tek Direktif

Detaylı

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI İSTANBUL ATIK MUTABAKATI 2013 ün Mayıs ayında İstanbul da bir araya gelen dünyanın farklı bölgelerinden belediye başkanları ve seçilmiş yerel/bölgesel temsilciler olarak, küresel değişiklikler karşısında

Detaylı

Namus adına kadınlara ve kızlara karşı işlenen suçların ortadan kaldırılmasına yönelik çalışma

Namus adına kadınlara ve kızlara karşı işlenen suçların ortadan kaldırılmasına yönelik çalışma Elli-dokuzuncu Oturum Üçüncü Komite Gündem maddesi 98 Kadınların Konumunun Geliştirilmesi Almanya, Avustralya, Avusturya, Azerbaycan, Belçika, Brezilya, Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı,

Detaylı

3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ

3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ 3. TÜRKİYE ULAŞTIRMA SİSTEMİNE GENEL BAKIŞ Cumhuriyetin 1950 yılına kadar olan döneminde, doğru bir ulusal politika ile demiryolu ve denizyoluna ağırlık verilmiştir. leştirilen atılım sonunda, ülkenin

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı

Detaylı

ŞİRKETLERDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNE YAPILAN YATIRIMLARIN GERİ DÖNÜŞÜ

ŞİRKETLERDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNE YAPILAN YATIRIMLARIN GERİ DÖNÜŞÜ ŞİRKETLERDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNE YAPILAN YATIRIMLARIN GERİ DÖNÜŞÜ A. İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE HEDEF 1. İş sağlığı ve güvenliği (İSG) programlarının amacı, çalışanların maddi ve manevi yararı için

Detaylı

Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP)

Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP) Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu (UNESCAP) Kurtuluş Aykan* Küresel mali krizin ortaya çıkardığı en önemli gerçek, ekonomik sorunların bundan böyle artık tek tek ülkelerin

Detaylı

II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI

II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI Türk mali sektörü 27 yılının ilk altı ayında büyümesini sürdürmüştür. Bu dönemde bankacılık sektörüne yabancı yatırımcı ilgisi de devam etmiştir. Grafik II.1. Mali Sektörün

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE ÖZEL OKULLAR Murat YALÇIN > muratmetueds@yahoo.com

AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE ÖZEL OKULLAR Murat YALÇIN > muratmetueds@yahoo.com AVRUPA BİRLİĞİ ÜLKELERİNDE ÖZEL OKULLAR Murat YALÇIN > muratmetueds@yahoo.com Özel okul anlayışı, tüm dünyada olduğu gibi Avrupa Birliği ülkelerinde de farklı uygulamalar olmakla birlikte vardır ve yaygınlık

Detaylı

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 KOBİ lere Yönelik Destekler -Kalkınma Ajansları -KOSGEB -TÜBİTAK -Bilim Sanayi

Detaylı

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ

TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ TEKNOLOJİ EKONOMİ POLİTİKA - III TÜRKİYE DEKİ AR-GE VE YENİLİK FAALİYETLERİ Musa Yaşar Bilimsel ve teknolojik faaliyetler, ülkelerin kalkınmasında büyük bir öneme sahip olup, ulusal gelirden bu tür faaliyetlere

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İÇ KONTROL SİSTEMİ VE KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI DERLEYEN CUMALİ ÇANAKÇI Şube Müdürü SUNUM PLANI İç Kontrol

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler. Tolga YAKAR UNDP Turkey

RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler. Tolga YAKAR UNDP Turkey RIO+20 ışığında KOBİ ler için yenilikçi alternatifler Tolga YAKAR UNDP Turkey Billion people 10 World 8 6 4 2 Africa Asia Europe Latin America and Caribbean Northern America 2050 yılında dünya nüfusunun

Detaylı

Erasmus+ OKUL DEĞERİNİ BİLİN! www.happykids.com.tr

Erasmus+ OKUL DEĞERİNİ BİLİN! www.happykids.com.tr Erasmus+ OKUL DEĞERİNİ BİLİN! Erasmus+ Okul Okul Eğitimi Programı AMAÇLARI Eğitimde kaliteyi artırmak, Program ülkeleri okullar ve eğitim personeli arasında işbirliğini güçlendirmek Erasmus+ Okul Hedef

Detaylı

TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı ULUSAL KAZA YARALANMA VERİTABANI (UKAY)

TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı ULUSAL KAZA YARALANMA VERİTABANI (UKAY) TÜRKİYE HALK SAĞLIĞI KURUMU Strateji Geliştirme Daire Başkanlığı ULUSAL KAZA YARALANMA VERİTABANI (UKAY) GİRİŞ UKAY İÇİN YASAL DAYANAK Ulusal Piyasa Gözetimi ve Denetimi Strateji Belgesi (2010-2012) Ekonomi

Detaylı

Bursa Yakın Çevresi Deprem Tehlikesi ve Kentsel Dönüşüm

Bursa Yakın Çevresi Deprem Tehlikesi ve Kentsel Dönüşüm Bursa Yakın Çevresi Deprem Tehlikesi ve Kentsel Dönüşüm Oğuz Gündoğdu ACİL DURUMLAR PANELİ KalDer Bursa Şubesi Çevre ve İş Güvenliği Kalite Uzmanlık Grubu 27 Mayıs 2015 Ülkemizde çağdaş anlamda Afet Yönetimi

Detaylı

Araştırma Notu 15/180

Araştırma Notu 15/180 Araştırma Notu 15/180 22 Nisan 2015 ÇOCUKLARIN YARISI MADDİ YOKSUNLUK İÇİNDE Seyfettin Gürsel *, Gökçe Uysal ve Mine Durmaz Yönetici Özeti Avrupa Birliği standartlarına göre 2013 yılında Türkiye de 0-15

Detaylı

HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8

HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8 HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8 Konya hizmetler sektörü güven endeksi geçen aya göre düştü: 2014 ün başından bu yana düşme eğilimini sürdüren Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Mayıs 2014 te bir önceki

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE TÜRKİYE DE JENERİK İLAÇ ENDÜSTRİSİ 2 HAZİRAN 2005 ANKARA

AVRUPA BİRLİĞİ VE TÜRKİYE DE JENERİK İLAÇ ENDÜSTRİSİ 2 HAZİRAN 2005 ANKARA AVRUPA BİRLİĞİ VE TÜRKİYE DE JENERİK İLAÇ ENDÜSTRİSİ 2 HAZİRAN 2005 ANKARA GÜNDEM Türkiye - Genel Bilgiler Orijinal - Jenerik İlaç Türkiye İlaç Sektörü Diğer Ülkeler ile Karşılaştırma Değerlendirme ve

Detaylı

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101]

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] 5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] KARAR ADI NO E 2011/101 Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri ĠLGĠLĠ DĠĞER KARARLA R T...... 2005/201 Ulusal Bilim ve Teknoloji Sisteminin

Detaylı

Avrupa Birliği 7.Çerçeve Programı Nedir?

Avrupa Birliği 7.Çerçeve Programı Nedir? Avrupa Birliği 7.Çerçeve Programı Nedir? AB Çerçeve Programları, Avrupa Birliği nde çok uluslu araştırma ve teknoloji geliştirme projelerinin desteklendiği başlıca Topluluk Programı dır. İlki 1984 yılında

Detaylı

2. Gün: Finlandiya Maliye Bakanlığı ve Birimleri

2. Gün: Finlandiya Maliye Bakanlığı ve Birimleri 2. Gün: Finlandiya Maliye Bakanlığı ve Birimleri Virpi Einola-Pekkinen 11.1.2011 1 2 Maliye Bakanlığının Yönetim Birimleri Limited Şirketler Kurumlar Ticari işletmeler ve fonlar HANSEL LTD SATIN ALMA KURUMU

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ SERMAYE PİYASALARI ARACILIĞIYLA FİNANSMANI KONULU

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ SERMAYE PİYASALARI ARACILIĞIYLA FİNANSMANI KONULU SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ SERMAYE PİYASALARI ARACILIĞIYLA FİNANSMANI KONULU SPK 7. ARAMA KONFERANSI NDA YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 ARALIK

Detaylı

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye Fırsatlar Ülkesi Türkiye Yatırımcılar için Güvenli bir Liman Tarım ve Gıda Sektöründe Uluslararası Yatırımlar Dr Mehmet AKTAŞ Yaşar Holding A.Ş. 11-12 Şubat 2009, İstanbul sunuş planı... I. Küresel gerçekler,

Detaylı

TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ

TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ 2013 ARALIK EKONOMİ TÜRKİYE DIŞ TİCARETİNDEN İZMİR İN ALDIĞI PAYIN ANALİZİ Erdem ALPTEKİN Giriş İzmir, 8.500 yıllık tarihsel geçmişe sahip, birçok medeniyetin birlikte hoşgörüyle yaşadığı, oldukça zengin

Detaylı

KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI

KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI İÇERİK -Karşılıklı Tanıma Anlaşması (MRA) Nedir? -Karşılıklı Tanıma Anlaşmaları

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER Technical Assistance for Implementation Capacity for the Environmental Noise Directive () Çevresel Gürültü Direktifi nin Uygulama Kapasitesi için Teknik Yardım Projesi Technical Assistance for Implementation

Detaylı

ÖĞRENMEDE EŞİTLİK? 2009 PISA sonuçlarının bölgesel analizi. Philippe Testot- Ferry Bölge Eği*m Danışmanı UNICEF ODA/BDT Bölge Ofisi

ÖĞRENMEDE EŞİTLİK? 2009 PISA sonuçlarının bölgesel analizi. Philippe Testot- Ferry Bölge Eği*m Danışmanı UNICEF ODA/BDT Bölge Ofisi ÖĞRENMEDE EŞİTLİK? 2009 PISA sonuçlarının bölgesel analizi Philippe Testot- Ferry Bölge Eği*m Danışmanı UNICEF ODA/BDT Bölge Ofisi PISA nedir? OECD nin Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı 15 yaşındakilerin

Detaylı

ürünümü tüm dünyada koruyabilir miyim?

ürünümü tüm dünyada koruyabilir miyim? Hayır. Türkiye de patent başvurusu yapmakla ürünümü tüm dünyada koruyabilir miyim? Sadece, 1 Kasım 2000 tarihinden itibaren Türkiye nin de dahil olduğu 38 Avrupa ülkesi tarafından kabul edilen ve ayrıca

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER

TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER g TR63 BÖLGESİ MEVCUT DURUM ANALİZİ DEMOGRAFİK GÖSTERGELER TABLOLAR Tablo 1. TR63 Bölgesi Doğum Sayısının Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)... 1 Tablo 2. Ölümlerin Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2011)...

Detaylı

İkinci Karayolu Güvenliği Üst Düzey Konferansı: Sonuç zamanı Brasilia, 18-19 Kasım 2015 Brasilia Deklarasyonu

İkinci Karayolu Güvenliği Üst Düzey Konferansı: Sonuç zamanı Brasilia, 18-19 Kasım 2015 Brasilia Deklarasyonu İkinci Karayolu Güvenliği Üst Düzey Konferansı: Sonuç zamanı Brasilia, 18-19 Kasım 2015 Brasilia Deklarasyonu AP1. Bizler, İkinci Küresel Karayolu Güvenliği Bakanlık Konferansı için 18-19 Kasım 2015 tarihleri

Detaylı

OKUL EĞİTİMİ PERSONELİNE YÖNELİK HAREKETLİLİK PROJESİ

OKUL EĞİTİMİ PERSONELİNE YÖNELİK HAREKETLİLİK PROJESİ OKUL EĞİTİMİ PERSONELİNE YÖNELİK HAREKETLİLİK PROJESİ Bu hareketlilik projesi aşağıdaki faaliyetlerden birini ya da daha fazlasını kapsayabilir: Personel hareketliliği: Öğretme görevlendirmeleri: bu Faaliyet

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı 3i Programme Taahhütname ARKA PLAN BİLGİSİ Temel denetim alanları olan mali denetim, uygunluk denetimi ve performans denetimini kapsayan kapsamlı bir standart seti (Uluslararası

Detaylı

Türkiye dönüşüm geçirerek kırsal bir tarım ekonomisinden küresel ölçekte. 1950 yılında Türkiye nin kentsel nüfusu ülkenin toplam nüfusunun sadece

Türkiye dönüşüm geçirerek kırsal bir tarım ekonomisinden küresel ölçekte. 1950 yılında Türkiye nin kentsel nüfusu ülkenin toplam nüfusunun sadece SİLİVRİ 2014 DÜNYA VE AVRUPA KENTİ Türkiye dönüşüm geçirerek kırsal bir tarım ekonomisinden küresel ölçekte rekabetçi bir sanayi ekonomisi haline gelmiştir. 1950 yılında Türkiye nin kentsel nüfusu ülkenin

Detaylı

SAĞLıK KURUMLARıNDA İŞÇİ SAĞLıĞı HİZMETLERİ: BAZı AVRUPA ÜLKELERİNDEN ÖRNEKLER

SAĞLıK KURUMLARıNDA İŞÇİ SAĞLıĞı HİZMETLERİ: BAZı AVRUPA ÜLKELERİNDEN ÖRNEKLER SAĞLıK KURUMLARıNDA İŞÇİ SAĞLıĞı HİZMETLERİ: BAZı AVRUPA ÜLKELERİNDEN ÖRNEKLER Dr André Burgmeier, IUSTE (Institut Universitaire Santé Travail Environnement), Service de Médecine du Travail du Personnel

Detaylı

KENTSEL YAŞAM KALİTESİ DERNEĞİ. Binalar Ağaçlardan Yüksek Olmasın

KENTSEL YAŞAM KALİTESİ DERNEĞİ. Binalar Ağaçlardan Yüksek Olmasın KENTSEL YAŞAM KALİTESİ DERNEĞİ Binalar Ağaçlardan Yüksek Olmasın Bu çalışma, 1. Yılını tamamlayan Kentsel Yaşam Kalitesi Derneği ni tanıtım amaçlı hazırlanmıştır. Grafik Tasarım / Emel Karadeniz, Craft

Detaylı

187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006

187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006 187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006 ILO Kabul Tarihi: 15 Haziran 2006 Yürürlüğe Giriş Tarihi: 20 Şubat 2009 Uluslararası Çalışma Örgütü Genel Konferansı, Uluslararası

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

ÇEVRE ALANıNDA FINANSMAN FıRSATLARı

ÇEVRE ALANıNDA FINANSMAN FıRSATLARı ÇEVRE ALANıNDA FINANSMAN FıRSATLARı Dr. Şafak HENGİRMEN TERCAN Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanı safakhengirmen@hotmail.com Çevre Alanında Kapasite Geliştirme Projesi Yerel Çevre Eylem Planları Finansman

Detaylı

DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER PROJESİ 5. FAZ HAZIRLIK ÇALIŞMALARI JÜLİDE ALAN SAĞLIKLI KENTLER BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ NİSAN 2008

DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER PROJESİ 5. FAZ HAZIRLIK ÇALIŞMALARI JÜLİDE ALAN SAĞLIKLI KENTLER BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ NİSAN 2008 DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER PROJESİ 5. FAZ HAZIRLIK ÇALIŞMALARI JÜLİDE ALAN SAĞLIKLI KENTLER BİRLİĞİ BAŞKANLIĞI YAZI İŞLERİ MÜDÜRÜ NİSAN 2008 DSÖ SAĞLIKLI ŞEHİRLER AĞI 5. Faz Ana Konuları 5. FAZ Dünya Sağlık

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ KIBRIS RUM KESİMİ ÜLKE RAPORU Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ I.GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Kıbrıs Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Cumhuriyet Coğrafi Konumu : Akdeniz deki beş büyük adadan

Detaylı

Sayı: 2010 27 31 Mayıs 2010. PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 18 Mayıs 2010

Sayı: 2010 27 31 Mayıs 2010. PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 18 Mayıs 2010 Sayı: 2010 27 31 Mayıs 2010 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 18 Mayıs 2010 Enflasyon Gelişmeleri 1. Nisan ayında tüketici fiyat endeksi yüzde 0,60 oranında yükselmiş ve yıllık enflasyon

Detaylı

BELGESİ. YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21

BELGESİ. YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21 TÜRKİYE HAYAT BOYU ÖĞRENME STRATEJİ BELGESİ YÜKSEK PLANLAMA KURULU KARARI Tarih: 05.06.2009 Sayı: 2009/21 Dr. Mustafa AKSOY Hayat Boyu Öğrenmenin Geliştirilmesi Operasyon Koordinatörü mustafaaksoy@meb.gov.tr

Detaylı

MİLLİ PRODÜKTİVİTE MERKEZİ Denizli Verimliliği Artırma Projesi

MİLLİ PRODÜKTİVİTE MERKEZİ Denizli Verimliliği Artırma Projesi MİLLİ PRODÜKTİVİTE MERKEZİ Denizli Verimliliği Artırma Projesi Verimlilik ve Toplam Kalite Yönetimi 10 Nisan 2010 Hatice EKSEN Uzman MİLLİ PRODÜKTİVİTE MERKEZİ MİLLİ PRODÜKTİVİTE MERKEZİ Ülke ekonomisinin

Detaylı

TABLOLAR DİZİNİ. Tablo 1: Yıllara Göre Trafik Kaza Bilgileri. Tablo 2: Yerleşim Yeri Durumuna Göre Ölümlü ve Yaralanmalı Trafik Kaza Bilgileri - 2013

TABLOLAR DİZİNİ. Tablo 1: Yıllara Göre Trafik Kaza Bilgileri. Tablo 2: Yerleşim Yeri Durumuna Göre Ölümlü ve Yaralanmalı Trafik Kaza Bilgileri - 2013 TABLOLAR DİZİNİ Tablo 1: Yıllara Göre Trafik Kaza Bilgileri Tablo 2: Yerleşim Yeri Durumuna Göre Ölümlü ve Yaralanmalı Trafik Kaza Bilgileri - 2013 Tablo 3: Yıllar İtibariyle Meydana Gelen Ölümlü ve Yaralanmalı

Detaylı

Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde.

Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde. Dünya nüfusunun 1.2 milyarını adolesanlar oluşturmaktadır (dünya tarihindeki en yüksek rakam..) Bu nüfusun %85 i gelişmekte olan ülkelerde. Yaşadıkları toplumlardaki birbirinden çok farklı politik, ekonomik,

Detaylı

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003

Detaylı

Türkiye de hayvancılık sektörünün önündeki sorunları iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar;

Türkiye de hayvancılık sektörünün önündeki sorunları iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar; Tarımı gelişmiş ülkelerin çoğunda hayvancılığın tarımsal üretim içerisindeki payı % 50 civarındadır. Türkiye de hayvansal üretim bitkisel üretimden sonra gelmekte olup, tarımsal üretim değerinin yaklaşık

Detaylı

Sentez Araştırma Verileri

Sentez Araştırma Verileri Eğitim, Görsel-İşitsel & Kültür Yürütme Ajansı Eğitim ve Kültür Genel Müdürlüğü Yaşam Boyu Öğrenim Programı İnternet Üzerinden Kişisel İşgücünü Geliştirin Leonardo da Vinci LLP (Yaşamboyu Öğrenim Programı)

Detaylı

Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar

Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar Yeni Sosyal Güvenlik Sistemi Üzerine Notlar Recep Kapar Muğla Üniversitesi recepkapar@sosyalkoruma.net www.sosyalkoruma.net Sosyal Güvenlik Harcamaları Yüksek Değildir Ülke İsveç Fransa Danimarka Belçika

Detaylı

Yerel Yönetimler İçin Sera Gazı Salım Envanteri (Karbon Ayak İzi) nin Önemi

Yerel Yönetimler İçin Sera Gazı Salım Envanteri (Karbon Ayak İzi) nin Önemi Yerel Yönetimler İçin Sera Gazı Salım Envanteri (Karbon Ayak İzi) nin Önemi Prof. Dr. Cengiz Türe Türkiye Sağlıklı Kentler Birliği Danışma Kurulu Üyesi ve Anadolu Üniversitesi Ekoloji Anabilim Dalı Başkanı

Detaylı

Doğal Afetler ve Kent Planlama

Doğal Afetler ve Kent Planlama Doğal Afetler ve Kent Planlama Yer Bilimleri ilişkisi TMMOB Şehir Plancıları Odası GİRİŞ Tsunami Türkiye tektonik oluşumu, jeolojik yapısı, topografyası, meteorolojik özellikleri nedeniyle afet tehlike

Detaylı