ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ"

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Muhammet BİLEN ÇELİKHANE CURUFLARINDAN LİÇ-KARBONATLAŞTIRMA PROSESİ İLE KALSİYUM KARBONAT KAZANILMASI MADEN MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI ADANA, 2010

2 I

3 ÖZ YÜKSEK LİSANS TEZİ ÇELİKHANE CURUFLARINDAN LİÇ-KARBONATLAŞTIRMA PROSESİ İLE KALSİYUM KARBONAT KAZANILMASI Muhammet BİLEN ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MADEN MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI Danışman : Doç. Dr. Mehmet YILDIRIM Yıl: 2010, Sayfa: 124 Jüri : Prof. Dr. Oktay BAYAT Prof. Dr. Halil Kumbur Prof. Dr. Selahattin SERİN Yrd. Doç. Dr. Hüseyin VAPUR Bu çalışmada, İskenderun Demir ve Çelik Fabrikaları A.Ş. (İsdemir) çelikhane curuflarının asetik asit (CH 3 COOH) ile liç işlemi sonrasında kalsiyumun selektif bir çözünme ile çözeltiye alınması ve elde edilen bu çözeltiye CO 2 verilerek yüksek saflıkta katı kalsiyum karbonatın (CaCO3) kazanım koşulları araştırılmıştır. Deneysel çalışmalarda, özütleme deneyleri sırasında asit derişiminin, katı-sıvı oranının, sıcaklığın, tane boyutunun ve sürenin kalsiyum ve safsızlıların çözeltiye geçmesine etkileri incelenmiştir. Aynı zamanda Ca 2+ iyonlarının çöktürülmüş kalsiyum karbonata dönüşmesi sırasında NaOH miktarı, sıcaklık, gaz (CO2) basıncı ve sürenin etkisi üzerinde durulmuştur. Elde edilen ürünün kimyasal, faz analizi ve taramalı elektron mikroskobu (SEM) analizleri yapılmış, tane boyutu incelemeleri ile ticari boyutu irdelenmiştir. Sonuç olarak 50 C sıcaklıkta, % 6,5 katı-sıvı oranında, 0,1 mm altı tane boyutundaki çelikhane curufu ile 0,7 M asit derişimine sahip çözeltide 2 saat deney süresi sonunda % 61,38 verimle kalsiyum iyonları selektif olarak çözeltiye alınmıştır. Karbonatlaştırma prosesinde NaOH ilavesi ile, 50 C de, 2 bar basınçta 10 dakikada % 92,10 verim ile % 99,77 saflıkta CaCO3 elde edilmiştir. CaCO 3 ın genel kazanım verimi % 56,50 olmuştur. Anahtar Kelimeler: Çelikhane Curufu, Liç, Karbonatlaştırma, Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonat (Ç.K.K.) I

4 ABSTRACT MSc THESIS RECOVERY OF PRECIPITATED CALCIUM CARBONATE FROM STEELMAKING SLAGS BY LEACH CARBONATION PROCESS Muhammet BİLEN ÇUKUROVA UNIVERSITY INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES DEPARTMENT OF MINING ENGINEERIG Supervisor : Assoc. Prof. Dr. Mehmet YILDIRIM Year: 2010, Pages: 124 Jury : Prof. Dr. Oktay BAYAT Prof. Dr. Halil Kumbur Prof. Dr. Selahattin SERİN Assist. Prof. Dr. Hüseyin VAPUR In this study, recovery conditions of high purity calcium carbonate ( CaCO 3 ) by injection of carbon dioxide ( CO 2 ) into the leach solution in which Ca 2+ ions were selectively extracted from the steel making slags of Iskenderun Iron and Steel Works Co. by using acetic acid (CH 3 COOH) were studied. In the leaching experiments, effects of the acid concentration, solid / liquid ratio, particle size, and the leaching period on the dissolution of the Ca 2+ and other impurity ions into the solution were determined. Also, effects of NaOH addition, temparature, gas (CO 2 ) pressure and the period on the precipitation of Ca 2+ ions in the solution as CaCO 3 particles were investigated. Chemical, scanning electron microscope (SEM), particle size analysis and the commercial limits of the final product were discussed. Ca 2+ ions were extracted from the steel making slags (-0,1 mm) at 50 C, 6,5 % solid / liquid ratio, 0,7 M acid concentration for 2 hours with the recovery of %. Precipitated CaCO 3 that has 99,77 % purity reached 92,10 % precipitation recovery at 50 C, 2 bar pressure by adding NaOH for 10 minutes in the carbonation process. The overall production recovery of the precipitated CaCO 3 was %. Key Words: Steelmaking (BOF) Slag, Leaching, Carbonation, Precipitated Calcium Carbonate (P.C.C.) II

5 TEŞEKKÜR Bu çalışma, yılları arasında Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Maden Mühendisliği Anabilim Dalı nda Doç. Dr. Mehmet YILDIRIM yönetiminde YÜKSEK LİSANS TEZİ olarak hazırlanmıştır. Bu çalışmanın her aşamasında bana yol gösteren danışman hocam Sn. Doç. Dr. Mehmet YILDIRIM a ve Maden Mühendisliği Bölümü ne sonsuz teşekkürlerimi sunarım. Tezim süresince bana destek veren, fabrika olanaklarından sonuna kadar faydalanmamı sağlayan İSDEMİR Kalite Met. ve Ürt. Pln. Başmüdürü Sn. Celal YEŞİL, Kalite Metalurji Müdürü Sn. Özcan BAHAROĞLU ve Eski Müdür Yard. Sn. Mehmet KAHRAMAN a, yüksek lisans çalışmalarımın her aşamasında beni motive eden Sn. Mustafa ERDOĞAN, Sn. Cevher ŞENER ve Sn. Metehan YILDIRIM a, deneysel çalışmaların yapılması adına ihtiyaç duyulan laboratuar için kendi çalışma sahalarını tarafıma tahsis eden Sn. Mustafa Kemal YURTBAY ve Hasan KELEŞ e, deney düzeneğini atölyede yapımı konusundaki yardımlarından ötürü Sn. Fatih BALIKÇI ya, şükranlarımı sunarım. Günlerce süren kimyasal analizleri büyük bir anlayışla gerçekleştiren ve sonsuz destekleri ile bana yön veren Sn. Serhat DİKE ye sonsuz teşekkür ederim. Spektral Analiz Labraturarındaki Sn. Ebru TEZCAN, Sn. Sadık POLAT, Sn. Elif HOROZOĞLU, Sn. Gamze FİDAN, Sn. Hatice BİLDİREN ve Eritiş Laboratuarındaki tüm çalışma arkadaşlarıma, ICP-OES cihazındaki analizler için Genel Kimya Laboratuarındaki başta Sn. Müberra İLKAY KURU, Sn. Özlem GÖKSU ve Sn. Esra GÜRZ olmak üzere tüm arkadaşlara desteklerinden ötürü teşekkür ederim. XRD analizlerini gerçekleştiren Erdemir de Sn. Orhan ORUÇ a, tane boyutu analizleri için çalışma arkadaşım Sn. Erkan ŞANLI ve ERMADEN de Sn. Harun KÖSE ye, SEM analizleri için desteklerinden ötürü Sn. Yasin SUBAŞI, Sn. Tolga KOÇER e, SEM analizlerini yapan Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü nden Sn. Ömer Faruk DENİZ e şükranlarımı sunarım. Çalışmalarım sırasında büyük bir özveride bulunan ve manevi desteğini benden eksik etmeyen eşime, annem, babam ve değerli dostlarıma teşekkür ederim. III

6 İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ... I ABSTRACT... II TEŞEKKÜR... III İÇİNDEKİLER.....IV ÇİZELGELER DİZİNİ... VII ŞEKİLLER DİZİNİ... IX SİMGELER VE KISALTMALAR... XII 1. GİRİŞ Amaç Çelik Üretimi ve Bazik Oksijen Fırını (BOF) Teknolojisi Genel Olarak Çelik Üretim Prosesi İsdemir Çelik Üretim Prosesi İsdemir Hakkında Bilgiler İsdemir Üretim Prosesi BOF (Bazik Oksijen Fırını) Curuf Curuf Oluşumu Curuf Özellikleri Curuf Kimyasal Özellikleri Curufun Mineralojik Özellikleri Curuf Değerlendirme İşlemleri Çimento Üretiminde Curuf Kullanımı Karayollarında Curuf Kullanımı Balast Malzeme Olarak Curuf kullanımı Gübre Üretiminde Curuf Kullanımı Sinter Tesisinde Curuf Kullanımı Grit Üretiminde Curuf Kullanımı BOF Tesisinde Demiri Ayrıştırılan Curuf Kullanımı Dünyada Çelikhane Curufunun Değerlendirilmesi IV

7 Türkiye de Çelikhane Curufunun Değerlendirilmesi Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonat Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonat Özellikleri Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonat Üretimi Geleneksel Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonat Üretimi Alternatif Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonat Üretimi Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonat Kullanım Yerleri Ç.K.K. ın Kağıt Sanayinde Kullanımı Ç.K.K. ın Boya Sanayinde Kullanımı Ç.K.K. ın Plastik Sanayinde Kullanımı Ç.K.K. ın Diğer Kullanımı Alanları ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR MATERYAL VE METOD Materyal Metod Kimyasal Analiz XRF (X-Ray Fluorescence) Analizi ICP-OES Analizi Toplam Karbon (TC) Analizi XRD (X-ray Diffraction) Analizi Tane İriliği Dağılımı Nem Analizi Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM) Analizi Konverter Curuflarının Asetik Asit ile Çözeltiye Alınması Katı / Sıvı Ayrımı Kalsiyum Karbonatın Çöktürülmesi BULGULAR VE TARTIŞMA Çelikhane Curufunun Asetik Asit ile Çözeltiye Alınması Asit Derişiminin Etkisi Katı / Sıvı Oranının Etkisi Sıcaklığın Etkisi V

8 Tane Boyutunun Etkisi Sürenin Etkisi Kalsiyum Karbonatın Çöktürülmesi NaOH Miktarının Etkisi Sıcaklığın Etkisi Basıncın Etkisi Sürenin Etkisi Optimum Deney Şartlarında Elde Edilen Ç.K.K. Analiz Sonuçları Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonatın Kimyasal Analizi Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonatın Tane Boyu Analizi Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonatın XRD Analizi Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonatın SEM Analizi SONUÇLAR VE ÖNERİLER KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ VI

9 ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 1.1. Curuf içinde bulunan bileşikler (Xuequan ve ark., 1999) Çizelge Yılı konverter (çelikhane) curuf analizleri (İsdemir Laboratuar Bilgi Sistemi, 2009) Çizelge 1.3. Curufun içerdiği fazlar (Shi, 2004) Çizelge 1.4. Erdemir'e gönderilen curuf numunesinin sonuçları (İsdemir Sistem Geliştirme müdürlüğü, 2004) Çizelge 1.5. Kalsitin kullanım alanlarına göre özellikleri (DPT, 2001) Çizelge 1.6. Toplu halde irdelendiğinde Türkiye toplam kalsit tüketimi (DPT, 2001) Çizelge 3.1. Çalışmalarda kullanılan çelikhane curufunun kimyasal analizi Çizelge 4.1. Farklı asit derişimlerinde çözeltiye alma verimleri Çizelge 4.2. Deneyde kullanılan katı-sıvı oranları Çizelge 4.3. Katı-sıvı oranına göre Ca, Si, Fe ve Mg nin çözünme miktarları ve verimleri Çizelge 4.4. Sıcaklığa göre Ca, Si, Fe ve Mg nin çözünme miktarları ve verimleri Çizelge 4.5. Çeşitli sıcaklılarda katı-sıvı ayrımı sonrası çözeltideki renk değişimi Çizelge 4.6. Deneyde kullanılan numunelerin tane boyutu dağılımları Çizelge 4.7. Tane boyut dağılımına göre Ca, Si, Fe ve Mg nin çözünme miktarları ve verimleri Çizelge 4.8. Zamana bağlı Ca, Si, Fe ve Mg nin çözünme miktarları ve verimleri Çizelge 4.9. Çöktürülmüş kalsiyum karbonat ile NaOH miktarı ilişkisi Çizelge Elde edilen CaCO 3 katısının NaOH miktarına göre kimyasal analizi Çizelge Elde edilen CaCO 3 katısının NaOH miktarına göre TC (toplam karbon) analizi VII

10 Çizelge Çöktürülmüş kalsiyum karbonat ile sıcaklık ilişkisi Çizelge Elde edilen CaCO 3 katısının sıcaklığa göre kimyasal analizi Çizelge Elde edilen CaCO 3 katısının sıcaklığa göre TC (toplam karbon) analizi Çizelge Çöktürülmüş kalsiyum karbonat ile basınç ilişkisi Çizelge Elde edilen CaCO 3 katısının basınca göre kimyasal analizi Çizelge Elde edilen CaCO 3 katısının basınca göre TC (toplam karbon) analizi Çizelge Çöktürülmüş kalsiyum karbonat ile sürenin ilişkisi Çizelge Elde edilen CaCO 3 katısının süreye göre kimyasal analizi Çizelge Elde edilen CaCO 3 katısının deney süresine göre TC analizi Çizelge Optimum şartlarda elde edilen CaCO 3 ın kimyasal analizi Çizelge ml NaOH, 50 C, 2 bar, 4 dk çöktürme deney şartlarında elde edilen katı CaCO 3 numunesinin tane boyutu analizi Çizelge ml NaOH, 50 C, 2 bar, 4 dk çöktürme deney şartlarında elde edilen katı CaCO 3 numunesinin tane boyutu analizi Çizelge ml NaOH, 50 C, 2 bar, 4 dk çöktürme deney şartlarında elde edilen katı CaCO 3 numunesinin tane boyutu analizi Çizelge ml NaOH, 70 C, 2 bar, 4 dk çöktürme deney şartlarında elde edilen katı CaCO 3 numunesinin tane boyutu analizi VIII

11 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 1.1. Entegre demir-çelik tesisine ait akım şeması (Dündar, 2006)... 5 Şekil 1.2. Bazik oksijen fırını (BOF) görünümü (Dündar, 2006)... 7 Şekil 1.3. Dünya çeliğinin üretim türlerine göre dağılımı (Taşel ve Ark., 2005)... 7 Şekil 1.4. Elekrik ark fırını görüntüsü (Dündar, 2006)... 8 Şekil 1.5. Konverter (BOF) prosesinin adımları (Karagöl, 2004) Şekil 1.6. Curuf resimleri (İskenderun Katı Atık Bertaraf Tesisi, 2009) Şekil 1.7. Curuf ve metal resimleri (İskenderun Katı Atık Bertaraf Tesisi, 2009) Şekil 1.8. Curuf sahasından genel görünüşler Şekil 1.9. Curuf değerlendirme tesisinden genel görünüşler Şekil 3.1. Sıvı haldeki çeşitli çelikhane curufları Şekil 3.2. Katılaşmış çelikhane curufu Şekil 3.3. İsdemir curuf stok sahası Şekil 3.4. BOF (Çelikhane) curuflarının eldesi ve sonraki prosesler Şekil 3.5. ICP-OES cihazı ve bileşenleri (www.mhilmieren.com/diger sayfalartezdoc) Şekil 3.6. Çöktürme deneylerinin yapıldığı kapalı sistem çöktürme cihazı Şekil 3.7. Önerilen akım şeması Şekil 4.1. Asit derişimine göre kalsiyum çözeltiye alma verimi Şekil 4.2. Asit derişimine göre elementlerin çözeltiye geçme verimleri Şekil 4.3. Asit derişimine göre elementlerin miligram olarak konsantrasyonları Şekil 4.4. İçinde safsızlıkları barındıran Ç.K.K. katıları Şekil 4.5. Katı-sıvı oranına göre elementlerin çözeltiye geçme verimleri Şekil 4.6. Katı-sıvı oranına göre çözeltideki elementlerin konsantrasyonları Şekil 4.7. Demir elementinin çözeltiye geçerek neden olduğu renk değişimleri Şekil 4.8. Sıcaklığa göre çözeltideki elementlerin konsantrasyonları Şekil 4.9. Sıcaklığa göre elementlerin çözeltiye geçme verimleri Şekil Tane boyutu dağılımına göre elementlerin çözeltiye geçme verimleri IX

12 Şekil Tane boyutu dağılımına göre çözeltideki elementlerin konsantrasyonları Şekil Zamana bağlı elementlerin çözeltiye geçme verimleri Şekil Zamana bağlı çözeltideki elementlerin konsantrasyonları Şekil NaOH ilavesinin CaCO 3 çökelme verimi üzerindeki etkisi Şekil ml NaOH ilavesinde elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi Şekil ml NaOH ilavesinde elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi Şekil ml NaOH ilavesinde elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi Şekil ml NaOH ilavesinde elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi Şekil ml NaOH ilavesinde elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi Şekil Sıcaklığın CaCO 3 çökelme verimi üzerindeki etkisi Şekil C sıcaklıkta elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi Şekil C sıcaklıkta elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi Şekil C sıcaklıkta elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi Şekil C sıcaklıkta elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi Şekil C sıcaklıkta elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi...95 Şekil Basıncın CaCO 3 çökelme verimi üzerindeki etkisi Şekil bar CO2 gaz basıncında elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi..98 Şekil bar CO2 gaz basıncında elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi Şekil bar CO2 gaz basıncında elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi Şekil bar CO2 gaz basıncında elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi Şekil Sürenin CaCO 3 Çökelme Verimi Üzerindeki Etkisi Şekil dakika deney süresi sonunda elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi 101 Şekil dakika deney süresi sonunda elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi 102 Şekil dakika deney süresi sonunda elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi 102 Şekil dakika deney süresi sonunda elde edilen Ç.K.K. katısı XRD analizi Şekil Optimum deney koşullarında elde edilen CaCO 3 XRD analiz sonucu. 109 Şekil Ç.K.K. katısının litaratüre göre tane yapısı (Eloneva, 2008) Şekil x büyütmede 1. numuneye ait SEM görüntüsü Şekil x büyütmede 1. numuneye ait SEM görüntüsü X

13 Şekil x büyütmede 1. numuneye ait diğer SEM görüntüsü Şekil x Büyütmede 1. Numuneye ait SEM görüntüsü Şekil x Büyütmede 2. Numuneye ait SEM görüntüsü Şekil x Büyütmede 2. Numuneye ait SEM görüntüsü Şekil x Büyütmede 2. Numuneye ait SEM görüntüsü Şekil x Büyütmede 2. Numuneye ait Diğer SEM görüntüsü Şekil x Büyütmede 3. Numuneye ait SEM görüntüsü Şekil x Büyütmede 3. Numuneye ait SEM görüntüsü Şekil x Büyütmede 3. Numuneye ait SEM görüntüsü Şekil x Büyütmede 3. Numuneye ait Diğer SEM görüntüsü Şekil x Büyütmede 4. Numuneye ait SEM görüntüsü Şekil x Büyütmede 4. Numuneye ait SEM görüntüsü Şekil x Büyütmede 4. Numuneye ait SEM görüntüsü Şekil x Büyütmede 4. Numuneye ait SEM görüntüsü XI

14 SİMGELER VE KISALTMALAR Ç.K.K. : Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonat C : Santigrat derece XRD XRF W ICP-OES MHz Ppm g mg l IR Å cm mm dk SEM Pa d/dk TC ph ppm : X-Ray Diffraction : X-Ray Floura : Ağırlık (weight) : Inductively Coupled Plasma Optical Emission Spectroscopy : Mega hertz : per percent milion (milyonda bir oranında) : Gram : Mili gram : Litre : İnfrared : Angstron 10-8 cm : Santimetre : milimetre : dakika : Taramalı elektron mikroskobu : Paskal : Bir dakikadaki dönüş sayısı : Toplam karbon : Hidrojen iyonu konsantrasyonu : Milyonda bir kısım µm : Mikron BOF : Basic oxygen furnace bazik oksijen fırını YF TSE DDY P.C.C. : Yüksek fırın : Türk Standartları Enstitüsü : Devlet Demir Yolları : Çöktürülmüş kalsit XII

15 1. GİRİŞ Muhammet BİLEN 1. GİRİŞ Curuflar, çeşitli metalurji tesislerinden elde edilen atık madde gruplarından birisidir. Kimyasal kompozisyonları ve özellikleri, elde edildikleri tesisin ana ürün tipine ve üretim yöntemine bağlı olarak farklılık göstermektedir. Demir çelik fabrikaları yan ürünlerinden olan çelikhane curufu, çelik üretim prosesinde, ergimiş haldeki demirin safsızlıklardan arındırılması aşamasında elde edilmektedir. Çelikhane curuflarının farklı endüstriyel tesislerde kullanımı için çeşitli araştırmalar yürütülmektedir. Çelikhane curufunun farklı üretim alanlarına hammadde olarak kullanılabilirliğinin belirlenmesindeki en önemli faktörlerden bir tanesi işlemin ekonomik katkılarıdır. Günümüzde, curufların büyük bir kısmı, özelliklerinden tam anlamıyla yararlanılmadan kullanılmakta veya kullanılmadan atılmaktadır (Dündar, 2006). Proses artıklarının veya yan ürünlerinin farklı sektörlerde hammadde kaynağı olarak kullanımı, atık bertarafı; maliyet azaltımı, etkin kaynak kullanımı ve benzeri nedenlerden ötürü günümüz teknolojilerinin önemli unsurlarından birini oluşturmaktadır. Endüstriyel atıkların değerlendirilmesi kavramı, çevresel ve ekonomik katkıları nedeniyle son yıllardaki en önemli konulardan biri haline gelmiştir. Özellikle Kyoto Protokolü nü takiben ülkelerin CO 2 emisyon değerlerini yılları arasında 1990 daki seviyenin % 5 altındaki değerlere düşürmek zorunda olmaları, atık hammadde kaynaklarına olan ilgiyi daha da arttırmaktadır. Mevcut teknolojiyle, entegre tesisler ton ham çelik üretimi başına 1,8-2,0 ton CO 2, ark ocaklı tesisler ise 0,2-0,4 ton CO 2 salım yapmaktadırlar (Özmen ve ark., 2008). Son yıllarda demir çelik fabrikaları, çevre koruma ve geri dönüşüm konusunda çeşitli programlar üzerine yoğunlaşarak, kullanılmayan atık malzeme oranını sıfıra indirmeye çalışmaktadırlar. Bu programlar; tüm çelik üretim prosesi aşamalarını, yan ürün oluşumunu minimuma indirmeyi, düşük maliyetle üretim yapmayı, taşıma ve proses teknolojilerini kapsamaktadır. Kaynakların efektif kullanımı, ekonomi ve çevre koruma faktörleri dikkate alındığında, çelik fabrikalarından çıkan çeşitli türdeki curufların, toz ve çamurların çok iyi bir şekilde değerlendirilmesini gerektirmektedir. Çelik üretiminde ortaya çıkan fazla miktardaki 1

16 1. GİRİŞ Muhammet BİLEN yan ürünler, dünyada birçok ülkede yasalarla denetlenmekte ve demir çelik fabrikaları kendi atıklarını ya da yan ürünlerini çevresel faktörleri de dikkate alarak kullanmanın veya yok etmenin yollarını aramaktadırlar. Dünyadaki eğilim, çelik üretiminde yan ürünleri mümkün olduğunca kullanmak ve yasalarla yan ürün kullanımını desteklemektir. Ülkemizde de demir çelik endüstrisinden gelen yan ürünlerin geri kazanımı ve atıkların çevreyle uyumlu bir şekilde yok edilebilmesi konusunda çalışmalar yapılarak, üretim yapan şirketler ve araştırmacılar birlikte çalışmakta, geliştirilen/geliştirilecek atık/yan ürün değerlendirme prosesleri devlet tarafından yasalarla desteklenmektedir (Günay ve Kara, 2005). Demir çelik üretim prosesi sırasında ortaya çıkan bir atık olan curufun çelik içermesi nedeniyle değerlendirilebilir olması ve çelik üretimi esnasında fazla miktarda açığa çıkması nedeniyle bir çok ülkede araştırma konusu olmuştur. Teknolojik gelişmelere paralel olarak, atıkların sebep olduğu çevre kirliliğini önlemek ve aynı zamanda atıkların geri kazanımı (demir çelik curuflarının çeşitli alanlarda değerlendirilmesine yönelik olan çalışmalar) hız kazanmıştır. Atıkların yeniden kullanılması için yoğun çalışmalar yapılmakta ve çevre açısından da önemli olması nedeniyle dünyada ve ülkemizde yasalarla da (Katı Atık Kontrol Yönetmeliği) desteklenmektedir. Bu nedenle, çelikhane curufunun tanımlanması, özelliklerinin belirlenmesi ve değerlendirilebilme yöntemlerinin saptanması önemli bir konu haline gelmiştir. Atık oluşumunu azaltarak atık kaynaklarının dikkatli bir şekilde yönetimini sağlamak, etkin bir atık yönetiminin amacıdır. Çevre ve ekonomik yüklerini azaltacak bir sistem içinde yönetimini bulmak gereklidir. Atıkların en uygun kullanımını sağlamak, geri dönüşüm oranını artırmak, geri dönüşümü olmayan kaynakları geliştirmek ve yeni ürünler üretebilme amacıyla birçok araştırma ve geliştirme yapılmaktadır (İsdemir Sistem Geliştirme Müdürlüğü, 2004) Amaç Entegre bir çelik tesisinde üretilen katı atık toplamının % 90 ını yüksek fırın ve çelikhane curufu oluştururken, geri kalan % 10 yüksek fırın, çelikhane ve haddehanelerin oksitli atıklarıdır. Çelik curufları esas olarak kalsiyum, demir, 2

17 1. GİRİŞ Muhammet BİLEN magnezyum ve mangan oksitlerin ergiyerek oluşturduğu kalsiyum silikat ve alüminoferritten meydana gelmektedir. Üretilen çeliğin özelliklerine bağlı olarak kimyasal içerik farklılıklar göstermektedir. Çelikhane curufundan maksimum fayda sağlamak günümüzün temel itici güçlerinden biridir. Yüksek fırın curufuna kıyasla çelikhane curufunun kullanımını geliştirebilme olanağı daha fazladır. Çelikhane curufunun çeşitli uygulamalarda kullanmak amacıyla geri kazanımını artırmak için global ölçekte çabalar sürmektedir. Çelikhane curufu, katılaşmış curufun tüm kütlesi içinde küçük metal parçalar ve demirli malzemeleri içerdiği gibi, curufta hapsolmuş büyük ve katılaşmış çelik parçalarıyla beraber % 30 a varan demirli malzeme içermektedir (Günay ve Kara, 2005). İskenderun Demir Çelik işletmelerinde çelikhane curufu içeriğinde demiri geri kazanmak adına bir dizi işleme tabi tutulmaktadır. Bir çok tesiste denendiği gibi, kazanım (recovery), katı curufun kırılmasını takiben içeriğindeki metal manyetik ayırmayla elde edilmektedir. Kazanımın verimi, curuf kütlesinin etkili kırılabilmesine bağlıdır. Geleneksel hurda kazanımı, çukura konmuş curufun üzerine vinçten ağırlık bırakarak gerçekleştirilmektedir. Bu yöntem curufun içinde gömülü tüm hurdayı açığa çıkarmak için yeterli değildir. Sonuçta demirli malzemelerin % 12 kadarı kayba uğramaktadır. Bu işlemler sonucu 10 mm üstü malzemeler manyetik ayırıcı ile demir içeriği mümkün olduğunca ayrıştırılmakta ve geriye kalanlar atıl olarak stoklanmakta ve herhangi bir kullanım alanı olmamaktadır (İsdemir Sistem Geliştirme Müdürlüğü, 2004). Bu çalışmada İsdemir de üretilen bir yan ürün olan çelikhane (BOF Bazik oksijen fırını) curuflarından liç karbonatlaştırma prosesi ile kalsiyum karbonat kazanılması üzerinde durulacaktır. Elde edilecek çöktürülmüş kalsiyum karbonat (Ç.K.K.) son yılların en çok tüketilen mineral maddelerindendir. Dünya tüketimi gün geçtikçe artmakta ve 10 milyon ton/yıl seviyelerine ulaşmıştır. İçerdiği saflık oranına göre fiyatı $/ton arasında değişmektedir. Sönmüş kireç üzerinden karbondioksit geçirilerek elde edilen çöktürülmüş kalsiyum karbonatın çeşitli sanayi mamullerinde kullanımı son yıllarda hızla yaygınlaşmaktadır. Bu ürünler kağıt endüstrisinde dolgu ve kaplama malzemesi olarak kullanılmakta ve böylece hem 3

18 1. GİRİŞ Muhammet BİLEN kağıt kalitesi yükselmekte, kağıdın sararması önlenmekte, hem mürekkep sarfiyatı çok düşmekte, hem de kağıt üretimi için daha az ağaç lifine ihtiyaç duyulmaktadır. Dünya tüketiminin % 72 si kağıt sektöründe olmaktadır. Ç.K.K. ın kullanıldığı başka alanlar boya, plastik, kauçuk, zamk, gıda v.b. endüstrileri gibidir (Doğan, 2007). BOF (Bazik oksijen fırını) teknolojisi ile çelik üreten tesislerde literatüre göre 1 ton çelik üretimi için gerekli curuf miktarı yaklaşık olarak 150 kg dır. BOF curufunun kimyasal kompozisyonu ve miktarı; konvertöre (BOF) şarj edilen hammaddeye, elde edilecek çeliğin cinsine ve işletme pratiğine göre değişiklik gösterir. Halihazırda İsdemir de 1 ton sıcak madenin işlenmesi sırasında yaklaşık olarak: 45 kg skal, 125 kg BOF curufu, 12,5 kg taşan curuf, 18 kg çelik potasında kalan curuf, 15 kg desülfürizasyon curufu oluşmaktadır. Bu orana göre yıllık yaklaşık 400 bin tonun üzerinde çelikhane curufu ortaya çıkmaktadır. Çalışmada teorik ve deneysel anlamda başarılı olunduğu takdirde gerekli olacak CO 2 in fabrikanın baca gazlarından temin edilmesi önerilecektir. Bu ise çevre kirliliğinin azaltılması konusunda yardımcı olacaktır (Altan, 2001). Zira 2007 yılı ocak ayı itibariyle, atmosferdeki CO 2 konsantrasyonu hacimce 383 mg/l olarak verilmektedir. Bu, 2,99x10 12 ton CO 2 'nin atmosferde bulunduğu anlamına gelmektedir. CO 2 'nin azaltılması yönünde birçok çalışma yürütülmektedir. Bunlar arasında, karbonu tutma, karbonu nakletme ve karbonu depolama öne çıkmaktadır. Bu projelerin hayata geçirilmesi, proseste gerekli CO 2 gazının teminini kolaylaştıracaktır (Teir, 2006) Çelik Üretimi ve Bazik Oksijen Fırını (BOF) Teknolojisi Genel Olarak Çelik Üretim Prosesi Ülkemizde modern anlamda demir-çelik üretimine yönelik girişimler, Cumhuriyet in kurulusundan sonra başlamış ve ilk demir-çelik tesisi, 1930 lu yıllarda Kırıkkale de kurulmuştur. Ardından entegre bir tesis olan Karabük Demir- Çelik Fabrikaları faaliyete geçmiştir. Özel sektörde ise ilk ark ocaklı tesis olan Metaş, 1960 yılında üretime başlamıştır. Yassı ürüne yönelik ilk tesis olan Erdemir 4

19 1. GİRİŞ Muhammet BİLEN ise, 1965 yılında Ereğli de üretime geçmiş, demir-çelik talebindeki gelişmeye cevap vermek üzere 1975 yılında İskenderun da, İskenderun Demir-Çelik Fabrikaları üretime başlamıştır. 80 li yılların ilk yarısında, yeni ark ocaklı tesislerin üretime geçmesiyle, özel kesim Türkiye nin demir-çelik üretimine ağırlığını koymuştur. Bugün Türkiye de kapasiteleri 100 bin ton ile 2 milyon ton arasında değişen, 15 özel sektöre, 2 tanesi kamuya ait olmak üzere, toplam 17 adet ark ocaklı tesis ile kapasiteleri 1 milyon ton ile 3 milyon ton arasında değişen 3 entegre tesis mevcuttur (Göksu, 2004). Çelik üretimi temel olarak, demirdeki safsızlıkların oksitlenerek uzaklaştırılmasını kapsamaktadır. Farklı çelik üretim proseslerine bağlı olarak kullanılan metal de değişiklik göstermektedir. Çelik üretiminde; prosese bağlı olarak, yüksek fırından çıkan pik demir, hurda metal veya sünger demir ana hammadde olarak kullanılmaktadır. Tipik bir modern entegre demir-çelik tesisine ait akım şeması Şekil 1.1 de verilmektedir (Dündar, 2006). Şekil 1.1. Entegre demir-çelik tesisine ait akım şeması (Dündar, 2006) 5

20 1. GİRİŞ Muhammet BİLEN Buna göre kok fırınında elde edilen metalurjik kok, kireç ve demir cevheri yüksek fırına şarj edilmekte ve elde edilen ergimiş metal torpido arabaları ile yüksek fırın potalarına ve kükürt giderme işleminden sonra bazik oksijen fırınına taşınmaktadır. Burada safsızlıkları giderilen ve çelik halini alan metal, ikincil metalurji tesisine gönderilmek üzere çelik potalarına boşaltılırken, BOF un dibinde kalan curuf da ayrı potalara aktarılır. İkincil metalurji tesisinde alaşım ilavesi ve sıcaklık optimizasyonu sağlanan çelik, sürekli döküm tesisinde özel kalıplara dökülerek katılaştırılır. Çelik üretiminde ilk olarak Bessemer Prosesi geliştirilmiş, sonrasında Siemens- Martin Prosesi (open-hearth), oksijen üflemeli teknikler ve son olarak da elektrik ark fırını yöntemi geliştirilmiştir. Besemer prosesinde, fırınının alt kısmında yer alan kanallardan ergimiş pik demir boyunca hava üflenerek silisyum, manganez ve karbon gibi safsızlıklar oksitlenerek curuf fazına alınmakta ve böylelikle saflaştırma gerçekleştirilmektedir (Dündar, 2006). Siemens-Martin prosesinde, pik demir hurda çelikle birlikte ergitilip saflaştırılmaktadır. Ergitme işlemi için gereken ısı miktarını sağlamak için sıcak baca gazları sisteme geri döndürülmektedir. Sıcak baca gazları, fırın içerisindeki tuğla içeren bir dizi bölmeden geçirilir, tuğlalar tarafından soğurulan ısı fırına verilen yakıtı ve havayı ısıtmak için kullanılmaktadır (Dündar, 2006). Hava üflemeli tekniklerde, kullanılan havanın, oksijen içeren, hacimce % 20 lik kısmı safsızlıkların oksitlenmesini sağlamakta ve geri kalan, baslıca azottan oluşan, % 80 lik kısım ise fırına soğuk girip sıcak olarak terk etmektedir. Bu da ısının dışarı taşınarak prosesin termal verimliliğini düşürmektedir. Oksijen üflemeli teknikler geliştirilerek bu problem ortadan kaldırılmıştır (Higgins, 1983). Bazik oksijen prosesinde; ergimiş haldeki pik demir ve hurda metal kullanılır. Fırın içerisine yüksek basınçta, safa yakın derecede oksijen gazı verilerek yaklaşık C lik bir sıcaklığa erişilir. Bu sıcaklık hurda metalin ergimesine ve karbonun uzaklaşmasına sebep olur. Yanma sonrası açığa çıkan safsızlıklar fırına ilave edilen ergiticiler (kireç veya dolomit) ile tepkimeye girerek curuf fazını oluşturur. Curufu meydana getiren bu safsızlıklar; karbon (karbon monoksit formunda), silisyum, 6

21 1. GİRİŞ Muhammet BİLEN manganez, fosfor ve az miktarda sıvı halde demir oksitlerden oluşmaktadır (Şekil 1.2). Şekil 1.2. Bazik oksijen fırını (BOF) görünümü (Dündar, 2006) Dünyada üretilen çeliğin % 65,3 ü bazik oksijen prosesi ile üretilmektedir. Ancak Türkiye de bu oran elektrik ark prosesi lehine olmaktadır (Şekil 1.3). Elektrik Ark Fırını 31,2% Siemens-Martin 2,5% Bazik Oksijen Fırını 65,3% Şekil 1.3. Dünya çeliğinin üretim türlerine göre dağılımı (Taşel ve ark., 2005) Bazik Oksijen Fırınlarının temel amacı karbon giderimidir. Fırına sıvı pik ile birlikte hem tonaj artırımı hem de soğutucu amaçlı olarak hurda da şarj edilir. Curuf 7

Pik (Ham) Demir Üretimi

Pik (Ham) Demir Üretimi Pik (Ham) Demir Üretimi Çelik üretiminin ilk safhası pik demirin eldesidir. Pik demir için başlıca şu maddeler gereklidir: 1. Cevher: Demir oksit veya karbonatlardan oluşan, bir miktarda topraksal empüriteler

Detaylı

Harici Yanma Tesisi. Enerji Üretim ve Dağıtım Müdürlüğü. Özgür AKGÜN

Harici Yanma Tesisi. Enerji Üretim ve Dağıtım Müdürlüğü. Özgür AKGÜN Harici Yanma Tesisi Enerji Üretim ve Dağıtım Müdürlüğü Özgür AKGÜN 05.06.2015 Şirket Tanıtımı Alanı 4.2 km² 3 05.06.2015 Şirket Tanıtımı Ülkemizin en büyük ve tek entegre yassı çelik üreticisi 9 milyon

Detaylı

Bazik Oksijen Fırını (BOF)

Bazik Oksijen Fırını (BOF) ÇELİK ÜRETİMİ Bazik Oksijen Fırını (BOF) Çelik üretimindeki ilk modern anlamdaki uygulamalar 1850 lerdeki Bessemer uygulamaları ile başlamıştır. İlk başta bu uygulamalarda kullanılan konvertörlerin iç

Detaylı

Kireçtaşlarından Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonat Üretimi Doç. Dr. Özen KILIÇ

Kireçtaşlarından Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonat Üretimi Doç. Dr. Özen KILIÇ Kireçtaşlarından Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonat Üretimi Doç. Dr. Özen KILIÇ Ç.Ü. Müh. Mim. Fak. Maden Müh. Bölümü e-posta: zenkilic@cu.edu.tr PCC (ÇKK) NEDİR? PCC (Precipitated Calcium Carbonate), çöktürülmüş

Detaylı

METAL ÜRETİM TEKNİKLERİ

METAL ÜRETİM TEKNİKLERİ ÜRETİM YÖNTEMLERİ VE İMALAT TEKNOLOJİLERİ Doç. Dr. Fehmi Nair Erciyes Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Afşın Alper Cerit Erciyes Üniversitesi Endüstriyel Tasarım Mühendisliği Bölümü

Detaylı

DEMİR-ÇELİK SEKTÖRÜNDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ & YÖNETİMİ

DEMİR-ÇELİK SEKTÖRÜNDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ & YÖNETİMİ DEMİR-ÇELİK SEKTÖRÜNDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ & YÖNETİMİ Serpil Çimen Teknik İşler Direktörü Türkiye Çelik Üreticileri Derneği 15 Ocak 2014 WOW Kongre Merkezi -İstanbul Türkiye nin Ham Çelik Üretimi (mmt)

Detaylı

Alüminyum Cürufundan Alüminyum Metali ve Flaks Eldesi

Alüminyum Cürufundan Alüminyum Metali ve Flaks Eldesi Alüminyum Cürufundan Alüminyum Metali ve Flaks Eldesi 1 *Nedim SÖZBİR, 2 Mustafa AKÇİL and 3 Hasan OKUYUCU 1 *Sakarya Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makina Müh. Bölümü, 54187 Esentepe, Sakarya 2

Detaylı

ENDÜSTRİYEL SÜREÇLER MEVCUT VERİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ

ENDÜSTRİYEL SÜREÇLER MEVCUT VERİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ENDÜSTRİYEL SÜREÇLER MEVCUT VERİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ Erhan ÜNAL 10.03.2010 1 4. ENDÜSTRİYEL PROSESLER 4.1. Genel Çimento Üretimi Kireç Üretimi Kireçtaşı ve Dolomit Kullanımı Soda Külü Üretimi ve Kullanımı

Detaylı

FİGEN YARICI Nuh Çimento Sanayi A.ş. Yönetim Destek Uzman Yard. 07.10.2015

FİGEN YARICI Nuh Çimento Sanayi A.ş. Yönetim Destek Uzman Yard. 07.10.2015 1 2 FİGEN YARICI Nuh Çimento Sanayi A.ş. Yönetim Destek Uzman Yard. 07.10.2015 3 İÇİNDEKİLER 1) TARİHÇE 2) ÇİMENTO nedir ve ÇİMENTO ÜRETİM PROSESİ 3) VERİMLİLİK UYGULAMALARI (Bu sunumda yer alan sayısal

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 6.Endüstriyel Kirlenme Kontrolü - Nötralizasyon Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Birçok endüstrinin atıksuyu asidik veya bazik olduğundan alıcı ortama veya kimyasal ve/veya

Detaylı

ASC (ANDALUZİT, SİLİSYUM KARBÜR) VE AZS (ANDALUZİT, ZİRKON, SİLİSYUM KARBÜR) MALZEMELERİN ALKALİ VE AŞINMA DİRENÇLERİNİN İNCELENMESİ

ASC (ANDALUZİT, SİLİSYUM KARBÜR) VE AZS (ANDALUZİT, ZİRKON, SİLİSYUM KARBÜR) MALZEMELERİN ALKALİ VE AŞINMA DİRENÇLERİNİN İNCELENMESİ ASC (ANDALUZİT, SİLİSYUM KARBÜR) VE AZS (ANDALUZİT, ZİRKON, SİLİSYUM KARBÜR) MALZEMELERİN ALKALİ VE AŞINMA DİRENÇLERİNİN İNCELENMESİ İlyas CAN*, İbrahim BÜYÜKÇAYIR* *Durer Refrakter Malzemeleri San. Ve

Detaylı

FARKLI BAĞLAYICILARIN KALSİYUM ALÜMİNAT ÇİMENTOSU ESASLI HARÇLAR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ. Prof. Dr. İsmail Özgür YAMAN

FARKLI BAĞLAYICILARIN KALSİYUM ALÜMİNAT ÇİMENTOSU ESASLI HARÇLAR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ. Prof. Dr. İsmail Özgür YAMAN FARKLI BAĞLAYICILARIN KALSİYUM ALÜMİNAT ÇİMENTOSU ESASLI HARÇLAR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Prof. Dr. İsmail Özgür YAMAN SUNUM İÇERİĞİ Kalsiyum Alüminat Çimentosu (KAÇ) PÇ KAÇ KAÇ Uygulama Alanları KAÇ Hidratasyonu

Detaylı

DEMIR-ÇELIK METALURJISI (DERS NOTU)

DEMIR-ÇELIK METALURJISI (DERS NOTU) DEMIR-ÇELIK METALURJISI (DERS NOTU) Doç. Dr. ÖZKAN ÖZDEMĠR Doç. Dr. UĞUR ÖZSARAÇ 2015 1. Bessemer Yöntemi Bessemer prosesi, seri üretim boyutunda ergimiş pik demirden çelik üretimi yapılan ilk ucuz ve

Detaylı

PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION)

PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) Püskürtme şekillendirme (PŞ) yöntemi ilk olarak Osprey Ltd. şirketi tarafından 1960 lı yıllarda geliştirilmiştir. Günümüzde püskürtme şekillendirme

Detaylı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 4 Metaller, Aluminyum ve Çinko. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 4 Metaller, Aluminyum ve Çinko. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı MMT113 Endüstriyel Malzemeler 4 Metaller, Aluminyum ve Çinko Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı Al Aluminium 13 Aluminyum 2 İnşaat ve Yapı Ulaşım ve Taşımacılık; Otomotiv Ulaşım ve Taşımacılık;

Detaylı

YAPI MALZEMESİ. Romalılar devrinde ise su kireci bulunmuş ve su içi inşaatlarında kullanılmıştır.

YAPI MALZEMESİ. Romalılar devrinde ise su kireci bulunmuş ve su içi inşaatlarında kullanılmıştır. Bilinen en eski bağlayıcılardan birisi olan kireç, eski Babil, Mısır, Finikeliler, Hitit ve Persler tarafından hava kireci olarak yapıda kullanılmıştır. Romalılar devrinde ise su kireci bulunmuş ve su

Detaylı

ISIDAÇ 40. yapı kimyasalları. Özel ürünleriniz için özel bir çimento!

ISIDAÇ 40. yapı kimyasalları. Özel ürünleriniz için özel bir çimento! ISIDAÇ 40 yapı kimyasalları Özel ürünleriniz için özel bir çimento! Çimsa ISDAÇ 40 Kalsiyum Alüminat Çimentosu Yapı Kimyasalları Uygulamaları www.cimsa.com.tr ISIDAÇ 40, 10 yılı aşkın süredir Çimsa tarafından,

Detaylı

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA TRİO YANMA VERİMİ Yakma ekipmanları tarafından yakıtın içerdiği enerjinin, ısı enerjisine dönüştürülme

Detaylı

6XXX EKSTRÜZYON ALAŞIMLARININ ÜRETİMİNDE DÖKÜM FİLTRELERİNDE ALIKONAN KALINTILARIN ANALİZİ

6XXX EKSTRÜZYON ALAŞIMLARININ ÜRETİMİNDE DÖKÜM FİLTRELERİNDE ALIKONAN KALINTILARIN ANALİZİ 6XXX EKSTRÜZYON ALAŞIMLARININ ÜRETİMİNDE DÖKÜM FİLTRELERİNDE ALIKONAN KALINTILARIN ANALİZİ Kemal Örs ve Yücel Birol ASAŞ Alüminyum Malzeme Enstitüsü MAM TUBİTAK Maksimum billet uzunluğu :7.300mm, ve152,178,203,254,355mm

Detaylı

ISIDAÇ 40. karo. Özel ürünleriniz için özel bir çimento!

ISIDAÇ 40. karo. Özel ürünleriniz için özel bir çimento! karo Özel ürünleriniz için özel bir çimento! Çimsa Kalsiyum Alüminat Karo Uygulamaları www.cimsa.com.tr, 10 yılı aşkın süredir Çimsa tarafından, TS EN 14647 standardına uygun olarak üretilen Kalsiyum Alüminat

Detaylı

KÜKÜRT DİOKSİT GAZI İLE ÜLEKSİT TEN BORİK ASİT ÜRETİMİ

KÜKÜRT DİOKSİT GAZI İLE ÜLEKSİT TEN BORİK ASİT ÜRETİMİ KÜKÜRT DİOKSİT GAZI İLE ÜLEKSİT TEN BORİK ASİT ÜRETİMİ İbrahim Hakkı Karakaş a*,mehmet Çopur b, M. Muhtar Kocakerim c, Zeynep Karcıoğlu Karakaş d a Bayburt Üniversitesi, Bayburt Meslek Yüksek Okulu, Bayburt

Detaylı

Toz Metalürjisi. Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Notların bir bölümü Dr. Rahmi Ünal ın web sayfasından alınmıştır.

Toz Metalürjisi. Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Notların bir bölümü Dr. Rahmi Ünal ın web sayfasından alınmıştır. Toz Metalürjisi Prof. Dr. Akgün ALSARAN Notların bir bölümü Dr. Rahmi Ünal ın web sayfasından alınmıştır. Toz metalürjisi İmali zor parçaların (küçük, fonksiyonel, birbiri ile uyumsuz, kompozit vb.) ekonomik,

Detaylı

DÖKÜM TEKNOLOJİSİ. Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir.

DÖKÜM TEKNOLOJİSİ. Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir. DÖKÜM TEKNOLOJİSİ Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir. DÖKÜM YÖNTEMİNİN ÜSTÜNLÜKLERİ Genelde tüm alaşımların dökümü yapılabilmektedir.

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME LABORATUVARI-I DERSİ OKSİTLİ BAKIR CEVHERİNİN LİÇİ DENEYİ DENEYİN AMACI: Uygun

BARTIN ÜNİVERSİTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME LABORATUVARI-I DERSİ OKSİTLİ BAKIR CEVHERİNİN LİÇİ DENEYİ DENEYİN AMACI: Uygun BARTIN ÜNİVERSİTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME LABORATUVARI-I DERSİ OKSİTLİ BAKIR CEVHERİNİN LİÇİ DENEYİ DENEYİN AMACI: Uygun bir reaktif kullanarak oksitli bakır cevherindeki bakırı

Detaylı

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ Ek 2 ULUSAL ÖĞRENCİ TASARIM YARIŞMASI PROBLEM TANIMI KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ 1. Giriş Türk kömür rezervlerinden metanol üretimi Kömürden metanol üretimi,

Detaylı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 7 Seramikler. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 7 Seramikler. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı MMT113 Endüstriyel Malzemeler 7 Seramikler Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2014-2015 Güz Yarıyılı Aşınmaya dayanıklı parçalar Kesici takımlar Dekorasyon ve sanat Yalıtkan malzemeler Elektronik http://www.flickr.com

Detaylı

ASC VE AZS MALZEMELERİN ALKALİ VE AŞINMA DİRENÇLERİNİN İNCELENMESİ

ASC VE AZS MALZEMELERİN ALKALİ VE AŞINMA DİRENÇLERİNİN İNCELENMESİ ALKALİ VE AŞINMA İbrahim BÜYÜKÇAYIR, İlyas CAN. 1 Çimento sanayinde alkali problemleri son zamanlarda alternatif yakıt t ve hammadde kullanımını ile da etkisi artan, sıkça s karşı şılaşılan sorunlardan

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİR ÇELİK ÜRETİMİ

SÜRDÜRÜLEBİLİR ÇELİK ÜRETİMİ 43. YIL TÜRKİYE DEMİR ÇELİK ÜRETİCİLERİ DERNEĞİ SÜRDÜRÜLEBİLİR ÇELİK ÜRETİMİ DR. VEYSEL YAYAN GENEL SEKRETER HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ KONGRE MERKEZİ SIHHİYE / ANKARA 10 NİSAN 2013 Bölgeler İtibariyle Ham

Detaylı

Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ

Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ ERDEMİR 4 NOLU SLAB ISITMA FIRINI: SEVİYE 2 ISI OPTİMİZASYON SİSTEMLİ YÜRÜYEN TABANLI DİJİTAL FIRIN Vedat BEKTAŞ 1, Ercan ARI 2, 1 Ereğli

Detaylı

YAPI MALZEMESİ OLARAK BETON

YAPI MALZEMESİ OLARAK BETON TANIM YAPI MALZEMESİ OLARAK BETON Concrete kelimesi Latinceden concretus (grow together) ) kelimesinden gelmektedir. Türkçeye ise Beton kelimesi Fransızcadan gelmektedir. Agrega, çimento, su ve gerektiğinde

Detaylı

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Başlık KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Tanım İki veya daha fazla malzemenin, iyi özelliklerini bir araya toplamak ya da ortaya yeni bir özellik çıkarmak için, mikro veya makro seviyede

Detaylı

KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ

KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ BİRSEN BAKIR ELEKTRİK MÜH. ENERJİ YÖNETİCİSİ EVD ENERJİ YÖNETİMİ -1- Kazanlar Yakıtın kimyasal enerjisini yanma yoluyla ısı enerjisine dönüştüren ve bu ısı enerjisini taşıyıcı

Detaylı

Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU

Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU . Prof.Dr.Muzaffer ZEREN SU ATOMİZASYONU Su atomizasyonu, yaklaşık 1600 C nin altında ergiyen metallerden elementel ve alaşım tozlarının üretimi için en yaygın kullanılan tekniktir. Su atomizasyonu geometrisi

Detaylı

DEMİR - ÇELİK ÜRETİMİ

DEMİR - ÇELİK ÜRETİMİ DEMİR - ÇELİK ÜRETİMİ Demir üretiminde, yaklaşık olarak bir ton demir üretmek için yedi ton hammadde gerekmektedir: 2.0 ton demir cevheri 1.0 ton kok 0.5 ton kireç taşı 3.5 ton gaz Temel olarak çelik

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI

FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI FIRAT ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ 3. SINIF EKSTRAKTİF METALURJİ DERSİ VİZE SINAV SORULARI CEVAP ANAHTARI ---------------------------------------Boşluk Doldurma Soru

Detaylı

SUNUM İÇERİĞİ DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE DEMİR ÇELİK SEKTÖRÜ II. KARDEMİR III. YATIRIMLARIMIZ 2 / 48

SUNUM İÇERİĞİ DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE DEMİR ÇELİK SEKTÖRÜ II. KARDEMİR III. YATIRIMLARIMIZ 2 / 48 SUNUM İÇERİĞİ I. DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE DEMİR ÇELİK SEKTÖRÜ II. KARDEMİR III. YATIRIMLARIMIZ 2 / 48 3 / 48 DÜNYA HAM ÇELİK ÜRETİMİ 2013 2014 Dünya ham çelik üretimi yaklaşık 1,618 milyar tondur. Çin, Dünya

Detaylı

KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT

KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi KALSİYUM SİLİKAT Yüksek mukavemetli,

Detaylı

Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu

Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu Gönen Enerji Biyogaz, Sentetik Petrol, Organik Gübre ve Hümik Asit Tesisleri: Ar-Ge Odaklı Örnek Bir Simbiyoz Çalışması Hasan Alper Önoğlu Altaca Çevre Teknolojileri ve Enerji Üretim A.Ş. Yönetim Kurulu

Detaylı

YTÜMAKiNE * A305teyim.com

YTÜMAKiNE * A305teyim.com YTÜMAKiNE * A305teyim.com KONU: Kalın Sacların Kaynağı BİRLEŞTİRME YÖNTEMLERİ ÖDEVİ Kaynak Tanımı : Aynı veya benzer cinsten iki malzemeyi ısı, basınç veya her ikisini birden kullanarak, ilave bir malzeme

Detaylı

NUR KĐREÇ SAN. TĐC. VE PAZ. LTD. ŞTĐ. Çeşitli Atıkların Kireç Fırınlarında Yakıt Olarak Değerlendirilmesi

NUR KĐREÇ SAN. TĐC. VE PAZ. LTD. ŞTĐ. Çeşitli Atıkların Kireç Fırınlarında Yakıt Olarak Değerlendirilmesi NUR KĐREÇ SAN. TĐC. VE PAZ. LTD. ŞTĐ Çeşitli Atıkların Kireç Fırınlarında Yakıt Olarak Değerlendirilmesi ADANA (2014) KĐREÇ Kireç taşlarının 900 o C-1200 o C de kalsinasyonu ile kireç (CaO) elde edilir.

Detaylı

ÇİMENTO ve -Çimento Türleri-

ÇİMENTO ve -Çimento Türleri- ÇİMENTO ve -Çimento Türleri- Hayat BOZKIR Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği (TÇMB) 10.05.2012 YÜF Beton ve Beton Bileşenleri Semineri ÇİMENTO Tanımı Üretimi Türleri ÇİMENTO malzemesi önemli bir yapı

Detaylı

DİYARBAKIR MERMER TOZ ARTIKLARININ TAŞ MASTİK ASFALT YAPIMINDA KULLANILABİLİRLİĞİNİN ARAŞTIRILMASI

DİYARBAKIR MERMER TOZ ARTIKLARININ TAŞ MASTİK ASFALT YAPIMINDA KULLANILABİLİRLİĞİNİN ARAŞTIRILMASI DİYARBAKIR MERMER TOZ ARTIKLARININ TAŞ MASTİK ASFALT YAPIMINDA KULLANILABİLİRLİĞİNİN ARAŞTIRILMASI 1.GİRİŞ Mermer üretiminde ülkemiz dünyada önemli bir yere sahiptir. Mermer ocak işletmeciliği ve işleme

Detaylı

SODA SANAYİ A.Ş. NİN ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ ÇALIŞMALARI

SODA SANAYİ A.Ş. NİN ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ ÇALIŞMALARI SODA SANAYİ A.Ş. NİN ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ ÇALIŞMALARI Nadiye Gür Soda Sanayi A.Ş. Geliştirme Müdürü Endüstriyel Simbiyoz Konferansı 20 Şubat 2014 Ankara İÇERİK Soda Sanayi A.Ş.- Genel Tanıtım Simbiyoz

Detaylı

Elektrik Ark Fırınlarında Çelik Üretimi

Elektrik Ark Fırınlarında Çelik Üretimi Elektrik Ark Fırınlarında Çelik Üretimi Elektrik Ark Fırınları (E.A.F.) BOF da oksijen metalin içine enjekte edilir ve orada çözünür. EAF da, oksitleyici şartlar curuf fazıyla sağlanır. Oksitleyici bir

Detaylı

THE PRODUCTION OF AA5049 ALLOY SHEETS BY TWIN ROLL CASTING

THE PRODUCTION OF AA5049 ALLOY SHEETS BY TWIN ROLL CASTING AA5049 ALÜMİNYUM ALAŞIMI LEVHALARIN İKİZ MERDANELİ SÜREKLİ DÖKÜM TEKNİĞİ İLE ÜRETİMİ Koray TURBALIOĞLU Teknik Alüminyum San. A.Ş., İstanbul koray.turbalioglu@teknikaluminyum.com.tr ÖZET AA5049 alaşımı

Detaylı

Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ

Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ PROJENİN ADI: POLİMER KATKILI ASFALT ÜRETİMİNİN ARAŞTIRILMASI Zeyfiye TEZEL Mehmet KARACADAĞ ( Kimya Bilim Danışmanlığı Çalıştayı Çalışması 29 Ağustos-9 Eylül 2007) Danışman: Doç.Dr. İsmet KAYA 1 PROJENİN

Detaylı

Türkiye Hazır Beton Birliği İktisadi İşletmesi Deney / Kalibrasyon Laboratuvarı. Deney Listesi

Türkiye Hazır Beton Birliği İktisadi İşletmesi Deney / Kalibrasyon Laboratuvarı. Deney Listesi REVİZYON GÜNCELLEME DOKÜMAN NO YAYIN L27 01.01.2008 13.01.2014-06 08.05.2014 1/8 GÜNCELLEŞTİRMEYİ GERÇEKLEŞTİREN (İSİM / İMZA / TARİH) : DENEYLERİ A01 İri agregaların parçalanmaya karşı direnci Los Angeles

Detaylı

ÇİMENTO TESİSLERİNDE ATIK ISI GERİ KAZANIMINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ. Hasan Çebi. Nuh Çimento 2015

ÇİMENTO TESİSLERİNDE ATIK ISI GERİ KAZANIMINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ. Hasan Çebi. Nuh Çimento 2015 ÇİMENTO TESİSLERİNDE ATIK ISI GERİ KAZANIMINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ Hasan Çebi Nuh Çimento 2015 Özet Enerjiyi yoğun kullanan çimento tesisler yıllarca proses gereği attıkları ısılarını değerlendirmek için

Detaylı

NEFELİNLİ SİYENİT Sodyum & Potasyum Feldspat B & S YATIRIM A.Ş. KIRŞEHİR NEFELİN İŞLETMELERİ

NEFELİNLİ SİYENİT Sodyum & Potasyum Feldspat B & S YATIRIM A.Ş. KIRŞEHİR NEFELİN İŞLETMELERİ NEFELİNLİ SİYENİT Sodyum & Potasyum Feldspat B & S YATIRIM A.Ş. KIRŞEHİR NEFELİN İŞLETMELERİ B& S YATIRIM A.Ş. Kırşehir Nefelin İşletmeleri w w w. b s ya t i r i m.co m.t r Ankara Merkez Kırşehir Nefelin

Detaylı

Atık/Hurda Demir & Metal Tam Entegre Geri Dönüşüm Tesisi Fabrikası Demir Boru Profil Üretimi

Atık/Hurda Demir & Metal Tam Entegre Geri Dönüşüm Tesisi Fabrikası Demir Boru Profil Üretimi Atık/Hurda Demir & Metal Tam Entegre Geri Dönüşüm Tesisi Fabrikası Demir Boru Profil Üretimi Demir Çelik hurdaları atıl olarak her yerde bulunmaktadır ve oksidasyon sebebiyle de yok olmaktadır. Bu atıl

Detaylı

Döküm kumu bileşeni olarak kullanılan silis kumunda tane büyüklüklerinin tespiti.

Döküm kumu bileşeni olarak kullanılan silis kumunda tane büyüklüklerinin tespiti. DÖKÜM KUMLARININ ELEK ANALİZİ 1. DENEYİN AMACI Döküm kumu bileşeni olarak kullanılan silis kumunda tane büyüklüklerinin tespiti. 2. TEORİK BİLGİLER Döküm tekniğinde ergimiş metalin içine döküldüğü kalıpların

Detaylı

TKĐ SINIRLI SORUMLU EGE LĐNYĐTLERĐ ĐŞLETMESĐ MÜESSESE MÜDÜRLÜĞÜ LABORATUVAR ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ

TKĐ SINIRLI SORUMLU EGE LĐNYĐTLERĐ ĐŞLETMESĐ MÜESSESE MÜDÜRLÜĞÜ LABORATUVAR ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ Laboratuvar Şube Müdürlüğü bünyesindeki cihazlar, numune hazırlama ve analiz cihazları olarak iki ana gruba ayrılır. 1. NUMUNE HAZIRLAMA 1.1.KIRICILAR : Çekiçli Kırıcı - Çeneli Kırıcı : PRS Makine RETSCH/BB200

Detaylı

ÇELİK YAPIM OCAKLARI BACA TOZLARININ «DÖNER TABANLI FIRIN ( RHF)» LARDA KÖMÜR İLE DİREKT İNDİRGENMESİ. Muammer BİLGİÇ ECOSID Ltd.

ÇELİK YAPIM OCAKLARI BACA TOZLARININ «DÖNER TABANLI FIRIN ( RHF)» LARDA KÖMÜR İLE DİREKT İNDİRGENMESİ. Muammer BİLGİÇ ECOSID Ltd. ÇELİK YAPIM OCAKLARI BACA TOZLARININ «DÖNER TABANLI FIRIN ( RHF)» LARDA KÖMÜR İLE DİREKT İNDİRGENMESİ Muammer BİLGİÇ ECOSID Ltd. Ağustos 2011 YENİ FIRSATLAR Daralan hammadde kaynakları Çelik üreticilerinin,

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ DENEY NO: 5 HAVAANDIRMA ÇEVRE MÜHENDĠSĠĞĠ BÖÜMÜ Çevre Mühendisi atmosfer şartlarında suda çözünmüş oksijen ile yakından ilgilidir. Çözünmüş oksijen (Ç.O) su içinde çözünmüş halde bulunan oksijen konsantrasyonu

Detaylı

GENEL OLARAK ÇELİK. Dünya da halen genel olarak çelik üretimi

GENEL OLARAK ÇELİK. Dünya da halen genel olarak çelik üretimi Dünya da halen genel olarak çelik üretimi GENEL OLARAK ÇELİK Entegre tesislerde demir cevheri ve kok kömürü ile veya Elektrik Ark Ocaklarında hurdanın ergitilmesi ile gerçekleştirilmektedir. Çelik ürünleri:

Detaylı

CRM ve SMR DENEYSEL ÇALIŞMALARI

CRM ve SMR DENEYSEL ÇALIŞMALARI CRM ve SMR DENEYSEL ÇALIŞMALARI Y.Doç.Dr. Murat KARACASU Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Ulaştırma Anabilim Dalı Nisan 2011 TÜRKİYE DE SON 6 YILDA

Detaylı

ÖĞRENME FAALİYETİ 1 ÖĞRENME FAALİYETİ - 1 1.TOZALTI KAYNAĞI

ÖĞRENME FAALİYETİ 1 ÖĞRENME FAALİYETİ - 1 1.TOZALTI KAYNAĞI ÖĞRENME FAALİYETİ 1 ÖĞRENME FAALİYETİ - 1 AMAÇ Bu faaliyet sonucunda uygun ortam sağlandığında tekniğe uygun olarak tozaltı kaynağı ile çeliklerin yatayda küt-ek kaynağını yapabileceksiniz. ARAŞTIRMA Toz

Detaylı

THE EFFECT OF BASIC OXYGEN FURNACE (BOF) SLAG ADDITION ON THE SINTER PRODUCTION

THE EFFECT OF BASIC OXYGEN FURNACE (BOF) SLAG ADDITION ON THE SINTER PRODUCTION SİNTER ÜRETİMİNDE BAZİK OKSİJEN FIRINI (BOF) CÜRUFUNUN KULLANILMASININ ETKİLERİ THE EFFECT OF BASIC OXYGEN FURNACE (BOF) SLAG ADDITION ON THE SINTER PRODUCTION Abdulkerim MUMCU*, C. Fahir ARISOY**, M.

Detaylı

2. KLİNKER HAMMADDELERİ

2. KLİNKER HAMMADDELERİ İçerik İÇERİK 1.GİRİŞ... 1.1 Çimentonun Tarihi... 1.2 Çimento Fırınlarındaki Gelişmeler... 1.3 Türkiye de Çimento... 1.4 Çimento Üretimi... 1.5 Klinker Üretim Yöntemleri... 1.5.1 Yaş Yöntemle Klinker Üretimi...

Detaylı

ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ KAPSAMINDA ATIKLARDAN DEĞERLİ ÜRÜNLERİN ELDESİ İÇİN TEKNOLOJİ GELİŞTİRME PROJELERİ

ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ KAPSAMINDA ATIKLARDAN DEĞERLİ ÜRÜNLERİN ELDESİ İÇİN TEKNOLOJİ GELİŞTİRME PROJELERİ ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ KAPSAMINDA ATIKLARDAN DEĞERLİ ÜRÜNLERİN ELDESİ İÇİN TEKNOLOJİ GELİŞTİRME PROJELERİ TÜBİTAK MARMARA ARAŞTIRMA MERKEZİ MALZEME ENSTİTÜSÜ Şubat 2014 Ankara Endüstriyel Simbiyoz Konferansı,2014

Detaylı

Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine

Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine GERİ DÖNÜŞÜM Değerlendirilebilir atıkların çeşitli fiziksel ve/veya kimyasal işlemlerle ikincil hammaddeye dönüştürülerek tekrar üretim sürecine dahil edilmesine geri dönüşüm denir. Geri dönüşebilen maddeler;

Detaylı

Üçlü Sistemler - 1 Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi

Üçlü Sistemler - 1 Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi Üçlü Sistemler - 1 Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi Günümüzde yapı kimyasalları sektöründe doğan farklı ihtiyaçlar için (yüksek sıcaklık, erken mukavemet, hızlı priz, çatlaksız yapı) farklı çözümler

Detaylı

ALANLARI AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ

ALANLARI AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ MERMER TOZU VE ATIKLARININ KULLANIM ALANLARI Doç Dr İsmail DEMİR Doç. Dr.İsmail DEMİR AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ GİRİŞ Bilindiği gibi ülkemiz Avrupa Birliği uyum süreci içindedir

Detaylı

Eczacıbaşı Topluluğu

Eczacıbaşı Topluluğu Eczacıbaşı Topluluğu Eczacıbaşı Topluluğu toplam 41 kuruluşu, 12.115 çalışanı ve 2013 sonu itibariyle 6,7 milyar TL cirosu ile Türkiye nin önde gelen sanayi toplulukları arasında yer almaktadır. Eczacıbaşı

Detaylı

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir.

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir. Günümüz endüstrisinde en yaygın kullanılan Direnç Kaynak Yöntemi en eski elektrik kaynak yöntemlerinden biridir. Yöntem elektrik akımının kaynak edilecek parçalar üzerinden geçmesidir. Elektrik akımına

Detaylı

ÇIMENTO VE AGREGALAR KULLANILARAK MATEMATİKSEL MODELLENMESİ. Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi

ÇIMENTO VE AGREGALAR KULLANILARAK MATEMATİKSEL MODELLENMESİ. Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi BETONDA ALKALİ SiLiKA REAKSiYONUNUN FARKLI ÇIMENTO VE AGREGALAR KULLANILARAK MATEMATİKSEL MODELLENMESİ Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi 1 TASLAK Amaç Deneyde Kullanılan Malzemeler Deney Tasarımı Verilerin

Detaylı

PERFECTION IN ENERGY & AUTOMATION ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI

PERFECTION IN ENERGY & AUTOMATION ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI MAYIS 2015 1 Kojenerasyon Nedir? Bugün enerji, insanların hayatındaki en önemli olgulardan birisi haline gelmiştir. Kojenerasyon fikri, tamamen enerji verimliliği

Detaylı

1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler

1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler 1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler 1. Su giderme 2. Kurutma 3. Boyut küçültme 4. Yoğunlaştırma 5. Ayırma Su giderme işleminde nem, sıvı fazda gideriliyor. Kurutma işleminde nem, buhar fazda gideriliyor.

Detaylı

PROJE SONUÇ RAPORU. Proje Nr TĐDEB 3020213

PROJE SONUÇ RAPORU. Proje Nr TĐDEB 3020213 PROJE SONUÇ RAPORU Proje Nr TĐDEB 3020213 KONSAN ın geliştirdiği polikarboksilat bazlı akışkanlaştırıcıların prefabrike beton üretimlerine uyarlanmasının araştırılması Tarih: 01/07/2004 AGY350 Konsan Bilgi

Detaylı

Kanalizasyonlarda CAC Kullanımı Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi

Kanalizasyonlarda CAC Kullanımı Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi Günümüzde farklı sektörlerde doğan farklı ihtiyaçlar için (aside karşı dayanım, kararlı boyutsal yapı, yüksek sıcaklık, erken mukavemet, hızlı priz, çatlaksız yapı)

Detaylı

DENEY FİYAT LİSTESİ. MDN.KMY.0001 Kimyasal analiz boyutuna numune hazırlama ( 100 mikron)

DENEY FİYAT LİSTESİ. MDN.KMY.0001 Kimyasal analiz boyutuna numune hazırlama ( 100 mikron) BİRİM: LAB.: DENEY FİYAT LİSTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KMY Kimya DENEY KODU DENEY ADI BİRİM FİYAT MDN.KMY.0001 Kimyasal analiz boyutuna numune hazırlama ( 100 mikron) 0,00 MDN.KMY.0002 Kimyasal analiz

Detaylı

Ekolojik Yerleşimlerde Atık Yönetiminin Temel İlkeleri

Ekolojik Yerleşimlerde Atık Yönetiminin Temel İlkeleri i Ekolojik Yerleşimlerde Atık Yönetiminin Temel İlkeleri Ekoljik yerleşimler kaynakların kullanımında tutumludur. Atık Yönetimi ve geri dönüşüm bu yerleşimlerde kaynak yönetiminin ayrılmaz bir bileşenidir.

Detaylı

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri Nurettin ÇALLI Fen Bilimleri Ens. Öğrenci No: 503812162 MAD 614 Madencilikte Özel Konular I Dersi Veren: Prof. Dr. Orhan KURAL İTÜ Maden Fakültesi Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ MEVZUATI VE KOJENERASYONUN YERİ

ENERJİ VERİMLİLİĞİ MEVZUATI VE KOJENERASYONUN YERİ ENERJİ VERİMLİLİĞİ MEVZUATI VE KOJENERASYONUN YERİ enveripab Bilinçlendirme Semineri (Marmara Üniversitesi) 12 Kasım 2008 A. Yıldırım TÜRKEL ENKO Birleşik Enerji Sistemleri ENERJİ VERİMLİLİĞİ KANUNU Kanun

Detaylı

AFŞİN / ELBİSTAN TERMİK SANTRALİ UÇUCU KÜLLERİNDEN ÇÖKTÜRÜLMÜŞ KALSİYUM KARBONAT (CaCO 3 ) KAZANIM KOŞULLARININ ARAŞTIRILMASI*

AFŞİN / ELBİSTAN TERMİK SANTRALİ UÇUCU KÜLLERİNDEN ÇÖKTÜRÜLMÜŞ KALSİYUM KARBONAT (CaCO 3 ) KAZANIM KOŞULLARININ ARAŞTIRILMASI* Ç.Ü Fen Bilimleri Enstitüsü Yıl:28 Cilt:17-5 AFŞİN / ELBİSTAN TERMİK SANTRALİ UÇUCU KÜLLERİNDEN ÇÖKTÜRÜLMÜŞ KALSİYUM KARBONAT (CaCO 3 ) KAZANIM KOŞULLARININ ARAŞTIRILMASI* The Investigation Of Recovery

Detaylı

-Kükürt: Normal çeliklerde %0,05 den az kükürt bulunur. Çeliğin içindeki bütün kükürdün manganezle birleşmesi istenir.

-Kükürt: Normal çeliklerde %0,05 den az kükürt bulunur. Çeliğin içindeki bütün kükürdün manganezle birleşmesi istenir. ÇELİK NEDİR? Çelik bir demir karbon alaşımıdır. Çelikler %1,7 e kadar karbon içerebilir. Çeliğin karbon içeriği arttıkça plastikliği azalır ve bunun neticesinde kırılganlığı artar. Bu bakımdan pratikte

Detaylı

BİTKİSEL VE HAYVANSAL ATIKLARDAN BİYOGAZ VE ENERJİ ÜRETİM TESİSİ

BİTKİSEL VE HAYVANSAL ATIKLARDAN BİYOGAZ VE ENERJİ ÜRETİM TESİSİ BİTKİSEL VE HAYVANSAL ATIKLARDAN BİYOGAZ VE ENERJİ ÜRETİM TESİSİ Tesisin Amacı Organik yapıdaki hammaddelerin oksijensiz ortamda bakteriler yoluyla çürütülerek enerji potansiyeli olan biyogaza ve biyogazın

Detaylı

Kömürlü Termik Santraller

Kömürlü Termik Santraller Kömürlü Termik Santraller TERMİK SANTRAL NEDİR, NASIL ÇALIŞIR? Termik santraller katı, sıvı ve gaz halindeki yakıtlarda var olan kimyasal enerjiyi ısı enerjisine, ısı enerjisini mekanik enerjiye, mekanik

Detaylı

TÜRK ÇİMENTO SEKTÖRÜNÜN ALTERNATİF YAKIT VE ALTERNATİF HAMMADDE KULLANIMI YAKLAŞIMI

TÜRK ÇİMENTO SEKTÖRÜNÜN ALTERNATİF YAKIT VE ALTERNATİF HAMMADDE KULLANIMI YAKLAŞIMI TÜRK ÇİMENTO SEKTÖRÜNÜN ALTERNATİF YAKIT VE ALTERNATİF HAMMADDE KULLANIMI YAKLAŞIMI Kasım 2014 Çimento Üretimi Çimento yarı mamulü olan klinker; kireçtaşı, marn ve kil gibi hammaddelerin öğütülüp homojenize

Detaylı

Örneğin; İki hidrojen (H) uyla, bir oksijen (O) u birleşerek hidrojen ve oksijenden tamamen farklı olan su (H 2

Örneğin; İki hidrojen (H) uyla, bir oksijen (O) u birleşerek hidrojen ve oksijenden tamamen farklı olan su (H 2 On5yirmi5.com Madde ve özellikleri Kütlesi, hacmi ve eylemsizliği olan herşey maddedir. Yayın Tarihi : 21 Ocak 2014 Salı (oluşturma : 2/9/2016) Kütle hacim ve eylemsizlik maddenin ortak özelliklerindendir.çevremizde

Detaylı

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ HADDELEME (Calendering) İLE İŞLEME TEKNİĞİ HADDELEMEYE(Calendering) GİRİŞ Bu yöntem genellikle termoplastiklere ve de özellikle ısıya karşı dayanıklılığı düşük olan

Detaylı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı

MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum. Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı MMT113 Endüstriyel Malzemeler 5 Metaller, Bakır ve Magnezyum Yrd. Doç. Dr. Ersoy Erişir 2013-2014 Güz Yarıyılı Cu Copper 29 Bakır 2 Dünyada madenden bakır üretimi, Milyon ton Yıl Dünyada madenden bakır

Detaylı

Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonat Üretimi

Çöktürülmüş Kalsiyum Karbonat Üretimi Çukurova Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 30 (1),79-85 ss., Haziran 2015 Çukurova University Journal of the Faculty of Engineering and Architecture, 30(1), pp.79-85, June 2015 Çöktürülmüş

Detaylı

1. Kıyı Bölgelerinde Çevre Kirliliği ve Kontrolü KÇKK

1. Kıyı Bölgelerinde Çevre Kirliliği ve Kontrolü KÇKK 1. Kıyı Bölgelerinde Çevre Kirliliği ve Kontrolü KÇKK Kentsel Atıksu Arıtım Tesislerinde Geliştirilmiş Biyolojik Fosfor Giderim Verimini Etkileyen Faktörler Tolga Tunçal, Ayşegül Pala, Orhan Uslu Namık

Detaylı

ADANA BİLİM VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ MADEN VE CEVHER HAZIRLAMA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KİMYASAL ANALİZ LABORATUVARI CİHAZ KATALOĞU

ADANA BİLİM VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ MADEN VE CEVHER HAZIRLAMA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KİMYASAL ANALİZ LABORATUVARI CİHAZ KATALOĞU ADANA BİLİM VE TEKNOLOJİ ÜNİVERSİTESİ MADEN VE CEVHER HAZIRLAMA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KİMYASAL ANALİZ LABORATUVARI CİHAZ KATALOĞU 1 CİHAZLAR Laboratuvar Etüvü (Memmert)... 3 Desikatör... 3 Analitik Terazi

Detaylı

Çorum Yöresi Tuğla Topraklarındaki Çözünebilir Alkali Tuzların Olumsuz Etkilerinin BaCO 3 ve SrCO 3 ile Giderilmesi

Çorum Yöresi Tuğla Topraklarındaki Çözünebilir Alkali Tuzların Olumsuz Etkilerinin BaCO 3 ve SrCO 3 ile Giderilmesi Çorum Yöresi Tuğla Topraklarındaki Çözünebilir Alkali Tuzların Olumsuz Etkilerinin BaCO 3 ve SrCO 3 ile Giderilmesi Atilla Evcin a *, Mürüvvet Bıyık a, Abdullah Küçük a ÖZET a Afyon Kocatepe Üniversitesi,

Detaylı

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN

TOKLUK VE KIRILMA. Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK VE KIRILMA Doç.Dr.Salim ŞAHĠN TOKLUK Tokluk bir malzemenin kırılmadan önce sönümlediği enerjinin bir ölçüsüdür. Bir malzemenin kırılmadan bir darbeye dayanması yeteneği söz konusu olduğunda önem

Detaylı

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Fırın Tasarımı Toz metalurjisinin çoğu uygulamalarında nihai ürün açısından yüksek yoğunluk öncelikli bir kavramdır. Toz yoğunlaştırması (densifikasyon) aşağıda

Detaylı

KALSİYUM KARBONAT (KALSİT)

KALSİYUM KARBONAT (KALSİT) 1. KİMYASAL ÜRÜN VE FİRMA TANITIMI Ürünün Adı : KALSİYUM KARBONAT Ürünün Kimyasal Formülü : CaCO 3 Yapı malzemelerinin üretiminde; kimyasal proseslerde; metalürji ve cam Kullanım Alanları : üretiminde;

Detaylı

ANALİZ LİSTESİ. 150*150*150 ebatlarında 7 veya 28 Günlük Kürü Tamamlanmış Küp Beton Numune

ANALİZ LİSTESİ. 150*150*150 ebatlarında 7 veya 28 Günlük Kürü Tamamlanmış Küp Beton Numune Sayfa 1 / 10 Laboratuvar Birimi : İnşaat Mühendisliği Laboratuvarı 1 Beton Basınç Dayanımı Beton Pres Test Cihazı 150*150*150 ebatlarında 7 veya 28 Günlük Kürü Tamamlanmış Küp Beton Numune TS EN 12390-3

Detaylı

FTALİK ASİT ESTER İÇEREN ATIKSULARDAN TEMİZ ÜRETİM TEKNOLOJİSİ İLE SU VE ALKOL GERİ KAZANIMI İÇİN HİBRİT BİR PROSES

FTALİK ASİT ESTER İÇEREN ATIKSULARDAN TEMİZ ÜRETİM TEKNOLOJİSİ İLE SU VE ALKOL GERİ KAZANIMI İÇİN HİBRİT BİR PROSES FTALİK ASİT ESTER İÇEREN ATIKSULARDAN TEMİZ ÜRETİM TEKNOLOJİSİ İLE SU VE ALKOL GERİ KAZANIMI İÇİN HİBRİT BİR PROSES Prof. Dr. Bülent KESKİNLER Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Çevre Müh. Böl. Öğretim üyesi

Detaylı

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI

MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI MALZEMELERİN GERİ KAZANIMI PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 Geri Dönüşüm Metotları Geri dönüştürme metotları her malzeme için farklılık göstermektedir: - Alüminyum - Demir (Çelik) - Plastik malzemeler

Detaylı

Çimento AraĢtırma ve Uygulama Merkezi. Mineral Katkılar- Uçucu Kül

Çimento AraĢtırma ve Uygulama Merkezi. Mineral Katkılar- Uçucu Kül Çimento AraĢtırma ve Uygulama Merkezi Mineral Katkılar- Uçucu Kül Çimento İkame Malzemeleri - Doğal Malzemeler (Tras vb.) - Atık Malzemeler ( Uçucu Kül, Yüksek Fırın Cürufu, Silis Dumanı) ÇĠMENTO HĠDRATASYONUNUN

Detaylı

6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER

6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER 6. BEYAZ ve YÜKSEK ALAŞIMLI DÖKME DEMİRLER Gri dökme demirlerin özellikleri; kimyasal bileşimlerinin değiştirilmesi veya kalıp içindeki soğuma hızlarının değiştirilmesiyle, büyük oranda farklılıklar kazanabilir.

Detaylı

Biyogaz tesisi ürünlerinde analizler ALS ÇEVRE BİLGİ KİTAPÇIĞI

Biyogaz tesisi ürünlerinde analizler ALS ÇEVRE BİLGİ KİTAPÇIĞI Biyogaz tesisi ürünlerinde analizler ALS ÇEVRE BİLGİ KİTAPÇIĞI İçindekiler 1. Biyogaz tesislerinde sunduğumuz hizmetler...1 1.1 Probleme dair kısa bilgi...1 1.2 ALS Çek Cumhuriyeti'nin yeterlilikerine

Detaylı

uzun vadeli çözüm ortağınız

uzun vadeli çözüm ortağınız Firma Sunumu uzun vadeli çözüm ortağınız 2015 Ozay Dokum www.ozaydokum.com 1 Kısa Bilgi - 1.200 tonun üzerinde yıllık kapasite - 25 yıldan fazla üretim tecrübesi - 10.000 m 2 lik üretim tesisi - 100 çalışan

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ Gelişen teknoloji ile beraber birçok endüstri alanında kullanılabilecek

Detaylı

ALKALİNİTE. 1 ) Hidroksitler 2 ) Karbonatlar 3 ) Bikarbonatlar

ALKALİNİTE. 1 ) Hidroksitler 2 ) Karbonatlar 3 ) Bikarbonatlar ALKALİNİTE Bir suyun alkalinitesi, o suyun asitleri nötralize edebilme kapasitesi olarak tanımlanır. Doğal suların alkalinitesi, zayıf asitlerin tuzlarından ileri gelir. Bunların başında yer alan bikarbonatlar,

Detaylı

Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi ÇİMENTO KALİTE KONTROL PARAMETRELERİ VE BETON ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi ÇİMENTO KALİTE KONTROL PARAMETRELERİ VE BETON ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi ÇİMENTO KALİTE KONTROL PARAMETRELERİ VE BETON ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Çimento Kalite Kontrol Parametreleri Yeni Çimento Standartları - TS EN 197-1 : Genel Çimentolar-

Detaylı