TURİZMİN TÜRKİYE DE 1980 SONRASI DÖNEMDE CARİ İŞLEMLER DENGESİNE ETKİSİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TURİZMİN TÜRKİYE DE 1980 SONRASI DÖNEMDE CARİ İŞLEMLER DENGESİNE ETKİSİ"

Transkript

1 TURİZMİN TÜRKİYE DE 1980 SONRASI DÖNEMDE CARİ İŞLEMLER DENGESİNE ETKİSİ Onur GÜLBAHAR Okan Üniversitesi, Uygulamalı Bilimler Yüksekokulu, Turizm ve Otelcilik Bölümü, Yrd. Doç. Dr. Tuzla İstanbul / TÜRKİYE ÖZET Özellikle Gelişmekte Olan Ülkeler için en önemli ekonomik hedeflerden biri, Ödemeler Dengesi ve bu denge üzerinde en etkili hesap olan Cari İşlemler Dengesi açıklarını minimize etmektir. Cari açık, genelde ödemeler dengesinin fazla veren kalemlerinden hizmetler içinde yer alan turizm ile kapatılmaya çalışılmaktadır. Turizm, özellikle gelişmekte olan bazı ülkelere istihdam yaratması, diğer sektörlere katkı sağlaması, yatırımları canlandırması ve gelir yaratması gibi ekonomik katkılar sağlamaktadır. Türkiye ekonomisi açısından büyük öneme sahip olan turizm, 1980 sonrası dönemde, sektörü geliştirme yönünde belirlenen hedef ve politikalar ile yasal düzenlemeler sayesinde ülkenin en çok döviz getiren sektörlerinden biri haline gelmiştir. Ancak bu gelişme hızlı ve plansız gerçekleşmiş, bu yüzden de sağlam bir temele oturmamıştır. Türk turizminin cari açıkları azaltmada daha etkili olabilmesi için, turist sayısının, turizm gelirinin ve turist başına harcamaların artırılması gerekmektedir. Bunun için yapılacaklar arasında, turizmin çeşitlendirilmesi, tüm yıla yayılması, sektörün güçlendirilmesi, dünyadaki gelişmelerin takip edilerek sürdürülebilir bir turizm gelişmesinin sağlanması sayılabilir. Anahtar Kelimeler: Ödemeler Dengesi, Cari İşlemler Dengesi, Türkiye, Turizm, Turizm Gelirleri THE EFFECT OF TOURISM IN THE CURRENT ACCOUNT BALANCE OF TURKEY IN THE PERIOD AFTER 1980 ABSTRACT One of the most important economic targets especially for the developing countries is to minimize the deficits in the Balance of Payments and Current Account Balance. Countries try to cover the Current Account deficit generally by the help of tourism, which is part of the Services Account of the Balance of Payments. Tourism has some economic contributions especially for some developing countries like creating employment, supporting other sectors, firing investments and attracting foreign assets. Tourism sector, which has a great importance for Turkish economy, has become one of the strongest foreign exchange earner sectors, thanks to the developing targets and policies along with the regulations effective since the beginning of 1980s. On the other hand, as this growth has occurred fast and unplanned, the sector could not have strong groundwork. In order to make Turkish tourism more effective in reducing the current account deficit, international tourist arrivals, tourism receipts and tourist expenditure per tourist have to be increased. For this goal, there are lots to do, like diversifying tourism, making tourism season longer, strengthening the sector, maintaining sustainable tourism development by following latest trends, etc. Key words: Balance of Payments, Current Account Balance, Turkey, Tourism, Tourism Receipts Giriş Günümüzde seyahat ve turizm, dünya genelinde en fazla gelir getiren ekonomik sektörlerden biri konumundadır. Her yıl milyonlarca insan bu faaliyete katılmakta, milyarlarca Dolar harcama yaparak büyük bir ekonomi oluşturmaktadırlar. Dünya Turizm Örgütü nün verilerine göre 2007 yılında dünya seyahat hareketlerine katı 154

2 Turizmin Türkiye de 1980 Sonrası Dönemde Cari İşlemler Dengesine Etkisi lanların sayısı 900 milyonu geçmiş, yaratılan gelir 850 milyar Doları aşmıştır. Uluslararası turizme katılanların sayısının 2010 yılında 1 milyar, 2020 yılında ise 1,6 milyarı bulacağı tahmin edilmektedir. Ülkeler bu büyük gelirden alabilecekleri en büyük payı almaya çalışmakta, turizmden ekonomilerine mümkün olduğu kadar döviz katkısı sağlamayı amaçlamaktadırlar. Özellikle gelişmekte olan ülkelerde ödemeler dengesinin en önemli hesabı olan cari işlemler dengesi, genellikle dış ticaret kaleminin negatif etkisiyle açık vermektedir. Ülkeler, bu açığı kapatmak için hizmetler dengesinden ve bu denge içinde fazla veren dış turizm dengesinden faydalanmaktadırlar. Burada esas olarak dış turizm gelir ve giderleri ile bunların dış ticaret ve milli gelire oranları önem kazanmaktadır. Bu düşüncelerin ışığı altında, çalışmanın ilk bölümünde turizm endüstrisinin genel olarak ülke ekonomileri için önemi ve gelir getirici katkılarına kısaca yer verilecek, cari işlemler hesabına ve dolayısıyla ödemeler dengesine nasıl etkileri olduğu açıklanmaya çalışılacaktır. Daha sonraki bölümde, Türkiye nin Ödemeler Dengesi hesap detaylarına yer verilecek, özellikle dış turizm dengesinin yer aldığı Hizmet Ticareti ve bağlı olduğu Cari İşlemler Hesabının alt kalemleri incelenecektir. Üçüncü bölümde, 1980 ve sonrası dönemde Türkiye de turizmin gelişimine kısaca yer verilecek, bu doğrultuda ortaya konan planlar ve düzenlemeler ana hatlarıyla açıklanacak, söz konusu çabaların sonucunda sektörün gelişimi turist sayıları, turizm gelirleri gibi verilerle incelenecektir. Türkiye nin dış turizm dengesinin Cari İşlemler Hesabındaki yerini daha iyi algılamak için öncelikle, turizm gelirleri ihracat ve GSMH ile karşılaştırılacaktır. Ayrıca, turizm harcamalarının ithalat ile ve dış turizm dengesinin Cari İşlemler Hesabındaki diğer kalemlerle karşılaştırılması yapılarak, ortaya çıkan veriler değerlendirilecektir. Sonuç bölümünde ise, elde edilen veriler değerlendirilerek ülkemiz açısından turizmin Cari İşlemler Dengesindeki pozitif etkisini daha da artırma ve özellikle Dış Ticaret açığını kapatma yönünde yapılabilecekler konusunda öneriler getirilmeye çalışılacaktır. I. Turizmin Ekonomik Etkilerine Genel Bir Bakış Turizm sektörü, ülkelerin sosyo ekonomik gelişmişlik düzeylerine çeşitli açılardan katkı sağlayan bir faaliyet koludur. İhtiyaç duyulan dövizi kazandırması, istihdamı artırması ve modern yaşam koşullarını insanlara sunması yanında, genel ekonomi içinde yatırımları uyarıcı, kişisel geliri ve kamu gelirlerini artırıcı, gelir dağılımını ve bölgesel kalkınma düzeyini dengeleyici bir sektör olarak görünmektedir (Yağcı, 2007: 164; İçöz, 2005: ). Özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından altyapının ve turizmle bağlantılı yan sektörlerin geliştirilmesi, teknoloji transferi sağlanması, yabancı sermaye yatırımlarının teşviki, vb. gibi birçok avantajı bulunmaktadır (Yarcan, 1996: 31). Turizmin Cari İşlemler Dengesine etkisinden bahsederken, genel olarak ülkelere ekonomik açıdan ne gibi katkılar sağladığı konusuna kısaca değinmek gerekmektedir. Ülke ekonomisine turizmin yaptığı bazı etkiler aşağıdaki gibi incelenebilir; Turizmin İstihdama Etkisi: Emek yoğun bir sektör olan turizmin üç tür istihdam yaratıcı etkisi vardır. Bunlardan biri, oteller ve konaklama tesislerinde olduğu gibi doğrudan etki, diğeri doğrudan turizm ile ilgili olmamakla birlikte turizme de hizmet veren sektörlerdeki (tarım sektörü, ulaştırma Number 24,

3 Onur Gülbahar sektörü vb.) dolaylı etki ve üçüncüsü ise turizmden elde edilen gelirin yarattığı (inşaat sektörü gibi) ek istihdam etkisidir (Tolungüç, 1992: ). Turizmin Diğer Ekonomik Sektörlere Etkisi: Turizmin tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri ile bunların alt kolu olan birçok iş koluna katkısı bulunmaktadır. Turistik tüketim tarım sektörü için görünmeyen bir ihracat yaratırken, üretimde bulunanlara doğrudan gelir sağlamakta (Dinçer, 1993: 93) ve istihdamı artırmaktadır (Bahar ve Kozak, 2006: 142). Turizmin sanayi sektörüne katkısı da oldukça fazladır. Gıda ve içki gibi tüketim mallarını üreten sanayiler, deri mamulleri ve seramik gibi ara malı üreticileri, ulaştırma araçları ve inşaat malzemeleri gibi yatırım malı üreten sanayilere çeşitli oranlarda ekonomik katkıları bulunmaktadır (İçöz, 2005: 300). Turizm, içinde bulunduğu hizmetler sektörüne de (ulaştırma gibi) çok önemli ekonomik katkılar sağlamaktadır (Bahar ve Kozak, 2006: 144). Turizmin Bölgesel Ekonomik Gelişmeye Etkisi: Bir bölgede, turizm yatırımları ile birlikte yeni iş alanlarının açılması, çalışanların gelirlerini artırır, gelir dağılımını olumlu etkiler (Çeken, 2003: 147) ve bölge dışına doğru işgücü kaybını azaltır. Bunun sonucu artan gelir, bölge içinde ticareti ve altyapı hizmetlerini hareketlendirmektedir (Ünlüönen vd., 2007: 177). Ülkenin bir bölgesinde turizmin geliştirilmesi, kazanılan zenginliğin diğer bölgelerde harcanması ile zenginliğin bu bölgelere aktarılması ve refah seviyesinin yükselmesine, bu sayede bölgesel kalkınmanın hız kazanmasına katkıda bulunmaktadır (İlkin ve Dinçer, 1991: 37). Turizmin Yatırımlara Etkisi: Bir bölgede turistik doğal çekiciliklerin bulunması, turizm yatırımlarını bu bölgeye çekmekte, bölgenin genel alt yapı yatırımları da diğer bölgelere göre daha hızlı gerçekleşmektedir (Yağcı, 2007: ). Turistik alt ve üst yapı yatırımları, bölgeye doğrudan yerli ve yabancı yatırımları da çekmektedir. Yabancı yatırımcılar içinde yer alan çok uluslu şirketler, istihdam yaratarak, ülkelerin döviz gelirlerini artırarak ve sahip oldukları ileri bilgi ve işletme yöntemlerini aktararak, yatırım yaptıkları bölgelere olumlu katkılar sağlamaktadırlar (Dinçer, 1993: 90 91). Turizmin Gelir Yaratıcı Etkisi: Bir ülke ya da bölgede yapılan turistik harcamalar, hem o bölgedeki insanların ve dolayısıyla bölgenin gelirlerini artırmakta, hem de turizm ile bağlantılı sektörlere gelir yaratarak, çarpan mekanizmasının da yardımıyla genel ekonomiye çok daha fazla bir gelir getirmektedir (Kar ve diğerleri, 2004: 90). Turizmin Ödemeler Dengesine Etkisi: Uluslararası turizm, ödemeler dengesinin cari işlemler hesabı altında bulunan hizmetlerin önemli bir kalemidir. Uluslararası turizm hareketleri, turist gönderen ülkenin döviz talebini, turist kabul eden ülkenin de döviz arzını artırdığından, ülkelerin ödemeler dengesi üzerinde etkilidir. Bu açıdan, turizm gelirleri ödemeler dengesi açık veren ülkeler için oldukça önemli bir döviz kaynağıdır (Kar ve diğerleri, 2004: 89). Diğer yandan, ülke dışına gerçekleşen turizm hareketleri nedeniyle ülkeden döviz çıkışı, yabancı yatırımcıların kar transferi, ithal malzeme kullanımı, yabancı personel maliyetleri vb. ise ödemeler dengesi üzerinde olumsuz etkiler yaratmaktadır (Özkök, 2008: 58). Uluslararası turizm hareketlerinin günümüzde ulaştığı boyut, turizmin ödemeler dengesi üzerindeki etkilerini de önemli bir noktaya getirmiştir. Hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerin ödemeler dengesinde turizmin yeri ve bazı ülkelerin bu alanda elde ettiği başarılar, turizmi ülkelerin gelir getirici sektörleri arasında önemli bir yere oturtmuştur (Toskay, 1989: 56). 156

4 Turizmin Türkiye de 1980 Sonrası Dönemde Cari İşlemler Dengesine Etkisi Demek oluyor ki, turizm, ulusal ekonomi için aynı zamanda ek bir ihracat kaynağıdır. Ülkede turizm hareketlerinin gelişmesi, ekonomik refahı artırıcı bir etki yaratırken, turistlerin bu ülkelerde yaptıkları tüketim harcamaları da ciddi bir görünmeyen ihracat geliri olarak değerlendirilmektedir (Orhon, 1977: 21). Bir ülkede turizmin gelişmesi, yabancı yatırımları da ülkeye çekerek sermaye girişi sağlamakta, bu da ödemeler dengesi üzerinde pozitif bir etki yaratmaktadır. Ödemeler dengesi açıklarının kapatılması için turizm sektörüne başvurulmasının bazı nedenleri arasında (Özkök, 2008: 57 59); Turizmin, diğer sektörlerde olduğu gibi büyük altyapı yatırımları gerektirmeyen, emek yoğun bir sektör olması; etkili bir tanıtım, ulaşım ve vergi kolaylıkları veya fiyat indirimlerinin turistleri ülkeye çekebilmesi, Turizm ürününün üretildiği yerde tüketilmesi, doğrudan döviz girişi yaratırken, ürün çeşitlendirme imkanlarının fazla olmasının da, döviz kazandırma etkisini artırması sayılabilmektedir. II. Ödemeler Dengesi Türkiye Uygulaması Bir ekonomide, yerleşik kişilerin diğer ekonomilerdeki yerleşik kişilerle belli bir dönem içinde yapmış oldukları ekonomik işlemlerin kayıtlarının tutulduğu istatistiksel rapora Ödemeler Dengesi denmektedir (TCMB, 2008a: 1). Ödemeler Dengesi içerisinde en önemli kalemlerden biri Cari İşlemler Hesabıdır. Ülkenin ihraç ve ithal ettiği mallar ve hizmetler, bu ana kalem altında yer almaktadır (Seyidoğlu, 2001: 388). Türkiye de Ödemeler Dengesi kalemleri ana hatlarıyla aşağıdaki şekilde sınıflandırılmaktadır (TCMB, 2008a: 24 27): I. CARİ İŞLEMLER HESABI A. Dış Ticaret Dengesi 1. Genel Mal Ticareti 1.1. İhracat 1.2. İthalat 2. Parasal Olmayan Altın 3. Limanlarda Sağlanan Mallar B. Hizmetler Dengesi 1. Taşımacılık 2. Turizm 3. İnşaat Hizmetleri 4. Sigorta Hizmetleri 5. Finansal Hizmetler 6. Diğer Ticari Hizmetler 7. Resmi Hizmetler 8. Diğer Hizmetler C. Gelir Dengesi D. Cari Transferler II. SERMAYE VE FİNANS HESAPLARI A. Sermaye Hesabı B. Finans Hesapları III. NET HATA VE NOKSAN Cari İşlemler Hesabı dört ana kalemden oluşmaktadır. Bunlardan en önemlisi, mal ihracat ve ithalatının yer aldığı Dış Ticaret İşlemleri dir (Ertürk, 2001: 438). Ancak, bazen ülkelerin Dış Ticaret Dengesi pozitif olduğu halde, Cari İşlemler açığı oluştuğu ya da Dış Ticaret Dengesi sürekli olarak açık verdiği halde Cari İşlemler ve hatta Ödemeler Dengesi fazlası oluştuğu görülebilmektedir. Aradaki bu fark, genellikle Cari İşlemler Hesabının ikinci önemli kalemi olan Hizmetler Dengesinden kaynaklanmaktadır (Barda ve Alkin, 1967: 168). Burada muhasebeleştirilen kalemler içinde (TCMB, 2008a: 15 17); - Taşımacılık (navlun, uluslararası yolcu ve bagaj taşıma işlemleri, vb.) - Turizm (dış turizm gelir ve giderleri), - İnşaat (yurt içinde yerleşik inşaat şirketlerinin yurt dışında gerçekleştirdikleri inşaat hizmetleri ile ilgili gelirler), Number 24,

5 Onur Gülbahar - Sigorta (navlun sigortası, yurt dışında yerleşik kişilerle gerçekleştirilen diğer sigorta ve reasürans işlemleri), - Finansal hizmetler (yerleşikler ile yerleşik olmayanlar arasında gerçekleştirilen finansal aracılık ve yardımcı hizmetler), - Diğer ticari hizmetler (mal ticareti nedeniyle sağlanan veya ödenen komisyon vb. gelir ve giderler), - Resmi hizmetler (diplomatik, hükümet dış teşkilat hizmet gelir ve giderleri) ve - Diğer hizmetler (posta, kurye, telekomünikasyon hizmetleri, telif hakkı ve lisans ücretleri, vb.) yer almaktadır. Bu hesaptaki üçüncü önemli kalem ise, çalışanların ücretleri, doğrudan yatırım, portföy yatırımları ve diğer yatırımlardan elde edilen gelir ve ödenen tutarlardan oluşan Gelir Dengesi dir. Cari İşlemler Hesabının son ana kalemi olan Cari Transferler de, karşılıksız bağış, hibe vb. resmi transferlerle, işçi havaleleri ve diğer transferleri kapsamaktadır (TCMB, 2008a: 5). Sermaye ve Finans Hesapları ise, iki ana kalemden oluşmaktadır. Sermaye işlemleri, genellikle bir ülkedeki yerleşiklerin diğer ülkelerde yaptıkları fiziki yatırımlar (üretim tesisi, bina arazisi vb.) (Seyidoğlu, 2001: 393), patent yayımlama hakkı gibi maddi olmayan varlıklar ve göçmen transferlerinden oluşmaktadır. Finansal işlemler ise, kısa ve uzun vadeli uluslararası sermaye akımlarını içermektedir. Bunlar da, doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları, finansal türevler, diğer yatırımlar (krediler, mevduat hesapları, vb.) ve rezerv varlıklar (döviz, parasal altın, IMF rezervleri, SDR, vb.) şeklinde alt kalemlere ayrılmaktadır (TCMB, 2008a: 6 9; Seyidoğlu, 2001: 393). Ödemeler Dengesinin son hesabı olan Net Hata ve Noksan, bilançoyu muhasebe kayıtları anlamında denkleştirmek amacıyla kullanılan ve tek bir kalemden oluşan hesaptır (Seyidoğlu, 2001: 397). III. Turizmin 1980 Sonrası Dönemde Türkiye nin Cari İşlemler Dengesindeki Yeri 1980 li yıllardan itibaren ülkemizde turizmin Cari İşlemler Dengesi içindeki seyri, belirlenen hedef ve politikaların uygulanmasıyla ilgilidir. Bu açıdan, Kalkınma Planlarında turizmin yeri ve yapılan düzenlemeler öne çıkmaktadır. Turizm, ekonomik gelişme için 1980 lerden itibaren itici bir güç ve iktisat politikalarının önemli bir parçası haline gelmiştir (Unur, 2000: 10) yılında çıkarılan Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu ile 1982 yılında çıkarılan Turizmi Teşvik Kanunu, hem Türk turizminin gelişmesine verilen önemi yansıtmış, hem de ülkemizin bir turizm ülkesi haline gelmesini sağlamıştır yılında çıkarılan kanunla Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB) kurulmuş ve seyahat acentaları ile ilgili düzenlemeler yapılmıştır. Turizmi Teşvik Kanunu ile de, turizmin özellikle belli bölgelerde (Akdeniz gibi) geliştirilmesi için yatırımların özendirilmesi yolunda vergi indirimleri, vergi muafiyetleri, düşük faizli krediler, hibeler gibi birçok kolaylık getirilmiştir yıllarını kapsayan 4. Beş Yıllık Kalkınma Planında, turizm gelirlerinin, turist sayısının, turistik yatak kapasitemizin ve konaklama tesisi yatırımlarının artırılması hedeflenmiş; kitle turizminin öne çıkarılması, kamu ve özel sektör turizm yatırımlarının özendirilmesi ve turizm eğitimine önem verilmesi gibi politikalar benimsenmiştir (DPT, 1979: ). 5. Planda ( ), bir önceki planın hedef ve politikalarına ek olarak, turizmin çeşitlendirilmesi ile Balkan ve Üçüncü Dünya Ülkeleriyle turistik ilişkilerin geliştirilmesi politikaları belirlenmiştir (DPT, 1985: 120) yıllarını kapsayan 6. Planda, ek olarak turizm istihdamının eğitimli ele 158

6 Turizmin Türkiye de 1980 Sonrası Dönemde Cari İşlemler Dengesine Etkisi manlar ile artırılması, kaliteli alt ve üstyapı yatırımlarının artırılması, charter taşımacılığının ve yerli seyahat acentalarının ilerlemesi, turizm sezonunun uzatılması, doğal güzelliklerin ve kültürel değerlerin korunarak turizme açılması politikaları hedeflenmiştir (DPT, 1989: ). 7. Planda ( ), talebe bağlı olarak küçük ölçekli işletmelerin gelişmesi ve KOBİ statüsünde değerlendirilmeleri, hizmet kalitesinin yükseltilmesi ve sektörle ilgili çeşitli yasal düzenlemelerin yapılması öngörülmüştür (DPT, 1995: ) yıllarını kapsayan 8. Planda, turizm sektörünün sağlam bir yapıya kavuşturulması, turizmin tüm yıla yayılması ve turizm alanlarının genişletilmesi, sürdürülebilir turizm gelişimi gibi politikalar ek olarak belirlenmiştir (DPT, 2000: ). 9. Planda ( ) ise, varış noktası (destinasyon) yönetimine ağırlık verilerek alternatif turizm türlerinin geliştirilmesi, sağlık hizmetleri turizminin desteklenmesi amaçlanmıştır (DPT, 2006: 81 82). 9. Beş Yıllık Kalkınma Planı Turizm Özel İhtisas Komisyonu Raporunda yer alan amaçlar arasında; turist sayısının artırılması yanında kişi başına düşen geliri yükseltmek, sürdürülebilir ve karşılaştırmalı rekabet üstünlüğüne uygun turizm çeşitlerini geliştirmek, firma karlılığı yanında ekonomik faydayı gözetmek, seyahat sektöründeki eğilimleri takip ederek yeni ürünler ve yeni kaynaklar yaratmak ön plana çıkmaktadır (DPT, 2007: vii viii). Yukarıda kısaca değinilen politikaların bir kısmı planlandığı dönemlerde uygulanabilirken, büyük bir bölümünün uygulaması gecikmiştir. Uygulanan politikaların etkisiyle 1980 ve sonrasında ülkemizin turizm gelir gider dengesini yansıtan Tablo 1 e göre, günümüze kadar bu denge gelir yönünde artan bir seyir izlemektedir yılında net turizm geliri 212 milyon USD dolayında iken, 1985 te ilk kez 1 milyar USD yi aşmıştır yılında 2 milyarı aşarak 2,7 milyar USD dolayında gerçekleşen ülkemiz net turizm geliri, 1993 te 3 milyar USD yi, 1995 te 4 milyar USD yi, 1997 de 6 milyar USD yi geçmiştir yılında turizm gelir gider dengesi 8 milyar USD nin üzerinde fazla vermiş, bu rakam 2002 de 10 milyar USD yi, 2005 te ise 15 milyar USD yi geçmiştir. Net turizm gelirleri bakımından ülkemiz bugün dünyada üst sıralardadır. Turizm gelir ve giderlerimizin seyrine bakıldığında (Tablo 1), 1984 yılında hem gelir hem de giderlerin bir önceki yıla göre %100 den fazla arttığı görülmektedir. Bunun nedenleri, 24 Ocak 1980 kararları ile döviz alış ve satışının serbestleşmesi, yurt dışına çıkışların serbest bırakılması ve yolcuların beraberinde götürebilecekleri döviz miktarının artması olarak öne çıkmaktadır (Şahin, 2007: 419). 1985, 1987, 1988, 1992 ve 1997 deki hızlı artışlar sonunda 8 milyar USD yi aşan turizm gelirleri, Çernobil nükleer kazası ve Akdeniz de Libya ABD gerginliğinin yaşandığı 1986 daki %18 lik azalış ve 1.Körfez Krizinin damgasını vurduğu 1991 yılındaki %18 lik azalış dışında her yıl artmıştır Güneydoğu Asya ve 1998 Rusya mali krizleri dolayısıyla sektörün büyüme hızı yavaşlarken, 1999 yılında meydana gelen 17 Ağustos ve 12 Kasım depremlerinin etkisiyle o yıl turizm gelirleri %33,4 oranında azalmıştır yılları arasında ise %11 ile %47 arasında sürekli artışlar meydana gelmiştir yılında başlayan 2.Körfez Krizinin etkisiyle turist sayısında azalma olsa da, 2003 yılından itibaren gurbetçilerimizin Türkiye de yaptıkları seyahat ile ilgili harcamaların turizm geliri olarak kaydedilmeye başlanması, turizm gelirlerinin artmaya devam etmesini sağlamıştır (Şahin, 2007: 420). Ancak, 2006 yılında yaşanan ulusal ve ülkemizi etkileyen uluslararası olumsuzluklar (kuş gribi, İsrail Lübnan savaşı vb.) nedeniyle turizm gelirleri %7 oranında azalmıştır. Number 24,

7 Onur Gülbahar Yıllar Turist Sayısı Tablo 1. Turizm Gelir Gider Dengesi ( ) (USD) Turizm Geliri (x1000) Artış Oranı (%) Turist Başına Gelir Turizm Gideri (x1000) Artış Oranı (%) Gelir Gider Dengesi (x1000) , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , Kaynak: TÜİK, 2008a: 398. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2008a; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2008b den derlenmiştir. Turizm giderlerimiz ise 1980 yılından günümüze artış yönünde, ancak dalgalı bir seyir izlemiş, 1980 yılında 115 milyon USD düzeyinden 2007 yılında 3,3 milyar USD ye kadar yükselmiştir yılındaki %20 lik azalış, 1999 yılındaki depremlerin neden olduğu %16 lık azalış, 2006 yılında oraya çıkan iç ve dış sorunların gelirleri düşürmekle kalmayıp yurt dışına çıkışları da etkilemesi sonucu %4,5 lik azalış dikkati çekmektedir ve 1982 yıllarında çıkarılan iki kanunun da etkisiyle, ülkemize gelen turist sayısı 1980 de 1 milyon dolayında iken 1985 yılında 2 milyonun üzerine yükselmiştir lı yıllarda uygulanan yatırım teşvikleri ve kitle turizmine verilen önem sonucunda turist sayısı 1990 yılında 5,4 milyon iken, 2000 yılında 10 milyonu aşmıştır. Özellikle 1990 ların sonu ve 2000 li yılların başından itibaren artan talep doğrultusunda giderek yaygın bir şekilde uygulanan herşey dahil sistem ve Kalkınma Planlarında yer alan politikaların uygulanması ile birlikte turist sayısı 2007 yılında 23,3 milyona yükselmiştir. Turizm gelirlerimiz ise 1990 yılında 3,2 milyar USD dolayında iken 2007 de 18,5 milyar USD ye yaklaşmıştır. Turist başına gelire bakıldığında, 2003 yılında 950 USD ye yaklaşılmış, daha sonraki yıllarda gitgide azalarak 2007 yılında 800 USD nin altına inmiştir (Tablo 1). 160

8 Turizmin Türkiye de 1980 Sonrası Dönemde Cari İşlemler Dengesine Etkisi Turizm gelirlerinin GSMH ya oranının yıllar içindeki gelişimi incelendiğinde (Tablo 2), 1980 de %0,6 olan pay, 1980 lerin sonunda %2 yi aşmış, 1990 lı yıllarda %2 ile %4 aralığında dalgalı bir gelişim izlemiş, 2001 yılında %7 ye kadar çıkmış ve daha sonra her yıl azalarak 2006 yılında %4,2 ye kadar inmiştir. Tablo 2 ye göre, ihracat gelirleri 1980 yılında 2,9 milyar USD iken ertesi yıl %61,6 lık büyük artışla 4,7 milyar USD ye ulaşmıştır. 1983, 1986 ve 1989 yıllarındaki küçük azalmalar dışında hızlı artışlar yansıtan ihracat, 1990 yılında 13 milyar USD düzeyine ulaşmıştır yılına gelindiğinde ihracat gelirleri 27,8 milyar USD olarak gerçekleşmiş, %16 34 arasında yıllık artışlarla 2007 yılında ilk defa 100 milyar USD sınırını aşarak 107,3 milyar USD ye ulaşmıştır. Turizm gelirleri ihracat gelirleriyle karşılaştırıldığında ise, 1980 yılında turizm gelirinin ihracat içindeki payı %11 seviyesinde iken, 1990 da %25 e ulaşmış, 1990 lardan günümüze kadar %20 lerden %33 e kadar yükselmiştir yılından itibaren turizm gelirlerinin ihracat gelirlerine oranı düşmeye başlamış, 2007 yılında ihracatımızın hızlı bir artış yaşaması ile %17,24 olarak gerçekleşmiştir. Tablo 2. Turizm Gelirlerinin GSMH ve İhracata Oranı ( ) Yıllar Dış Turizm Geliri (x1000$) GSMH* (milyon $) Turizm Geliri / GSMH Oranı (%) İhracat (x1000$) Artış Oranı (%) Dış Turizm/İhracat Gelir Oranı (%)** ,3 0, ,7 11, ,2 0, ,6 8, ,0 0, ,2 6, ,5 0, ,3 7, ,5 1, ,5 11, ,6 2, ,6 18, ,0 1, ,3 16, ,0 2, ,7 16, ,0 2, ,4 20, ,0 2, ,3 21, ,0 2, ,5 24, ,0 1, ,9 19, ,0 2, ,2 24, ,0 2, ,3 25, ,0 3, ,0 23, ,0 2, ,5 22, ,0 3, ,3 25, ,0 4, ,1 30, ,0 3, ,7 28, ,0 2, ,4 19, ,0 3, ,5 27, ,0 6, ,8 32, ,0 6, ,1 33, ,0 5, ,0 27, ,0 5, ,7 25, ,0 5, ,3 24, ,0 4, ,4 19, ,4 17,24 (*) Cari Fiyatlarla (**) Dış Turizm / İhracat Gelir Oranı hesaplanmıştır. Kaynak: TÜİK, 2008a: ; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2008c: 8; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2008d; TUİK, 2008b; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2008e. Number 24,

9 Onur Gülbahar 1990 lardan sonra turizm, Türk ekonomisi açısından daha fazla gelir getiren bir endüstri haline gelmiştir (TÜRSAB, 2002). Dokuzuncu BYKP Turizm Özel İhtisas Komisyonu Raporu na göre, öngörülen teşviklerin sağlanması durumunda Türkiye nin 2010 yılında 22 milyar USD ve 2020 yılında da 54,2 milyar USD turizm geliri elde edeceği tahmin edilmektedir. Aynı rapora göre yabancı ziyaretçi sayısının 2010 yılında 26 milyon ve 2020 de ise 39,5 milyon düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir (DPT, 2007: 98). Tablo 3 e göre, 1980 de 7,9 milyar USD olan ithalat rakamı dalgalı bir seyir izlemiş, giderek artmıştır yılında 22,3 milyar USD, 2000 de 54,5 milyar USD olarak gerçekleştikten sonra özellikle 2002 yılından itibaren her yıl hızlı artışlarla yeni rekorlar kırarak 2007 yılında 170 milyar USD yi aşmıştır. Tablo 3. Turizm Giderlerinin İthalata Oranı ( ) Yıllar Turizm Gideri (USD x1000) Artış Oranı (%) İthalat (USD x1000) Artış Oranı (%) Dış Turizm/İthalat Gider Oranı (%)* , ,02 1, , ,95 1, , ,02 1, , ,44 1, , ,48 2, , ,45 2, , ,10 2, , ,49 3, , ,25 2, , ,16 3, , ,22 2, , ,63 2, , ,67 3, , ,67 3, , ,93 3, , ,46 2, , ,17 2, , ,31 3, , ,43 3, , ,43 3, , ,01 3, , ,04 4, , ,53 3, , ,50 3, , ,67 2, , ,72 2, , ,53 1, , ,84 1,92 * Dış Turizm / İhracat Gelir Oranı hesaplanmıştır. Kaynak: TÜİK, 2008a: 398; TÜİK, 2008b. T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2008a dan derlenmiştir. Dış turizm giderlerinin ithalata oranına bakıldığında (Tablo 3), 1980 sonrası dönemde turizm giderleri ithalat harcamalarının %1,16 sı ile %4,2 si arasında gerçekleşmiştir yılında %1,45 olan bu oran, 1990 da %2,33 düzeyinde olmuştur Kasım ve 2001 Şubat krizlerinin etkisiyle ithalatın %24 azalmasına karşın düşmeyen turizm giderlerimiz, bu dönemde ithalatın %4,2 si olan en yüksek oranına ulaşmıştır. 162

10 Turizmin Türkiye de 1980 Sonrası Dönemde Cari İşlemler Dengesine Etkisi Daha sonra, ithalatın hızlı artışına ulaşamayan turizm giderlerinin ithalata oranı giderek azalmış, 2006 daki dış turizmi olumsuz etkileyen olayların da etkisiyle, 2007 yılında %1,92 seviyesine gerilemiştir yılından günümüze kadar 24 yıl boyunca turizmin Cari İşlemler hesabındaki seyrini gösteren Tablo 4 e göre, arasında kalan 6 yıl dışında sürekli cari açık meydana gelmiştir yılında 1,4 milyar USD olan cari açık, 1990 da 2,6 milyar USD olarak gerçekleşmiş, 1995 te 2,3 milyar USD, 2000 yılında ise 9,9 milyar USD olmuştur. Yıl I. Cari İşlemler Hesabı Tablo 4. Türkiye nin Cari İşlemler Hesabı ve Turizm ( ) (Milyon ABD Doları) A. Dış Ticaret Dengesi 1. Genel Mal Ticareti 2. Parasal Olmayan Altın 3. Limanlarda Sağlanan Mallar B. Hizmetler Dengesi 1. Taşımacılık 2. Turizm 3. İnşaat Hizm. 4. Diğer Hizm. C. Gelir Dengesi D. Cari Transferler Kaynak: TCMB, 2008b yılında 3,8 milyar USD fazla veren Cari İşlemler Hesabı, 2002 yılından itibaren tekrar cari açığa dönmüş ve o yıl 626 milyon USD olarak gerçekleşmiştir. Cari açık 2003 yılında 7,5 milyar USD ye, 2004 yılında 14,4 milyar, 2005 te 22,1 milyar, 2006 da 31,9 milyar ve 2007 yılında 37,7 milyar USD ye ulaşmıştır. Cari İşlemler Hesabını oluşturan alt hesap gruplarının en etkili olanı Dış Ticaret Dengesi olarak görünmektedir. Ülkemizde özellikle 2000 lerin başından itibaren cari açıkların artmasının en önemli sebebi, dış ticaret açığının giderek büyümesidir. Sürekli açık veren Dış Ticaret Dengesine karşın, Hizmetler Dengesi ve Cari Transferler sürekli fazla vermektedir. Hizmetler dengesinin en önemli kalemi ise, artan bir ölçüde fazla veren turizm dengesidir. Net turizm gelirleri, tablonun başlangıç yılı olan 1984 ten beri Hizmetler Dengesinin en büyük kalemi olmakla birlikte, özellikle 2003 yılından itibaren Hizmetler Dengesi fazlasının üzerinde gerçekleşmektedir yılında Number 24,

11 Onur Gülbahar 271 milyon USD fazla veren turizm dengesi, 1990 da 2,7 milyar, 1995 te 4 milyar, 2000 de 5,9 milyar USD fazla vermiş, 2005 yılında 15,3 milyar USD ile bugüne kadarki en üst seviyesine ulaşmıştır (Tablo 4). Turizm gelirlerinin Cari İşlemler Dengesinde ortaya çıkan dış ticaret açıklarını karşılayabilme performansına bakıldığında ise, Tablo 5 e göre, 1985 yılında turizm gelirimizin dış ticaret açığının %43,8 ini karşılayacak düzeyde olduğu görülmektedir. Dalgalı bir seyir izleyen bu performans, 1988 de %88,1 e çıkmakta, sonraki yıllarda da iniş çıkışlar kaydederek 2001 yılında en yüksek seviyesine (%100) ulaşmaktadır. Daha sonra ise düşüşe geçmektedir yılında, turizmin dış ticaret açıklarını kapama payı %29,4 olarak gerçekleşmiştir. Tablo 5: Turizm Gelirlerinin Dış Ticaret Açıklarını Kapama Payı ( ) Yıllar Turizm Geliri (bin $) Dış Ticaret Açığı (DTA) (bin $) Turizm Gelirinin DTA Kapama Payı (%) , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,4 Kaynak: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2008f; TUİK, 2008b. Yukarıda yer alan iki tablodan (Tablo 4 ve Tablo 5) çıkarılabilecek bir başka sonuca göre, net turizm gelirlerimiz artan bir eğilimle son yıllarda dünya sıralamasında üçüncülüğe yükselmesine rağmen, dış ticaret açıklarının çok büyük boyutlara ulaşması nedeniyle cari açığın büyümesini engelleyememektedir. Bugün itibariyle turizm gelirlerimizin cari açığı kapatabilmesi için 60 milyar USD dolayında gerçekleşmesi gerekmektedir. Sonuç Turizm, özellikle gelişmekte olan ve turizm altyapısına sahip ülkeler için çok önemli bir döviz kaynağıdır. Bunun bilincinde olan ülkeler, ekonomik faaliyetler arasında turizmi de geliştirmek üzere çalışmaktadırlar. Sanayi ve hizmet üretimi yeterli olmayan, dolayısıyla mal ve hizmet ihracatı yeteri kadar gelişmeyen, ithalata bağımlı üretim yapan ülkeler, dış ticaret açıklarını kapatmak için dış turizmi bir kurtarıcı olarak görmektedirler. Sanayi sektörünün yeteri kadar gelişmediği ülkeler, doğal ve kültürel altyapının turizm faaliyetleri için yeterli olduğu düşüncesiyle, turizme uygun alanlarda plansız bir şekilde bu sektörü geliştirmeye çalışmaktadırlar. Önceleri, sanayi sektöründe olduğu kadar yatırıma ihtiyaç duymayan ve yüksek getiriye sahip olan turizm sektörü, ekonomik olarak cazip görünmüştür. Ancak, gerekli alt ve üstyapı, eğitim, planlama gibi faaliyetlere önem vermeyen ülkelerde turizmin geliştirilmesi birçok sıkıntıyı beraberinde getirmiştir. Dünya turizm pazarında üst sıralarda yer alan ve bir turizm ülkesi olarak kabul edilen Türkiye, sahip olduğu eşsiz doğal, tarihi, kültürel varlıklarını değerlendirmeyi hedeflemiş, özellikle 1980 lerdeki dışa açılma politikası ve sektörü teşvik edici düzenlemeler yardımıyla, turizmde hızlı bir yükseliş trendi yakalamıştır. Gerçekten de, 164

12 Turizmin Türkiye de 1980 Sonrası Dönemde Cari İşlemler Dengesine Etkisi günümüzde dünya turizm pazarında rekabet ettiğimiz Batılı ülkeler bugünkü seviyelerine yaklaşık bir asırda ulaşmışken, ülkemiz yılda ilk 10 ülke arasına girmiştir. Bu hızlı yükselişin sağlam bir altyapı oluşturulmadan gerçekleştiği ve birçok sorunu da beraberinde getirdiği şeklindeki görüşlerin yanı sıra, Türkiye nin turizm endüstrisinde ilerlemiş ülkelerin tecrübelerinden faydalandığı yönünde görüşler de bulunmaktadır. Esasen, ülkemiz Kalkınma Planlarında yer alan turizm eğitimi, turizmin çeşitlendirilmesi, sektörle ilgili yasal düzenlemelerin yapılması, sürdürülebilir turizm gelişimi ve alternatif turizm türlerinin geliştirilmesi gibi politikaların uygulanması planlandığı dönemlerde gerçekleşmemiş ve bugün bile bu uygulamalar yetersiz düzeyde kalmıştır. Yine, Planlarda yer alan yatak kapasitesi ve konaklama tesisi yatırımları ile ilgili hedefler doğrultusunda yasal düzenlemeler yapılmış, böylece hızlı ve plansız bir yapılaşmayla turistik arz artırılmıştır. Bunun olumsuz etkileri üzerine, doğal güzelliklerin ve kültürel değerlerin korunarak turizme açılması politikası benimsense de, hızlı yapılaşmanın yarattığı tahribat durdurulamamıştır lere gelindiğinde, uygulanan dışa açılma politikaları, sektörün atılım yapmasına yönelik çıkarılan kanunlar ve yapılan düzenlemeler sonucunda, Türk turizminin gelişmesi her ne kadar hızlı ve plansız bir şekilde gerçekleşmiş ve sürdürülebilir olmaktan uzak kalmışsa da, 1980 lerin sonunda turist sayısı beş kat, turizm gelirleri ise on kat artmıştır lı yıllarda, Kalkınma Planlarda yer verilen yatırımların teşviki ve kitle turizminin geliştirilmesi politikaları doğrultusunda yapılan çalışmalar, turizm gelirlerinin yaklaşık 2,5 kat artmasını sağlamıştır. On yılı kapsayan bu artışın 1980 li yıllara göre düşük gerçekleşmesinin sebepleri arasında, bölgesel ve ulusal felaketlerin yaşandığı 1991 ve 1999 yıllarında gerçekleşen büyük gelir azalışları öne çıkmaktadır. Turist sayısının artırılması hedefi ve kitle turizminin öne çıkarılması politikası doğrultusunda 1990 ların sonu ve 2000 lerin başında ülkemizde uygulanmaya başlanan herşey dahil pansiyon türü, Avrupa ve Rusya Federasyonundan gelen turistlerin yoğun talebi doğrultusunda yabancı tur operatörlerinin zorlamasıyla en küçük konaklama tesislerine kadar indirgenmiş durumdadır yılından itibaren gurbetçilerimizin seyahat harcamalarının turizm gelirlerine eklenmesinin etkisi bir yana, 2000 li yıllarda turist sayısının ve turizm gelirlerinin hızla artmasının sebepleri arasında, bu sistemin yaygın şekilde uygulanması sayılabilir. Dünyada sejour olarak adlandırılan deniz güneş kum turizminin yaygın olduğu dönemde Türkiye çok fazla dikkati çekmezken, son yıllarda gelişmeye başlayan kongre turizmi, kültür turizmi, etnik turizm gibi faaliyetler açısından çok önemli bir ülke konumuna gelmiştir. Gerek çeşitli kuruluşlar tarafından, gerekse spor ve sanat dallarında elde edilen başarılar yoluyla etkili dış tanıtımın yapılması, ülkeye gelen turistleri ve dolayısıyla turizm gelirlerini artıran diğer bazı etkenlerdir. Yukarıda ana hatlarıyla yansıtılmaya çalışılan gelişmeler ışığında, Türk turizminin cari açığı azaltabilme gücünün yükselmesi için yapılması gerekenlerden bazıları, öneriler şeklinde aşağıda yer almaktadır. Çalışmada görüldüğü üzere, Türkiye nin turizm gelirlerinin ihracata oranı %20 ler düzeyinde, GSMH ya oranı ise %4 5 dolayındadır. Bu oranların, özellikle turizm pazarında rekabet edilen gelişmiş ülkelerde çok daha düşük olması, Türk turizminin söz konusu ülkelerden daha ileri olduğunu değil, diğer sektörlerde çok geride olduğunu göstermektedir. Dış turizm dengesinin cari açıkları azaltabilmesi için turizm Number 24,

13 Onur Gülbahar gelirlerinin giderlerden çok daha hızlı yükselmesi gerektiği açıktır. Bu doğrultuda amaç, turizm gelirlerini artırmak olmalıdır, ancak söz konusu gelişmenin ulusal ve uluslararası krizlerden etkilenmeyecek, hatta krizlerin etkilerini azaltacak sağlam temellere oturtulması ve sürdürülebilir kılınması gerekmektedir. Ülke turizmini olumsuz etkileyen kriz dönemlerinden çıkmak için başvurulan fiyat indirimleri, krizin atlatılmasının ardından alıcıların tekrar bir artışı kabul etmemeleri sonucu uzun vadede sektörü daha fazla sıkıntıya sokmaktadır. Bu bakımdan, rekabetin fiyat kırma ile değil, hizmet kalitesini artırma gibi tedbirlerle sürdürülmesi gerekir. Cari açığı azaltmada önemli bir role sahip olan turizm gelirlerini artırmak için, dünyada en fazla turizm harcaması yapan ülkelerden turist çekmenin doğru bir yol olabileceği akla gelmektedir. Turizm gideri en yüksek ülke olan Almanya, yıllardır Türkiye ye en çok turist gönderen ülke konumundadır. En fazla turizm harcaması yapan ikinci ülke olan İngiltere nin Türkiye ye turist gönderen ülkeler arasında üçüncü sırada olduğu, Almanlardan sonra en fazla Türkiye yi ziyaret eden Rusların ise harcama sıralamasında dokuzuncu olduğu görülmektedir. Bu üç ülke dışında en fazla turizm harcaması yapan ülkelerden Türkiye ye gelen turist sayısı oldukça azdır. ABD, Fransa, Çin, İtalya, Japonya, Kanada ve Güney Kore gibi yüksek düzeyde turistik harcama yapan ülkelerden mümkün olduğu kadar çok turist çekmek gerekir. Turistik seyahatlerin gerçekleşebilmesinin en önemli şartlarından biri ulaşımın yeterli olmasıdır ki, Türkiye hem konum itibariyle kolay ulaşılabilecek bir yerdedir, hem de özellikle havayolu açısından tarifeli ve charter taşımacılığın geliştiği bir ülkedir. Turistik seyahatler açısından önemli bir diğer şart ise güvenliktir. Türkiye nin turist girişlerini artırması için, gerek yurt içinde terörle mücadelede, gerek bulunduğu bölgede barış ortamını sağlamada aktif ve güçlü olması gerekmektedir. Herşey dahil sistemin ülkemizde yaygınlaşması ile turist sayısı artmakta, ancak kişi başına turizm gelirleri yıldan yıla azalmaktadır. Bunun sebebi, herşey dahil sistemi uygulamak zorunda bırakılan ve aynı zamanda kar etmek isteyen tesislerin maliyetlerini kısmak için kaliteden ödün vermeleri, bunun sonucunda da Türkiye hakkında yurt dışında ucuz ülke imajının yerleşmesi ve kaliteli turistin kaybedilmesidir. Turist başına harcamaların tekrar yükselmesi için, para harcayan kaliteli turistin yeniden kazanılması gerekmektedir. Bu sistemin uygulanması konusunda konaklama tesislerini zorlayan yabancı tur operatörlerine karşı sektörün güçlü bir yapıya kavuşturulması şarttır. Sektörün bu ve diğer konulardaki problemlerine önem verilmeli, çözüm için gerekli önlemler alınmalıdır. Ancak, turist sayısını artıran herşey dahil sistemin kaldırılması yerine kaliteden ödün vermeden yürütebilecek tesislerde uygulanmasına izin verilmeli, bunun yanında kaliteli turisti çekmek üzere tanıtım, turizm eğitimi, modern üstyapı yatırımları gibi faaliyetlere ağırlık verilmelidir. Turizm faaliyetleri, dünyada yaşanan gelişmelere uygun olarak yönlendirilmelidir. Örneğin, son yıllarda dünya gündemini meşgul eden küresel ısınma sorunu nedeniyle turizm bölgelerinin yer değiştirmesi beklenmektedir. Bu gelişmeler Türkiye deki kıyı turizmini Akdeniz den Karadeniz e kaydırabilir. Dolayısıyla, hem bu tür konjonktürel değişimlerin gerçekleşeceği, hem de talebin artacağı ve çeşitleneceği düşüncesiyle yeni turizm alanlarının oluşturulması gerekecektir. Yeni alanlar, gerekli alt ve üst yapı yatırımlarıyla planlı bir şekilde geliştirilirken, plansız bir şekilde kullanıma 166

14 Turizmin Türkiye de 1980 Sonrası Dönemde Cari İşlemler Dengesine Etkisi açılmış olan mevcut turizm alanları ise rehabilite edilmelidir. Bunun yanında, dünyadaki gelişmeler sonucu ortaya çıkan fırsatlar değerlendirilmelidir. Gün geçtikçe önem kazanan kültür turizmi, etnik turizm gibi turizm faaliyetleri açısından çok büyük bir avantaja sahip olan Türkiye, kültürel altyapısını öne çıkararak ve geliştirerek bu durumu büyük bir döviz girdisine çevirebilir. Yükselen bir başka değer olan kongre turizmi ile ilgili ise, İstanbul Sütlüce Kongre Merkezi, Kuşadası Kongre Merkezi gibi yatırımlar artırılmalı ve kısa sürede faaliyete geçirilmelidir yılında İstanbul da düzenlenecek Su Forumu ve IMF Dünya Bankası Kongresi gibi büyük organizasyonların başarıyla gerçekleştirilmesiyle, bu alanda da Türkiye ye olan talep artacaktır yılında Avrupa Kültür Başkenti ilan edilen İstanbul, elde ettiği avantajı çok iyi değerlendirmeli, alt ve üst yapı hazırlıkları, çeşitli kültürel faaliyetler ve tanıtım faaliyetleri ile o yıl ulaşılacak talebin artarak devam etmesini sağlamalıdır yılında Erzurum da düzenlenecek Üniversitelerarası Kış Oyunları, bu bölgemizde dağ ve kış turizminin geliştirilmesi için çok önemli bir fırsat olarak görülmelidir yılından itibaren Türk turizminin gelişimi ile ilgili karşılaştırmalı verilerde de görüldüğü üzere, turizm Cari İşlemler Dengesine çok önemli bir katkı sağlamaktadır. Buna rağmen, Dış Ticaret Dengesinin her geçen yıl daha büyük açık vermesi nedeniyle, dış turizm hesabından elde edilen fazla cari açığın kapatılmasına yetmemektedir. Yine de Türkiye, dış ticaret açığının meydana getirdiği zararı turizm ile hafifletmektedir. Dış turizmden elde edilen gelirdeki artışın hızlanarak sürmesiyle, cari açıkların kapatılması olasılığı her geçen yıl daha da artacaktır. KAYNAKÇA - Bahar, O. ve Kozak, M. (2006), Turizm Ekonomisi, Detay Yayıncılık, Yay.No.159, Ankara. - Barda, S. ve Alkin, E. (1967), Dış Ticaret Teorisi, İÜ İktisat Fakültesi Yayını, İstanbul. - Çeken, H. (2003), Küreselleşme, Yabancı Sermaye ve Türkiye Turizmi, Değişim Yayınları, İstanbul. - Dinçer, M.Z. (1993), Turizm Ekonomisi ve Türkiye Ekonomisinde Turizm, Filiz Kitabevi, İstanbul. - DPT. (1979), Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı ( ), Yay.No: DPT 1664, Ankara. - DPT. (1985), Beşinci Beş Yıllık Kalkınma Planı ( ), Yay.No: DPT 1974, Ankara. - DPT. (1989), Altıncı Beş Yıllık Kalkınma Planı ( ), Yay.No: DPT 2174, Ankara. - DPT. (1995), Yedinci Beş Yıllık Kalkınma Planı ( ), Ankara, (Çevrimiçi), dpt.gov.tr/plan/plan7.pdf, DPT. (2000), Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı ( ), DPT Yayınları, Ankara. - DPT. (2006), Dokuzuncu Kalkınma Planı ( ), Ankara, (Çevrimiçi), gov.tr/plan/plan9.pdf, DPT. (2007), Dokuzuncu Kalkınma Planı Turizm Özel İhtisas Komisyonu Raporu, Ankara, (Çevrimiçi), oik679.pdf, Ertürk, E. (2001), Uluslararası İktisat, 2.Baskı, Alfa Yayınları, İstanbul. - İçöz, O. (2005), Turizm Ekonomisi, 3.Bası, Turhan Kitabevi, Ankara. - İlkin, A. ve Dinçer, M.Z. (1991), Turizm Kesiminin Türk Ekonomisindeki Yeri ve Önemi, TOBB Yayın No: 217, Ekonomik ve Sosyal Sorunlar Çözüm Önerileri Dizisi: 2, İstanbul. - Kar, M. ve diğerleri. (2004), Turizmin Ekonomiye Katkısı Üzerine Ampirik Bir Değerlendirme, Akdeniz Ün. İ.İ.B.F. Dergisi, S:8, Antalya, Orhon, E. (1977), Turizmin Kalkınmadaki Fonksiyonu, Ankara. - Özkök, F.G. (2008), Az Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerde Turizmin Ekonomik Etkileri, Ekin Yayınları, Bursa. - Seyidoğlu, H. (2001), Uluslararası İktisat Teori Politika ve Uygulama, Geliştirilmiş 14.Baskı, Güzem Yayınları, İstanbul. - Şahin, H. (2007), Türkiye Ekonomisi, 9.Baskı, Ezgi Kitabevi Yayınları, Bursa. Number 24,

15 Onur Gülbahar - T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2008a), Turizm Geliri ve Gideri, GSMH ve GSYİH, İhracat ve İthalat ile Ortalama Harcamalar, (Çevrimiçi), Goster.aspx?F6E10F CFF3948C44161D1F 3EAC33ECC96EA79FF5C, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2008b), Yıllarındaki Turizm Gelir Giderleri, (Çevrimiçi), Goster.aspx?F6E10F CFF3948C44161D1F 3EAC33ECC96EA79FF5C, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2008c), Giriş Çıkış Yapan Yabancı ve Vatandaşlar Haziran 2008, (Çevrimiçi), Tempdosyalar/ Haziran2008haberbulte ni.pdf, T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2008d), Yıllarındaki Turizm Gelir Giderleri (Aylık), (Çevrimiçi), T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2008e), Turizm Gelirlerinin GSMH İçindeki Payı, (Çevrimiçi), T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. (2008f), Turizm Gelir Gider Dengesi ve Ortalama Harcama, (Çevrimiçi), TCMB. (2008a), Ödemeler Dengesi İstatistikleri Tanım ve Türkiye Uygulaması, (Çevrimiçi), df TCMB. (2008b), Ödemeler Dengesi İstatistikleri, (Çevrimiçi), odemedenge/tablo5.pdf, Tolungüç, A. (1992), Turizm Ekonomisi, Türkiye Ekonomisi Sektörel Gelişmeler, Türkiye Ekonomi Kurumu Yayını, Ankara. - Toskay, T. (1989), Turizm: Turizm Olayına Genel Yaklaşım, 3.Baskı, Der Yayınları, İstanbul. - TÜİK. (2008a), İstatistik Göstergeler, , (Çevrimiçi), gostergeler.pdf, TÜİK. (2008b), Yıllara ve Aylara Göre Dış Ticaret, (Çevrimiçi), HaberBultenleri.do?id=2013&tb_id=1, TÜRSAB. (2002), Turizmin Türkiye Ekonomisindeki Yeri, (Çevrimiçi), Unur, K. (2000), Turizmin Türkiye nin Ödemeler Dengesine Etkisinin Analizi, 9 Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C:2, S:3, (Çevrimiçi), dergi06/unur.html, Ünlüönen, K. ve diğerleri. (2007), Turizm Ekonomisi, Nobel Yayın Dağıtım, Yay.No: 1210, Mesleki ve Teknik Yayınlar Serisi No:16, Ankara. - Yağcı, Ö. (2007), Turizm Ekonomisi, 2.Baskı, Detay Yayıncılık, Yay.No: 63, Ankara. - Yarcan, Ş. (1996), Türkiye de Turizm ve Uluslararasılaşma, Boğaziçi Üniversitesi Yayınları, İstanbul. 168

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Aralık ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -7,5 Milyar doların üzerinde -8,322 milyar dolar olarak geldi. 2013 yılı cari işlemler açığı bir önceki yıla göre

Detaylı

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ekim ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi 2,9 Milyar dolar eksiyken, veri beklentilere paralel 2,89 milyar dolar açık olarak geldi. Ocak-Ekim arasındaki 2013 cari

Detaylı

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ 2014 OCAK SEKTÖREL YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri sektörü, ekonomiye döviz girdisi, yurt dışında istihdam imkanları, teknoloji transferi ve lojistikten ihracata

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ocak ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -5,2 Milyar doların altında -4,88 milyar dolar olarak geldi. Ocak ayında dış ticaret açığı geçen yılın aynı ayına göre

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

Cari açık ve finansmanı

Cari açık ve finansmanı Cari açık ve finansmanı I.GİRİŞ Cari açık ve finansmanı konusunun, 2011 yılında Türkiye Ekonomisindeki önemli gündem maddelerinden biri olacağı anlaşılıyor. 2010 yılında cari açık, 2009 a göre % 247,1

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 13 Ağustos Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı ikinci çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Detaylı

Turizm Ekim 2014. Özge YALÇIN - Mali Analiz. TSKB Araştırma

Turizm Ekim 2014. Özge YALÇIN - Mali Analiz. TSKB Araştırma Ekim 2014 Özge YALÇIN - Mali Analiz TSKB Araştırma Turizm sektörünün analizi amacıyla hazırlanmış olan bu rapor, Türkiye Sınai Kalkınma Bankası A.Ş. nin uzman kadrosunca güvenilir ola rak kabul edilen

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU Berlin Ekonomi Müşavirliği Temmuz 2011 1 İÇİNDEKİLER Yönetici Özeti...3 1. Almanya dan Türkiye ye Doğrudan Yatırım Hareketleri...4 2. Türkiye den

Detaylı

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi

Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Cam Sektörü 2013 Yılı Değerlendirmesi Temmuz 2014 1 Milyar $ I. Cam Sektörü Hakkında 80 yıllık bir geçmişe sahip olan Türk Cam Sanayii, bugün camın ana gruplarını oluşturan düzcam (işlenmiş camlar dahil),

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 15 Haziran Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ MAYIS ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 14 Temmuz Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı Mayıs verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman

BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman BÜRO, MUHASEBE VE BİLGİ İŞLEM MAKİNELERİ İMALATI Hazırlayan M. Emin KARACA Kıdemli Uzman 516 1. SEKTÖRÜN TANIMI Büro, muhasebe ve bilgi işlem makineleri imalatı ISIC Revize 3 ve NACE Revize 1 sınıflandırmasına

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ a. Sektörün Dünya Ekonomisi ve AB Ülkelerindeki Durumu Dünya mobilya üretimi 2010 yılında yaklaşık 376 milyar dolar olurken, 200 milyar dolar olan bölümü üretim

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013 2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013 Küresel Turizm Sektörü Dünya daki turist sayısı 2011 yılında bir önceki yıla göre % 4,6 ve 2012 de %4 artışla 1,035 milyar

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

EKONOMİK GÖSTERGELER

EKONOMİK GÖSTERGELER EKONOMİK GÖSTERGELER 1. özel SEKTÖRÜN YURTDIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİLER 2. HANE HALKI İŞGÜCÜ İSTATİSTİKLERİ 3. KISA VADELİ DIŞ BORÇLARIN GELİŞİMİ 4. SANAYİ ÜRETİM ENDEKSİ Dr. Adem KORKMAZ 1. ÖZEL SEKTÖRÜN

Detaylı

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Değerlendirme Notu Şubat 2011 Cari işlemler açığında neler oluyor? Ekonomide gözlemlenen

Detaylı

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101]

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] 5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] KARAR ADI NO E 2011/101 Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri ĠLGĠLĠ DĠĞER KARARLA R T...... 2005/201 Ulusal Bilim ve Teknoloji Sisteminin

Detaylı

TURİZM GELİRLERİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ ROLÜ VE ÖNEMİ

TURİZM GELİRLERİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ ROLÜ VE ÖNEMİ TURİZM GELİRLERİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ ROLÜ VE ÖNEMİ ROLE AND IMPORTANCE OF TOURISM RECEIPTS IN TURKISH ECONOMY Ali ŞEN 1 Mustafa ŞİT 2 Öz Türkiye ekonomisi son yıllarda hızlı bir gelişme trendi içerisindedir.

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. EKONOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR MÜDÜRLÜĞÜ Ağustos 2008 ANKARA TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş. TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ ÜZERİNE

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR Mart 215 Hikmet DENİZ i İçindekiler Tablo Listesi... iii Grafik Listesi... iii 1. Giriş... 1 2. Türkiye'de Teşvik Belgesine Bağlı Yatırımlar... 1 3. Yatırımların Bölgesel

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler

Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Dünya Ekonomisindeki Son Gelişmeler Risk Yönetimi ve Kontrol Genel Müdürlüğü Ekonomik Analiz ve Değerlendirme Dairesi Küresel Ekonomik Görünüm Çin Ekonomisi Nisan-Haziran döneminde bir önceki yılın aynı

Detaylı

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 1 TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 12.0 Türkiye GSYİH Büyüme Oranları(%) 10.0 9.4 8.4 9.2 8.8 8.0 6.0 4.0 6.8 6.2 5.3 6.9 4.7 4.0 4.0 5.0 2.0 0.7 2.1 0.0-2.0-4.0-6.0-8.0-5.7-4.8 Tahmin(%) 2014

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE TEMMUZ 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1

SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv. Beyaz Eşya. İnşaat. Turizm. Enerji. Diğer Göstergeler. Sektörel Gelişmeler /Ağustos 2013 1 SEKTÖREL GELİŞMELER İÇİNDEKİLER Otomotiv Otomotiv İç Satışlarda Hızlı Artış Temmuz Ayında Devam Ediyor. Beyaz Eşya Beyaz Eşya İç Satışlarda Artış Temmuz Ayında Hızlandı. İnşaat Reel Konut Fiyat Endeksinde

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 17 Ağustos 2015, Sayı: 23 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE NİSAN 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- MART 2016 (SAYI: 85) GENEL DEĞERLENDİRME 31.03.2016 Ekonomi ve İşgücü Piyasası Reformlarına Öncelik Verilmeli Gelişmiş ülkelerin çoğunda ve yükselen ekonomilerde büyüme sorunu

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

AYDIN TİCARET BORSASI

AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN TİCARET BORSASI AYDIN COMMODITY EXCHANGE HAZİRAN 2015 TÜRKİYE NİN TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELERİ Ata Mahallesi Denizli Bulv. No:18 09010 AYDIN Tel: +90 256 211 50 00 +90 256 211 61 45 Faks:+90 256 211

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi EKİM YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI

Detaylı

Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri

Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri Aralık 2015 Eren Demir Uzman Yardımcısı İktisadi Araştırmalar Bölümü 1 Rusya nın Yaptırımlarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri 24 Kasım

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı. 10.04.2013 Anadolu Üniversitesi

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı. 10.04.2013 Anadolu Üniversitesi 2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 10.04.2013 Anadolu Üniversitesi Küresel Turizm Sektörü Dünya daki turist sayısı 2011 yılında bir önceki yıla göre % 4,6 ve 2012

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Gruplara Yönelik Gelir Amaçlı Kamu Borçlanma Araçları

Detaylı

TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARET YAPISI. Doç. Dr. İsmet GÖÇER Aydın İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü

TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARET YAPISI. Doç. Dr. İsmet GÖÇER Aydın İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü TÜRKİYE NİN DIŞ TİCARET YAPISI Doç. Dr. İsmet GÖÇER Aydın İktisat Fakültesi Ekonometri Bölümü 1 Ülkeler Niçin Dış Ticaret Yapar? Dış Ticaret Politikası Ödemeler Bilançosunun, cari işlemler hesabında ihracat

Detaylı

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu

izlenmiştir. Çin Halk Cumhuriyeti 1949 yılında kurulmuştur. IMF'ye bağlıbirimler: Guvernörler Konseyi, İcra Kurulu, Geçici Kurul, Kalkınma Kurulu DÜNYA EKONOMİSİ Teknoloji, nüfus ve fikir hareketlerini içeren itici güce birinci derecede itici güç denir. Global işbirliği ağıgünümüzde küreselleşmişyeni ekonomik yapının belirleyicisidir. ASEAN ekonomik

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM 2013 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 2,8 oranında büyüyen ABD ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 3,6 oranında büyümüştür. ABD de 6 Aralık 2013 te

Detaylı

RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015

RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015 RUANDA ÜLKE RAPORU 15.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Ruanda ya ihracat yapan 1 firma bulunmaktadır. (AHENK KOZMETİK İÇ VE DIŞ TİC. A.Ş) 30.06.2015 tarihi

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI BAŞBAKANLIK KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMASONUÇLARI GERÇEKLEŞME DÖNEMİ: 2009-2012 TAHMİN DÖNEMİ: 2013-2016

Detaylı

Ödemeler Dengesi Doç. Dr. Dilek Seymen Araş. Gör. Aslı Seda Bilman 1 Plan Ödemeler Dengesi, tanım, kapsamı Ana Hesap Grupları Cari Denge, Sermaye Hesabı Dengesi Farklı Ödemeler Dengesi Tanımları Otonom

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Haziran 2015, Sayı: 16. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 16 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

HAFTALIK EKONOMİ RAPORU

HAFTALIK EKONOMİ RAPORU Strateji Geliştirme Başkanlığı Ekonomik ve Sektörel Analiz Dairesi HAFTALIK EKONOMİ RAPORU TÜRKİYE EKONOMİSİ IMKB 100 Endeksi haftanın ilk yüzde 0,4 oranında değer kazandı. Geçtiğimiz hafta İMKB 100 Endeksi,

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

Ödemeler Dengesi Tanım ve Kapsam:

Ödemeler Dengesi Tanım ve Kapsam: Ödemeler Dengesi Ödemeler bilançosu, bir ülkede yerleşik gerçek ve tüzel kişilerin yabancı ülkelerle yaptıkları iktisadi işlemlerin sistematik kayıtlar olarak tutulmasıdır. Mal ve hizmetlerin yanı sıra

Detaylı

MAKİNE VE TEÇHİZATI HARİÇ; METAL EŞYA SANAYİİ Hazırlayan Mustafa TOSUN Kıdemli Uzman 450 1. SEKTÖRÜN TANIMI Makine ve teçhizatı hariç; metal eşya sanayii, ISIC Revize 3 sınıflandırmasına göre, imalat sanayii

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014

ÇİMENTO SEKTÖRÜ 10.04.2014 ÇİMENTO SEKTÖRÜ TABLO 1: EN ÇOK ÜRETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) TABLO 2: EN ÇOK TÜKETİM YAPAN 15 ÜLKE (2012) SEKTÖRÜN GENEL DURUMU Dünyada çimento üretim artışı hızlanarak devam ederken 2012 yılında dünya

Detaylı

Hizmet Sektörü Olarak Sağlık Turizminin Ülke Ekonomisindeki Rolü. Dr. Seyit KARACA TOBB Türkiye Sağlık Kurumları Meclis Başkanı

Hizmet Sektörü Olarak Sağlık Turizminin Ülke Ekonomisindeki Rolü. Dr. Seyit KARACA TOBB Türkiye Sağlık Kurumları Meclis Başkanı Hizmet Sektörü Olarak Sağlık Turizminin Ülke Ekonomisindeki Rolü Dr. Seyit KARACA TOBB Türkiye Sağlık Kurumları Meclis Başkanı Türkiye Ekonomisi Ülkemiz 2011 yılında yapmış olduğu büyüme trendiyle, dünya

Detaylı

2010 TÜRKİYE VE İZMİR ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ DEĞERLENDİRMESİ

2010 TÜRKİYE VE İZMİR ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ DEĞERLENDİRMESİ 2010 TÜRKİYE VE İZMİR ULUSLARARASI DOĞRUDAN YATIRIM GİRİŞLERİ DEĞERLENDİRMESİ Türkiye de son 6 yılda kurulan uluslararası sermayeli şirketlerin* sayısı 2010 yılı Kasım ayı itibariyle 26 bin 40 e ulaşmıştır.

Detaylı

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Rusya Federasyonu na ihracat yapan 623 firma

Detaylı

Dünya Ekonomisi. Bülteni. İstanbul Sanayi Odası Araştırma Şubesi. Ekim 2012. Dünya Ekonomisine Küresel Bakış 1

Dünya Ekonomisi. Bülteni. İstanbul Sanayi Odası Araştırma Şubesi. Ekim 2012. Dünya Ekonomisine Küresel Bakış 1 Dünya Ekonomisi Bülteni Ekim 2012 İstanbul Sanayi Odası Araştırma Şubesi Dünya Ekonomisine Küresel Bakış 1 IMF tarafından açıklanan World Economic Outlook Ekim 2012 raporuna göre, küresel iyileşme yeni

Detaylı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı TEPAV Değerlendirme Notu Temmuz 1 19 191 19 193 19 195 19 197 19 199 199 1991 199 1993 199 1995 199 1997

Detaylı

Kısa Vadeli Dış Borç İstatistikleri ne İlişkin Yöntemsel Açıklama

Kısa Vadeli Dış Borç İstatistikleri ne İlişkin Yöntemsel Açıklama Kısa Vadeli Dış Borç İstatistikleri ne İlişkin Yöntemsel Açıklama İSTATİSTİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ödemeler Dengesi Müdürlüğü TANIM VE AÇIKLAMALAR Kısa vadeli dış borçlara ilişkin genel bazı tanımlar ve açıklamalara

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ ELEKTRİKLİ MAKİNE VE CİHAZLARIN İMALATI Hazırlayan Birgül OĞUZOĞLU Kıdemli Uzman 540 1. SEKTÖRÜN TANIMI Başka yerde sınıflandırılmamış elektrikli makine ve cihazların imalatı

Detaylı

KRUVAZİYER TURİZMİNDE DÜNYA VE İZMİR, TÜRKİYE KRUVAZİYER PLATFORMU NUN ÇALIŞMALARI

KRUVAZİYER TURİZMİNDE DÜNYA VE İZMİR, TÜRKİYE KRUVAZİYER PLATFORMU NUN ÇALIŞMALARI KRUVAZİYER TURİZMİNDE DÜNYA VE İZMİR, TÜRKİYE KRUVAZİYER PLATFORMU NUN ÇALIŞMALARI DÜNYA KRUVAZİYER PAZARI NEREYE GİDİYOR? Hazırlayan: Mine Güneş Kruvaziyer destinasyonlar içerisinde, son yıllara kadar

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI 25.0 150 22.5 135 20.0 120 17.5 105 15.0 90 12.5 75 10.0 60 7.5 45 5.0 30 2.5 15 0.0 0 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7

Detaylı

Haftalık Piyasa Beklentileri. 10 Kasım 2014

Haftalık Piyasa Beklentileri. 10 Kasım 2014 Haftalık Piyasa Beklentileri 10 Kasım 2014 1 Kas 13 Ara 13 Oca 14 Şub 14 Mar 14 Nis 14 May 14 Haz 14 Tem 14 Ağu 14 Eyl 14 Eki 14 BIST Hisse Senetleri BIST 100 Endeksinde geçtiğimiz hafta 81,000 seviyesine

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013

Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program. 22 Kasım 2013 Dünya ve Türkiye Ekonomisindeki Gelişmeler ve Orta Vadeli Program 22 Kasım 201 Büyüme Tahminleri (%) 4, 4,1 Küresel Büyüme Tahminleri (%) 4,1,2,0 ABD Büyüme Tahminleri (%) 2,,,,,,1,6,6 2,8 2,6 2,4 2,2

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 72

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 72 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 72 i Bu sayıda; Haziran İşgücü ve İstihdam gelişmeleri; Ocak-Ağustos Bütçe verileri değerlendirilmiştir. i 1 Gerçek işsizlikte ciddi artış

Detaylı

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM Invest in DOĞRUDAN YABANCI YATIRIM Türkiye de Doğrudan Yabancı Yatırımın Gelişimi Makroekonomik anlamda küresel ekonomiye uyumu sağlayan yapısal reformlar, bir yandan Türkiye yi doğrudan yabancı yatırım

Detaylı

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2016-25. 31 Mayıs 2016. Toplantı Tarihi: 24 Mayıs 2016

BASIN DUYURUSU PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ. Sayı: 2016-25. 31 Mayıs 2016. Toplantı Tarihi: 24 Mayıs 2016 Sayı: 2016-25 BASIN DUYURUSU 31 Mayıs 2016 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 24 Mayıs 2016 Enflasyon Gelişmeleri 1. Nisan ayında tüketici fiyatları yüzde 0,78 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE. Dünyada sağlık turizminin gelişmesine sebep olan faktörler şu şekilde sıralanabilir;

SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE. Dünyada sağlık turizminin gelişmesine sebep olan faktörler şu şekilde sıralanabilir; Yrd. Doç Dr. Gonca Güzel Şahin SAĞLIK TURİZMİNİN YENİ YILDIZI; TÜRKİYE Sağlık Turizmi; insanların tedavi olmak amacıyla yaşadıkları ülkeden, kaliteli ve görece daha ucuz hizmet alabilecekleri başka ülkelere

Detaylı

ÖDEMELER DENGESİ İSTATİSTİKLERİ TANIM VE İLKELERİ İLE TÜRKİYE UYGULAMASI. T.C. MERKEZ BANKASI İSTATİSTİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ödemeler Dengesi Müdürlüğü

ÖDEMELER DENGESİ İSTATİSTİKLERİ TANIM VE İLKELERİ İLE TÜRKİYE UYGULAMASI. T.C. MERKEZ BANKASI İSTATİSTİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ödemeler Dengesi Müdürlüğü ÖDEMELER DENGESİ İSTATİSTİKLERİ TANIM VE İLKELERİ İLE TÜRKİYE UYGULAMASI T.C. MERKEZ BANKASI İSTATİSTİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ödemeler Dengesi Müdürlüğü 1 İÇİNDEKİLER Sayfa No ÖDEMELER DENGESİ İSTATİSTİKLERİ

Detaylı

DTO TURİZM VE ÇEVRE DERS NOTLARI ÖĞR.GÖR. ŞULE KIYCI

DTO TURİZM VE ÇEVRE DERS NOTLARI ÖĞR.GÖR. ŞULE KIYCI DTO TURİZM VE ÇEVRE DERS NOTLARI ÖĞR.GÖR. ŞULE KIYCI BİRİNCİ HAFTA 2 TURİZM OLAYI VE GELİŞİMİ Turizm kelimesinin Latincede dönmek, etrafını dolaşmak, geri dönmek anlamına gelen tornus kökünden türetildiği

Detaylı

AB Krizi ve TCMB Para Politikası

AB Krizi ve TCMB Para Politikası AB Krizi ve TCMB Para Politikası Erdem Başçı Başkan 28 Haziran 2012 Stratejik Düşünce Enstitüsü, Ankara Sunum Planı I. Küresel Ekonomik Gelişmeler II. Yeni Politika Çerçevesi III. Dengelenme IV. Büyüme

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

1- Ekonominin Genel durumu

1- Ekonominin Genel durumu GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2014 YILI 12 AYLIK FAALİYET RAPORU 1- Ekonominin Genel durumu 2014 yılı TCMB nin Ocak ayında faizleri belirgin

Detaylı

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ

TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ TÜRKİYE AÇISINDAN EURO NUN ROLÜ GAZİ ERÇEL BAŞKAN TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI 6. Uluslararası Finans ve Ekonomi Forumu VİYANA, 9 KASIM 2000 Euro ile ilgili görüşlerimi sizlerle paylaşmak üzere, bu

Detaylı

Türkiye İstatistik Kurumu ndan (TÜİK) alınan verilere göre, Sinop ilinin Ocak-Temmuz ayı dış ticaret

Türkiye İstatistik Kurumu ndan (TÜİK) alınan verilere göre, Sinop ilinin Ocak-Temmuz ayı dış ticaret Sinop Ekonomi Verileri-Temmuz, 5 Dış Ticaret Genel Görünüm (Ocak-Temmuz, 5) Türkiye İstatistik Kurumu ndan (TÜİK) alınan verilere göre, Sinop ilinin Ocak-Temmuz ayı dış ticaret verileri değerlendirildiğinde,

Detaylı

2015 EYLÜL ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 EYLÜL ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 2015 EYLÜL ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 13 Kasım 2015 Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin Eylül 2015 verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı PERAKENDE. nerden, nereye? Sarp Kalkan. 20 Kasım 2013

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı PERAKENDE. nerden, nereye? Sarp Kalkan. 20 Kasım 2013 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı PERAKENDE nerden, nereye? Sarp Kalkan 20 Kasım 2013 Slayt 3 GSYH ile Perakende ve Toptan Ticarette Reel Büyüme (1998 fiyatlarıyla) 140,000 130,000 15,000

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

I. Tanışma-Dersin Gerekçesi ve Önemi-Dersin Kural ve Gerekleri II. Turizm Tanımı, Özellikleri ve Sınıflandırılması

I. Tanışma-Dersin Gerekçesi ve Önemi-Dersin Kural ve Gerekleri II. Turizm Tanımı, Özellikleri ve Sınıflandırılması Dersin Adı Dersin Kodu Dersin Türü DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Seviyesi Dersin AKTS Kredisi 5 Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama Saati - Haftalık Laboratuar Saati - Turizm Ekonomisi Seçmeli Lisans Dersin

Detaylı

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003

Detaylı

TUROB - Selanik Philoxenia 2013 Turizm Fuarı Sonuç Raporu

TUROB - Selanik Philoxenia 2013 Turizm Fuarı Sonuç Raporu TUROB - Selanik Philoxenia 2013 Turizm Fuarı Sonuç Raporu Fuar Tarihleri 21-24.11.2013 Fuarın Açık Olduğu saatler 11.00 20.00 Dağıtılan Malzemeler 1. Istanbul Guide 2. Istanbul CD 3. İstanbul Haritası

Detaylı

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month,

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month, Makro Veri Ödemeler Dengesi: Cari açık yeni rekorda İbrahim Aksoy Ekonomist Tel: +90 212 334 91 04 E-mail: iaksoy@sekeryatirim.com.tr Cari denge Aralık ta 7,5 milyar $ rekor açık verirken, rakam, piyasa

Detaylı

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AYLIK EKONOMİK GÖSTERGELER EKİM 2015 Hazine Müsteşarlığı Matbaası Ankara, 22 Ekim 2015 İÇİNDEKİLER TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER i I. ÜRETİM I.1.1.

Detaylı

2015 AĞUSTOS DIŞ TİCARET BÜLTENİ 30 Eylül 2015

2015 AĞUSTOS DIŞ TİCARET BÜLTENİ 30 Eylül 2015 2015 AĞUSTOS DIŞ TİCARET BÜLTENİ 30 Eylül 2015 Ağustos 2015 Dış ticaret istatistiklerine ilişkin veriler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 30 Eylül 2015 tarihinde yayımlandı. TÜİK, Gümrük ve

Detaylı

2015 TEMMUZ TÜKETİCİ GÜVEN ENDEKSİ 23 Temmuz 2015

2015 TEMMUZ TÜKETİCİ GÜVEN ENDEKSİ 23 Temmuz 2015 2015 TEMMUZ TÜKETİCİ GÜVEN ENDEKSİ 23 Temmuz 2015 Temmuz 2015 Tüketici Güven Endeksi ne ilişkin veriler Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından 23 Temmuz 2015 tarihinde yayımlandı. TÜİK tarafından

Detaylı

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek 31.03.2014 YATIRIMSIZ BÜYÜME Seyfettin Gürsel*, Zümrüt İmamoğlu, ve Barış Soybilgen Yönetici Özeti TÜİK'in bugün açıkladığı rakamlara göre Türkiye ekonomisi 2013

Detaylı