SAGLIK HİzMETLERİNİN. YÜRÜTÜLMESİNDE DOKTOR-HASTA İLİşKİsİNİN ROLÜ. Ahmet KALENDER Ayhan ULUDAG.. GİRİş

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "SAGLIK HİzMETLERİNİN. YÜRÜTÜLMESİNDE DOKTOR-HASTA İLİşKİsİNİN ROLÜ. Ahmet KALENDER Ayhan ULUDAG.. GİRİş"

Transkript

1 SAGLIK HİzMETLERİNİN YÜRÜTÜLMESİNDE DOKTOR-HASTA İLİşKİsİNİN ROLÜ Ahmet KALENDER Ayhan ULUDAG.. Özet: Sağlık sektörü, günümüzün en önemli hizmet alanlarından birisidir. Sağlık hizmetlerinin istenilen düzeyde yürütülmesinde, doktor ve hasta ilişkisinin büyük rolünün bulunduğu kabul edilmektedir. Bu nedenle, doktor ve hasta arasındaki ilişkinin niteliğinin belirlenmesi, özellikle bireylerin doktorlardan beklentilerinin ortaya konulması gerekmektedir. Bu çalışma, böyle bir amaçtan hareketle ülkemizdeki doktor ve hasta ilişkisini etkileyen değişkenleri belirlemeye yöneliktir. Çalışmada öncelikle doktor ve hasta ilişkisi modelleri incelenmekte, bu ilişkinin önündeki engeller ve aşma yolları tartışılmaktadır. Daha sonra Konya 'da yapılan bir alan araştırmasının bulgularından hareketle, doktor ve hasta ilişkisindeki değişkenler ve halkımızın nasıl bir doktor tipi istediği belirlenmeye çalışılmaktadır. Anahtar Sözcükler: Sağlık hizmetleri, doktor-hasta ilişkisi, GİRİş iletişim. Sağlık hizmetlerinin istenilen biçimde yürütülmesinde ve karşılaşılan problemlerin en aza indirilmesinde, doktorlarla hastalar arasındaki ilişki ve ileti şimin büyük önemi vardır. İki taraf arasındaki ilişki ve iletişimin niteliğinin istenilen düzeye ulaştınlması; teşhis ve tedavinin başanyla sonuçlanmasına, gereksiz zaman harcamalannın önlenmesine ve özellikle de hastalann hoşnutsuzluklannın giderilmesine katkı sağlayacaktır. Günümüzde, hastalann sağlık hizmetleriyle ilgili hoşnutsuzluk belirtilerinin giderek arttığı belirtilmektedir. Bunun temelindeki problem ise, doktor ve hasta arasındaki iletişim yetersizliğine bağlanmaktadır. Amerika'daki kamuoyu yoklamalan ve araştırmalar çoğu insanın, doktorlannın kendileriyle iletişim şeklinden tatmin olmadığını göstermektedir (USA Today Magazine, 1993: 3). Yine bazı yazarlara göre, tıpla ilgili hoşnutsuzluğun artması, klinik iletişimdeki yetersizlikle ilgilidir. Bu yazarlar, bir çok ülkede yapılan araştırma sonuçlannın, ldinik uygulamalarda ciddi ve çok yaygın iletişim problemlerinin varlığını ortaya Yrd. Doç. Dr., Selçuk Üniversitesi İletişim Fakültesi Ögretim Üyesi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Ögrencisi. Amme İdaresi Dergisi, Ci/ı 37 Sayı 4 Aralık 2004, s

2 ı ı 8 Amme idaresi Dergisi koyduğuna dikkat çekmektedir (Simpson vd., 1991: 1385). Allen ve diğerleri de konuyla ilgili yapılan araştırma sonuçlarına dayanarak, bazı doktorlann iletişim becerilerinde yetersiz olduklannı ve bazı hastaların doktorlarını bireysel ilgilerine yeteri kadar seslenmede, tedavi alternatiflerini açıklamada ve özel sorulanna cevap verme de başarısız bulduklarını belirtmektedir (AlIen vd., 2001: 40). Hastalann doktorlarıyla ilişki ve iletişiminden hoşnut olmaması, bir çok o lumsuz sonucu beraberinde getirmektedir. Bunlann başlıcalan; tedaviye uymama, yanlış tedavi için dava açma, kendileriyle daha çok ilgilendiklerini düşündükleri hipnoz, akupunktur uygulayıcılan ve benzerlerine gitme şeklinde sıralanabilir (Gordon ve Edwards, 1995: 8). Özellikle, malpraktis olarak bilinen yanlış tedavi uygulamalan için açılan davalara ülkemizde sıkça rastlanmasa da, Batı ülkelerinde bu tür olayların sayılan her geçen gün artmaktadır. Son yıllarda, kitle iletişim araçlannda sıkça haber konusu yapılmaya başlayan bu olaylarda, kusur ve ihmal aranmakta, doktoru sonuçtan sorumlu tutan hastalar, gördükleri zarara karşılık belli bir tazminat almak için mahkemelere başvurmaktadırlar (Aydın, 2001: 188). Charles, tıptaki malpraktis iddialarının gelişmesindeki başat faktörün, doktor hasta ilişkisinin niteliğinden kaynaklandığını ve hastasıyla iyi ilişki kuran bir doktorun, yanlış tedavi iddiasıyla daha az karşılaşacağına yönelik yaygın bir algının bulunduğunu belirtmektedir (Charles, 1993). Doktorla hasta arasındaki ilişki ve iletişimin niteliği, yalnızca hastanın hoşnutluğunu sağlayan bir unsur değil, aynı zamanda hastalıklann teşhis ve tedavisinde de temel araç olarak değerlendirilmektedir. Coulehan, doktorun uzmanlık alanını farketmeksizin, hasta ile arasındaki iletişimin güçlü bir tedavi aracı olduğunu ileri sürmektedir (Coulehan, 1999: ) Bir görüşe göre ise; sağlık personelinin kullanabileceği teknolojik ve bilimsel ilerlemelere rağmen, iletişim hala hastalıklann teşhis ve tedavisinde klinik işlemlerin özü olarak görülmektedir (Gordon ve Edwards, 1995: 3). Yukandaki değerlendirmelerden, sağlık hizmetlerinin yürütülmesinde en temel ve öncelikli unsurlardan birisinin iletişim olduğu ve bunun da, daha çok doktorla hasta arasındaki ilişkinin niteliğinden kaynaklandığı ortaya çıkmaktadır. Çünkü, uygun iletişim teknikleri kullanılmadan, diğer bütün klinik çabalar boşa gidebilmektedir (Kurt vd., 1998: xviii). Tedavinin temeli bir ölçüde uygun teşhis koymaya ve bunu uygulamaya dayanmaktadır. Teşhis aşamasının ilk basamağı olan anamnez (hastalık öyküsü) alma;hastayla iyi iletişim kurulduğunda daha kolayolacaktır (Dinççağ, 1999: 19). Bütün değerlendirmeler, sağlık hizmetlerinin yürütülmesi ve hasta hoşnutluğunun sağlanması için, doktorla hasta arasındaki ilişkinin niteliğinin belirlenmesi ve uygun modelin seçilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bunun yapılabilmesinin yolu ise, hasta ve doktorların birbirlerinden beklentilerini, algılarını, nasıl bir ilişki biçimi istediklerini belirlemeye dönük araştırmaların yaygın

3 Sağlık Hizmetlerinin Yüriitülmesinde Doktor-Hasta Ilişkisinin Rolü 1ı 9 laştınlmasıdır. Simpson ve arkadaşlan, doktor-hasta ilişkisinin niteliğini belirlemede cevaplandınlması gereken bir takım sorulann bulunduğunu belirtmektedir. Bunlar arasında; doktor, hasta, aile ve uygulamayla ilgili değişkenlerin iletişimi nasıl etkilediği, doktorun kişilik niteliklerinin çok önemli olup olmadığı, hastanın tutum, inanç ve tercihlerinin önem taşıyıp taşımadığı, sağlık sektörü ve ödeme sisteminin iletişim uygulamalannı nasıl yönlendirdiği gibi sorular yer almaktadır (Simpson vd., 1991: 1386). Bu sorulann cevaplannın her ülke açısından farklılıklar gösterebileceğini kabul etmek, sağlıklı bir yaklaşım olacaktır. Her ne kadar tıbbın evrensel kurallan olduğu bilinse de, doktor ve hasta arasındaki ilişkinin niteliğini etkileyen değişkenlerin önemi, ülkeler açısından farklılık gösterebilmektedir. Bu açıdan, her ülke insanının özüne uygun modellerin benimsenilmesi yararlı olacaktır. Bu çalışma böyle bir amaçtan yola çıkarak, doktor ve hasta arasındaki ilişkinin niteliğini etkileyebilecek değişkenleri belirlemeyi hedeflemektedir. Özellikle hastalann doktorlardan ne beklediği, kendileriyle nasıl ilişki ve iletişim kurmasını istedikleri ortaya konulmaya çahşılacaktır. Bunun için öncelikle doktor ve hasta arasındaki ilişki modelleri ele alınacak, bu ilişkideki engeller tartışılacak ve bu doğrultuda Konya'da yapılan bir alan araştırmasının bulgulan değerlendirilecektir. DOKTOR VE HASTA İLİŞKİSİYLE İLGİLİ GÖRÜŞLER Hasta ve doktor ilişkisinin bir takım temel amaçlan bulunmaktadır. Bu a maçlar kısaca; iyi bir kişilerarası iletişim oluşturma, bilgi değiş tokuşu ve tedaviyle ilgili karar verme olarak sıralanabilir (Meryn, 1998a). Belirtilen amaçlann gerçekleştirilmesi, ancak sağlıklı bir doktor-hasta ilişkisi modelinin ortaya çıkanlmasıyla sağlanacaktır. Bu doğrultuda, doktor ve hasta arasındaki ilişkiyi açıklamak için geliştirilmiş modeller aşağıda incelenmektedir. Doktor ve Hasta İlişkisi Modelleri Doktor ve hasta arasındaki ilişki, temelde kişilerarası bir ilişki türüdür. Bu nedenle kişilerarası ilişki modellerinden kısaca söz etmek, doktor ve hasta arasındaki ilişkiyi anlamaya katkı sağlayacaktır. Kişilerarası ilişki modelleri Burgoon ve arkadaşlan tarafından asimetrik, simetrik ve paralel ilişki olmak üzere üçe ayrılmaktadır (Burgoon vd., 1994: ). Asimetrik ilişki, bir tarafın baskın olduğu diğer tarafın bu duruma izin verdiği ve pasif rolü kabul ettiği ilişkidir. Bu ilişki türünde bir taraf planlannı uygulamaya koyduğunda, diğeri kabul etmektedir. Asimetrik ilişkide rol oynayan en önemli etkenler, ödüllendirme ve cezalandırma gücü ile uzmanlıktır. Diğer tür olan simetrik ilişki, eşitlik ilkesine dayanmaktadır. Her iki taraf da, ilişkiyi belirlemede eşit haklara sahip olduklanna inanmaktadır. Paralel ilişki ise, her bir tarafın bazı alanlan kontrol edebildiği ve bir tarafın bazen aktif, bazen de

4 120 Amme Idaresi Dergisi pasif rolü oynadıgı ilişki türüdür. Bu ilişki çeşidinde, taraflar eşitlige inanmakta ve her bir tarafın kontrol ve yönlendirme hakkı oldugunu kabul etmektedir. Kişilerarası ilişki modellerinin, doktor ve hasta arasındaki ilişki modelleriyle büyük ölçüde benzeştigi görülmektedir. Doktor ve hasta ilişkisiyle ilgili bilinen model sınıflamalarından bir tanesi, 1955 yılında Szasz ve Hollender tarafından önerilmiştir. Bunlar, aktiflik-pasiflik modeli, rehberlik-işbirliği modeli ve karşılıklı katılım modelidir. Bunlardan aktiflik-pasiflik modeli, ebeveynle bebek arasında; rehberlik-işbirliği modeli, ebeveynle yetişkin çocuk arasında; karşılıklı katılım modeli ise yetişkinle yetişkin arasındaki iletişim modellerine benzemektedir (Szasz ve Hollender, 1956: ). Burgoon ve arkadaşlarının sınıflaması göz önünde tutuldugunda, aktiflik-pasiflik modeliyle, rehberlik..işbirliği modelinin daha çok asimetrik, karşılıklı katılım modelinin ise simetrik ve paralel ilişki türlerine yatkın olduğu görülmektedir. Doktor ve hasta arasında uygulanan ilişki modelleriyle ilgili daha geniş bir sınıflandırma, E.J. Emanuel ve L.L. Emanuel tarafından yapılmıştır. Yazarlar, doktorla hasta arasındaki ilişki modellerini dörde ayırarak incelemektedir. Bunlar; patemalistik (babacıl), bilgilendirici (informative), yorumlayıcı (interpretive) ve müzakereci (deliberative) modellerdir (Emanunel ve Emanuel, 1992: ). Patemalistik model, çogunlukla babacd modelolarak da adlandırılmaktadır. Bu modelde doktor-hasta etkileşimi, hastanın saglık ve iyiligini en iyi saglayacak müdahalenin yapılmasını garanti etmektedir. Bunun sonucunda doktorlar, hastaya gerekli olan tedaviyi belirlemede kendi becerilerini kullanmakta ve uygun buldukları yönteme razı etmek için hastayı seçici bilgilendirmeyle karşı karşıya bırakmaktadır. Bu modelde doktor, hasta için en iyi olanı açıkça belirten ve uygulayan bir hasta koruyucu gibi davranmaktadır. Hastanın özerkligi, doktorun belirledigi en iyiyi onaylamakla sınırlı kalmaktadır (Emanuel ve Emanuel, 1992: 2221). Emanuel ve Emanue!'in ele aldıgı (1992: 2221) ikinci model bilgilendirici modeldir. Bilimsel, mühendislik veya tüketici modeli olarak da adlandırılan bu modelde doktor-hasta etkileşiminin amacı; doktorun bütün bilgileri hastaya sunması, hastanın istedigi tıbbi yöntemi seçmesi ve seçilen yöntemi doktorun uygulamasıdır. Bunun sonunda doktor, hastayı rahatstıhgı, tedavi yöntemlerinin yapısı, yöntemin faydaları ve risk ihtimalleri konusunda bilgilendinnektedir. Bu modelde doktor, hastaya uygulama kontrolü saglayan bir teknik uzman gibi gö.. rülmektedir. Üçüncü model, yorumlayıcı modeldir. Bu modelde doktor-hasta etkileşiminin amacı; hastanın değerlerini ve gerçekten ne istediğini açıklamak, hastanın bu değerleri realize edecek tıbbi yöntemi seçmesini sağlamaktır. Doktor, hastanın değerlerini açıklamasında ve buna uygun yöntemi belirlemesinde yardımcı

5 Satılk Hizmet/erinin rarata/mesinde Doktor-Hasta Ilişkisinin Ro/a ı 2 ı olmakta, hastanın deaerlerini hasta için yorumlamaktadır. Sonuçta doktor, hastanın amaçlannı, kararlannı ve karakterini yeniden inşa etmek için hastayla birlikte çalışmaktadır. önemli bir ayrıntı olarak, doktor hastaya davranış biçimini zorla kabul ettirmek istememekte, en iyiye sonuçta hasta karar vermektedir. Yorumlayıcı modelde doktor; bilgileri saalayan, deaerleri açıklamaya yardımcı o lan ve bu deaerlere en uygun yöntemin ne olduaunu öneren, tıpkı bakan danışmanı gibi bir role sahiptir. Böylece doktorun yükümlülüaü, bilgilendirici modelde olduau gibi sadece bütün bilgileri vermekle kalmayıp, aynı zamanda ortak bir anlama sürecinde hastayla ilgilenme gerekliliaini de içermektedir (Emanuel ve Emanuel, 1992: ). Yazarlann ele aldıaı (Emanuel ve Emanuel, 1992: 2222) son model müzakereci modeldir. Bu modelde doktor hasta etkileşiminin amacı, saahkla ilgili en iyi deaerleri hastanın belirleme ve seçmesine yardımcı olmaktır. Bunun için doktor, hastanın klinik durumu hakkındaki bilgiyi betimlemeli, uygun seçenekleri kapsayan deaer tiplerini açıklamasına yardımcı olmalıdır. Doktorun amacı bu modelde, saglıkla ilgili degerlenn niçin daha önemli olduaunu ve istendigini önermeyi içermektedir. Hasta ve doktor, sonuçta hastanın izleyecegi saghk deger çeşitlerinin ne olduguyla ilgili müzakereyle ilgilenmektedir. Müzakereci modelde doktorun rolü, en iyi davranış biçimimin ne oldugu konusunda hastayla diyalogta bulunan bir ögretmen ya da arkadaşa benzemektedir. Doktor, hastanın ne yapabilecegini göstermekle kalmayıp, aynı zamanda hastanın istedigi en iyiyi de bilmektedir. Modellerin özü birer cümleyle belirtilecek olursa; paternaustik modelde, hasta yeterince bilgilendirilmeden onun adına doktor karar vermektedir. Bilgilendirici modelde, doktor hastaya gerekli bilgileri aktarmakta ve kararı hastadan beklemektedir. Yorumlayıcı modelde, hastaya gerekli bilgiler verildikten sonra, hastanın isteginin ne oldugu doktor tarafından yorumlanmaktadır. Müzakereci modelde ise, karşıhklı görüşme ve tartışma sonucunda doktor, hastaya en iyiyi önennekte ve bu dogrultuda ikna etmeye çalışmaktadır. Kişilerarası ilişki literatürü açısından ise paternalistik modelin asimetrik, bilgilendirici modelin simetrik, yorumlayıcı ve müzakereci modelin ise daha çok paralel ilişki niteligi taşıdıgı ortaya çıkmaktadır. Doktor ve hasta arasındaki ilişkiyi ele alan modellerden, özellikle paternalist modele yogun eleştiri yapılmaktadır. Paternalistik modelin temeli Hipokrafın uygulamalarına dayanmaktadır. Tıp etiline 2500 yıldır rehber olan Hipokrat uygulamalanı başkalanna sayıı ve ilgiyi, adaleti. iyiliai ve bilgelili vurijulamak:ta, doktorun rolü en iyiyi bilmesinden kaynaklanmakta ve hastası adına ka.. rar vermesi beklenmektedir. Hipokrat'tan beri doktorlar bu görüşe bağlanmakta ve hastalan adına karar vermektedir. Ancak son yıllarda, Hipokrat yemini doktor ve hasta ilişkisine rehber olmada eleştiri almaktadır (Bellet, ı 994: 928). Bu eleştirilerin temelinde, hasta kimliğinin son 50 yıldaki değişimi yatmaktadır.

6 122 Amme Idaresi Dergisi Meryn, günümüz hastalarının sağlık tüketicileri olduklanna ve tıbbi karar verme sürecinin aktif katılımcılan kabul edildiklerine dikkat çekerek, bu değişimin enformasyon toplumunun gelişmesiyle paralel gittiğini belirtmektedir. Ona göre hastalar sadece belirtiler ve tedaviler hakkında bilgi istememekte, sağlık maliyetleri, kalite ve alternatif tedavilerle uğraşmaya da odaklanmaktadır (Meryn, 1998a). Benzer şekilde Tsai, 1960'lı yıllann tüketici hareketleriyle birlikte doktor ve hasta arasındaki paternalistik modellerin, modern bioetik tarafından çürütüldüğünü ifade etmektedir (Tsai, 2001: 44). Kronenfeld, bir mal ve hizmet satın alıcısı olarak tüketici modelinin sağlık alanında da yaygınlaşmaya başladığını, bunun doktorlar için de bir modelolarak genişlediğini ve doktor-hasta ilişkisinin geleneksel modellerinin çürümekte olduğunu ileri sürmektedir (Kronenfeld, 2001: 294). Bellet ise; çağdaş bilim, teknoloji, sosyal örgütler ve değişen değerlerin etkisiyle, hastalar adına karar veren paternalist doktor figürünün eğitimli ve çok bilgili insanlann isteğiyle uyumsuz olduğunu, çoğu insanın tıbbi durumunu anlamak ve kendini etkileyen kararlarda konuşmak istediğini belirtmektedir (Bellet, 1994: 928). Görüldüğü gibi, günümüzde tüketici hareketlerinin yaygınlaşması, bireyselciliğin artması, bireylerin eğitim ve bilgi düzeylerinin yükselmesi gibi nedenlerle, paternalistik model, doktor ve hasta ilişkisinde oldukça yetersiz kalmaktadır. Hatta doktorlar bile iyi bir doktor-hasta etkileşimi için paternalistik modeli çok nadiren savunmaktadır (Emanuel ve Emanuel, 1992: 2224). Buna karşın, ülkemizdeki doktor ve hasta ilişkisinin daha çok bu model doğrultusunda işlemesi ve hastaya neredeyse hiç söz hakkı tanınmaması (Aydın, 2001: 101), oldukça dikkat çekicidir. Burada üzerinde önemle durulması gereken noktalardan bir tanesi de, etkili doktor-hasta ilişkisinde hangi modelin daha kullanışlı olacağıdır. Emanuel ve Emanuel klinik şartlara göre farklı modellerin uygulanabileceğini, farklı zamanlarda dört modelin de doktor ve hastaya rehberlik edebileceğini belirtmektedir. Örneğin, hastanın tedavisini geciktirecek acil durumlarda paternalistik model, değerleri açık olan ancak çatışan hastalarda yorumlayıcı model daha geçerli o labilecektir (Emanuel ve Emanuel, 1992: 2225). İdeal bir doktor-hasta ilişkisinde ise Emanuel ve Emanuel, daha çok müzakereci modelin geçerli olacağını savunmaktadır. Çünkü, bu model hastanın özerkliğini daha çok kapsamakta ve i deal doktor imajıyla daha fazla örtüşmektedir. Onlara göre ideal doktor bilgiyle bütünleşen, öneride bulunan ve tartışma yoluyla iknaya çabalayandır (Emanuel ve Emanuel, 1992: 2225). Benzer şekilde Bellet de müzakere ye önem vermekte, karşılaşılan problemlerin çözümünde tartışmanın ilişkiye yardım eden önemli bir parça olduğunu, doktor ile hastanın tartışma yoluyla bir çok problemi birlikte çözebileceğini belirtmektedir (Bellet, 1994: 930).

7 Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesinde Doktor-Hasta ilişkisinin Rolü 123 Doktor-Hasta İlişkisindeki Engeller ve Aşma Yolları Doktor ve hasta ilişkisinin; değerler, duygular, istekler ve özel ihtiyaçlardan etkilenen beklentiler, sorumluluklar, algılanan roller gibi diğer insan ilişkilerinin benzer öğelerini içerdiği kabul edilmektedir (Bellet, 1994: 929). Dolayısıyla kişilerarası ilişkilerde önemli olan bu faktörler, genel olarak doktor ve hasta i lişkisini de etkilemektedir. Doktor ve hastaların birbirlerinden beklentileri, rollerini nasıl gördükleri, hak ve sorumluluklanna bakış açılan bu ilişkiyi genel düzeyde olumlu etkilemekte ya da engellemektedir. Konuyla ilgili yapılan çalışmalara bakıldığında; beklentiler, roller, hak ve sorumluluklar gibi noktalar dışında, doktor ve hasta ilişkisini engelleyen bazı faktörler üzerinde yoğunlukla durulduğu görülmektedir. Bunlar; hastayı yetersiz bilgilendirme, zaman problemi, dinleme eksiklikleri ve teknik dil kullanımıdır. Doktor ve hasta ilişkisinin önündeki engellerden birisi olan hastayı bilgilendirmeme, eksik ve belirsiz açıklama yapma, hastalarda kaygı ve tatminsizliğe neden olmaktadır (Simpson vd., 1991: 1385). Hastayı yeterince bilgilendirmeme değişik nedenlerle ortaya çıkabilmektedir. İlki, doktorun kendi rolünü nasıl algıladığıyla ilgilidir. Doktor kendisini, hasta için en iyiyi bildiğini varsayan paternalistik figür veya hastanın duygulannı anlamaya çalışan, karar sürecine hastayı da katan biri olarak görebilir (Bellet, 1994: 928). Eğer doktor, kendisini hasta için en iyi bilen birisi olarak görüyorsa yeterli bilgilendirmeye ihtiyaç duymayacaktır. Diğer bir bilgilendirmeme nedeni ise, hastalann sosyoekonomik statü düzeyleriyle ilişkilendirilmektedir. Magnus ve Mick, konuyla ilgili yapılan bir çok araştırmanın, yüksek eğitimli ve yüksek sosyo-ekonomik statüye sahip hastaların doktorlardan daha çok bilgi aldıklannı, düşük sosyoekonomik statülü hastalann ise, istedikleri halde fazla bilgi alamadıklan sonucuna ulaştığını belirtmektedir (Magnus ve Mick, 2000: 1198). Doktor ve hasta ilişkisini zaman problemi de olumsuz etkilemekte ve her iki tarafın da moralinin bozulmasına neden olmaktadır. Burks, doktor ve hastanın ihtiyaç duyduğu zaman kavramının çok farklı olduğunu; hastalann doktorlann kendilerine yeterince zaman ayırmadıklannı, doktorlann ise hastanın birçok sorusunu cevapladığı halde yine de tatmin edemediklerini düşündüklerini belirtmektedir (Burks, 1994: 6). Doktorun hastayı yeterince dinlememesi, iki taraf arasındaki ilişkinin önündeki diğer bir engeldir. Hastalar, doktorların kendilerini dinlememelerinden yaygın bir şekilde yakınmaktadır (Meryn, 1998b: 1922). Oysa dikkatli dinleme doktora, hastanın sosyo-kültürel düzeyi ve iç dünyası hakkında bazı ipuçlan sağlayacaktır. Bu ipuçlannı kendi kültürü ve eğitiminin ışığında sentez eden doktor, hastasıyla nasıl konuşması gerektiğini belirleyecektir (Dinççağ, 1999: 3). Aynca önemsemenin önemli bir yolunun dinleme olduğu bilindiğinden, hasta kendisinin önemsediğini algılayacaktır (Gordon ve Edwards, 1995: 64-65).

8 ı 24 Amme İdaresi Dergisi Yine, iyi bir dinleme, doktorun daha sağlıklı teşhis koymasına da yardım edecektir. Doktor ve hasta ilişkisini çok büyük oranda olumsuz etkileyen temel bir faktör de, doktorlann kullandığı dille ilgilidir. Bir görüşe göre, hastanın hastalığı anlatma dili ile doktorun dili arasındaki farklılıklar, ilişkideki problemlerin gelişmesine ve artmasına büyük katkıda bulunmaktadır (Akşit, 1997: 20). Yine, doktorlann kullandığı dilin genellikle açık olmadığı (Simpson vd., 1991: 1385), hastalann kafalannı kanştırdığı (USA Today Magazine, 1993: 3) bu durumun da sağlıklı bir iletişim sağlanarnamasına, hastanın yeterince bilgilendirilememesine (Aydın, 2001: 104) neden olduğu belirtilmektedir. Doktor ve hasta ilişkisinin önündeki bu engellere ek olarak, bazı yazarlar etnik farklılığı da gündeme getirmektedir. Levy, etnik farklılıklann doktor-hasta ilişkisinin niteliğini olumsuz etkileyebildiğini belirtmektedir (Levy, 1985: 639). Magnus ve Mick de bazı araştırma sonuçlannın, etnik azınlık doktorlannın kendilerine benzeyen hastalan daha iyi tedavi ettiğini ve çok etkili iletişime girdiklerini tartışmasız bir biçimde ortaya koyduğunu ifade etmektedir (Magnus ve Mick, 2000: 1199). Peki doktor ve hasta arasında daha iyi bir ilişki kurulması ve sıralanan engel 1erin aşılması için neler yapılması gerekmektedir? Öncelikle belirtmek gerekir ki, doktor ve hasta ilişkisindeki olumsuzluklann kaynağı olarak, tek bir taraf; hastalar ya da doktorlar görülmemelidir. Sağlıklı ve istenilen bir ilişkinin geliştirilmesinde, hem doktorlann hem de hastalann olumlu katkılannın bulunması gerektiği kabul edilmelidir. Ancak ilişkinin niteliğini belirleme ve sürdürme de doktor daha temel olduğundan, konuyla ilgili yapılan çalışmalarda doktorun rolü üzerinde daha çok durulmaktadır. Doktor ve hasta ilişkisindeki engelleri aşmak için, bazı yazarlar (Bellet, 1994: 929; Tabak, 1999: 38; Dinççağ, 1999: 1) doktorlann empati özelliği üzerinde önemle durmaktadır. Bu anlamda empati, doktor ve hasta ilişkisinin temel çekirdeği görülmekte ve doktorlann kendilerini hastalannın yerine koyup, onlann duygulannı anlayabilmelerinin çok önemli olduğu vurgulanmaktadır. Doktorlann empati yapmalan, daha önce ele alınan dinleme eksikliği, yeterince bilgilendirmeme, teknik dil kullanımı gibi bir takım engellerin aşılmasında büyük katkı sağlayacaktır. Doktor ve hasta ilişkisinin geliştirilmesinde önemli görülen diğer bir özellik de karşılıklı güvendir. Karşılıklı güven ortamı, hayatın her alanında olduğu gibi doktor-hasta ilişkisinde de kaçınılmaz bir gereklilik olarak değerlendirilmekte (Aydın, 2001: 73) ve bu ilişkinin başarısının, ancak her birinin diğerine karşı duyacağı güven ve saygıyla gerçekleşebileceği (Bellet, 1994: 929) belirtilmektedir. Charles'in de ifade ettiği gibi, doktor ve hasta ilişkisinin özünün güvene

9 Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesinde Doktor-Hasta ilişkisinin Rolü 125 dayanması, hastalann hizmetten daha çok zevk almalan ve malpraktis problemlerinin de en aza indirilmesi sonucunu doğuracaktır (Charles, 1993). Doktor ve hasta ilişkisinin geliştirilmesinde bunlardan başka, doktorun güleryüzlülüğüne (Dinççağ, 1999: 1), aileyi de içine alan bir bakış açısına, (Tsai, 2001: 48), tedavide daha çok insancıl bakışa, uzmanlaşmanın artmasına ve konsültasyon zamanının kısaltılmasına (Blasi vd., 2001: 761), hastayla el sıkışma, yeterli zaman ayırma, hastayı samimiyet ve empatiyle dinlemeye (Levy, 1985: 642), etkin dinlemeye (Gordon ve Edwards, 1995: 66-73), doktorlann kendi iletişim becerilerini geliştirmeye (Kurtz vd. 1998; Meryn, 1998a) önem verenler de bulunmaktadır. Doktor ve hasta ilişkisindeki problemleri azaltmada, kuşkusuz hastalann da yapabileceği önemli katkılar bulunmaktadır. Bunlann başında, hastalann sorumluluklanna dikkat etmesi gelmektedir. Hastalann belli başlı sorumluluklan; doktoruna karşı dürüst olmayı, hastalık öyküsünü eksiksiz ve aynntılı aktarmayı, tıbbi tedavi ve tavsiyeleri yerine getirmeyi, yanlış bilgi vermemeyi, kendi sağlık sorunu, tanı ve tedavisiyle ilgili olabildiğince bilgilenmeyi ve doktoru istismar etmemeyi (Aydın, 2001: ) kapsamaktadır. Aynca hastalann doktorla görüşmeye gitmeden önce, kaygılannı ve soracağı sorulan listelemesi (Burks, 1994: 6; USA Today Magazine, 1993: 3) de doktorun daha az vakit harcamasına ve böylece zaman probleminin çözülmesine yardımcı olacaktır. DOKTOR VE HASTA İLİşKisİYLE İLGİLİ ALAN ARAşTıRMAsı Metodoloji Doktorlar ve hastalar arasındaki ilişkinin istenilen düzeye gelmesinde ve bir takım problemlerin aza1tılmasında, özellikle doktorlardan ne beklenildiğinin ortaya konulması büyük önem taşımaktadır. Aynı durum, doktorlann hastalardan beklentilerini belirlemede de söz konusudur. Ancak her iki tarafın da beklentilerini ortaya koyacak bir alan araştırmasının, bu çalışmanın boyutlannı fazlasıyla aşacağı düşünüldüğünden, yalnızca hasta boyutu üzerinde yoğunlaşılmıştır. Bu amaçla, vatandaşlann doktorlardan ne beklediklerini ortaya koymak ve ilişkiyi etkileyen temel faktörleri saptamak için, 2001 yılı Nisan ayı içerisinde Konya Merkez ilçeleri olan Meram, Selçuklu ve Karatay' da tesadüfi örnekleme dayalı 505 kişi üzerinde bir alan araştırması gerçekleştirilmiştir. Açık ve kapalı uçlu sorulardan oluşan anket formu, 40 kişi üzerinde önteste tabi tutulmuş ve gerekli düzenlemeler yapıldıktan sonra, deneyimli anketörler tarafından evren e uygulanmıştır. Anket formlanyla alınan cevaplar kodlanarak bilgisayar ortamına aktanlmış ve SPSS istatistik programıyla gerekli analizler yapılmıştır. Araştırmada iki temel istatistiki teknik kullanılmıştır. Bunlar faktör analizi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) dir. Birbiriyle ilişkili veri yapılannı, daha az sayıda veri yapılanna dönüştürmek ve bir oluşumu açıkladıklan varsayılan değişkenleri gruplayarak ortak faktörleri ortaya koymak amacıyla yapılan

10 126 Amme Idaresi Dergisi faktör analizinde, faktörlerin belirlenmesi için bir çok yöntem bulunmaktadır. Bunlar içinde genel kabul görmüş ve sıklıkla uygulanan yöntemlerden ikisi, ana bileşenler yöntemi (principal component) ve en büyük benzerlikler yöntemidir (Özdamar, 1999: ). Bu çalışmadaki faktör analizi, ana bileşenler yöntemi kullanılarak yapılmış ve sonuçlann değerlendirilmesinde Varimax rotasyonlu tablo dikkate alınmıştır. Faktör analizi yapılmak üzere hazırlanan ve doktorlardan beklenti düzeylerini ifade eden toplam 36 madde deneklerin verdiği değerler; "kesinlikle katılıyorum" ile "kesinlikle katılmıyorum" uçlan arasında yer alan 5'li Likert tipi ölçekle elde edilmiştir. Maddeler üzerinde yapılan güvenirlik analizi sonucunda, bunlardan 24 'ünün faktör analizi yapılmaya uygun olduğu görülmüştür. ANOV A tekniği ise, bağımsız ya da bağımlı gruptan elde edilen verilerin grup ortalamalannın farklılığını test etmek için kullanılmaktadır (Özdamar, 1999: 271). Bu doğrultuda çalışmada, elde edilen faktörlerin yaş, eğitim ve gelir düzeyi gibi bağımsız değişkenler bazındaki farklılıklannın belirlenmesi amacıyla ANOV A tekniği, çoklu karşılaştırmalarda ise Tukey HSD testi kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemiyle ilgili kısaca bilgi verilecek olursa; araştırmaya katılanlann % 41.4'ü bayan, % 58.6'sı erkektir. Yaş açısından, % 7.2'si 20 yaş ve altı, % 31 'i yaş arası, % 34.5'i yaş arası, % 17.9'u yaş a rası, % 7.6'sı yaş arası, % 1.8'i de 61 ve daha yukan yaştadır. Araştırmaya katılanlann % 72.9'u evli, % 25.9'u bekar, % 1.2'si duldur. Eğitim düzeyleri açısından % 2.4'ü okuryazar, % 22.8'i ilkokul, % 12.6'sı ortaokul, % 28.1'i lise, % 29.3'ü üniversite mezunu, % 4.8'i de lisansüstü eğitimlidir. Araştırmaya katılanlann % 12.1 'i yüz milyondan az, % 44'ü milyon arası, % 26.3'ü milyon arası, % 8.8'i milyon arası, yine % 8.8'i de 551 milyondan fazla aylık gelire sahiptir. Son olarak araştırmaya katılanlann % 9.1'i öğrenci, % 15.1 'i işçi, % 11.5'i serbest meslek mensubu, % 29.2'si memur, % 18.3'ü ev hanımı, % 6.7'si küçük esnaf, % 2.6'sı sanayici-tüccar, % 1.4'ü işsiz, % 5.8'i emekli, % O.4'ü ise diğer mesleklere mensuptur. Doktor-Hasta İlişkisindeki Temel Faktörler Doktor-hasta ilişkisinin niteliğini etkileyen temel faktörleri belirlemek için, toplam 24 madde üzerinde faktör analizi yapılmış ve özdeğer (eigenvalue) ile yamaç eğim grafiği (scree plot) incelemesi sonucunda 3 faktörün ele alınabileceği görülmüştür. Çizelge 1 'de de görüleceği gibi, bu üç faktör toplam varyansın % 47.93'ünü açıklamaktadır. Üç faktörü oluşturan itemlerin genel güvenilirliği de oldukça yüksek (Cronbach alpha=.854) bulunmuştur. Doktor-hasta ilişkisinin niteliğini etkileyen birinci faktörü, yükleri (.40)'ın üzerinde olan 15 madde oluşturmaktadır. Bunlar; doktorun dürüstlüğü, hastaya değer vermesi, herkese eşit davranması, ilgili davranması, saygılı davranması, anlayışlı olması, güleryüzlü olması, karşısındakini iyi dinlemesi, alçakgönüllü,

11 Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesinde Doktor-Hasta Ilişkisinin Rolü 127 sabırlı, samimi olması, işini iyi biliyor olması, mesaisine dikkat etmesi, iyi giyimli olması ve tecrübeli olmasıyla ilgili özelliklerdir. Bunlann hepsi, bireylerin birbirlerine güven duymalannda ve etkili ilişki kurmasında önemli rol oynamaktadır. Dürüstlük, değer verme, eşit davranma, saygılı, anlayışlı, güleryüzlü olma, karşısındakini dinleme, alçakgönüllü, sabırlı, samimi olma, iyi giyinme gibi özellikler bir bireye karşı duyulan güvenin temelidir. Aynca, mesaiye dikkat etme, işini iyi biliyor olma (uzmanlık) ve tecrübe bir meslek mensubuna duyulan güven duygusunu artırmaktadır. Bu nedenle doktor-hasta ilişkisinin niteliğini belirlemede etkili olan ilk faktör, tarafımızdan "güven faktörü" olarak adlandınlmıştır. Güven faktörü toplam varyansın % 29.69'unu açıklamakta ve güvenilirliği son derece yüksek (.907) çıkmaktadır. Güven faktörünü oluşturan maddelerin, en yüksek ortalamalan aldıklan ve araştırmaya katılanlar tarafından çok önemli bulunduklan çizelge l'de görülmektedir. Bunlar arasında en yüksek ortalamayı, doktorun "herkese eşit davranması", "değer vermesi" ve "saygılı davranması" almaktadır. Doktor-hasta ilişkisinin niteliğini etkileyen ikinci faktörü 5 madde oluşturmaktadır. Bunlar; doktorun kişinin şikayetlerini uzunca dinlemesi, çok çeşitli tahlil yaptırması, güzel konuşması, kişiye hastalığıyla ilgili aynntılı bilgi vermesi ile az ve öz konuşması gerekliliğidir. Bu özellikler daha çok, kişinin bilgi alma ihtiyacını ifade etmektedir. Doktorun kişiye aynntılı bilgi vermesi, bir ölçüde şikayetleri uzunca dinlemesine ve tahlil yaptırmasına bağlıdır. Aynca güzel konuşma, az ve öz konuşma kişinin daha sağlıklı bilgi almasına, verilen bilgileri anlamasına yardımcı olmaktadır. Bu nedenle ikinci faktör tarafımızdan "bilgilendirme faktörü" olarak adlandınımıştır. Bilgilendirme faktörü, toplam varyans ın % 9.85'ni açıklamaktadır. Bu faktörün güvenilirliği orta düzeyde (.591) bulunmuştur. Çizelge ı. Faktör Analizi Sonuçları Faktörler Hastayla ilişkisinde doktor; A.O S.S Güven Dürüst olmalıdır S Hastaya değer vermelidir Herkese eşit davranmalıdır ilgili davranmalıdır Saygılı davranmalıdır Anlayışlı olmalıdır S7 Güleryüzlü olmalıdır S2 Karşısındakini iyi dinlemelidir Alçakgönüllü olmalıdır Sabırlı olmalıdır Samimi olmalıdır işini iyi biliyor olmalıdır S46 Mesaisine dikkat etmelidir S8

12 128 Amme idaresi Dergisi i İyi Riyimli olmahdır 4.08 ±DfZJ.454 Tecrübeli olmalıdır Bileilendirme Kişinin şikayetlerini uzunca dinlemelidir Çok çeşitli tahlil yaptırmahdır Güzel konuşmalıdır Kişiye hastalığıyla ilgili ayrıntılı bilgi verme lidir Az ve öz konuşmalıdır Tıbbi Destek Enjektörle yapılacak ilaç vermelidir Çok ilaç vermelidir Ucuz ilaç vermelidir L İlaç vermesi Özdeğer (Eigenvalue) 7.~ 2.01 Açıklanan varyans Cronbach 's alpha KMO measure ofsamplink adequacy.913 Bartlett 's test ofsphericity X J = 5226 S.D.=276 p=.001 Bilgilendirme faktörünü oluşturan itemlerin de, genelde yüksek ortalama aldıklan ve cevaplannın birliktelik gösterdikleri görülmektedir. Buna göre bu faktör içerisinde en yüksek ortalamayı "kişiye hastalığıyla ilgili ayrıntılı bilgi verme" ve "kişinin şikayetlerini uzunca dinleme" almaktadır. "Tıbbi destek faktörü" olarak adlandırdığımız son faktörü ise, toplam 4 madde oluşturmaktadır. Bunlar; doktorun enjektörle yapılacak ilaç vermesi, çok ilaç vermesi, ucuz ilaç vermesi ve ilaç verme gerekliliğidir. Bu faktör, ilk iki faktörün tersine doktorun uzmanlık alanını doğrudan yansıtmaktadır. Güven ve bilgilendirme faktörleri, normal kişilerarası ilişki ve iletişimde roloynayan ö zellikleri kapsamına rağmen, tıbbi destek faktörü doğrudan tıp alanıyla ilgilidir. Tıbbi destek faktörü, toplam varyansın % 8.38'ini açıklamakta ve orta düzeyde bir güvenirliğe (.611) sahip bulunmaktadır. Tıbbi destek faktörünü oluşturan itemler, genelde düşük ortalama ve yüksek standart sapma puanı almışlardır. Bu durum, tıbbi destek faktörlerinin diğer iki faktöre oranla, bireyler tarafından daha az önemli görüldüğünün ve farklı cevaplar verildiğinin göstergesidir. Faktörlerle Bağımsız Değişkenler Arasındaki İlişkiler Güven, bilgilendirme ve tıbbi destek faktörleriyle bağımsız değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemek için öncelikle, bu üç faktörün puanlan değişken olarak kaydedilmiş ve faktör skorlan kullanılarak, ANaVA tekniğiyle ortalamalar arasındaki farklılıklann anlamlı1ığı incelenmiştir. Çizelge 2'deki ANaVA analizi sonuçları incelendiğinde, üç faktörle yaş, medeni durum ve meslek kategorilerinin anlamlı bir ilişki taşımadığı gözlenmektedir.

13 Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesinde Doktor-Hasta İlişkisinin Rolü 129 Güven faktörüyle anlamlı ilişki taşıyan tek değişken, bireyin ülkenin sağlık sistemine bakış açısıdır. Güven faktörü açısından, en yüksek ortalamayı ülkenin sağlık sistemini çok kötü görenler (.159) ve kötü görenler (.075) almaktadır. Dolayısıyla, doktorlarla ilişkilerinde güvene daha çok önem verenleri, ülkemizin sağlık sistemini çok kötü ve kötü görenler oluşturmaktadır. Çoklu karşılaştırma tablosu incelendiğinde; güven faktörü açısından, ülkemizin sağlık sistemini iyi görenlerle, kötü ve çok kötü görenlerin ortalamalannın farkının anlamlı olduğu anlaşılmaktadır. Bu durum, ülkemizin sağlık sistemini iyi görenlere o ranla kötü ve çok kötü görenlerin, doktorlarla ilişkilerinde güveni daha çok ö nemsediklerinin bir göstergesidir. Bilgilendirme faktörüyle bağımsız değişkenler karşılaştınldığında, yalnızca cinsiyetin anlamlı ilişki taşıdığı ortaya çıkmaktadır. Buna göre bilgilendirme faktörü açısından bayanlann ortalaması (.109), erkeklerinkinden (-.08) daha yüksektir. Bu sonuç, doktorlarla ilişkilerinde bayanlann bilgilenmeye daha çok önem verdiklerini göstermektedir. Çizel ge 2. Faktörler ve Değişkenler Arasındaki İlişkiler Faktör 1 Faktör 2 Faktör 3 Değişkenler Güven Bilgilendirme Tıbbi Destek S.D. F P S.D..L! P S.D. F P Bağlı bulunulan Sosyal güvenlik kuruluşu Ülkenin sağlık sistemine bakış açısı Cinsiyet ı ı Yaş Medeni durum Eğitim düzeyi Meslek ı.~.348 Aylıkgelir ] Tıbbi destek faktörüyle ise, üç değişkenin anlamlı ilişki taşıdığı gözlenmektedir. Bunlar; bireyin bağlı bulunduğu sosyal güvenlik kuruluşu, eğitim ve aylık gelir düzeyidir. Tıbbi destek faktörü açısından, en yüksek ortalamayı yeşil kartlılar (.640), SSK'lılar (.114) ve Bağ-kur'lular (.023) almaktadır. Bu sonuca göre doktorlann çok ve ucuz ilaç vermesine, enjektörle yapılacak ilaç yazmasına Emekli Sandığı ve özel sağlık sigortasına tabi olanlardan daha çok; yeşil kartlılar, SSK'lılar ve Bağ-Kur'lular önem vermektedir. Çoklu karşılaştırmalar incelendiğinde ise, tıbbi destek faktörleri açısından yalnızca yeşil kartlılarla Emekli Sandığı 'na bağlı olanlann ortalamalannın farkının anlamlı olduğu görülmektedir.

14 ı 30 Amme İdaresi Dergisi Tıbbi destek faktörüyle anlamlı ilişki taşıyan diğer bir değişken eğitimdir. Bu faktör açısından en yüksek ortalamayı ilkokul (.409) ve ortaokul mezunlan (.10) alırken, en düşük ortalamayı ise üniversite mezunlan (.-316) almaktadır. Bu durumda, doktorun çok ve ucuz ilaç yazmasına daha çok eğitim düzeyi düşük olanlar önem vermektedir. Çoklu karşılaştırma çizelgesi de incelendiğinde, doğalolarak ilkokul mezunlannın lise ve üniversite mezunlanyla, ortaokul mezunlannın ise lise mezunlanyla farklılaştığı ortaya çıkmaktadır. Tıbbi destek faktörüyle anlamlı ilişki taşıyan son değişken, aylık gelir düzeyidir. Tıbbi destek faktörü açısından, en yüksek ortalamalan aylık geliri 100 milyondan az olanlar (.468) ile milyon arası olanlar (.-010), en düşük ortalamayı ise aylık geliri 551 milyondan fazla olanlar (.-428) almaktadır. Buna göre gelir düzeyi düşük olanlar, doktorla ilişkilerinde tıbbi destek faktörüne daha fazla önem vermektedir. Çoklu karşılaştırma çizelgesi incelendiğinde; tıbbi destek faktörü açısından aylık geliri 100 milyondan az olanlann, diğer gelir düzeylerinin tamamıyla farklılaştığı ortaya çıkmaktadır. SONUÇ Doktor ve hasta ilişkisinin niteliğini belirlemek üzere yaptığımız alan araştırmasından genelolarak şu sonuçlara ulaşılmaktadır. öncelikle, doktor ve hasta ilişkisini üç temel faktörün etkilediği görülmektedir. Bunlar; güven, bilgilendirme ve tıbbi destek faktörleridir. Bireyler, doktorlann kendilerinde güven oluşturmalannı, kendilerini bilgilendirmelerini ve sağhklanna kavuşmak için gerekli tıbbi desteğin yapılmasını istemektedir. Araştırma sonuçlanna göre, doktorlann güven oluşturmasında; hastaya değer verme, saygı, anlayış, ilgi, güleryüz, karşısındakini dinleme, samimiyet, uzmanlık, mesaiye dikkat etme, iyi giyimli olma ve tecrübe gibi özellikler önem taşımaktadır. Bireyler aynca şikayetlerinin doktor tarafından aynntılı dinlenilmesine, tahlil yaptınlmasına, hastalığı hakkında aynntılı bilgi verilmesine ve doktorun güzel konuşmasına büyük önem vermektedir. Bu özellikleri taşıyan doktorlann hastalanyla daha iyi ilişki ve iletişim kuracağı söylenebilir. Analiz sonuçlanna göre güven faktörüyle anlamlı ilişki taşıyan tek değişken, ülkenin sağlık sistemine bakış açısıdır. Ülkemizin sağlık sistemini genelde kötü bulanlar, doktorlarla ilişkilerinde güven faktörünü daha çok önemsemektedir. Bu durum, halkımızın sağlık sistemine bakış açısında doktor ve hasta ilişkisinin büyük rolünün bulunduğunun açık bir göstergesidir. Doktorlann kendilerine o lan güveni sağlamalan sonucunda, bir ölçüde sağlık sistemimize bakış açısında da olumlu gelişmeler kaydedilecektir. Bilgilendirme faktörü ile cinsiyet arasında anlamlı bir ilişkinin bulunduğunun belirlenmesi, alan araştırmasının diğer bir sonucudur. Buna göre doktorlann kendilerini bilgilendirmesine bayanlar daha fazla önem vermektedir. Bu sonuç

15 Sağlık Hizmetlerinin Yürütülmesinde Doktor-Hasta İlişkisinin Rolü ı 31 göz önünde tutularak, doktorlann özellikle bayan hastalannı daha ayrıntılı bilgilendirmesi, sağlıklı bir ilişki açısından gerekli görülmektedir. Bireylerin sağlıklanna kavuşabilmek için doktorlann tahlil yaptırmasını, çok ve ucuz ilaç vermesini ifade eden tıbbi destek faktörleriyle anlamlı ilişki taşıyan değişkenlerden bir tanesi, bağlı bulunan sosyal güvenlik kuruluşudur. Araştırma sonuçlanna göre; başta yeşil kartlılar olmak üzere SSK 'lı ve Bağ-Kur'lular, doktorlarla ilişkisinde daha çok yazılan reçeteye önem vermektedir. Yine, eğitim düzeyi ve aylık gelir düzeyi düşük olanların doktorlara ilişkisinde reçeteye önem verdikleri, analiz sonuçlarından anlaşılmaktadır. Araştırmayla ortaya çıkan en önemli sonuçlardan bir tanesi de, halkımızın hasta adına karar veren ve seçici bilgilendiren paternalistik doktor tipini istememesidir. Doktorlann hastalarıyla iyi bir ilişki geliştirebilmesi için, paternalistik model dışındaki uygun modelleri benimsemeleri, sağlık hizmetlerinin istenilen düzeyde yürütülmesine büyük katkı sağlayacaktır. Buraya kadar ortaya konulan sonuçlann özü olarak halkımız; güvenebileceği, aradığı zaman bulabileceği, güleryüzlü, samimi, ilgili, kendisine değer veren, rahatlıkla soru soruiabilen ve bilgi alınabilen, derdini anlatabileceği doktor tipi istemektedir. Halkımızın önemsediği bu özelliklere dayalı ilişki biçimlerini doktorlann benimsemeleri oranında, sağlık hizmetlerinin kalitesi artacak ve konuyla ilgili yakınmalar en aza indirilecektir. KAYNAKLAR Akşit, Belma T. (1997), ''Toplum, Kültür ve Saglık", Bertan, Münevver ve Güler, çagatay (Ed.), Halk Sağlığı Temel Bilgileri, Güneş Kitabevi, Ankara, s AlIen, M. Susan-Petrisek, C. Ann-Laliberte, L. Linda (2001), "Problems in Doctor Patient Communication: The Case ofyounger Women with Breast Cancer", Critieal Publie Healt, Vol. ll, No: 1, March, s Aydın, Erdem (2001), Tıp Etiğine Giriş, Pegem A Yayınevi, Ankara. Blasİ, Di Zelda-Harkness, Elaine-Ernst, Edzard-Georgieu, Amanda-Kleijnen, Jos (2001), "Infiuence ofcontext Effects on Healt Outcomes: A Systematic Rewiev", Laneet, Vol. 357, No: 9258, March, s Bellet, Paul S. (1994), "How Should Physicians Approach the Problems oftheir Patients?", Pediatries, Vol. 94, No: 6, December, s Burgoon, Michael-Hunsaker G. Frank-Dawson, J. Edwin (1994), Human Communieation, Sage Publication, Califorrua. Burks, Jack S. (1994), "How to Talk to Your Doctors", Inside MS,Vol. 12, No: 1, WinterlSpring, s. 6. Charles, Sara C. (1993), "The Doctor-Patient Relationship and Medical Malpractice Ligitation", Bulletin o/the Menninger Clinie, Vol. 57, No: 2, Spring, s ( ).

16 ]32 Amme İdaresi Dergisi Coulehan, Jack (1999), "An Altemative View: Listening to Patients", Lancet, Vol. 354, No: 9188, October, s Dinççag, Ahmet (1999), Hasta İle İletişim, Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbuL. Emanuel, Ezeikel J ve Emanuel, Linda L. (1992), "Four Models ofthe Physician Patient Relationship", Journal ofthe American Medical Association, Vol. 267, No: 16, April, s Gordon, Thomas ve Edwards, Sterling (1995), Doktor-Hasta İşbirliği, (Çev. Emel Aksay), Sistem Yayıncılık, İstanbuL. Kronenfeld, Jacops J. (2001), "New Trends in the Doctor-Patient Relationship: Impacts of Managed Care on the Growth ofa Consumer Protections Model", Sociological Spectrum, Vol. 21, No: 3, July, s Kurtz, Suzanne-Silverman, Jonathan-Draper, Juliet (1998), Tıpta İletişim Teknikleri, (Çev. Selim Yeniçeri, Ayşegül Yurdaçalış ve Murat Yaşarlar), Beyaz Yayınları, İstanbuL Levy, David R. (1985), "White Doctors and Black Patients: Influence of Race on the Doctor-Patient Relationship", Pediatries, Vol. 75, No: 4, April, s Magnus, A. Stephen ve Mick, S. Stephen (2000), "Medical Schools, Affırmative Action, and the Neglected Role ofsocial Class", American Journal ofpublic Health, Vol. 90, No: 8, August, s Meryn, Siegfried (1998a), "Improving Communication Skills: To Cary Coals to Newcastle?", Medical Teacher, VoL. 20, No: 4, July, s Meryn, Siegfried (1998b), "Improving Doctor-patient Communication", British Medical Journal, Vol. 316, No: 7149, June, s Özdamar, Kazım (1999), Paket Programlar ile İstatistiksel Veri Analizi, Kaan Kitabevi, Eskişehir, 2 Cilt. Simpson, Michael ve digerleri (1991), "Doctor-Patient Communication: The Toronto Consensus Statemenf', British Medical Journal, VoL 303, No: 6814, November, s Szass T.S ve Hollender M.H. (1956), "A Contribution to the Philosophy of Medicine", Archives ofinternal Medicine, Vol.97'den aktaran Daniel Fu-Chang Tsai, "How Should Doctors Approach Patients? A Confucian Reflection on Personhood", Journal ofmedical Ethics, Vol. 27. No: 1,2001, s. 44. Tabak, Ruhi Selçuk (1999), Sağlık İletişimi, Literatür Yayıncılık, İstanbuL. Tsai, Daniel Fu-Chang (2001), "How should Doctors Approach Patients? A Confucian Reflection on Personhood", Journal ofmedical Ethics, Vol. 27, No: 1, February, s USA Today Magazine (1993), "Doctor-Patient Communication in Critical Condition", Vol. 122, No: 2579, August, s.3.

Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi

Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi Dr. SiğnemÖZTEKİN, Psikolog Duygu KUZU, Dr. Güneş CAN, Prof. Dr. AyşenESEN DANACI Giriş: Ayrılma anksiyetesi bozukluğu,

Detaylı

H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012)

H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012) H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012) Aşağıdaki analizlerde lise öğrencileri veri dosyası kullanılmıştır.

Detaylı

TEMEL EĞİTİMDEN ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ ORTAK SINAV BAŞARISININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ

TEMEL EĞİTİMDEN ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ ORTAK SINAV BAŞARISININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ VERİ ANALİZİ, İZLEME VE DEĞERLENDİRME DAİRE BAŞKANLIĞI TEMEL EĞİTİMDEN ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ ORTAK SINAV BAŞARISININ ÇEŞİTLİ

Detaylı

HOŞGELDİNİZ. Diaverum

HOŞGELDİNİZ. Diaverum HOŞGELDİNİZ 1 HEMODİYALİZ HASTALARININ DİYALİZ KLİNİKLERİNDEN BEKLENTİLERİ Gizem AKYOL¹, Nergiz TEKYİĞİT¹,Ayşegül TEMİZKAN KIRKAYAK¹,Fatma KABAN²,Filiz AKDENİZ²,Tevfik ECDER²,Asiye AKYOL³ 1-Diaverum Özel

Detaylı

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK EYLÜL-2013 Bilgisayar, uzun ve çok karmaşık hesapları bile büyük bir hızla yapabilen, mantıksal (lojik) bağlantılara

Detaylı

BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ

BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ 359 BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ Osman ÇİMEN, Gazi Üniversitesi, Biyoloji Eğitimi Anabilim Dalı, Ankara, osman.cimen@gmail.com Gonca ÇİMEN, Milli

Detaylı

Acil Serviste En Sık Neler Şikayet Ediliyor? Doç. Dr. Selahattin KIYAN Ege ÜTFH Acil Tıp AD 11.01.2013 4. ATOK «Acilde Adli Tıp»

Acil Serviste En Sık Neler Şikayet Ediliyor? Doç. Dr. Selahattin KIYAN Ege ÜTFH Acil Tıp AD 11.01.2013 4. ATOK «Acilde Adli Tıp» Acil Serviste En Sık Neler Şikayet Ediliyor? Doç. Dr. Selahattin KIYAN Ege ÜTFH Acil Tıp AD 11.01.2013 4. ATOK «Acilde Adli Tıp» Bu sunum nasıl ilerleyecek.. «Ege ÜTFH Acil Servise Yapılmış Şikayet Başvurularının

Detaylı

HEMODİYALİZ VE PERİTON DİYALİZİ UYGULANAN HASTALARIN BEDEN İMAJI VE BENLİK SAYGISI ALGILARININ KARŞILAŞTIRILMASI

HEMODİYALİZ VE PERİTON DİYALİZİ UYGULANAN HASTALARIN BEDEN İMAJI VE BENLİK SAYGISI ALGILARININ KARŞILAŞTIRILMASI HEMODİYALİZ VE PERİTON DİYALİZİ UYGULANAN HASTALARIN BEDEN İMAJI VE BENLİK SAYGISI ALGILARININ KARŞILAŞTIRILMASI Burcu BAYRAK KAHRAMAN* Derya TÜLÜCE* Musa BALİ** Turgay ARINSOY** *Gazi Üniversitesi Sağlık

Detaylı

Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Kişisel ve Mesleki Gelişim Yeterlilikleri Hakkındaki Görüşleri. Merve Güçlü

Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Kişisel ve Mesleki Gelişim Yeterlilikleri Hakkındaki Görüşleri. Merve Güçlü Beden Eğitimi Öğretmenlerinin Kişisel ve Mesleki Gelişim Yeterlilikleri Hakkındaki Görüşleri Merve Güçlü GİRİŞ Öğretme evrensel bir uğraştır. Anne babalar çocuklarına, işverenler işçilerine, antrenörler

Detaylı

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Halil Coşkun ÇELİK

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Halil Coşkun ÇELİK Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Halil Coşkun ÇELİK 15 Mayıs 2008 Hemen hemen her bilim alanındaki gelişmeler, yapılmış sistematik araştırmaların katkılarına bağlıdır. Bu yüzden genel olarak araştırma,

Detaylı

Yard. Doç. Dr. Mine Afacan Fındıklı. İş Değerleri ve Çalışma Hayatına Yansımaları

Yard. Doç. Dr. Mine Afacan Fındıklı. İş Değerleri ve Çalışma Hayatına Yansımaları Yard. Doç. Dr. Mine Afacan Fındıklı İş Değerleri ve Çalışma Hayatına Yansımaları İstanbul - 2013 Yayın No : 2918 İşletme-Ekonomi Dizisi : 590 1. Baskı Haziran 2013 İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-943 - 8 Copyright

Detaylı

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK EYLÜL-2013 Temel olarak bir bilgisayar, çeşitli donanım parçalarını bir araya getirip uygun bir çalışma platformunu

Detaylı

MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET

MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET D.E.Ü.İ.İ.B.F. Dergisi Cilt:22 Sayı:1, Yıl:2007, ss:105-121 MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Murat Selim SELVİ * Hatice ÖZKOÇ

Detaylı

Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek

Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek Wilson Learning in yaptığı araştırma, Evet e Doğru Müzakere eğitiminin satış performansı üzerindeki etkisini değerlendirmek üzere geliştirilmiştir.

Detaylı

Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity

Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity Çalışma Hayatının İki Büyük Korkusu: İşsizlik ve İş Güvencesizliği Two Big Fear of Working Life: Unemployment and Job Insecurity İskender GÜMÜŞ* Nebi Sümer, Nevin Solak, Mehmet Harma İşsiz Yaşam: İşsizliğin

Detaylı

İlköğretim Matematik Öğretmeni Adaylarının Meslek Olarak Öğretmenliği

İlköğretim Matematik Öğretmeni Adaylarının Meslek Olarak Öğretmenliği İlköğretim Matematik Öğretmeni Adaylarının Meslek Olarak Öğretmenliği 1 Seçmeye Yönelik Motivasyonlarının İncelenmesi Derya ÇELİK, Ra aza GÜRBÜZ, Serhat AYDIN, Mustafa GÜLER, Duygu TAŞKIN, Gökay AÇIKYILDIZ

Detaylı

BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ

BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ 1 BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ Bilimsel yöntem aşamalarıyla tanımlanmış sistematik bir bilgi üretme biçimidir. Bilimsel yöntemin aşamaları aşağıdaki gibi sıralanabilmektedir (Karasar, 2012): 1. Bir problemin

Detaylı

BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI

BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI 996 I.BURDUR SEMPOZYUMU BURDUR İLİNDE SPORA KATILIMIN SOSYO EKONOMİK BOYUTUNUN ARAŞTIRILMASI Kemal FİLİZ * Kadir PEPE ** ÖZET Araştırmada, Burdur ilinde aktif spor yapan sporcuların sosyoekonomik profillerinin

Detaylı

ÜLKEMİZ MUHASEBE MESLEK MENSUPLARININ TOPLUMUN ÇEŞİTLİ KATMANLARI TARAFINDAN ALGILANMA BİÇİMİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

ÜLKEMİZ MUHASEBE MESLEK MENSUPLARININ TOPLUMUN ÇEŞİTLİ KATMANLARI TARAFINDAN ALGILANMA BİÇİMİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA ÜLKEMİZ MUHASEBE MESLEK MENSUPLARININ TOPLUMUN ÇEŞİTLİ KATMANLARI TARAFINDAN ALGILANMA BİÇİMİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA 1.GİRİŞ Doç.Dr. Fehmi KARASİOĞLU* Yrd. Doç. Dr. Mikail ALTAN* İşletmenin dili olarak

Detaylı

Üniversite Öğrencilerinin Akademik Başarılarını Etkileyen Faktörler Bahman Alp RENÇBER 1

Üniversite Öğrencilerinin Akademik Başarılarını Etkileyen Faktörler Bahman Alp RENÇBER 1 Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 3(1): 191-198 Üniversite Öğrencilerinin Akademik Başarılarını Etkileyen Faktörler Bahman Alp RENÇBER 1 Özet Bu çalışmanın amacı, üniversite

Detaylı

PROJE TABANLI ÖĞRENMEDE ÇOKLU ZEKÂ YAKLAŞIMININ MATEMATİK ÖĞRENME BAŞARISINA VE MATEMATİĞE KARŞI TUTUMA ETKİSİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

PROJE TABANLI ÖĞRENMEDE ÇOKLU ZEKÂ YAKLAŞIMININ MATEMATİK ÖĞRENME BAŞARISINA VE MATEMATİĞE KARŞI TUTUMA ETKİSİNİN KARŞILAŞTIRILMASI PROJE TABANLI ÖĞRENMEDE ÇOKLU ZEKÂ YAKLAŞIMININ MATEMATİK ÖĞRENME BAŞARISINA VE MATEMATİĞE KARŞI TUTUMA ETKİSİNİN KARŞILAŞTIRILMASI Mesut TABUK1 Ahmet Şükrü ÖZDEMİR2 Özet Matematik, diğer soyut bilimler

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER FAALİYETLERİNİN SAĞLIK HİZMETİ ALANLAR VE ÇALIŞANLAR TARAFINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANELERİ ÖRNEĞİ

HALKLA İLİŞKİLER FAALİYETLERİNİN SAĞLIK HİZMETİ ALANLAR VE ÇALIŞANLAR TARAFINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANELERİ ÖRNEĞİ HALKLA İLİŞKİLER FAALİYETLERİNİN SAĞLIK HİZMETİ ALANLAR VE ÇALIŞANLAR TARAFINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANELERİ ÖRNEĞİ Uzm. İbrahim BARIN Prof. Dr. Murat BORLU Başmüdür Özcan ÖZYURT

Detaylı

HAK ARAMA SÜRECÝNDE YASAL UYGULAMALAR HAKKINDA TUTUMLARI ARAÞTIRMASI. Giriþ. Örneklem ve Yöntem

HAK ARAMA SÜRECÝNDE YASAL UYGULAMALAR HAKKINDA TUTUMLARI ARAÞTIRMASI. Giriþ. Örneklem ve Yöntem Giriþ Bu yazýda TODAÝE KYUP (Türkiye ve Ortadoðu Amme Ýdaresi Enstitüsü Kamu Yönetimi Lisans Üstü Uzmanlýk Programý) gereðince hazýrlanan Bireysel Ýþ Uyuþmazlýklarýnda Hak Arama baþlýklý tez de yer alan

Detaylı

EUROSTUDENT ULUSAL ARAŞTIRMASI: TÜRKİYE SONUÇLARI

EUROSTUDENT ULUSAL ARAŞTIRMASI: TÜRKİYE SONUÇLARI EUROSTUDENT ULUSAL ARAŞTIRMASI: TÜRKİYE SONUÇLARI Prof. Dr. Nezih Güven (ODTÜ, Rektör Danışmanı) Doç. Dr. Ayşe Gündüz Hoşgör (ODTÜ,Sosyoloji Blm.) Y. Doç. Dr. Mustafa Şen (ODTÜ, Sosyoloji Bölümü) Bağlantı

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

Bilim Uzmanı İbrahim BARIN

Bilim Uzmanı İbrahim BARIN ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANELERİNDE YATAN HASTALARIN HASTANE HİZMET KALİTESİNİ DEĞERLENDİRMELERİ Bilim Uzmanı İbrahim BARIN Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri AMAÇ Hasta memnuniyeti verilen

Detaylı

İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU

İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU İSTANBUL DA GENÇLER ARASINDA CİNSELLİK ARAŞTIRMASI RAPORU Kültegin Ögel Ceyda Y. Eke Nazlı Erdoğan Sevil Taner Bilge Erol İstanbul 2005 Kaynak gösterme Ögel K, Eke C, Erdoğan N, Taner S, Erol B. İstanbul

Detaylı

Salih AKYÜZ Hasta ve Çalışan Hakları ve Güvenliği Derneği Başkanı

Salih AKYÜZ Hasta ve Çalışan Hakları ve Güvenliği Derneği Başkanı Salih AKYÜZ Hasta ve Çalışan Hakları ve Güvenliği Derneği Başkanı Hak Kavramı Herhangi bir varlığın, kanuni veya ahlaki gerekçelerle, sahip olması veya yapabilmesi olağan şeyler.. Hak Kavramı Kazanımlara

Detaylı

Antalya, 2015 FEP. Katılımcı Anket. Sonuçları

Antalya, 2015 FEP. Katılımcı Anket. Sonuçları FEP Katılımcı Anket Sonuçları Antalya, 2015 w Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Eğitim Programı (TBM) Formatör Eğitim Programı (FEP) Uygulama Değerlendirme Raporu (Yönetici Özeti) Antalya da 10.11.2014 ile

Detaylı

DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER. PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til

DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER. PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til DENİZLİ İLİ ÇALIŞAN NÜFUSUN İÇME SUYU TERCİHLERİ VE ETKİLEYEN FAKTÖRLER PAÜ Tıp Fak. Halk Sağlığı A.D Araş. Gör. Dr. Ayşen Til Su; GİRİŞ ekosisteminin sağlıklı işlemesi, insanların sağlığı ve yaşamının

Detaylı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı 292 Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 292-297 KİTAP İNCELEMESİ Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı Editör Doç. Dr. Şener BÜYÜKÖZTÜRK Dilek SEZGİN MEMNUN 1 Bu çalışmada,

Detaylı

Beden eğitimi öğretmen adaylarının okul deneyimi dersine yönelik tutumlarının incelenmesi

Beden eğitimi öğretmen adaylarının okul deneyimi dersine yönelik tutumlarının incelenmesi Cilt:7 Sayı:2 Yıl:2010 Beden eğitimi öğretmen adaylarının okul deneyimi dersine yönelik tutumlarının incelenmesi Hüseyin Ünlü 1 Bendü Güven Karahan 2 Özet Bu araştırmanın amacı, beden eğitimi öğretmen

Detaylı

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI GEDİZ ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI I. YARIYIL PSI 501 İleri İstatistik Zorunlu 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 II. YARIYIL Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 Seçmeli Seçmeli 3 0 3 8 III. YARIYIL

Detaylı

Kronik Böbrek Hastalarında Eğitim Durumu ve Yaşam Kalitesi. Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nefroloji Kliniği, Prediyaliz Eğitim Hemşiresi

Kronik Böbrek Hastalarında Eğitim Durumu ve Yaşam Kalitesi. Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nefroloji Kliniği, Prediyaliz Eğitim Hemşiresi Kronik Böbrek Hastalarında Eğitim Durumu ve Yaşam Kalitesi Antalya Eğitim ve Araştırma Hastanesi Nefroloji Kliniği, Prediyaliz Eğitim Hemşiresi Giriş: Kaliteli yaşam; kişinin temel ihtiyaçlarını karşıladığı,

Detaylı

Gebelikte Ayrılma Anksiyetesi ve Belirsizliğe Tahammülsüzlükle İlişkisi

Gebelikte Ayrılma Anksiyetesi ve Belirsizliğe Tahammülsüzlükle İlişkisi Gebelikte Ayrılma Anksiyetesi ve Belirsizliğe Tahammülsüzlükle İlişkisi Dr. Sinem Sevil DEĞİRMENCİ Prof.Dr.Gökay AKSARAY Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD Giriş

Detaylı

BÖLÜM 5 SONUÇ VE ÖNERİLER. Bu bölümde araştırmanın bulgularına dayalı olarak ulaşılan sonuçlara ve geliştirilen önerilere yer verilmiştir.

BÖLÜM 5 SONUÇ VE ÖNERİLER. Bu bölümde araştırmanın bulgularına dayalı olarak ulaşılan sonuçlara ve geliştirilen önerilere yer verilmiştir. BÖLÜM 5 SONUÇ VE ÖNERİLER Bu bölümde araştırmanın bulgularına dayalı olarak ulaşılan sonuçlara ve geliştirilen önerilere yer verilmiştir. 1.1. Sonuçlar Araştırmada toplanan verilerin analizi ile elde edilen

Detaylı

Süleyman TAŞGETİREN 1, Neşe ÖZKAN 2, Nurgül ÖZMEN 2

Süleyman TAŞGETİREN 1, Neşe ÖZKAN 2, Nurgül ÖZMEN 2 Mühendislik eğitimi üzerinde işyeri ve fuar ziyaretlerinin önemi bilinen bir durumdur. Biyomedikal mühendisliği ise ülkemizde son yıllarda yaygınlaşan görece yeni bir alandır. Lise düzeyinde alanın içeriği

Detaylı

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ Doç. Dr. Deniz Beste Çevik Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı beste@balikesir.edu.tr

Detaylı

İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN MÜZİK DERSİNE İLİŞKİN TUTUMLARI

İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN MÜZİK DERSİNE İLİŞKİN TUTUMLARI www.muzikegitimcileri.net Ulusal Müzik Eğitimi Sempozyumu Bildirisi, 26-28 Nisan 2006, Pamukkale Ünv. Eğt. Fak. Denizli GİRİŞ İLKÖĞRETİM ÖĞRENCİLERİNİN MÜZİK DERSİNE İLİŞKİN TUTUMLARI Arş. Gör. Zeki NACAKCI

Detaylı

HASTANELERDE YAPILAN TIBBİ HATALARIN TÜRLERİ VE NEDENLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

HASTANELERDE YAPILAN TIBBİ HATALARIN TÜRLERİ VE NEDENLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA HASTANELERDE YAPILAN TIBBİ HATALARIN TÜRLERİ VE NEDENLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA Hacer Canatan Öğr.Gör., Okan Üniversitesi Sağlık MYO Acil Durum ve Afet Yönetimi Bölümü, ERA Teknik Koleji ATT Bölümü, hacercanatan20@hotmail.com

Detaylı

ÖRNEK BULGULAR. Tablo 1: Tanımlayıcı özelliklerin dağılımı

ÖRNEK BULGULAR. Tablo 1: Tanımlayıcı özelliklerin dağılımı BULGULAR Çalışma tarihleri arasında Hastanesi Kliniği nde toplam 512 olgu ile gerçekleştirilmiştir. Olguların yaşları 18 ile 28 arasında değişmekte olup ortalama 21,10±1,61 yıldır. Olguların %66,4 ü (n=340)

Detaylı

KOD 1 DAVRANIŞ MR (48-72 AY) xxxxxxx DAVRANIŞ VE UYUM RAPORU. "Sorun, sorun olmadan çözümlenmelidir."

KOD 1 DAVRANIŞ MR (48-72 AY) xxxxxxx DAVRANIŞ VE UYUM RAPORU. Sorun, sorun olmadan çözümlenmelidir. KOD 1 DAVRANIŞ MR (48-72 AY) DAVRANIŞ VE UYUM RAPORU "Sorun, sorun olmadan çözümlenmelidir." KİŞİSEL BİLGİLER Doğum Tarihi Cinsiyet Okulun Adı Sınıf İl İlçe Uygulama Tarihi Formu Dolduran 8.6.2011 ERKEK

Detaylı

Yerinde Masaj ın İş Hayatına Etkileri İstanbul - 17.11.2008 Konulu Akademik Araştırma Sonuçları Sayfa 1/4

Yerinde Masaj ın İş Hayatına Etkileri İstanbul - 17.11.2008 Konulu Akademik Araştırma Sonuçları Sayfa 1/4 Önsöz Yerinde Masaj hizmetleri ile Türkiye deki iş hayatı kalitesini yükseltmek üzere çıktığımız yolda, bugüne kadarki tüm pazarlama faaliyetlerimizde Yerinde Masaj ın kurumlar tarafından çalışanlarına

Detaylı

ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ VE MOTİVASYON ELİF SANDAL ÖNAL

ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ VE MOTİVASYON ELİF SANDAL ÖNAL ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ VE MOTİVASYON ELİF SANDAL ÖNAL ÇALIŞAN MEMNUNİYETİ VE MOTİVASYON Bireylerin günlük hayatlarının yaklaşık üçte birini geçirdikleri işyerleri, kişi için önemli bir ortamdır. İşyerlerinde

Detaylı

BÖLÜM 2 VERİ SETİNİN HAZIRLANMASI VE DÜZENLENMESİ

BÖLÜM 2 VERİ SETİNİN HAZIRLANMASI VE DÜZENLENMESİ 1 BÖLÜM 2 VERİ SETİNİN HAZIRLANMASI VE DÜZENLENMESİ Veri seti; satırlarında gözlem birimleri, sütunlarında ise değişkenler bulunan iki boyutlu bir matristir. Satır ve sütunların kesişim bölgelerine 'hücre

Detaylı

EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEK BİLGİSİ DERSLERİNE YÖNELİK TUTUMLARI Filiz ÇETİN 1

EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEK BİLGİSİ DERSLERİNE YÖNELİK TUTUMLARI Filiz ÇETİN 1 58 2009 Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi Sayı:25, s.58-64 ÖZET EĞİTİM FAKÜLTESİ ÖĞRENCİLERİNİN ÖĞRETMENLİK MESLEK BİLGİSİ DERSLERİNE YÖNELİK TUTUMLARI Filiz ÇETİN 1 Bu çalışmanın

Detaylı

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ

FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ FEN BİLGİSİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ FEN BRANŞLARINA KARŞI TUTUMLARININ İNCELENMESİ Sibel AÇIŞLI 1 Ali KOLOMUÇ 1 1 Artvin Çoruh Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İlköğretim Bölümü Özet: Araştırmada fen bilgisi

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog

DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog DEĞERLENDİRME NOTU: Mehmet Buğra AHLATCI Mevlana Kalkınma Ajansı, Araştırma Etüt ve Planlama Birimi Uzmanı, Sosyolog KONYA KARAMAN BÖLGESİ İNTİHAR RAPORU 24. 09.2014 GİRİŞ: En basit anlamda insanın kendi

Detaylı

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRE BAŞKANLIĞI. 2012 Yılı Çalışan Memnuniyeti Anket Raporu

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRE BAŞKANLIĞI. 2012 Yılı Çalışan Memnuniyeti Anket Raporu T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRE BAŞKANLIĞI 2012 Yılı Çalışan Memnuniyeti Anket Raporu OCAK 2013 1.1 Araştırmanın Amacı Araştırmada, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geliştirme

Detaylı

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir.

GİRİŞ. Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. VERİ ANALİZİ GİRİŞ Bilimsel Araştırma: Bilimsel bilgi elde etme süreci olarak tanımlanabilir. Bilimsel Bilgi: Kaynağı ve elde edilme süreçleri belli olan bilgidir. Sosyal İlişkiler Görgül Bulgular İşlevsel

Detaylı

HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ

HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ HEMŞİRELERİN HASTALARA VERDİKLERİ EĞİTİMLERİN ETKİNLİĞİNİN BELİRLENMESİ Zelha Türk*, Serpil Türker **, Pelin Gökoğlu***,Eda Ulutaş**** *Fulya Acıbadem Hastanesi Sorumlu Hemşire, **Fulya Acıbadem Hastanesi

Detaylı

İngilizce Öğretmen Adaylarının Öğretmenlik Mesleğine İlişkin Tutumları 1. İngilizce Öğretmen Adaylarının Öğretmenlik Mesleğine İlişkin Tutumları

İngilizce Öğretmen Adaylarının Öğretmenlik Mesleğine İlişkin Tutumları 1. İngilizce Öğretmen Adaylarının Öğretmenlik Mesleğine İlişkin Tutumları İngilizce Öğretmen Adaylarının Öğretmenlik Mesleğine İlişkin Tutumları 1 İngilizce Öğretmen Adaylarının Öğretmenlik Mesleğine İlişkin Tutumları İbrahim Üstünalp Mersin Üniversitesi İngilizce Öğretmen Adaylarının

Detaylı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı TEPAV Değerlendirme Notu Temmuz 1 19 191 19 193 19 195 19 197 19 199 199 1991 199 1993 199 1995 199 1997

Detaylı

İZMİR İLİ MLO OKULLARINDA BİYOLOJİ DERSLERİNDE EĞİTİM TEKNOLOJİSİ UYGULAMALARININ (BİLGİSAYARIN) ETKİLİLİĞİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

İZMİR İLİ MLO OKULLARINDA BİYOLOJİ DERSLERİNDE EĞİTİM TEKNOLOJİSİ UYGULAMALARININ (BİLGİSAYARIN) ETKİLİLİĞİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA İZMİR İLİ MLO OKULLARINDA BİYOLOJİ DERSLERİNDE EĞİTİM TEKNOLOJİSİ UYGULAMALARININ (BİLGİSAYARIN) ETKİLİLİĞİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA Fulya USLU, Rıdvan KETE Dokuz Eylül Üniversitesi, Buca Eğitim Fakültesi,

Detaylı

KUYUMCULUK VE TAKI TASARIMI PROGRAMI ÖĞRENCĐLERĐNĐN OKULDAN BEKLENTĐLERĐ VE MESLEKĐ GELECEKLERĐNĐN DEĞERLENDĐRĐLMESĐ

KUYUMCULUK VE TAKI TASARIMI PROGRAMI ÖĞRENCĐLERĐNĐN OKULDAN BEKLENTĐLERĐ VE MESLEKĐ GELECEKLERĐNĐN DEĞERLENDĐRĐLMESĐ MYO-ÖS 2010- Ulusal Meslek Yüksekokulları Öğrenci Sempozyumu 21-22 EKĐM 2010-DÜZCE KUYUMCULUK VE TAKI TASARIMI PROGRAMI ÖĞRENCĐLERĐNĐN OKULDAN BEKLENTĐLERĐ VE MESLEKĐ GELECEKLERĐNĐN DEĞERLENDĐRĐLMESĐ Pınar

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır?

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Alvin Toffler in endüstrinin gelişmesi yaklaşımı Pazarlama nedir? Kullanımı neden önemlidir? Pazarlama olanaklarının kullanımı, eğitim ve geliştirme

Detaylı

Diyarbakır da Anayasa Değişiklik Paketi ve Referandum Algısı. 10 Ağustos 2010 Diyarbakır

Diyarbakır da Anayasa Değişiklik Paketi ve Referandum Algısı. 10 Ağustos 2010 Diyarbakır Diyarbakır da Anayasa Değişiklik Paketi ve Referandum Algısı 10 Ağustos 2010 Diyarbakır 2 DİYARBAKIR DA ANAYASA DEĞİŞİKLİK PAKETİ VE REFERANDUM ALGISI 10 Ağustos 2010 Doç. Dr. Behçet Oral Doç. Dr. İlhan

Detaylı

ÖĞRETMENLERE GÖRE MESLEK LİSESİ ÖĞRENCİLERİNİN REHBERLİK GEREKSİNİMLERİ

ÖĞRETMENLERE GÖRE MESLEK LİSESİ ÖĞRENCİLERİNİN REHBERLİK GEREKSİNİMLERİ M.Ü. Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi Yıl : 2005, Sayı 22, Sayfa : 171-184 ÖĞRETMENLERE GÖRE MESLEK LİSESİ ÖĞRENCİLERİNİN REHBERLİK GEREKSİNİMLERİ ÖZET M. Hülya KARAGÜVEN * Sibel CENGİZHAN

Detaylı

ÖNSÖZ 5 1 İLETİŞİM SÜRECİ VE EĞİTİM...

ÖNSÖZ 5 1 İLETİŞİM SÜRECİ VE EĞİTİM... İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ 5 Bölüm 1 İLETİŞİM SÜRECİ VE EĞİTİM... 13 İletişim Sürecinin Ögeleri... 13 İletişim Sürecinin İşleme Süreci... 14 Kod ve Kodlama... 14 Etkili İletişimde Kodlama ve Kod Açımlama... 15

Detaylı

14. ULUSAL HALK SAĞLIĞI KONGRESİ, 4-7 EKİM 2011 P220 CEZAEVİNDE BULUNAN MAHKÛMLARIN İLKYARDIM BİLGİ DÜZEYLERİ

14. ULUSAL HALK SAĞLIĞI KONGRESİ, 4-7 EKİM 2011 P220 CEZAEVİNDE BULUNAN MAHKÛMLARIN İLKYARDIM BİLGİ DÜZEYLERİ P220 CEZAEVİNDE BULUNAN MAHKÛMLARIN İLKYARDIM BİLGİ DÜZEYLERİ SÜMBÜLE KÖKSOY, EMİNE ÖNCÜ, ŞENAY ŞERMET, MEHMET ALİ SUNGUR Mersin Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu sumbulekoksoy@gmail.com Bildiri Konusu:

Detaylı

Sınavlı ve Sınavsız Geçiş İçin Akademik Bir Karşılaştırma

Sınavlı ve Sınavsız Geçiş İçin Akademik Bir Karşılaştırma Sınavlı ve Sınavsız Geçiş İçin Akademik Bir Karşılaştırma Öğr. Gör. Kenan KARAGÜL, Öğr. Gör. Nigar KARAGÜL, Murat DOĞAN 3 Pamukkale Üniversitesi, Honaz Meslek Yüksek Okulu, Lojistik Programı, kkaragul@pau.edu.tr

Detaylı

1. İLİŞKİLERİN İNCELENMESİNE YÖNELİK ANALİZLER. 1.1. Sosyal Bilimlerde Nedensel Açıklamalar

1. İLİŞKİLERİN İNCELENMESİNE YÖNELİK ANALİZLER. 1.1. Sosyal Bilimlerde Nedensel Açıklamalar 1. İLİŞKİLERİN İNCELENMESİNE YÖNELİK ANALİZLER Daha önceki derslerimizde anlatıldığı bilimsel araştırmalar soruyla başlamaktadır. Ancak sosyal bilimlerde bu soruların cevaplarını genel geçerli sonuçlar

Detaylı

SANAYİDE ÇALIŞAN GENÇ ERİŞKİN ERKEKLERİN YAŞAM KALİTESİ VE RİSKLİ DAVRANIŞLARININ BELİRLENMESİ

SANAYİDE ÇALIŞAN GENÇ ERİŞKİN ERKEKLERİN YAŞAM KALİTESİ VE RİSKLİ DAVRANIŞLARININ BELİRLENMESİ SANAYİDE ÇALIŞAN GENÇ ERİŞKİN ERKEKLERİN YAŞAM KALİTESİ VE RİSKLİ DAVRANIŞLARININ BELİRLENMESİ Yrd. Doç. Dr. Tahsin Gökhan TELATAR Sinop Üniversitesi SYO İş Sağlığı ve Güvenliği Bölümü 28.03.2017 Uluslararası

Detaylı

BİYOLOJİ ÖĞRETMENLERİNİN LABORATUVAR DERSİNE YÖNELİK TUTUMLARININ FARKLI DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ

BİYOLOJİ ÖĞRETMENLERİNİN LABORATUVAR DERSİNE YÖNELİK TUTUMLARININ FARKLI DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ BİYOLOJİ ÖĞRETMENLERİNİN LABORATUVAR DERSİNE YÖNELİK TUTUMLARININ FARKLI DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ Gülay EKİCİ Gazi Üniversitesi, Teknik Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, ANKARA Özet Bu

Detaylı

İSTATİSTİK HAFTA. ÖRNEKLEME METOTLARI ve ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜNÜN TESPİTİ

İSTATİSTİK HAFTA. ÖRNEKLEME METOTLARI ve ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜNÜN TESPİTİ ÖRNEKLEME METOTLARI ve ÖRNEKLEM BÜYÜKLÜĞÜNÜN TESPİTİ HEDEFLER Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Örneklemenin niçin ve nasıl yapılacağını öğreneceksiniz. Temel Örnekleme metotlarını öğreneceksiniz. Örneklem

Detaylı

Tablo 1: Anketi Yanıtlayan Kişilerin Yaş Dağılımı Frekans (Sayı) Yüzde ( %) 20 40 175 65,1 40+ 67

Tablo 1: Anketi Yanıtlayan Kişilerin Yaş Dağılımı Frekans (Sayı) Yüzde ( %) 20 40 175 65,1 40+ 67 Özel Sağlık Sigortalıları Sağlık Hizmet Kullanımı Anket Değerlendirmesi Erdem ALPTEKİN Özel sağlık sigortalıların sorunlarını irdelemek ve beklentilerini belirlemek amacıyla Sigorta sektöründe faaliyet

Detaylı

Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0

Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0 12 Eczacı Profili-1998-2007 II. 1998 ARAŞTIRMASI BULGULARI ll.l.toplumsal VE EKONOMİK ÖZELLİKLER Katılımcının Yaşı n % 21-30 114 21.6 31-40 152 28.8 41-50 208 39.5 51+ 53 10.1 TOPLAM 527 100.0 Tabloda

Detaylı

T.C. ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ

T.C. ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ T.C. ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ İÇ KONTROL SİSTEMİ EĞİTİMİ DEĞERLEMESİ RAPORU Mart 2010 1 ÖNSÖZ İç kontrol sistemi eğitiminin değerlendirmesi amacıyla Ç.K.Ü. de 253 yanıtlayıcıya uygulanan anket çalışması,

Detaylı

EĞİTİM YÖNETİMİ BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ

EĞİTİM YÖNETİMİ BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ EĞİTİM YÖNETİMİ BİLİM DALI TEZLİ YÜKSEK LİSANS PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ Bu ders kapsamında Eğitim Bilimleri ve Öğretmen Yetiştirme Alanında kullanılan nicel ve nitel araştırma

Detaylı

Yürütülen bu çalışmada Ankara ili ile ilgili şu spesifik bilgilerin elde edilmesi amaçlanmıştır.

Yürütülen bu çalışmada Ankara ili ile ilgili şu spesifik bilgilerin elde edilmesi amaçlanmıştır. 1.GİRİŞ Varyans İstatistik Araştırma ve Danışmanlık Ltd. Şti. tarafından hazırlanan bu çalışmanın ilgi odağı 29.03.2009 tarihinde yapılacak yerel seçim için Ankara ili seçim sonuçlarının istatistiksel

Detaylı

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK

UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) PSİ354 - Prof.Dr. Hacer HARLAK UYGULAMALI SOSYAL PSİKOLOJİ (Baron, Byrne ve Suls, 1989; Bilgin, 1999) Sosyal Psikoloji Uygulamaları HUKUK SAĞLIK DAVRANIŞI KLİNİK PSİKOLOJİ TÜKETİCİ DAVRANIŞI VE PAZARLAMA POLİTİKA ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ SOSYAL

Detaylı

Öğretmen Liderliği ÖĞRETMEN LİDERLİĞİ

Öğretmen Liderliği ÖĞRETMEN LİDERLİĞİ Öğretmen Liderliği ÖĞRETMEN LİDERLİĞİ Doç. Dr. Cevat ELMA İlköğretim Bölümü Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı E-posta: cevat.elma@omu.edu.tr Öğretmen liderliğini etkileyen faktörler: Bilgi kaynaklarının

Detaylı

Üniversite Hastanesi mi; Bölge Ruh Sağlığı Hastanesi mi? Ayaktan Başvuran Psikiyatri Hastalarını Hangisi Daha Fazla Memnun Ediyor?

Üniversite Hastanesi mi; Bölge Ruh Sağlığı Hastanesi mi? Ayaktan Başvuran Psikiyatri Hastalarını Hangisi Daha Fazla Memnun Ediyor? Üniversite Hastanesi mi; Bölge Ruh Sağlığı Hastanesi mi? Ayaktan Başvuran Psikiyatri Hastalarını Hangisi Daha Fazla Memnun Ediyor? Ebru Turgut 1, Yunus Emre Sönmez 2, Şeref Can Gürel 1, Sertaç Ak 1 1 Hacettepe

Detaylı

rasgele değişkeninin olasılık yoğunluk fonksiyonu,

rasgele değişkeninin olasılık yoğunluk fonksiyonu, 3.6. Bazı Sürekli Dağılımlar 3.6.1 Normal Dağılım Normal dağılım hem uygulamalı hem de teorik istatistikte kullanılan oldukça önemli bir dağılımdır. Normal dağılımın istatistikte önemli bir yerinin olmasının

Detaylı

Temel ve Uygulamalı Araştırmalar için Araştırma Süreci

Temel ve Uygulamalı Araştırmalar için Araştırma Süreci BÖLÜM 8 ÖRNEKLEME Temel ve Uygulamalı Araştırmalar için Araştırma Süreci 1.Gözlem Genel araştırma alanı 3.Sorunun Belirlenmesi Sorun taslağının hazırlanması 4.Kuramsal Çatı Değişkenlerin açıkça saptanması

Detaylı

Veri Toplama, Verilerin Özetlenmesi ve Düzenlenmesi. BBY 606 Araştırma Yöntemleri

Veri Toplama, Verilerin Özetlenmesi ve Düzenlenmesi. BBY 606 Araştırma Yöntemleri Veri Toplama, Verilerin Özetlenmesi ve Düzenlenmesi BBY 606 Araştırma Yöntemleri 1 SPSS in açılması 2 SPSS programı 3 Veri giriş ekranı 4 Değişken giriş ekranı 5 Veri toplama Kayıtlardan yararlanarak Örneğin

Detaylı

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa

KADINA ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ YÖNELİK. www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa KADINA YÖNELİK ŞİDDETİN KİŞİ ANALİZİ www.perspektifs.com info@perspektifs.com twitter.com/perspektifsa PERSPEKTİF STRATEJİ ARAŞTIRMA ANALİZ - HAZİRAN 2015 ANALİZ NO: 6 Araştırma; doğru, nitelikli bilginin

Detaylı

BÖLÜM 1 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE TEMEL KAVRAMLAR İÇİNDEKİLER BÖLÜM 1 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRMEDE TEMEL KAVRAMLAR I. Öğretimde Ölçme ve Değerlendirmenin Gerekliliği... 2 II. Ölçme Kavramı... 3 1. Tanımı ve Unsurları... 3 2. Aşamaları... 3 2.1. Ölçülecek

Detaylı

KETEM Danışmanları. İlgili konuda danışmanlık eğitimi almış. Doktor Hemşire Ebe Sağlık memuru Tıbbi teknolog Tıbbi sekreter

KETEM Danışmanları. İlgili konuda danışmanlık eğitimi almış. Doktor Hemşire Ebe Sağlık memuru Tıbbi teknolog Tıbbi sekreter DANIŞMANLIK Danışmanlık Nedir? Danışmanlık,yüz yüze konuşma sırasında bir kişinin diğerine belli bir konuda karara varmasını kolaylaştırmak için kişiyi bilinçlendirerek yardımcı olunmasıdır. Danışmanlık;

Detaylı

3. Bilgilendirme 4. Kuruluşu seçme ve değiştirme 5. Personeli tanıma, seçme ve değiştirme 6. Bilgi İsteme 7. Mahremiyet 8. Rıza ve İzin 9.

3. Bilgilendirme 4. Kuruluşu seçme ve değiştirme 5. Personeli tanıma, seçme ve değiştirme 6. Bilgi İsteme 7. Mahremiyet 8. Rıza ve İzin 9. HASTA HAKLARI HASTA HAKLARI NEDİR. Tanımı: : Sağlık hizmetlerinden faydalanma ihtiyacı bulunan fertlerin, sırf insan olmaları nedeni ile sahip oldukları, TC. Anayasası, Milletlerarası anlaşmalar ve kanunlar

Detaylı

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRE BAŞKANLIĞI. 2011 Yılı Çalışan Memnuniyeti Anket Raporu

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRE BAŞKANLIĞI. 2011 Yılı Çalışan Memnuniyeti Anket Raporu T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ STRATEJİ GELİŞTİRME DAİRE BAŞKANLIĞI 2011 Yılı Çalışan Memnuniyeti Anket Raporu ARALIK 2011 1.1 Araştırmanın Amacı Araştırmada, Dokuz Eylül Üniversitesi Strateji Geliştirme

Detaylı

Akılcılık Zihnin dogustan itibaren bazı temel ilkeler ya da fikirlerle donatılmıs oldugu anlayısı

Akılcılık Zihnin dogustan itibaren bazı temel ilkeler ya da fikirlerle donatılmıs oldugu anlayısı Felsefi olarak akılcılık akımı Platon la baslamıstır Akılcılık Zihnin dogustan itibaren bazı temel ilkeler ya da fikirlerle donatılmıs oldugu anlayısı İlaç kullanımında akılcılık Deney ve gözleme dayalı

Detaylı

Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kaynaştırmaya Yönelik Tutumlarının İncelenmesi

Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kaynaştırmaya Yönelik Tutumlarının İncelenmesi 23 AYSEL OREL ZAHİDE ZEREY GÖKHAN TÖRET Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi 2004, 5 () 2333 ÖZEL EĞİTİMDE FOKUS GRUP ARAŞTIRMALARI Sınıf Öğretmeni Adaylarının Kaynaştırmaya

Detaylı

ISO 14001 ÇYS Uygulamasının Kuruluşlara Avantaj Sağlayabilecek Unsurlar Üzerindeki Etkileri

ISO 14001 ÇYS Uygulamasının Kuruluşlara Avantaj Sağlayabilecek Unsurlar Üzerindeki Etkileri ISO 141 ÇYS Uygulamasının Kuruluşlara Avantaj Sağlayabilecek Unsurlar Üzerindeki Etkileri 1. Serdar K. YAVUZ a, 2. Hasan TOĞRUL b,*, 3. Belkıs ÖZKARA c a Çevre ve Orman Bakanlığı Dış İlişkiler ve AB Dairesi

Detaylı

Araştırma Notu 14/163

Araştırma Notu 14/163 g Araştırma Notu 14/163 7 Mart 2014 REİSİ KADIN OLAN HER DÖRT HANEDEN BİRİ YOKSUL Gökçe Uysal * ve Mine Durmaz ** Yönetici özeti Gerek toplumsal cinsiyet eşitliği gerekse gelecek nesillerin fırsat eşitliği

Detaylı

R A P O R. Doç. Dr. Fatih YARDIMCIOĞLU Arş. Gör. Furkan BEŞEL. Mayıs 2015

R A P O R. Doç. Dr. Fatih YARDIMCIOĞLU Arş. Gör. Furkan BEŞEL. Mayıs 2015 R A P O R 1 Doç. Dr. Fatih YARDIMCIOĞLU Arş. Gör. Furkan BEŞEL Mayıs 2015 Sunuş 4.264 kişi ile yüz yüze görüşme şeklinde yapılan anket bulgularına dayanan bu rapor, Mart- Nisan 2015 tarihinde Sakarya ilinin

Detaylı

EĞİTİMDE YEŞİL İNSAN TÜKETİMDE YEŞİL ÜRÜN: NAZİLLİ İİBF VE NAZİLLİ MYO ÖĞRENCİLERİNE YÖNELİK BİR DUYARLILIK ANALİZİ ÇALIŞMASI

EĞİTİMDE YEŞİL İNSAN TÜKETİMDE YEŞİL ÜRÜN: NAZİLLİ İİBF VE NAZİLLİ MYO ÖĞRENCİLERİNE YÖNELİK BİR DUYARLILIK ANALİZİ ÇALIŞMASI EĞİTİMDE YEŞİL İNSAN TÜKETİMDE YEŞİL ÜRÜN: NAZİLLİ İİBF VE NAZİLLİ MYO ÖĞRENCİLERİNE YÖNELİK BİR DUYARLILIK ANALİZİ ÇALIŞMASI Hulusi DOĞAN Adnan Menderes Üniversitesi Doç. Dr. Nazilli İİBF Fakültesi hulusidogan@gmail.com

Detaylı

Üniversite Öğrencilerinin İş Bulma ve Kariyer Beklentilerinin İş ve Meslek Danışmanlığı Hizmetlerinden Etkilenmesi: Yalova Üniversitesi Örneği

Üniversite Öğrencilerinin İş Bulma ve Kariyer Beklentilerinin İş ve Meslek Danışmanlığı Hizmetlerinden Etkilenmesi: Yalova Üniversitesi Örneği Üniversite Öğrencilerinin İş Bulma ve Kariyer Beklentilerinin İş ve Meslek Danışmanlığı Hizmetlerinden Etkilenmesi: Yalova Üniversitesi Örneği Doç. Dr. Orhan KOÇAK Arş. Gör. Aysel KAYA Çağrı KIRTAY Genel

Detaylı

Pratisyen Hekimlerin Akýlcý Ýlaç Kullanýmý Konusunda Bilgi ve Tutumlarýnýn Deðerlendirilmesi

Pratisyen Hekimlerin Akýlcý Ýlaç Kullanýmý Konusunda Bilgi ve Tutumlarýnýn Deðerlendirilmesi Pratisyen Hekimlerin Akýlcý Ýlaç Kullanýmý Konusunda Bilgi ve Tutumlarýnýn Deðerlendirilmesi Dr. Ahmet Akýcý*, Dr. M. Ümit Uðurlu*, Dr. Narin Gönüllü*, Dr. Þule Oktay*, Sibel Kalaça** Akýlcý olmayan ilaç

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı.

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı. Ders T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Eğitim Programları ve Öğretimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Öğretim Planı Tablo 1. ve Kredi Sayıları I. Yarıyıl Ders EPO535 Eğitimde Araştırma Yöntemleri

Detaylı

Yaşam Değerleri Envanterinin Faktör Yapısı ve Güvenirliği. Prof. Dr. Hasan BACANLI Doç. Dr. Feride BACANLI

Yaşam Değerleri Envanterinin Faktör Yapısı ve Güvenirliği. Prof. Dr. Hasan BACANLI Doç. Dr. Feride BACANLI Yaşam Değerleri Envanterinin Faktör Yapısı ve Güvenirliği Prof. Dr. Hasan BACANLI Doç. Dr. Feride BACANLI Rokeach İnsanların sahip oldukları değerler uzun zamandır psikolog ve sosyologların ilgisini çekmiştir.

Detaylı

MAVİ YAKALILARIN ÇALIŞMAYA YÖNELİK TUTUMLARI

MAVİ YAKALILARIN ÇALIŞMAYA YÖNELİK TUTUMLARI MAVİ YAKALILARIN ÇALIŞMAYA YÖNELİK TUTUMLARI ÇALIŞMA PSİKOLOJİSİ VERİ BANKASI ÖRNEĞİ www.calismapsikolojisi.net Yrd. Doç. Dr. Burcu KÜMBÜL GÜLER Kocaeli Üniversitesi Gündem İnsan Kaynakları ve Çalışma

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 8 Bilimsel Süreci* 1. Gözlem alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi Toplama Yazın Taraması 3.

Detaylı

Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No Madde No Yeni yayınlandı

Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No Madde No Yeni yayınlandı Sayfa: 1/5 Revizyon i Açıklama Revizyon No Madde No Yeni yayınlandı. - - - KAPSAM: Kalite Yönetim Birimi Hazırlayan: Duygu SIDDIKOĞLU Kalite Yönetim Birimi Kontrol Eden Funda BATMAZOĞLU Kalite Koordinatörü

Detaylı

Silah Ruhsatı Başvurularında Narsisistik Özellikler ve Mizaç Özellikleri

Silah Ruhsatı Başvurularında Narsisistik Özellikler ve Mizaç Özellikleri Silah Ruhsatı Başvurularında Narsisistik Özellikler ve Mizaç Özellikleri *Dr Sibel Koçbıyık, **Dr Sedat Batmaz *Ankara Atatürk Eğitim Araştırma Hastanesi **Mersin Devlet Hastanesi Giriş-I İlk çağlardan

Detaylı

FEN VE TEKNOLOJİ ÖĞRETMENLERİNİN KİŞİLERARASI ÖZYETERLİK İNANÇLARININ BAZI DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ

FEN VE TEKNOLOJİ ÖĞRETMENLERİNİN KİŞİLERARASI ÖZYETERLİK İNANÇLARININ BAZI DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ FEN VE TEKNOLOJİ ÖĞRETMENLERİNİN KİŞİLERARASI ÖZYETERLİK İNANÇLARININ BAZI DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ AN INVESTIGATION OF SCIENCE TEACHERS INTERPERSONAL SELF-EFFICACY BELIEFS IN TERMS OF SOME VARIABLES

Detaylı

İZMİR SİYASİ DURUM ARAŞTIRMASI MART 2014

İZMİR SİYASİ DURUM ARAŞTIRMASI MART 2014 İZMİR SİYASİ DURUM ARAŞTIRMASI MART 2014 ARAŞTIRMA HAKKINDA Amaç & Yöntem Bu araştırma Pollmark Araştırma tarafından 17-24 Mart 2014 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın amacı İzmir Büyükşehir

Detaylı

GÜVENLİK İKLİMİNİN BİREYSEL, ÖRGÜTSEL VE ORTAM ETMENLERİNİN BÜYÜK ÖLÇEKLİ MAKİNE, KİMYA VE MADEN İŞLETMELERİNDE İNCELENMESİ

GÜVENLİK İKLİMİNİN BİREYSEL, ÖRGÜTSEL VE ORTAM ETMENLERİNİN BÜYÜK ÖLÇEKLİ MAKİNE, KİMYA VE MADEN İŞLETMELERİNDE İNCELENMESİ GÜVENLİK İKLİMİNİN BİREYSEL, ÖRGÜTSEL VE ORTAM ETMENLERİNİN BÜYÜK ÖLÇEKLİ MAKİNE, KİMYA VE MADEN İŞLETMELERİNDE İNCELENMESİ Doç. Dr. Yakup KARA Ertuğrul YOZGAT (A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı) (İş Müfettişi

Detaylı

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ Dr. Salih DURSUN İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ KAVRAM MODELLER UYGULAMA Beta Yay n No : 2668 İşletme - Ekonomi : 558 1. Baskı Mart 2012 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-692 - 5 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye

Detaylı

TÜRKİYE SİYASİ GÜNDEM ARAŞTIRMASI MART 2014

TÜRKİYE SİYASİ GÜNDEM ARAŞTIRMASI MART 2014 TÜRKİYE SİYASİ GÜNDEM ARAŞTIRMASI MART 2014 ARAŞTIRMA HAKKINDA Amaç & Yöntem Mart 2014 Türkiye Siyasi Gündem Araştırması PollMark Araştırma tarafından gerçekleştirilmiştir. Türkiye Siyasi Gündem Araştırmalarının

Detaylı