DEMOQRAFİK VƏZİYYƏT VƏ DAVAMLI İNKİŞAF: TÜRKİYƏ NÜMUNƏSİ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "DEMOQRAFİK VƏZİYYƏT VƏ DAVAMLI İNKİŞAF: TÜRKİYƏ NÜMUNƏSİ"

Transkript

1 DEMOQRAFİK VƏZİYYƏT VƏ DAVAMLI İNKİŞAF: TÜRKİYƏ NÜMUNƏSİ Eyüp ZENGİN Türkiyə Cümhuriyyəti Başbakanlığı, Türk Əməkdaşlıq və İnkişaf İdarəsi Başqanlığı Fəlsəfə elmləri namizədi, ekspert Ankara / TÜRKİYƏ XÜLASƏ Əhalinin sürətli artımı ümumilikdə ətraf mühit problemləri, xüsusilə də ətraf mühitin çirklənməsinin artmasına şərait yaradan təməl ünsürlərdən biridir. Əhalinin artımının ətraf mühitin çirklənməsi və rezervlərin tükənməsi kimi ətraf mühit problemlərinin əsas səbəblərindən biri olması bütün mütəxəssislər tərəfindən qəbul olunur. Bir tərəfdən əhalinin sayınının sürətli artması, digər tərəfdən var olan demoqrafik struktur və bu strukturun daima dəyişən, dinamik xüsusiyyəti, davamlı olmayan istehlak vərdişləri ilə birlikdə ətraf mühit və ölkənin təbii sərvətləri üzərində əhəmiyyətli təsir və təzyiqlərin ortaya çıxmasına səbəb olur. Türkiyədə ətraf mühit və təbii sərvətlər üzərində təzyiq sadəcə əhalinin çoxluğu və əhalinin sürətli artımı ilə yaranmır, bu işdə demoqrafik strukturun dəyişkənlərinin də əhəmiyyətli dərəcədə rolu vardır. Açar sözlər: ətraf mühit problemləri, əhalinin artımı, demoqrafik struktur MUTUAL INTERACTION BETWEEN THE POPULATION AND THE ENVIRONMENT IN TURKEY ABSTRACT Rapid increase in population is one of the major causes of environmental problems in general sense and of environmental pollution in particular. There is a consensus among experts about the fact that the rapid increase in population is one of the major causes of environmental problems such as pollution and depletion of resources. On the one hand the increasing amount of population, on the other hand the existing demographic structure of the continuously changing dynamic quality with unsustainable patterns of consumption, have been giving rise to major influences on the natural resources of the environment and of the country as well as to emergences of pressures. The interaction between environmental and natural resources and the pressures on them does not only come into existence due to the growth and upsurge in population, but also the dynamics of the demographic structure play a leading role. Key words: environmental problems, increase in population, demographic structure Ətraf mühit və demoqrafik vəziyyət Dünya əhalisinin sayı XVIII əsrdən etibarən böyük sürətlə artmağa başlamışdır. İqtisadiyyatın yüksəlişi ilə müşahidə olunan sənaye inqilabı və kənd təsərrüfatı sahəsindəki irəliləyişlər əhali sayının artmasına təsir göstərmişdir ci illərdən sonra inkişaf etmiş ölkələrdə əhalinin artım sürəti qismən dayanmış, az inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə bu proses daha da sürətlənmişdir. İnkişaf etmiş ölkələr içərisində əhalinin Şimali Amerikadakı artımı sarıdan istisna təşkil edir. Bu qitədə də 2025 ci ilə qədər əhali sayının artacağı təxmin olunur. Number 20,

2 Eyüp Zengin Dünya əhalisi sürətlə artmaqdadır. Lakin həmin artımla müqayisədə təbii ehtiyatlardan istifadə imkanları məhdudlaşmaqla qalmır, bu ehtiyatlar həm də azalmaqdadır. Bəzi yeni ehtiyatların üzə çıxarılmasını sadəcə informasiya və texnologiyadakı irəliləyişlər təmin edə bilir. Lakin bu da əhalinin sürətli artımının göstərdiyi təzyiqlər qarşısında aciz qalır. Və problemləri nəinki aradan qaldırmaq, hətta azaltmaq iqtidarında da deyildir. 1 Miladi tarixin başlandığı dövrdə təxmini hesablamalara görə, milyon olduğu göstərilən dünya əhalisinin sayı artıq 1550 ci ildə milyona, 1900 cü illərdə 1,7 milyarda çıxmışdır ci ildə 4,8 milyarda çatan bu rəqəmin 2025 ci ildə təqribən 8 milyard təşkil edəcəkdir. Güman edilir ki, 2110 cu illərdə dünyada yaşayan insan sayı 12,5 milyarda çıxacaqdır. Burada diqqəti çəkən bir məqam ondan ibarətdir ki, 2055 ci ilə qədər bütün dünya əhalisinin üçdə ikisinin doğulmuş olacağı və həmin artımın 95 faizinin inkişaf etməkdə olan ölkələrin payına düşməyidir. 2 Əhali artımı özünü xüsusilə az inkişaf etmiş regionlarda göstərdiyi üçün bu artım tempi ilə qaynaqlar arasındakı uçurum da dərinləşməkdədir. Çünki bütün dünya üzrə əhali artımının 90 faizi məhz inkişaf eləməkdə olan ölkələrin payına düşür. 3 Bəzi tədqiqatlarda əhali artımının 1 Kemal Görmez, Çevre Sorunları ve Türkiye, Gazi Kitabevi Yayınları, Genişletilmiş 2. Baskı, Ankara 1997, s Zeynep Arat, Türkiye de Çevre Sorunları, Türkiye Sorunlarına Çözüm Konferansı, Aralık 1997, Ankara, s Kemal Görmez, Çevre Sorunları ve Türkiye, Gazi Kitabevi Yayınları, Genişletilmiş 2. Baskı, Ankara 1997, s.14. yoxsulluğa mənfi təsir göstərəcəyinə dair fikirlərə dəstək verilir, bunun üçün isə xüsusilə də şəhərlərdəki çətin və ağır yaşayış şəraiti, təbiətə vurulan ziyan, təbii mühitin zərərə uğradılması, ekoloji tarazlığın pozulması başlıca səbəb olaraq qeyd edilir. Əhalinin artım dinamikasının yüksək olmasının başlıca olaraq istifadəyə yararlı torpaqlar olmaqla, təbii ehtiyatlardan optimal istifadəni çətinləşdirdiyi, ərzağa olan tələbatı artıraraq yoxsulluğa gətirib çıxardığı və bunun da bir elə yüksək olmayan texnologiyalı və çox az kapital ehtiyatına sahib olan kənd təsərrüfatı strukturlarında artan ehtiyacları təmin edə bilmək üçün bərpa olunan və olunmayan təbii ehtiyatlardan istifadə zərurətinə və ümumi istifadə sahələrinin sıradan çıxmasına yol açdığı şəklində mülahizələr irəli sürülür. 4 Dünya əhalisinin sayının belə artımının xüsusiyyətlərindən biri də sürətli urbanizasiyanı meydana çıxarmasıdır cı ilin rəqəmlərinə əsasən, dünya əhalisinin 43,6 faizi artıq şəhərlərdə yaşayırdı. Bu nisbət inkişaf etmiş regionlarda 74,2 faizə çatırdısa, az inkişaf etmiş bölgələrdə 34,4 faiz olaraq gerçəkləşmişdi. Lakin əhali sayının belə sürətli artımına paralel olaraq az inkişaf etmiş ölkələrin özündə də urbanizasiya prosesinin gedərək yüksək templə davam etdiyini müşahidə etmək mümkündür. Məsələn, ci illərdə urbanizasiya nisbəti dünya miqyasında ümumilikdə orta hesabla 0,98 faiz qeydə alındığı halda bu rəqəm az inkişaf etmiş ölkələrdə 1,62 faizə qədər yüksəlmişdir. Az inkişaf etmiş ölkələrdə üstəlik də urbanizasiyanın böyümə sürəti də olduqca 4 Fikret Şenses, Küreselleşmenin Öteki Yüzü, İletişim Yayınları, İstanbul 2001, s Journal of Qafqaz University

3 Demoqrafik Vəziyyət və Davamlı İnkişaf: Türkiyə Nümunəsi yüksəkdir. Sənayeləşmə yolu ilə inkişaf yolu tutan ölkələrdə əhali nisbətindəki belə yüksək rəqəmlər inkişaf cəhdlərinə təsir göstərməklə qalmır, təbii ehtiyatların çatışmamazlığından başqa ətraf mühitlə bağlı bir sıra problemlərin meydana çıxmasına da səbəb olur. Əhalinin xüsusən də böyük şəhərlərdə toplanması bu yerləri həlli mümkün olmayan problemlərlə qarşı qarşıya qoyur. 5 Dünya əhalisinin yüksək sürətlə artması üstəlik əkin üçün əlverişli sahələrin insanın təbiət üzərindəki basqısı nəticəsində çirkləndirilməsi, ekoloji tarazlığın pozulması, urbanizasiyanın sürətlənməsi, dünyanın bir sıra regionlarında siyasi, etnik, təcavüzkar xarakteli münaqişələr və başqa bu kimi səbəblərə zəmin yaradır və nəticə etibarilə dünya əhalisinin tələbatlara uyğun şəkildə ərzaqla lazımi təchizatında ortaya bir sıra problemlər çıxarır. 6 Əhalinin sürətli artımı ümumilikdə ətraf mühitin mühafizəsi problemlərinin, xüsusilə də ətraf aləmin tullantılarla çirkləndirilməsinin daha da artmasına şərait hazırlayan başlıca ünsürlərdən biridir. Əhali artımının ətraf mühitin çirkləndirilməsində və təbii ehtiyatların getdikcə azalıb tükənmək həddinə çatmasında başlıca səbəb olduğu məsələsinə dair ekologiya problemlərini öyrənənlər arasında hər hansı baxımdan bir fikir ayrılığı müşahidə olunmur. Yer üzü əhalisində müşahidə olunan artım sürəti inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələr baxımından özünü müx 5 Kemal Görmez, Çevre Sorunları ve Türkiye, Gazi Kitabevi Yayınları, Genişletilmiş 2. Baskı, Ankara 1997, s Sakit Hüseynov, Məişət Ekologiyası, Bakı 1996, Sabah Nəşriyyatı, s.47. təlif şəkildə göstərir. İnkişaf etmiş ölkələr əhalinin artım sürəti baxımından 1960 cı illərin ortalarında artıq bir tənəzzül dövrünə qədəm qoyduqları halda aralarında Türkiyənin də olduğu inkişaf etməkdə olan ölkələrdə əhalinin sürətli artım tempi hələ yenə də davam etməkdədir. 7 Ətraf mühitdə baş verən dəyişikliklərin başlıca səbəbinin əhalinin sürətli artımı, tələbat və texnologiyanın olması fikri öz açıq əksini XXI əsrin Gündəliyi ndə tapmışdır. Artmaqda olan dünya əhalisi və genişlənməkdə olan istehsal sahəsi ənənəvi tələbat strukturları xüsusiyyətlərindən uzaqlaşaraq ekoloji sistem üzərindəki yükü daha da artırmaqdadır. Başlıca problem israfçı tələbatın azaldılmasından ibarətdir. 8 Yer kürəsi əhalisinin həddən artıq çoxalmasının bütün bəşəriyyəti təbii ehtiyatların yox olması şəklində ekoloji təhlükə yaradaraq, böhran qorxusu ilə rastlaşdıracağı məsələsi iki yüz ilə yaxın bir zamandır ki, iqtisadçıları düşündürən ən mühüm problemlərdəndir. Texnologiyanın inkişaf səviyyəsi sabit qaldığı halda belə, yer üzü əhalisinin aqressivliklə müşayiət olunan çoxalması təbii ehtiyatların tükənməsinə, ətraf mühitin dağılmasına və iqtisadi inkişafın bundan sonra artıq tənəzzülə doğru gedəcəyinə dair fikirlər mövcuddur. Demoqrafik siyasətlər milli məqsədləri əsas götürərək və digər ictimai iqtisadi cəhətləri də nəzərdə tutaraq həyata keçirilməlidir. 9 7 Hasan Ertürk, Çevre Bilimlerine Giriş, VİPAŞ A.Ş. Yayın Sıra No: 3, 3. Baskı, Bursa 1998, s Nizami Məmmədov, Sevda Məmmədəliyeva, Ekologiya və Texnika, Bakı 1999, s.7. 9 DPT, Nüfus, Demografi ve Göç, Sekizinci Beş Number 20,

4 Eyüp Zengin 1. Sosial və mədəni amillər: Çoxuşaqlılığa təsir göstərən digər ünsürlərin əvvəlində gəlir. Bu amillər içərisində ən mühümü qadınların ailə içərisində, iqtisadiyyatda və ümumiyyətlə cəmiyyətdə oynadığı roldan ibarətdir. a Qadınların ev və əkin əkinəcək xaricində başqa sahələrdə də əmək fəaliyyəti ilə məşğul olmaq imkanları artdıqca, b Təhsil almaq imkanları çoxaldıqca, c Evlilik yaş səviyyəsi yüksəldikcə çox uşaq dünyaya gətirmək istəyi və imkanı da azalmaqdadır. Əhalinin sayındakı bu artım və tələbat strukturunun dəyişilməsi sadəcə məhdudlaşan təbii resursların ifrat dərəcədə istehlakı və istifadəsinə gətirib çıxarmaqla yanaşı, ticarət məqsədləri güdən bütün bu istismarlar eyni zamanda ətraf mühitə zərər verən kimyəvi və texnoloji tullantıların çoxalmasına, ətraf mühitin hədsiz dərəcədə çirkləndirilməsinə də yol açır. Texnologiyanın inkişafı və tələbat səviyyəsi nə dərəcədə olursa olsun, əhali sayının artması ilə onun ətraf aləm, təbii məskən üzərində mənfi təsirləri də artacaqdır. Məsələn, Türkiyədə hər adam sayına görə tələbatın təbii mühit üzərindəki təsirini 5 faiz azalda biləcəyimizi və texnologiyanı da 5 faiz yaxşılaşdıra biləcəyimizi ehtimal etsək, ümumilikdə yaxşılaşmanın 10 faiz təşkil edəcəyini gözləmək olar. 10 Raporu, Ankara, Nisan 2000, s.10, 10 DPT, Nüfus, Demografi ve Göç, Sekizinci Beş Raporu, Ankara, Nisan 2000, s.16, Buradan belə nəticə çixarmaq olur ki, əhali sayının sürətli artımı təbii resurslardan səmərəli istifadəni çətinləşdirən, ətraf mühitin çirkləndirilməsini sürətləndirən və davamlı inkişaf yolunda maneə təşkil edən çox mühüm amillərdən biridir. Digər tərəfdən, yaşayışın ümumi səviyyəsi ilə də ətraf mühit arasında dərin bir bağlılıq vardır. İnsan övladının yaşayış səviyyəsi həyat sürdüyü, lakin özünün də qənim kəsilərək məhv olmağa doğru sürüklədiyi təbii məkanın şərtlərindən çox asılıdır. Nizamı pozulan və tarazlığı ciddi dağıntıya məruz qalan ekoloji sistem insanın sağlamlığına da ciddi zərər yetirərək səhiyyəyə qoyulan sərmayənin həcminin artırılmağını tələb edir ki, bununla müəyyən mənada dolayı yolla olsa belə, pozulmuş nizamının intiqamını almış olur. Yer kürəsi əhalisi probleminə əlavə olaraq insanların tələbatlarının minimum səviyyədə ödənə bilməsini təmin etmək zərurəti təmiz texnologiyalara daha çox bel bağlamağa sövq etməklə yanaşı dünyamızın insanların ehtiyacını nə həddə qədər ödəyə biləcəyi kimi bir anlayışla qarşıqarşıya qoyur. Bəlli bir ölkənin sərhədləri içərisində qalan təbii məkan burada yaşayan müəyyən həddə qədər insanın tələbatlarını ödəyəcək gücdə olduğundan burada əhali artımının da bəlli bir nisbətdə olmasını zəruri edir. Əhali sayının ətraf mühitə və ətraf mühitin də əhali sayına göstərdiyi təzyiqlər baxımından başlıca diqqət yetirilən fikir bundan ibarətdir ki, təbii mühit həm də bərpası qeyri mümkün ehtiyatlardan ibarətdir. Bu baxımdan sivilizasiya təbiətə hökm edərkən təbii ekosistemi dağıdıb məhv etmədən onunla daha səmərəli münasibət yaratmalı və yalnız bu yolla 182 Journal of Qafqaz University

5 Demoqrafik Vəziyyət və Davamlı İnkişaf: Türkiyə Nümunəsi davamlı, dinamik yaşayışı təmin etməlidir. Başqa sözlə deyilsə, inkişaf və sənayeləşmənin məqsəd və üsulları mahiyyətinə görə yer kürəsinin fiziki imkanları da nəzərə alınmaqla təbii resurslardan ifrat dərəcədə istifadənin qarşısını almağa yönəlməli, istər bugünkü dünyamızda bütün insanların bərabərcə bir yüksəliş yoluna qədəm qoymasını, istərsə də gələcək nəsillərin yaşayacağı dünyada inkişafa imkan verəcək qaynaqların mövcud ola bilməsini təminat altına alacaq bir davamlı inkişaf strategiyasının qəbul edilməsindən ibarət olmalıdır. 11 Türkiyədə demoqrafik vəziyyət Əhalinin sayı və sağlamlığa dair 1998 ci il məlumatlarına əsasən Türkiyədə şəhərdə yaşayan əhalinin 83 faizi içməli sudan istifadə imkanına malikdir, məişət tullantıları ümumi kanalizasiyaya vasitəsilə axıdılan evlərin sayı isə 89 faizə yaxındır. 12 Statistik hesablamalara görə Türkiyədə 1997 ci ildə əhalinin sayı 63,7 milyona çatmışdır. Lakin burada diqqəti çəkən cəhət bundan ibarətdir ki, əhalinin artım dinamikası aşağı düşən templə davam edir. Bu gün 2,7 yə enən həmin rəqəmin 2010 cu ildə 2,5 olacağı güman edilir ki, həmin nisbət də inkişaf etmiş və sənayeləşmiş hesab edilən ölkələrdə əhalinin artım sürətini bildirən rəqəmə olduqca yaxın bir rəqəmdir. Beləliklə, 1997 ci il əhalini siyahıyaalmanın nəticələrinə görə 1,6 faizə qədər düşən artım sürətinin sonrakı 5 ildə 1,5 faiz təşkil edəcəyi və daha sonrakı 11 DPT; Ulusal Çevre Eylem Planı: Nüfus ve Çevre, s DPT, Nüfus, Demografi ve Göç, Sekizinci Beş Raporu, Ankara, Nisan 2000, s.17, illərdə də bu artım sürətinin yenə də azalmağa doğru gedəcəyi proqnozu verilirdi. Türkiyədə əhalinin artım sürəti, əhali sayının artırılmasını nəzərdə tutan siyasətlər yürüdülməsinə baxmayaraq, ikinci dünya müharibəsi sonuna qədər bu rəqəm olduqca aşağı səviyyələrdə idi. Bunun əksinə olaraq isə, müharibədən sonrakı dövrdə əhalinin artım sürətində güclü bir yüksəliş dövrü yaşanmışdır. Əhalinin artım sürəti ci illər arasındakı dövrdə bundan əvvəlki beş illik dövrlə müqayisədə ikiqat yüksək olmuş, cı illərdə isə ildə 2,85 faiz təşkil edərək özünün ən yüksək nöqtəsinə çatmışdır. 13 Artım sürəti 1965 ci ildən sonra il ərzində təxminən 2,5 faiz təşkil edərək sabitləşmiş, lakin ci illəri əhatə edən dövrdə 2 faizdən də aşağı düşərək 1,85 faiz təşkil etmiş, 1997 ci ildə isə bir qədər də geriləyərək 1,6 faizə enmişdir. Digər tərəfdən də, son illərdə əhali sayının artım dinamikasında müəyyən bir azalma da özünü göstərməklə bərabər hər il əhali sayının bir milyondan da çox yüksəldiyinə işarə etməkdədir. Beləliklə, Türkiyə əhalisinin VIII Beşillik İnkişaf Planı dövründə 1,6 milyon nəfər artacağı və 2000 ci ildə ölkə əhalisinin 63,5 milyona çatacağı təxmin edilirdi. 14 Türkiyədə bundan sonrakı dövrlərdə təbii ehtiyatlardan, təbiətin imkanlarından həddən ziyadə istifadə olunması nəticəsində canlı mühitlə, ekoloji sistemlə əhali sayı arasındakı tarazlığın nisbətinin müəyyən qədər po 13 Cumhuriyyət dövründə əhalinin artım sürəti, demoqrafik struktur və əhali sayı ilə bağlı ətraflı məlumat üçün bax: Türkiyeʹde Anne ve Çocukların Durum Analizi, T.C. Hükümeti UNİCEF İşbirliği Programı yayını, Ankara, Temmuz, 1996, ss Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı , DPT yayını, Ankara, 2000, ss.78. Number 20,

6 Eyüp Zengin zulduğu və bu prosesin hələ də davam edəcəyini söyləmək olar. 15 Bir tərəfdən, əhalinin sayca çoxluğu və artım dinamikası, digər yandan mövcud demoqrafik struktur və bu strukturun davamlı olaraq dəyişən dinamik səciyyəsi, davamlı olmayan və dəyişə bilən tələbat strukturlarıyla birlikdə ətraf mühit və ölkənin təbii ehtiyatları üzərindəki ciddi təsir və təzyiqlərin ortaya çıxmasına səbəb olmuşdur. Türkiyədə ekoloji sərvətlər və təbii resurslarla birlikdə bütün bu ehtiyatlar üzərində təzyiq sadəcə əhalinin çoxluğu və onun artım sürətinin böyüklüyü ilə meydana çıxmır, həmçinin demoqrafik strukturun dinamikası da ona böyük ölçüdə öz təsirini göstərir. Əhalinin əyalətdə yaşayanlar şəhərdə yaşayanlar şəklində bölünməsi ilə yanaşı, şəhər əhalisinin şəhərin özündə yerləşmə şəkli, yaşayış tərzi, ictimai iqtisadi və sosial mədəni ünsürlərə görə müxtəlif nöqtələrdə daha sıx toplanması, belə bir strukturun ortaya çıxmasına səbəb olan dinamikliyin hələ də davam etməsi ən azı əhalinin sayca çoxluğu qədər ətraf mühit və təbii sərvətlər üzərində təzyiq gücünə malikdir. Sayının sürətli artımı ilə yanaşı, əhalinin ölkə miqyasında paylanması da insanın 15 Bəzi hesablamalarda, sayı yalnız 120 milyon nəfərə çatan zaman, başqa sözlə, bugünkündən təxminən iki dəfə olan vaxt Türkiyə əhalisinin artım sürətinin stabilləşəcəyi fikri irəlii sürülməkdədir. Ancaq son dövrlərdə müşahidə olunmağa başlayan artım faizi, yəni əslində əhalinin artım sürətinin yavaşıması bu cür ehtimalların və hesablamaların da yenidən gözdən keçirilməsi zərurətini ortaya çıxarır. Bax: World Development Report 1992, Dünya Bankası yayını, Oxford University Press, 1992, s ətraf mühitlə münasibətinə təsir göstərən ciddi sosial faktorlardandır. Böyük şəhərlərdə əhalinin sıxlığı artır. Ölkədə şəhərləşmə, urbanizasiya prosesi sürətlə gedir; əhalinin yarıdan çoxu artıq şəhərlərdə yaşamaqdadır. Belə sürətli şəhərləşmə ölkə daxilində cərəyan edən miqrasiya prosesi kimi yaşayış səviyyəsinə mənfi təsir göstərir, əhalinin köçməsi nəticəsində boş qalan yerlər işlənmədiyi, əkilibbecərilmədiyi üçün ekoloji dəyərini itirir, şəhərlərdə isə bunun nəticəsində içməli su problemə çevrilir, çirklənməyə şərait yaradılır və insan sağlamlığına ciddi ziyan vuran daha neçə neçə problem meydana çıxır. 16 Nəticə Əhali sayı və onun artımı ilə bağlı məsələlər Türkiyədə uzun illərdən bəri üzərində ən çox dayanılan və ən çox tədqiqat aparılan problemlərdəndir. Problemlə bağlı çox sayda siyasi istiqamətlər müəyyən edilmiş və tövsiyələr irəli sürülmüşdür. Son vaxtlarda isə artıq əhali problemi təbii olaraq ətraf mühitin mühafizəsi və ekologiya problemləri ilə birlikdə kompleks halında götürülməyə başlanmış, bu məsələ ilə əlaqədar ətraflı məruzələr hazırlanmışdır. 17 Əhali və inkişaf problemi ilə bağlı münasib bilinən tövsiyələrə aşağıda yer verilmişdir: Can Hammacı, Yerleşim ve Çevre Sorunları, ürkiye Ekonomisi Sektörel Gelişmeler içinde, Türkiye Ekonomi Kurumu, Ankara, 1992, s DPT Ulusal Çevre Stratejisi ve Eylem Planı: Nüfus ve Çevre, Ankara, DPT, Nüfus, Demografi ve Göç, Sekizinci Beş Raporu, Ankara, Nisan 2000, s.17, 184 Journal of Qafqaz University

7 Demoqrafik Vəziyyət və Davamlı İnkişaf: Türkiyə Nümunəsi 1 Demoqrafik siyasət və proqramlar sabit və davamlı inkişaf üçün bir vasitə olaraq düşünülməlidir. 2 Demoqrafik amillər ətraf mühit problemləri ilə inteqrasiya edilməlidir. 3 Əhalinin artım dinamikası, təbii sərvətlər, texnologiya və mədəni sahədə görülən işlər arasında ahəngdarlığın təmin olunması demoqrafik siyasət tədbirləri hazırlanarkən mütləq nəzərdə tutulmalıdır. Bu məsələdə mərkəzi idarəetmə orqanları ilə yanaşı yerli idarəetmə orqanları, ictimai quruluşlar və özəl sektor da öz üzərində məsuliyyət hiss etməlidir. 4 Əhali sayının gələcəkdə artması, sıxlaşması və məskunlaşmadakı dəyişikliklərin xüsusilə ekoloji baxımdan tarazlığın hələ pozulmadığı regionlarda və şəhərlərin sıxlaşdığı bölgələrdə yarada biləcəyi ekoloji təsirləri aradan qaldırmağa istiqamətlənmiş demoqrafik siyasət tədbirləri işlənib hazırlanmalıdır. Xüsusi mühafizə olunan ərazilərdə demoqrafik proseslər nəzarət altında tutulmalıdır. 5 Əhalinin xüsusilə tərk edib kimsəsiz buraxdığı sahələrdə miqrasiyanın səbəbləri araşdırılıb üzə çıxarılmalı və həmin səbəblərin aradan qaldırılması mexanizmləri işlənib hazırlanmalıdır. Buna paralel olaraq da orta masştablı ərazilərdə məskunlaşmaya dəstək verilməlidir. 6 Şəhərlərə axışıb gələnlərin şəhərə uyğunlaşma prosesində, şəhər mədəniyyətinin formalaşmasında və qorunub saxlanmasında ətraf mühitin mümkün qədər az zərərə uğramasını təmin edən tədbirlər görülməlidir. 7 Təbii sərvətlərdən davamlı şəkildə istifadə olunmasını təmin etmək məqsədilə əhali və ətraf mühit problemlərinin həlli işində xüsusilə də qadınların və gənclərin iştirakına şərait yaradılmalıdır. 8 Ailədə təbiətin mühafizəsinə istiqamətlənmiş vərdişlərin tərbiyəsində qadının əhəmiyyətli rolu olduğu nəzərə alınmalı və bu işdə ictimai birliklərin, könüllü yardım təşkilatlarının xidmətlərindən faydalanılmalıdır. 9 Təlim tədris prosesində təbiət insan problemlərinin qarşılıqlı təsiri məsələləri üzərində geniş dayanılmalı, proqramlarda lazımi dəyişikliklər aparılmalıdır. 10 Hər bir səviyyədə qərar verənlər əhalinin həddən artıq sürətlə artmasının ətraf mühitə mənfi təsir göstərəcəyi barəsində məlumatlandırılmalı, demoqrafik siyasət tədbirlərini müəyyən edənlər tərəfindən ictimaiyyətdə ekoloji mədəniyyət formalaşdırılmalıdır. Türkiyə Ailə Planlaşdırması Dərnəyinin Parlamentarlar layihəsi bu baxımdan əhəmiyyətli təşəbbüsdür və bu yolla davam etmək lazımdır. 11 Təbii sərvətlərdən tələbata uyğun və ağıllı bir şəkildə istifadə olunması fikrini geniş yaymağa çalışmaq, tullantıların iqtisadiyyatda yenidən istifadəsi məsələsində qadın və gənclik təşkilatlarının imkanlarından faydalanmaq lazımdır Ailə planlaşıdırılması xidmətlərində və birinci dərəcəli xidmət sahələrinin müəyyən olunmasında yaşayış yerləri və bölgə zəminində demoqrafik göstəricilər arasındakı fərqlər və əhalinin məskunluğu ilə bağlı başlıca meyllərə diqqət yetirilməlidir. 19 DPT, Nüfus, Demografi ve Göç, Sekizinci Beş Raporu, Ankara, Nisan 2000, s.17 18, Number 20,

8 Eyüp Zengin 13 Reproduktiv sağlamlıq və ailə planlaşması xidmətləri yayılmalı, onun davamlılığı artırılmalı, cəmiyyət bu yöndə məlumatlandırılmalı, xidmətin səviyyəsi yüksəldilməli, haqqında bəhs olunan xidmət sahəsi ilə bağlı sektorlar və quruluşlar arasında əməkdaşlıq gücləndirilməli və bu sahədəki irəliləyişləri izləmək imkanı verə bilən, təsir gücünə malik qeydiyyat sistemi formalaşdırılmalıdır Zeynep Arat, Türkiye de Çevre Sorunları, Türkiye Sorunlarına Çözüm Konferansı, Aralık 1997, Ankara - Hasan Ertürk, Çevre Bilimlerine Giriş, VİPAŞ A.Ş. Yayın Sıra No: 3, 3. Baskı, Bursa ƏDƏBİYYAT - World Development Report 1992, Dünya Bankası yayını, Oxford University Press, Can Hammacı, Yerleşim ve Çevre Sorunları, Türkiye Ekonomisi Sektörel Gelişmeler içinde, Türkiye Ekonomi Kurumu, Ankara, Türkiyeʹde Anne ve Çocukların Durum Analizi, T.C. Hükümeti UNİCEF İşbirliği Programı yayını, Ankara, Temmuz, DPT Ulusal Çevre Stratejisi ve Eylem Planı: Nüfus ve Çevre, Ankara, DPT, Nüfus, Demografi ve Göç, Sekizinci Beş Raporu, Ankara, Nisan 2000, s.10, - DPT; Ulusal Çevre Eylem Planı: Nüfus ve Çevre, - DPT; VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planı. - Fikret Şenses, Küreselleşmenin Öteki Yüzü, İletişim Yayınları, İstanbul Hasan Ertürk, Çevre Bilimlerine Giriş, VİPAŞ A.Ş. Yayın Sıra No: 3, 3. Baskı, Bursa Kemal Görmez, Çevre Sorunları ve Türkiye, Gazi Kitabevi Yayınları, Genişletilmiş 2. Baskı, Ankara Nizami Məmmədov, Sevda Məmmədəliyeva, Ekologiya və Texnika, Bakı Sakit Hüseynov, Məişət Ekologiyası, Bakı 1996, Sabah Nəşriyyatı. - Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı , DPT yayını, Ankara, DPT; VIII. Beş Yıllık Kalkınma Planı, s Journal of Qafqaz University

AZƏRBAYCANIN XARİCİ İQTİSADİ ƏLAQƏLƏRİ

AZƏRBAYCANIN XARİCİ İQTİSADİ ƏLAQƏLƏRİ AZƏRBAYCANIN XARİCİ İQTİSADİ ƏLAQƏLƏRİ Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Bakı - 2014 XARİCİ İQTİSADİ ƏLAQƏLƏRİN BAŞLICA İSTİQAMƏTLƏRİ Bir ölkənin xarici iqtisadi əlaqələri əsasən aşağıdakı istiqamətlər

Detaylı

Urbanizasiya və onun yaratdığı ekoloji problemlər

Urbanizasiya və onun yaratdığı ekoloji problemlər Urbanizasiya və onun yaratdığı ekoloji problemlər Urbanizasiya dar mənada şəhərlərini sayının və şəhərlərdə yaşayan əhalinin sayının artması prosesidir. Bu mənada urbanizasiya demoqrafik xüsusiyyətə malikdir.

Detaylı

Ekologiyanın müasir problemləri fənnindən II kollokvium üçün suallar Esgerova Mehriban 258m

Ekologiyanın müasir problemləri fənnindən II kollokvium üçün suallar Esgerova Mehriban 258m Ekologiyanın müasir problemləri fənnindən II kollokvium üçün suallar Esgerova Mehriban 258m 1)Alimlər urbanizasiya prosesini necə adlandırmışlar və XXI əsrə aid proqnozlar necədir? 2)Demoqrafik proses

Detaylı

AMEDIA Ünvan: Bakı, Azərbaycan / C.Cabbarlı 44 / Caspian Plaza Tel.:( ) / ( )

AMEDIA Ünvan: Bakı, Azərbaycan / C.Cabbarlı 44 / Caspian Plaza Tel.:( ) / ( ) AMEDIA 2016 Ünvan: Bakı, Azərbaycan / C.Cabbarlı 44 / Caspian Plaza Tel.:(+994 12) 4369846 / (+994 77) 4100004 E-mail: info@amedia.az www.amedia.az HAQQIMIZDA AMEDIA komandası olaraq biz böhranda şirkətlərin

Detaylı

Əlavə C3 ƏMSSTQ Əlavəsi Düzəlişlər Reyestri

Əlavə C3 ƏMSSTQ Əlavəsi Düzəlişlər Reyestri Əlavə C3 ƏMSSTQ Əlavəsi Düzəlişlər Reyestri QOŞMA C3 ƏMSSTQ SƏNƏDİNƏ ƏLAVƏYƏ DÜZƏLİŞLƏRİN REYESTRİ Qoşma C3: ƏMSSTQ sənədinə Əlavəyə Düzəlişlərin Reyestri i MÜNDƏRİCAT 1 MÜQƏDDİMƏ... I Cədvəllər Cədvəl

Detaylı

MÜTƏXXƏSSİSLƏR dünya standartları tələblərinə cavab verən, 6 ayından 6 yaşınadək uşaqlar üçün inkişafetdirici oyuncaqlar əsasında xüsusi olaraq bütöv

MÜTƏXXƏSSİSLƏR dünya standartları tələblərinə cavab verən, 6 ayından 6 yaşınadək uşaqlar üçün inkişafetdirici oyuncaqlar əsasında xüsusi olaraq bütöv MÜTƏXXƏSSİSLƏR dünya standartları tələblərinə cavab verən, 6 ayından 6 yaşınadək uşaqlar üçün inkişafetdirici oyuncaqlar əsasında xüsusi olaraq bütöv bir ERKƏN İNKİŞAF SİSTEMİ hazırlamışlar. Bizim SERTIFIKATLAŞDIRILMIŞ

Detaylı

Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzi. Qaynar xətt: Ünvan: Azərbaycan, Bakı, Droqal döngəsi, 702-ci məhəllə

Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzi. Qaynar xətt: Ünvan: Azərbaycan, Bakı, Droqal döngəsi, 702-ci məhəllə Qaynar xətt: 1654 Email: reports@cert.az Ünvan: Azərbaycan, Bakı, Droqal döngəsi, 702-ci məhəllə Elektron Təhlükəsizlik Mərkəzi, 2014 İnformasiya təhlükəsizliyi insidentlərinin qarşısının alınması və nəticələrinin

Detaylı

ETGi Video Konfrans E-Learning, Uzaqdan Təhsil Həlləri

ETGi Video Konfrans E-Learning, Uzaqdan Təhsil Həlləri Dünyanı Dəyişdirən İnnovativ Texnologiyalar və Həllər ETGi Video Konfrans E-Learning, Uzaqdan Təhsil Həlləri Məhsullar Həllər Xidmətlər Video Konfrans Xidmət içi Təhsil Qurumsal Kommunikasiya Sadəcə Software

Detaylı

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ KAFEDRA: QİDA MƏHSULLARININ TEXNOLOGİYASI FƏNN: BİOTEXNOLOGİYANIN ƏSASLARI GENETIK MÜHƏNDISLIK VƏ ONUN ƏSAS ANLAYIŞLARI Tərtib etdi: Dos.,t.e.n. Qədimova Natəvan

Detaylı

Azərbaycanda turizmin vəziyyəti

Azərbaycanda turizmin vəziyyəti Azərbaycanda turizmin vəziyyəti İqtisadi islahatların həyata keçirilməsində iqtisadi və sosial mexanizmlərin formalaşması, dinamikası və proqnozlaşdırılması, xüsusi tədqiqat obyekti kimi təhlili, islahatların

Detaylı

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. İtmiş Oğul

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. İtmiş Oğul Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir İtmiş Oğul Müəllif: Edward Hughes İllüstrasiya edən: Lazarus Uyğunlaşdıran: Ruth Klassen; Sarah S. Tərcümə edən: Günay Əsədova Təqdim edən: Bible for Children www.m1914.org

Detaylı

DÜNYA GƏNC TÜRK YAZARLAR BİRLİYİ dgtyb@box.az; akber_q@yahoo.com Tel.: +99450 33 937 55 TÜRKÜN SƏSİ

DÜNYA GƏNC TÜRK YAZARLAR BİRLİYİ dgtyb@box.az; akber_q@yahoo.com Tel.: +99450 33 937 55 TÜRKÜN SƏSİ DÜNYA GƏNC TÜRK YAZARLAR BİRLİYİ dgtyb@box.az; akber_q@yahoo.com Tel.: +99450 33 937 55 TÜRKÜN SƏSİ Bu kitab Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri Hökümət Təşkilatlarına Dővlət Dəstəyi Şurası

Detaylı

AVRASİYA SOSİAL ELMLƏR FORUMU

AVRASİYA SOSİAL ELMLƏR FORUMU II CİLD Azərbaycan Dövlət Hacettepe Qırğızıstan-Türkiyə Ahmet Yesevi İqtisad Universiteti Universiteti Manas Universiteti Universiteti Dünya İqtisadiyyatının İnkişaf Paradiqması: Bazar və Sonrası mövzusunda

Detaylı

MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT. 31 dekabr 2013-ci il tarixə

MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT. 31 dekabr 2013-ci il tarixə MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT "Qeyrihökumət təşkilatının forması, məzmunu və təqdim edilməsi Qaydası»na 1 nömrəli əlavə 31 dekabr 2013ci il tarixə FORMA 1 Müəssisə, təşkilat Vətəndaşların Əmək Hüquqlarını

Detaylı

TƏŞKİLAT KOMİTƏSİ / TEŞKİLAT KOMİSYONU

TƏŞKİLAT KOMİTƏSİ / TEŞKİLAT KOMİSYONU Çağ Öğretim İşletmeleri Qafqaz Universiteti Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı (TİKA) MÜLKİ HÜQUQ BEYNƏLXALQ SİMPOZİUM M ATERİ ALLAR ÖZEL HUKUK ULUSLARARASI SEMPOZYUM TEBLİ ĞLER Bakı Azərbaycan

Detaylı

Təcrübəçi və Yeni Məzunların işə qəbulu

Təcrübəçi və Yeni Məzunların işə qəbulu Təcrübəçi və Yeni Məzunların işə qəbulu 2013 Məzmun Nə etməli Texniki müsahibəyə dair məsləhətlər Seçim prosesinə ümumi baxış Gənc mütəxəssis (Challenge) proqramı Nə etməli Müsahibədə uğur qazanmaq üçün

Detaylı

Sabancı Universiteti

Sabancı Universiteti Sabancı Universiteti 1996-cı ildə qurulan Sabancı Universiteti, araşdırmalara və fərdə fokuslanan fənlərarası təhsillə qabaqda gələn bir qlobal universitetdir; Akademik seçki və performansın azadlığı və

Detaylı

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Nil Çayından Çıxarılan Şahzadə

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Nil Çayından Çıxarılan Şahzadə Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir Nil Çayından Çıxarılan Şahzadə Müəllif: Edward Hughes İllüstrasiya edən: M. Maillot; Lazarus Uyğunlaşdıran: M. Maillot; Sarah S. Tərcümə edən: Günay Əsədova Təqdim

Detaylı

KORPORATİV SOSİAL MƏSULİYYƏT ÜZRƏ BEYNƏLXALQ

KORPORATİV SOSİAL MƏSULİYYƏT ÜZRƏ BEYNƏLXALQ KORPORATİV SOSİAL MƏSULİYYƏT ÜZRƏ BEYNƏLXALQ TƏCRÜBƏ VƏ ONDAN İSTİFADƏ İMKANLARI İnsan resurslarının dəyərlərə dayalı menecmenti Korporativ dəyərlər və davranış kodeksi İctimai sektorda fəallıq KSM Təhcizatda

Detaylı

DÜNYA İQTİSADİYYATI. I Mövzu - Giriş: dünya iqtisadiyyatının coğrafiyası və qloballaşma

DÜNYA İQTİSADİYYATI. I Mövzu - Giriş: dünya iqtisadiyyatının coğrafiyası və qloballaşma DÜNYA İQTİSADİYYATI I Mövzu - Giriş: dünya iqtisadiyyatının coğrafiyası və qloballaşma THE WORLD ECONOMY: Geography, Business, Development Frederick P. Stutz, Barney Warf Sixth Edition, Pearson, 2012 HAZIRLADI:

Detaylı

AZƏRBAYCAN İQTİSADİYYATININ SEKTORLAR ÜZRƏ TƏHLİLİ. Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru

AZƏRBAYCAN İQTİSADİYYATININ SEKTORLAR ÜZRƏ TƏHLİLİ. Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru AZƏRBAYCAN İQTİSADİYYATININ SEKTORLAR ÜZRƏ TƏHLİLİ Elşən Bağırzadə iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru Bakı - 2016 ÜDM İSTEHSALINDA SEKTORLARIN PAYI (2015) ÜDM İSTEHSALINDA SEKTORLARIN PAYI Azərbaycanda ÜDM-nin

Detaylı

Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı yanında Maliyyə Monitorinqi Xidmətində daxili proseduralarla bağlı qəbul edilmiş qaydalar

Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı yanında Maliyyə Monitorinqi Xidmətində daxili proseduralarla bağlı qəbul edilmiş qaydalar Monitorinqi Xidmətində daxili proseduralarla bağlı qəbul edilmiş qaydalar Qaydanın adı «Azərbaycan Respublikasnın Mərkəzi Bankı yanında Maliyyə Monitorinqi Xidmətində protokol işinin təşkili üzrə Qaydalar»

Detaylı

Biznes əməliyyatları hesabatı 2015-ci ilin 1-ci yarısının nəticələri

Biznes əməliyyatları hesabatı 2015-ci ilin 1-ci yarısının nəticələri Biznes əməliyyatları hesabatı 2015-ci ilin 1-ci yarısının nəticələri Əsas göstəricilər Hasilat AÇG neft (min barel/gün) neft (milyon ton) Sahdəniz qaz (milyard kubmetr) kondensat (milyon ton) Əməliyyat

Detaylı

ƏVVƏLKİ VƏ YENİ BEYNƏLXALQ TERMİNALDA REKLAM MƏKANLARI. Brendlərin Uçuş Zolağı

ƏVVƏLKİ VƏ YENİ BEYNƏLXALQ TERMİNALDA REKLAM MƏKANLARI. Brendlərin Uçuş Zolağı ƏVVƏLKİ VƏ YENİ BEYNƏLXALQ TERMİNALDA REKLAM MƏKANLARI Brendlərin Uçuş Zolağı MÜNDƏRİCAT BİZ KİMİK? VİZYONUMUZ YENİ TERMİNALA BİR NƏZƏR NİYƏ BEYNƏLXALQ TERMİNALDA REKLAM? HƏDƏF KÜTLƏMİZ MƏHSULLARIMIZ BİZ

Detaylı

Mövzu 2. İQTİSADİ SAHƏDƏ QENDER BƏRABƏRSİZLİYİ

Mövzu 2. İQTİSADİ SAHƏDƏ QENDER BƏRABƏRSİZLİYİ Mövzu 2. İQTİSADİ SAHƏDƏ QENDER BƏRABƏRSİZLİYİ 1. İqtisadi sistemlər arasında fərqlər 2. Klassik əmranə - inzibati və klassik kapitalist yanaşma 3. Sistemin dinamikliyi, onun əsas xüsusiyyətləri və inkişaf

Detaylı

Qiymətli kağızların təkrar bazar likvidlyinin emitent üçün imkanları. Elxan Həsənov SOCAR Capital Markets

Qiymətli kağızların təkrar bazar likvidlyinin emitent üçün imkanları. Elxan Həsənov SOCAR Capital Markets Qiymətli kağızların təkrar bazar likvidlyinin emitent üçün imkanları Elxan Həsənov SOCAR Capital Markets 100% dövlət şirkəti və ölkənin ən böyük vergi ödəyicisi; Şaxələnmiş gəlir mənbələri - Neft, qaz

Detaylı

Elmi tədqiqatların təsnifatı. Məqsədli təyinatı üzrə: Fundamental; Tətbiqi; Axtarış; Işləmə.

Elmi tədqiqatların təsnifatı. Məqsədli təyinatı üzrə: Fundamental; Tətbiqi; Axtarış; Işləmə. A.D.Hüseynova Elmi tədqiqatlar - yeni hadisələrin öyrənmə prosesi və praktiki istifadə üçün öyrənilən obyektin müxtəlif amillərin təsirindən asılı olaraq dəyişmə qanunauyğunluğunun açıqlanmasıdır. Elmi

Detaylı

MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT VÖEN

MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT VÖEN MALIYYƏ VƏZIYYƏTI HAQQINDA HESABAT «Qeyri-hökumət təşkilatının illik maliyyə hesabatının forması, məzmunu və təqdim edilməsi Qaydası»na 1 nömrəli əlavə 31 dekabr 2009 il tarixə FORMA 1 VÖEN 1 3 0 0 1 2

Detaylı

MÖVZU 5 Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemində kapitalın beynəlxalq hərəkəti

MÖVZU 5 Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemində kapitalın beynəlxalq hərəkəti MÖVZU 5 Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemində kapitalın beynəlxalq hərəkəti 5.1. Kapitalın beynəlxalq hərəkəti: mahiyyəti, mərhələləri, inkişaf səbəbləri, göstəriciləri və formaları 5.2. Birbaşa

Detaylı

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Allah İbrahimin sevgisini sınayır

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Allah İbrahimin sevgisini sınayır Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir Allah İbrahimin sevgisini sınayır Müəllif: Edward Hughes İllüstrasiya edən: Byron Unger; Lazarus Uyğunlaşdıran: M. Maillot; Tammy S. Tərcümə edən: Günay Əsədova

Detaylı

A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 51, ERZURUM 2014, 341-347

A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 51, ERZURUM 2014, 341-347 A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 51, ERZURUM 2014, 341-347 CELIL MEMMEDGULUZADE NİN MÜSLÜMAN KADINININ HAYATINI ELE ALAN MİZAHİ ŞİİRLERİ Özet Makalede XX. yüzyıl Azerbaycan edebiyatının

Detaylı

DÖVLƏT SOSİAL SIĞORTA ŞƏHADƏTNAMƏSİNİN DƏYİŞDİRİLMƏSİ VƏ YA DUBLİKATININ VERİLMƏSİ ÜÇÜN MÜRACİƏTİN QƏBULU İSTİFADƏÇİ TƏLİMATI

DÖVLƏT SOSİAL SIĞORTA ŞƏHADƏTNAMƏSİNİN DƏYİŞDİRİLMƏSİ VƏ YA DUBLİKATININ VERİLMƏSİ ÜÇÜN MÜRACİƏTİN QƏBULU İSTİFADƏÇİ TƏLİMATI DÖVLƏT SOSİAL SIĞORTA ŞƏHADƏTNAMƏSİNİN DƏYİŞDİRİLMƏSİ VƏ YA DUBLİKATININ VERİLMƏSİ ÜÇÜN MÜRACİƏTİN QƏBULU İSTİFADƏÇİ TƏLİMATI DSMF 16.09.2015 Mündəricat Giriş...2 Məqsəd... 2 Məzmun... 2 Xidmətin istifadəçiləri...

Detaylı

Kredit bürosu borcalanlar üçün əla imkanlar

Kredit bürosu borcalanlar üçün əla imkanlar Kredit bürosu borcalanlar üçün əla imkanlar Bu məqalə Kredit Bürolarının yaradılması vasitəsilə kredit məlumatının mübadiləsinin əsas prinsiplərini təsvir edir. 15 dekabr 2009-cu il tarixdə Bakı şəhərində

Detaylı

TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 2014 Yıl:2, Sayı:4 Sayfa:118-138 ISSN: 2147-8872

TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 2014 Yıl:2, Sayı:4 Sayfa:118-138 ISSN: 2147-8872 TÜRÜK Uluslararası Dil, Edebiyat ve Halkbilimi Araştırmaları Dergisi 2014 Yıl:2, Sayı:4 Sayfa:118-138 ISSN: 2147-8872 AZƏRBAYCAN VƏ OSMANLI TƏZKİRƏLƏRİNİN MÜQAYİSƏSİ ÖZET Vüsale Musalı * Ortaçağ'dan bugüne

Detaylı

EFİOPİYA VƏ SOMALİNİN KƏND TƏSƏRRÜFATININ MÜQAYİSƏLİ SƏCİYYƏSİ

EFİOPİYA VƏ SOMALİNİN KƏND TƏSƏRRÜFATININ MÜQAYİSƏLİ SƏCİYYƏSİ EFİOPİYA VƏ SOMALİNİN KƏND TƏSƏRRÜFATININ MÜQAYİSƏLİ SƏCİYYƏSİ Efiopiyanın kənd təsərrüfatı. İqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir.belə ki,üdm-un 50%-i, ixracatın isə 85%-i,ümumi məşğulluğun

Detaylı

Əlavə D Ətraf Mühitin və Sosial Sahənin İdarə Edilməsi və Monitorinqi Planı

Əlavə D Ətraf Mühitin və Sosial Sahənin İdarə Edilməsi və Monitorinqi Planı Əlavə D Ətraf Mühitin və Sosial Sahənin İdarə Edilməsi və Monitorinqi Planı MÜNDƏRİCAT 1 GİRİŞ... 1 2 İDARƏETMƏ PLANLARINA DÜZƏLİŞLƏR... 2 Cədvəl Cədvəl 1: -ə düzəlişlərin siyahısı... 3 Ətraf Mühitin və

Detaylı

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Zəngin Adam, Kasıb Adam

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Zəngin Adam, Kasıb Adam Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir Zəngin Adam, Kasıb Adam Müəllif: Edward Hughes İllüstrasiya edən: M. Maillot; Lazarus Uyğunlaşdıran: M. Maillot; Sarah S. Tərcümə edən: Günay Əsədova Təqdim edən:

Detaylı

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT NEFT VƏ SƏNAYE UNİVERSİTETİ. Kafedra: Metrologiya, standartlaşdırma və keyfiyyətin idarəə olunması

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT NEFT VƏ SƏNAYE UNİVERSİTETİ. Kafedra: Metrologiya, standartlaşdırma və keyfiyyətin idarəə olunması AZƏRBAYCAN DÖVLƏT NEFT VƏ SƏNAYE UNİVERSİTETİ Fakültə: İqtisadiyyatt və menecment Kafedra: Metrologiya, standartlaşdırma və keyfiyyətin idarəə olunması Fənn: Standartlaşdırma və sertifikasiya SƏRBƏST İŞ

Detaylı

BÖYÜK BRİTANİYANIN VERGİ SİSTEMİ

BÖYÜK BRİTANİYANIN VERGİ SİSTEMİ 58 MART 2013 BÖYÜK BRİTANİYANIN VERGİ SİSTEMİ Böyük Britaniya Qərbi Avropanın ən yüksək inkişaf ölkələrindən biridir. Bu ölkə vergi elminin vətəni hesab edilir. Böyük Britaniyanın vergi sahəsində olan

Detaylı

Yer Kürəsi Nizamnaməsi

Yer Kürəsi Nizamnaməsi Yer Kürəsi Nizamnaməsi ÖN SÖZ Yer Kürəsi tarixinin kritik bir anında, bəşəriyyətin öz gələcəyini seçməli olduğu bir dövründə yaşayırıq. Dünya getdikcə daha da qarşılıqlı asılı və həssas olduqca gələcək

Detaylı

2011 GƏLƏCƏYİN DURUMU

2011 GƏLƏCƏYİN DURUMU Xülasə Dünya getdikcə varlanır, sağlamlaşır, maariflənir, əlaqələr sürətlənir və insanlar daha çox yaşayır, lakin hələ də dünyanın yarısı potensial olaraq qeyri-sabit vəziyyətdədir. Ərzaq qiymətləri artır,

Detaylı

Mən hansı ədədəm? Mən hansı ədədəm? İN S I V SİNİF

Mən hansı ədədəm? Mən hansı ədədəm? İN S I V SİNİF 1 Mən hansı ədədəm? Mən hansı ədədəm? 1 Altından xətt çəkilmiş rəqəm hansı ədədi göstərir? 9802 Altından xətt çəkilmiş rəqəm hansı ədədi göstərir? 846513 2 3 Ədədin yazılışının mövqeli sistemi 93765 Yüzlük

Detaylı

İyul 2017 AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI

İyul 2017 AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI İyul 2017 AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA İXTISASLAŞMIŞ TURİZM SƏNAYESİNİN İNKİŞAFINA DAİR STRATEJİ YOL XƏRİTƏSİ Strateji Yol Xəritəsi nəzərdə tutulmuş müddətlər ərzində

Detaylı

VALUE-SITE HEDEFİMİZE KOŞAR ADIM İLERLİYORUZ VALUE-SITE HƏDƏFİMİZƏ DOĞRU İRİ ADDIMLARLA İRƏLİLƏYİRİK

VALUE-SITE HEDEFİMİZE KOŞAR ADIM İLERLİYORUZ VALUE-SITE HƏDƏFİMİZƏ DOĞRU İRİ ADDIMLARLA İRƏLİLƏYİRİK HAZİRAN 2012 Caspian Oil & Gas Fuarı Özel Sayısı VALUE-SITE HEDEFİMİZE KOŞAR ADIM İLERLİYORUZ VALUE-SITE HƏDƏFİMİZƏ DOĞRU İRİ ADDIMLARLA İRƏLİLƏYİRİK 82 - HAZİRAN 12 EDİTÖR DEN REDAKTORDAN Kafkaslar ın

Detaylı

Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti Aqrar İqtisadiyyat fakultəsi

Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti Aqrar İqtisadiyyat fakultəsi Azərbaycan Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi Azərbaycan Dövlət Aqrar Universiteti Aqrar İqtisadiyyat fakultəsi Aqrobiznesin təşkili və idarə edilməsi kafedrası Fənn : Biznesin təşkili və idarə edilməsi Fənnin

Detaylı

H E S A B A T Q E Y D Ə A L I N D I!

H E S A B A T Q E Y D Ə A L I N D I! R Ə S M İ S T A T İ S T İ K A H E S A B A T I 1-İstehsal -li forma Hesabatı təqdim edən müəssisənin adı: Bazarstore Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti Müəssisənin kodu: 1173024 Hesabat dövrü: 2016 -ci il 9

Detaylı

Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi Layihəsi, Azərbaycan Ətraf Mühitə və Sosial Sahəyə Təsirin Qiymətləndirilməsinin Əlavəsi

Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi Layihəsi, Azərbaycan Ətraf Mühitə və Sosial Sahəyə Təsirin Qiymətləndirilməsinin Əlavəsi Yekun variant Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi Layihəsi, Azərbaycan Ətraf Mühitə və Sosial Sahəyə Təsirin Qiymətləndirilməsinin Əlavəsi Cənubi Qafqaz Boru Kəməri Şirkəti İYUN 2014-CÜ IL RSK

Detaylı

1. Yaddaşın növləri 2. Yaddaşın idarə olunması Əməli yaddaş (RAM) haqqında

1. Yaddaşın növləri 2. Yaddaşın idarə olunması Əməli yaddaş (RAM) haqqında 1. Yaddaşın növləri 2. Yaddaşın idarə olunması Əməli yaddaş (RAM) haqqında Yaddaş növləri: Yaddaş növü Verilənlərin saxlanılması Açıqlama RAM Müvəqqəti yaddaş Random Access Memory CMOS Müvəqqəti yaddaş

Detaylı

Bu hesabatda biznesin həyat siklinin əsas istiqamətləri ətraflı şəkildə təhlil olunur.

Bu hesabatda biznesin həyat siklinin əsas istiqamətləri ətraflı şəkildə təhlil olunur. Xülasə Bu hesabatda biznesin həyat siklinin əsas istiqamətləri ətraflı şəkildə təhlil olunur. Müşahidələr 2007-ci ilin sonunda 2008-ci ilin əvvəllərində seçilən 1800 statistic bölgü vahidi təmsil edən

Detaylı

Kommunal müəssisələr tərəfindən satınalma

Kommunal müəssisələr tərəfindən satınalma 16-cı Xülasə Avqust 2011-ci il Dövlət satınalmaları Kommunal müəssisələr tərəfindən satınalma MÜNDƏRİCAT Kommunal müəssisələr tərəfindən satınalma Kommunal müəssisələrin satınalma prosedurları haqqında

Detaylı

Fəsil 14 Ümumi layihə qiymətləndirməsi

Fəsil 14 Ümumi layihə qiymətləndirməsi Fəsil 14 Ümumi layihə qiymətləndirməsi MÜNDƏRİCAT 14 LAYİHƏNİN ÜMUMİ QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ... 14-1 14.1 Giriş... 14-1 14.2 ƏMSATQ hazırlanması... 14-1 14.2.1 Qəbul edilmiş proses... 14-1 14.2.2 ƏMSATQ Prosesində

Detaylı

Xammal və enerji daşıyıcı problemlərinin həll edilməsi yolları Müasir beynəlxalq münasibətlərin ən aktual məsələləri sırasına qloballaşan dünyanın

Xammal və enerji daşıyıcı problemlərinin həll edilməsi yolları Müasir beynəlxalq münasibətlərin ən aktual məsələləri sırasına qloballaşan dünyanın Xammal və enerji daşıyıcı problemlərinin həll edilməsi yolları Müasir beynəlxalq münasibətlərin ən aktual məsələləri sırasına qloballaşan dünyanın əsas geosiyasi problemlərindən biri olan istehsalat tələbləri

Detaylı

AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI

AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI Aprel 2017 AZƏRBAYCAN İQTİSADİ İSLAHATLAR İCMALI Baş redaktor : Dr. Vüsal Musayev İqtisad Elmləri Doktoru London Universiteti AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASINDA KİÇİK VƏ ORTA SAHİBKARLIQ SƏVİYYƏSİNDƏ İSTEHLAK

Detaylı

3 Təsirin qiymətləndirilməsi üzrə metodologiya

3 Təsirin qiymətləndirilməsi üzrə metodologiya 3 Mündəricat 3.1 Giriş... 2 3.2 ƏMSSTQ prosesi... 2 3.2.1 İlkin müəyyənləşdirmə və işin əhatə dairəsinin müəyyənləşdirilməsi... 3 3.2.2 Layihənin alternativ variantları və əsas kimi qəbul edilmiş layihə

Detaylı

ŞIRKƏTIN INKIŞAFıNıN RƏQABƏT STRATEGIYALARı VƏ ONLARıN TƏSNIFLƏŞDIRILMƏSI

ŞIRKƏTIN INKIŞAFıNıN RƏQABƏT STRATEGIYALARı VƏ ONLARıN TƏSNIFLƏŞDIRILMƏSI ŞIRKƏTIN INKIŞAFıNıN RƏQABƏT STRATEGIYALARı VƏ ONLARıN TƏSNIFLƏŞDIRILMƏSI i.e.n., doc. Hüseynova Arzu Rəqabətədavamlı təşkilatların layihələndirilməsi Baxılan məsələlər: Strategiyaların təsnifləşdirilməsi

Detaylı

Kurs işi AZƏRBAYCAN RESPUBLIKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ. Kafedra: Bank işi

Kurs işi AZƏRBAYCAN RESPUBLIKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ. Kafedra: Bank işi AZƏRBAYCAN RESPUBLIKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ Kafedra: Bank işi Fakultə: Kredit-İqtisad İxtisas: Maliyyə-Kredit Kurs işi Kurs : II Qrup: K-648 Tələbə: Mövzu: Elmi rəhbər:

Detaylı

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin cı il 5 oktyabr tarixli Fərmanı ilə təsdiq edilmişdir. Əlavə Ümumi müddəalar

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin cı il 5 oktyabr tarixli Fərmanı ilə təsdiq edilmişdir. Əlavə Ümumi müddəalar Xarici ölkələrə ixrac missiyalarının təşkilinə, xarici bazarların araşdırılması və marketinq fəaliyyətinə, Made in Azerbaijan brendinin xarici bazarlarda təşviqinə, yerli şirkətlərin ixracla bağlı xarici

Detaylı

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Daniel və şirlərin quyusu

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Daniel və şirlərin quyusu Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir Daniel və şirlərin quyusu Müəllif: Edward Hughes İllüstrasiya edən: Jonathan Hay Uyğunlaşdıran: Mary-Anne S. Tərcümə edən: Günay Əsədova Təqdim edən: Bible for Children

Detaylı

Məxfilik Siyasəti. Əhatə dairəsi. Məlumatın növü və Toplanma Metodları

Məxfilik Siyasəti. Əhatə dairəsi. Məlumatın növü və Toplanma Metodları Məxfilik Siyasəti Bu Məxfilik Siyasətində ("Siyasət") biz Qualcomm Incorporated və filiallarımızın (kollektiv şəkildə "biz", "bizi" və yaxud "bizim") şəxsi məlumatları necə toplaması istifadə etməsi, emal

Detaylı

Turizm haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU

Turizm haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU Turizm haqqında AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU Bu Qanun Azərbaycan Respublikasında turizm bazarının hüquqi əsaslarının bərqərar edilməsinə yönəldilmiş dövlət siyasətinin prinsiplərini, turizm fəaliyyətinin

Detaylı

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİ

AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİ AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASI TƏHSİL NAZİRLİYİ BAKI DÖVLƏT UNİVERSİTETİ FAKÜLTƏ: Coğrafiya İXTİSAS: Turizm və otelçilik KURS: 1-ci QRUP: 1042 FƏNN: Turizm əsasları TƏLƏBƏ: Cəfərzadə Nigar TURİZM MƏHSULU mövzusunda

Detaylı

ENERJİ SƏMƏRƏLİYİ: DAVAMLI İNKİŞAF ÜÇÜN YENİ VASİTƏ. Azərbaycan şirkətlərin enerji səmərəyili ilə bağlı təçrübələrinin öyrənilməsi

ENERJİ SƏMƏRƏLİYİ: DAVAMLI İNKİŞAF ÜÇÜN YENİ VASİTƏ. Azərbaycan şirkətlərin enerji səmərəyili ilə bağlı təçrübələrinin öyrənilməsi ENERJİ SƏMƏRƏLİYİ: DAVAMLI İNKİŞAF ÜÇÜN YENİ VASİTƏ Azərbaycan şirkətlərin enerji səmərəyili ilə bağlı təçrübələrinin öyrənilməsi 3 Mündəricat GİRİŞ... 4 İCMAL... 5 1.GİRİŞ... 9 1.1. İqtisadi məlumat...9

Detaylı

Naxçıvan : inkişafın yeni mərhələsi

Naxçıvan : inkişafın yeni mərhələsi Naxçıvan : inkişafın yeni mərhələsi Đstəyirəm ki, mənim arzum, istəklərim, Azərbaycan dövləti haqqında, müstəqli Azərbaycanın gələcəyi haqqında və Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olan Naxçıvan haqqında planlarım,

Detaylı

Azərbaycan Respublikasında çimərlik turizminin inkişafına dair ci illər üçün. Tədbirlər Planı

Azərbaycan Respublikasında çimərlik turizminin inkişafına dair ci illər üçün. Tədbirlər Planı Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2017-ci il 30 mart tarixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmişdir Azərbaycan Respublikasında çimərlik turizminin inkişafına dair -ci illər üçün Tədbirlər Planı Tədbirin adı

Detaylı

Azərbaycan Respublikasının Nəqliyyat Sektorunun İnkişafı Strategiyası

Azərbaycan Respublikasının Nəqliyyat Sektorunun İnkişafı Strategiyası Azərbaycan Respublikasının Nəqliyyat Sektorunun İnkişafı Strategiyası Nəqliyyat sisteminin inkişafı Azərbaycan Respublikası üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir. Ölkə iqtisadiyyatının infrastruktur sahələri

Detaylı

Bazar iqtisadiyyatı və maddi tlərin bölüşdürülməsi. Lüdviq M. Laxman, Kapital, Ehtimallar və Bazar Prosesi (1940)

Bazar iqtisadiyyatı və maddi tlərin bölüşdürülməsi. Lüdviq M. Laxman, Kapital, Ehtimallar və Bazar Prosesi (1940) Bazar iqtisadiyyatı və maddi sərv rvətl tlərin bölüşdürülməsi (1940) Lüdviq M. Laxman, Kapital, Ehtimallar və Bazar Prosesi 1 İstifadə edilən nəşrlər: Kapital, Ehtimallar və Bazar Prosesi: Bazar iqtisadiyyatı

Detaylı

T.C. DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞI

T.C. DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞI T.C. DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Birimi Temmuz 2013 T.C. DEVLET PERSONEL BAŞKANLIĞI İçindekiler Azerbaycan Cumhuriyeti Hakkında Genel Bilgiler...5 Azerbaycan Cumhuriyeti

Detaylı

VRF KONDİSİONER SİSTEMLERİNƏDİR

VRF KONDİSİONER SİSTEMLERİNƏDİR VRF KONDİSİONER SİSTEMLERİNƏDİR VRF NƏDİR? VRF (Variable Refrigerant Flow), Dəyişkən soyuducu Freon axımı deməkdir. Bir VRF kondisioner sistemi, binanın dəyişən hava ehtiyaclarına bağlı olaraq soyuducu

Detaylı

Sahibkarlıq fəaliyyətinin təşkilində biznes-planın rolu

Sahibkarlıq fəaliyyətinin təşkilində biznes-planın rolu Sahibkarlıq fəaliyyətinin təşkilində biznes-planın rolu Sahibkarlıq fəaliyyəti mülkiyyət formasından asılı olamayaraq fiziki və hüquqi şəxslərin mənfəət və ya şəxsi gəlir əldə etmək məqsədilə özlərinin

Detaylı

çevrilməklə biz eyni zamanda regionların sosial-iqtisadi inkişafını çox sürətlə və effektiv şəkildə həyata keçirə bilərik. Bİr vətəndaş olaraq

çevrilməklə biz eyni zamanda regionların sosial-iqtisadi inkişafını çox sürətlə və effektiv şəkildə həyata keçirə bilərik. Bİr vətəndaş olaraq Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm nazirliyi Azərbaycan dövlət Mədəniyyət və İncəsənət universiteti Turizm və otelçilik fənni üzrə Sərbəst işi Tələbə:Seyfəlov Ziya Fakultə:Kultralogiya Mövzu:

Detaylı

Korporativ idarəetmə. Ruslan Atakişiyev İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin sədri. Məruzəçi:

Korporativ idarəetmə. Ruslan Atakişiyev İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin sədri. Məruzəçi: Korporativ idarəetmə Məruzəçi: Ruslan Atakişiyev İqtisadi Resursların Öyrənilməsi Mərkəzinin sədri 1 Sahibkarlığın tarixi inkişafı a) Tacirlər, sənətkarlar, iri torpaq sahibləri və s.; b) XVI əsrdə sahibkarlığın

Detaylı

MÖVZU 9. TİCARƏT NƏZƏRİYYƏSİ VƏ PRAKTİKASI

MÖVZU 9. TİCARƏT NƏZƏRİYYƏSİ VƏ PRAKTİKASI MÖVZU 9. TİCARƏT NƏZƏRİYYƏSİ VƏ PRAKTİKASI 1. Beynəlxalq ticarətin əhəmiyyəti 1. Beynəlxalq ticarətin əhəmiyyəti. 2. Müqayisəli üstünlük prinsipi. 3. Tariflər və ticarət üzrə Baş razılaşma. Dünya ticarəti

Detaylı

Sentyabr 2013 HƏYAT TƏRZİ HESABAT

Sentyabr 2013 HƏYAT TƏRZİ HESABAT Sentyabr HƏYAT TƏRZİ HESABAT Araşdırma haqqında F i n d y o u r w a y t o s u c c e s s 2 Bu araşdırma layihəsi 17 iyun 30 iyul -ci il tarixində Business Insight International Research GROUP tərəfindən

Detaylı

2016-cı il Azərbaycan tarixində dərin islahatlar ili kimi yadda qalacaq! Vusal Musayev

2016-cı il Azərbaycan tarixində dərin islahatlar ili kimi yadda qalacaq! Vusal Musayev 2016 İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzi İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzi İqtisadi Təhlil və Analitik-İnformasiya Departamenti 2016-cı il Azərbaycan tarixində dərin

Detaylı

Sağlamlıq imkanları məhdud şəxslərin idarəetmə orqanlarında təmsil edilməsinin faydaları

Sağlamlıq imkanları məhdud şəxslərin idarəetmə orqanlarında təmsil edilməsinin faydaları Azərbaycanda sağlamlıq imkanları məhdud şəxslərin idarəetmə aparatında təmsil edilməsi: Mövcud Vəziyyətin Qiymətləndirilməsi və Təkmilləşdirilməsi I stiqamətləri CESD Tədqiqat Qrupu Layihə Avropa I ttifaqı

Detaylı

AZƏRBAYCAN RESPUBLIKASI TƏHSIL NAZIRLIYI AZƏRBAYCAN TEXNIKI UNIVERSITETI. KREDİT SİSTEMİ İLƏ BaKALAVR HAZIRLIĞININ Tədris planı

AZƏRBAYCAN RESPUBLIKASI TƏHSIL NAZIRLIYI AZƏRBAYCAN TEXNIKI UNIVERSITETI. KREDİT SİSTEMİ İLƏ BaKALAVR HAZIRLIĞININ Tədris planı AZƏRBAYCAN RESPUBLIKASI TƏHSIL NAZIRLIYI AZƏRBAYCAN TEXNIKI UNIVERSITETI 050627- Elektronika, telekommunikasiya və radiotexnika mühəndisliyi Təhsil müddəti 4 il (əyani) Sıra Fənlərin şifri Fənlərin adı

Detaylı

İşçi sənəd, Oktyabr 2017

İşçi sənəd, Oktyabr 2017 ŞƏrq TƏrƏfdaşlığı regionunda siyasətin formalaşdırılması və ictimai məlumatlandırma üçün son ekoloji qiymətləndirməhesabatlarının effektivliyi və uyğunluğu AzƏrbaycan Respublikası İşçi sənəd, Oktyabr 217

Detaylı

Qrant haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu

Qrant haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu Qrant haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu Bu Qanun Azərbaycan Respublikasında qrantların (o cümlədən sub-qrantın, qranta əlavənin, habelə ianələr istisna olmaqla, bu Qanunun 1-ci maddəsinin birinci

Detaylı

Azərbaycan Respublikasının bank sistemində ödəniş vasitələrinin maliyyə hesabatlarında uçotu Qaydaları

Azərbaycan Respublikasının bank sistemində ödəniş vasitələrinin maliyyə hesabatlarında uçotu Qaydaları Azərbaycan Respublikası Mərkəzi Bankı İdarə Heyəti 18 yanvar 2003-ci il tarixli qərarı ilə təsdiq edilmişdir. Protokol N 01 Reyestr N 32 İdarə Heyətinin Sədri Elman Rüstəmov Azərbaycan Respublikasının

Detaylı

EDİTÖR DEN. Aşk olsun böyle dostluğa ve kardeşliğe. Eşq olsun belə dostluğa. və qardaşlığa. www.petkim.com.tr - 1

EDİTÖR DEN. Aşk olsun böyle dostluğa ve kardeşliğe. Eşq olsun belə dostluğa. və qardaşlığa. www.petkim.com.tr - 1 EDİTÖR DEN Aşk olsun böyle dostluğa ve kardeşliğe PETKİM YAŞAM ın 1-4 Haziran 2010 tarihleri arasında Bakü de düzenlenen Caspian Oil & Gas (COG) Fuarı için hazırladığımız özel sayısı ile karşınızdayız

Detaylı

Serbest iş 5. Azerbaycan Hava Yolları Qapalı Sehimdar Cemiyyeti. Milli Aviasiya Akademiyası

Serbest iş 5. Azerbaycan Hava Yolları Qapalı Sehimdar Cemiyyeti. Milli Aviasiya Akademiyası Azerbaycan Hava Yolları Qapalı Sehimdar Cemiyyeti Milli Aviasiya Akademiyası Serbest iş 5 Fenn: Fizika 2 Mövzu: Alternativ və bərpa olunan enerji mənbələri Kafedra: Aerokosmik Telebe: Memmedova Hemide

Detaylı

Ana kart (Motherboard)

Ana kart (Motherboard) 1 Ana kart (Motherboard) 2 Ana lövhə və ya ana kart (ing. motherboard) mürəkkəb çoxqatlı çap lövhəsində fərdi kompüterin əsas komponentləri (mərkəzi prosessor, operativ yaddaşın kontrollerləri, operativ

Detaylı

REGİONAL İNKİŞAFDA İNKİŞAF AGENTLİKLƏRİNİN ROLU: AVROPANIN KİÇİK PARİSİ VƏ BAKININ QARDAŞI İZMİRDƏN QEYDLƏR

REGİONAL İNKİŞAFDA İNKİŞAF AGENTLİKLƏRİNİN ROLU: AVROPANIN KİÇİK PARİSİ VƏ BAKININ QARDAŞI İZMİRDƏN QEYDLƏR REGİONAL İNKİŞAFDA İNKİŞAF AGENTLİKLƏRİNİN ROLU: AVROPANIN KİÇİK PARİSİ VƏ BAKININ QARDAŞI İZMİRDƏN QEYDLƏR Elşən BAĞIRZADƏ, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti Türk Dünyası İşlətmə Fakültəsinin müəllimi,

Detaylı

BİZ BİLİYİ QİYMƏTLƏNDİRİRİK

BİZ BİLİYİ QİYMƏTLƏNDİRİRİK MƏNTİQİ TƏFƏKKÜRÜN YOXLANILMASI ÜZRƏ TEST TAPŞIRIQLARI 1. Ədədi ardıcıllıqda sual işarəsi yerinə hansı ədəd gəlməlidir? 5? 7 7 14 11 16 15? A) 32; 4 B) 3; 32 C) 13; 5 D) 32; 7 E) 3; 8 2. Qanunauyğunluğu

Detaylı

YAŞIL ŞƏHƏRİNİ YARAT Presentation

YAŞIL ŞƏHƏRİNİ YARAT Presentation YAŞIL ŞƏHƏRİNİ YARAT 2016 Presentation Biz kimik! Azərbaycan Respublikasında ekoloji siyasətin əsas məqsədi indiki və gələcək nəsillərin ehtiyaclarını qarşılamaq üçün ekoloji sistemlərin qorunması, iqtisadi

Detaylı

Dayanıqlı nəqliyyat siyasəti. təhlil, təcrübə, tövsiyyələr

Dayanıqlı nəqliyyat siyasəti. təhlil, təcrübə, tövsiyyələr Dayanıqlı nəqliyyat siyasəti təhlil, təcrübə, tövsiyyələr 1 Bu nəşr ATƏT Bakı ofisinin Təhlükəsizlik və ətraf mühit üzrə vətəndaş fəaliyyəti proqramı çərçivəsində ayırdığı maliyyə yardımı ilə Ekoleks Ekoloji

Detaylı

REFERAT. Azərbaycan Respublikası Təhsil Naizrliyi Azərbaycan Dövlət Texniki Universiteti. Kompyuter təhlükəsizliyi. Kompyuter mühəndisliyi

REFERAT. Azərbaycan Respublikası Təhsil Naizrliyi Azərbaycan Dövlət Texniki Universiteti. Kompyuter təhlükəsizliyi. Kompyuter mühəndisliyi Azərbaycan Respublikası Təhsil Naizrliyi Azərbaycan Dövlət Texniki Universiteti Fakültə: Qrup: İxtisas: Kompyuter təhlükəsizliyi M 682a5 Kompyuter mühəndisliyi REFERAT Fənn: Mövzu: Paylanmış və paralel

Detaylı

Kompüter (computer) verilənləri emal etmək üçün istifadə edilən proqramlaşdıra bilən elektron qurğu.

Kompüter (computer) verilənləri emal etmək üçün istifadə edilən proqramlaşdıra bilən elektron qurğu. 1 Kompüter nədir? 2 Kompüter (computer) verilənləri emal etmək üçün istifadə edilən proqramlaşdıra bilən elektron qurğu. Analoq kompüterlər analoq (kəsilməz) siqnallarını toplayır və vurur Rəqəmsal kompüterlər

Detaylı

Müvəqqəti sığınacaq üçün icazə: sizin üçün bu nə deməkdir?

Müvəqqəti sığınacaq üçün icazə: sizin üçün bu nə deməkdir? Müvəqqəti sığınacaq üçün icazə: sizin üçün bu nə deməkdir? Sizin sığınacaq üçün müraciətinizə müsbət cavab verilib. Sizə müvəqqəti sığınacaq üçün icazə verilir. Bu İmmiqrasiya və Naturalizasiya xidməti

Detaylı

Azərbaycan Respublikasının Su Məcəlləsi

Azərbaycan Respublikasının Su Məcəlləsi Azərbaycan Respublikasının Su Məcəlləsi (Azərbaycan Respublikasının 26 dekabr 1997-ci il tarixli, 418 saylı Qanunu ilə təsdiq edilmişdir) Azərbaycan Respublikasının daxili suları, Xəzər dənizinin (gölünün)

Detaylı

MobilBank. Mobil telefon vasitəsilə kart hesabının idarə olunması

MobilBank. Mobil telefon vasitəsilə kart hesabının idarə olunması MobilBank Mobil telefon vasitəsilə kart hesabının idarə olunması Xidmət siyahısı Kommunal xidmətlərin ödənişi Mobil operator xidmətlərinin ödənişi İnternet provayderlər xidmətlərinin ödənişi Pulun kartdan

Detaylı

Demokratik Vətəndaşlıq üçün Təhsil və Đnsan Hüquqları Təhsili üzrə Müəllimlərin Tədris Vəsaiti

Demokratik Vətəndaşlıq üçün Təhsil və Đnsan Hüquqları Təhsili üzrə Müəllimlərin Tədris Vəsaiti DEMOKRATĐK VƏTƏNDAŞLIQ ÜÇÜN TƏHSĐL (DVT) 2001-2004 Demokratik Vətəndaşlıq üçün Təhsil və Đnsan Hüquqları Təhsili üzrə Müəllimlərin Tədris Vəsaiti Yazarlar: Rolf Qollob Edvard Hadlston Piter Krapf Mariya-Helena

Detaylı

Finansist. Təqdimat ALMANİYA VERGİ SİSTEMİ

Finansist. Təqdimat ALMANİYA VERGİ SİSTEMİ Finansist Təqdimat ALMANİYA VERGİ SİSTEMİ 54 APREL 2013 Təqdimat Finansist Almaniya güclü maliyyə sisteminə malik olan dövlətlərdən biridir. Vergi sisteminə gəldikdə isə demək olar ki, burada vergi gəlirləri

Detaylı

İyirmi il məcburi köçkünmü olar?

İyirmi il məcburi köçkünmü olar? Brukinqs İnstitutu və London İqtisadiyyat İnstitutunun Məcburi Köçkünlük üzrə birgə Layihəsi ROOKINGS İyirmi il məcburi köçkünmü olar? Azərbaycanda məcburi köçkünlər və yerli əhalinin ehtiyaclarının və

Detaylı

YAPI KREDİ BANK AZƏRBAYCAN QSC-də. İstehlakçıların müraciətlərinə baxılmasına dair Qaydalar

YAPI KREDİ BANK AZƏRBAYCAN QSC-də. İstehlakçıların müraciətlərinə baxılmasına dair Qaydalar Yapı Kredi Bank Azərbaycan QSC-nin Müşahidə Şurasının tarixli saylı Protokol üzrə qərarı ilə Təsdiq edimişdir Müşahidə Şurasının Sədri Faik Açıkalın YAPI KREDİ BANK AZƏRBAYCAN QSC-də İstehlakçıların müraciətlərinə

Detaylı

İdman mərc oyunlarının təşkili və keçirilməsi Qaydaları

İdman mərc oyunlarının təşkili və keçirilməsi Qaydaları Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti «İdman mərc oyunlarının həyata keçirilməsi məqsədi ilə hüquqi şəxsin akkreditasiya olunması Qaydası»nın və «İdman mərc oyunlarının təşkili və keçirilməsi Qaydaları»nın

Detaylı

MÜASİR ƏDƏBİYYATŞÜNASLIQDA ŞƏRQ-QƏRB KONTEKSTİNİN TƏDQİQİ

MÜASİR ƏDƏBİYYATŞÜNASLIQDA ŞƏRQ-QƏRB KONTEKSTİNİN TƏDQİQİ MÜASİR ƏDƏBİYYATŞÜNASLIQDA ŞƏRQ-QƏRB KONTEKSTİNİN TƏDQİQİ Öz Günümüzde, küreselleşme koşullarında Doğu-Batı çatışması özel aciliyet arz etmektedir. Doğu ülkelerinin zengin kültürel geleneğe sahip edebiyatı

Detaylı

"Birləşmiş Millətlər Təşkilatının "İqlim Dəyişmələri haqqında" Çərçivə Konvensiyasına dair" Kioto Protokoluna qoşulmaq barədə

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının İqlim Dəyişmələri haqqında Çərçivə Konvensiyasına dair Kioto Protokoluna qoşulmaq barədə "Birləşmiş Millətlər Təşkilatının "İqlim Dəyişmələri haqqında" Çərçivə Konvensiyasına dair" Kioto Protokoluna qoşulmaq barədə AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ QANUNU Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi

Detaylı

CQBK-nin Genişləndirilməsi Layihəsi, Azərbaycan Ətraf mühitə və sosial sahəyə təsirin qiymətləndirilməsi Son Variant

CQBK-nin Genişləndirilməsi Layihəsi, Azərbaycan Ətraf mühitə və sosial sahəyə təsirin qiymətləndirilməsi Son Variant MÜNDƏRİCAT 14 LAYİHƏNİN ÜMUMİ QİYMƏTLƏNDİRİLMƏSİ... 14-1 14.1 Giriş... 14-1 14.2 ƏMSSTQ-nin Hazırlanması... 14-1 14.2.1 Qəbul Edilmiş Proses... 14-1 14.2.2 ƏMSSTQ Prosesinin Rastlaşdığı Çətinliklər...

Detaylı

Açıq bazar əməliyyatları. Banklardan kənar nağd pul. Baza inflyasiya. Çərçivə alətləri. Deflyasiya. Dezinflyasiya. Dollarlaşma

Açıq bazar əməliyyatları. Banklardan kənar nağd pul. Baza inflyasiya. Çərçivə alətləri. Deflyasiya. Dezinflyasiya. Dollarlaşma Açıq bazar əməliyyatları Banklararası pul bazarı Banklardan kənar nağd pul Baza inflyasiya Çərçivə alətləri Deflyasiya Devalvasiya Dezinflyasiya Dollarlaşma Dövriyyədə olan nağd pul Emissiya Faiz dərəcələri

Detaylı