ANDROLOJ BÜLTEN TÜRK ANDROLOJ DERNE YAYIN ORGANIDIR

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ANDROLOJ BÜLTEN TÜRK ANDROLOJ DERNE YAYIN ORGANIDIR"

Transkript

1 ANDROLOJ BÜLTEN TÜRK ANDROLOJ DERNE YAYIN ORGANIDIR Türk Androloji Derne i Cemil Aslan Güder Sok. dil Ap. B Blok D Gayrettepe, stanbul Tel: Faks: E-posta: Web: TÜRK ANDROLOJ DERNE ADINA SAH B Prof. Dr. Atefl Kad o lu GENEL YAYIN YÖNETMEN Uz. Dr. Memduh Ayd n REDAKTÖR Uz. Dr. Ertan Sakall YÖNET M KURULU Atefl Kad o lu (Baflkan) Bülent Semerci (Genel Yazman) rfan Orhan (Sayman) Ramazan Aflç (Üye) M. Önder Yaman (Üye) Selahittin Çayan (Üye) Mustafa F. Usta (Üye) Yay n Türü: Yerel Süreli Kas m 2004 Say 19 3 Ayda Bir Yay nlan r

2 GENEL YAYIN YÖNETMENİ REDAKTÖR Uz. Dr. Memduh Aydın Uz. Dr. Ertan Sakallı BİLİMSEL KURUL ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI Ejakülasyo Prekoks Prof. Dr. Ahmet Metin Rekonstrüktif Cerrahi Doç. Dr. Haluk Erol Prof. Dr. Erdal Apaydın ED ve Farmakoterapisi Uz. Dr. Ertan Sakallı Yaşlılık ve Cinsellik Doç. Dr. Ali Atan Psikolojik ED Uz. Dr. Melih Beysel Doç. Dr. Doğan Şahin Temel Araştırma Uz. Dr. Önder Cangüven Doç. Dr. Emin Özbek Doç. Dr. Hakan Kılıçarslan Yrd. Doç. Dr. Mustafa Faruk Usta Prof. Dr. Yaşar Özgök INFERTİLİTE Varikosel Uz. Dr. Necati Gürbüz Doç. Dr. Selahittin Çayan Endokrinoloji Doç. Dr. Turhan Çaşkurlu Uz. Dr. Ayhan Karabulut Doç. Dr. İsa Özbey Yardımla Üreme Teknikleri Prof. Dr. Kaan Aydos Doç. Dr. Barış Altay Uz. Dr. Lütfi Tunç Obstrüktif İnfertilite Genetik Doç. Dr. Hamdi Özkara Yrd. Doç. Dr. Murat Şamlı Doç. Dr. İrfan Orhan Pediatrik Androloji Doç. Dr. Tarkan Soygur II Yrd. Doç. Dr. Kenan Karademir Uz. Dr. A. Arman Özdemir Yrd. Doç. Dr. Mehmet Turgut Kadın İnfertilitesi Prof. Dr. Cihat Ünlü Doç. Dr. Erkut Attar Androloji Laboratuarı Yrd. Doç. Dr. Engin Kandıralı Kim. Gülşen Aktan

3 KADIN CİNSEL SAĞLIĞI Yrd. Doç. Dr. Sezgin Güvel Yrd. Doç. Dr. Ercan Yeni Doç. Dr. Bülent Alıcı Yrd. Doç. Dr. Abdullah Armağan Kadın - Erkek Cinsel Sağlığı ve Erkek İnfertilitesi Hemşire Çalışma Grubu Cerrahi Hastalıklar Kardiyolojik Hastalıklar MSc. Dilek Aygin MSc. Hicran Yıldız Psikiyatri Doç. Dr. Sevim Buzlu MSc. Leyla Küçük Kadın Hastalıkları ve Doğum Prof. Dr. Hediye Aslan Diyabet Doç. Dr. Nezihe Kızılkaya Beji Nöroloji Yrd. Doç. Dr. Şeyda Özcan Onkolojik Hastalıklar MSc. Zeynep Kurtuluş Yrd. Doç. Dr. Gülbeyaz Can TÜRKİYE DEKİ ANDROLOJİ YAYINLARI VE KONGRE TAKVİMİ Doç. Dr. Murad Başar Yay nc Küre letiflim Grubu A.fi. Doç. Dr. Rukiye Pınar S racevizler Cad. 43/3 fiiflli stanbul Ergen Cinselliği ve Cinsel Eğitim MSc. Birsen Küçük Dikencik MSc. Tülay Yılmaz BİR PORTRE Uz. Dr. Memduh Aydın Tel. : (0212) Faks : (0212) Bask Lebib Yalk n Yay mlar ve Bas m flleri A.fi. Oto Sanayii Barbaros Cad. No: Levent stanbul Tel : (0212) Faks : (0212) Bu yayında ISO 9706: 1994 (Requirements for Permanence) uluslararası standartlarına uygun olarak asitsiz kağıt kullanılmıştır. This publication is printed on acid-free paper that meets the international standart ISO 9706: 1994 (Requirements for Permanence). III

4 YAZIM KURALLARI 1. Androloji Bülteni, Türk Androloji Derne i'nin resmi yay n organ olup, üç ayda bir yay nlan r. 2. Bültenin amac, erkek ve kad n cinsel sa l, erkek infertiltesinde sürekli bilgi ak fl n sa lamakt r. Bültende kongre ve konferans bildiri özetleri, literatür özetleri ve derlemeler yay nlan r. Derlemeler 4 sayfay, literatür özetleri 1 sayfay aflmayacak flekilde haz rlanmal d r. 3. Yay n için yaz gönderen yazarlar, yaz lar n çeviri içeri inden sorumludurlar. 4. Bültene gönderilen yaz lar, anlam ve yaz m kurallar yönünden incelenecektir. Yay n kurulu yaz larda düzenlemeler yapabilecektir. 5. Bültene gönderilecek güncel makale özetlerinin ak c bir çeviri ile Türk Dil Kurumu Türkçe sözlü ü ve Yaz m Kurallar na uygun olarak yaz lmas gereklidir. Yaz larda bilimsel içeri i bozmayacak flekilde k saltmalar ve düzeltmeler yapma hakk yay n kuruluna aittir. 6. Yaz da kullan lan tablolar numaraland r lmal, bafll k içermeli, tablo alt nda gerekli aç klama yap lmal, yaz içindeki yerleri belirtilmelidir. 7. Sadece standart k saltmalar kullan lmal d r. Bafll kta k saltma kullan lmamal d r. K saltma standart bir ölçüm birimine ait de ilse, metinde ilk kullan ld yerin önünde k saltman n ait oldu u tam terim bulunmal d r. 8. Derlemelerde kaynaklar, metinde geçifl s ras na göre numaraland r lmal d r ve NLM nin Index Medicus ta kulland - format esas al narak haz rlanm fl afla daki örnek stiller kullan lmal d r. 1. Dergiler: 1) Yazar n soyad ve isimlerinin bafl harfleri (nokta); 2) Yaz n n bafll (ilk harf d fl nda tamamen küçük harfle) (nokta); 3) Derginin ad veya Index Medicusa'a göre k salt lm fl flekli; 4) Yay nland y l (noktal virgül); Cilt numaras (arabik) (iki nokta üst üste ve boflluk); lk sayfa (tire) son sayfa (nokta). Örnek: Levine LA, Estrada CR, Storm DW, Matkov TG. Peyronie disease in younger men: characteristics and treatment results.; J Androl Jan- Feb;24(1): Kitaplar: 1) Yazar n ad (nokta); 2) Kitab n ad (nokta); 3) (Varsa) kaç nc bask oldu u (nokta); 4) Yay nland flehir (Birkaç taneyse yaln zca ilki) (virgül); 5) Yay nevi (virgül); 6) Yay nland y l (noktal virgül ve boflluk); 7) lk sayfa (tire) son sayfa (nokta). Örnek: Culley Carson, Roger Kirby, Irwin Goldstein.; Textbook of Erectile Dysfunction Oxfort, Isis Medical Media, 1999; Kongre bildileri: 1) Yazar n soyad ve isimlerinin bafl harfleri (nokta); 2) Yaz n n bafll (ilk harf d fl nda tamamen küçük harfle) (nokta); (3) Yay nland bilimsel konferans; 4) Yay nland y l (noktal virgül); Cilt numaras (iki nokta üst üste ve boflluk); lk sayfa (tire) son sayfa (nokta). Örnek: Culley Carson. American contributions to the treatment of erectile dysfunction. ISSIR 2002 / Montreal 26th September 2002; Güncel makale özetlerinde makale bafll n n alt na orijinal literatürün yazar, yay nland dergi y l ve dergideki sayfa numaras ; makale sonuna ise özetleyenin ad - soyad, çal flt kurum belirtilmelidir. Orjinal literatürün kaynak format, Medline ile birebir olmal d r. 10. Editöre mektuplar, kaynaklarla birlikte 1 sayfay aflmayacak flekilde yaz lmal d r. 11. Yaz lar Word for Windows format nda, olarak adresine gönderilmelidir. IV

5 B A Ş K A N D A N M E S A J De erli Meslektafllar m Androloji bülteninin hakemli dergi olmas bültene olan ilgiyi art rm flt r. Bültene gelen yaz lar n daha h zl ve etkin de erlendirilmesi için WEB tabanl yaz kabul sistemi 2005 y l nda devreye girecektir. Böylece üroloji ile ilgili dernekler içinde yay n organ elektronik ortama girecek ilk dernek Türk Androloji Derne i olacakt r. Genel Yay n Yönetmeni Dr. Memduh Ayd n ve Redaktör Dr. Ertan Sakall bu giriflimleri nedeniyle kutlanmal d r. Bilimsel kurula Prof. Dr. Yaflar Özgök, Doç. Dr. Haluk Erol, Yrd. Doç. Dr. Abdullah Arma an, Yrd. Doç. Dr. Mehmet Turgut, Uz. Dr. Ayhan Karabulut, Uz. Dr. Önder Cangüven in kat l mlar yla bölüm editörü say s 49 a ulaflm flt r. Türk Androloji Derne i nin e itim, bilim ve teknoloji politikas do rultusunda androlojiyle yo un olarak u raflt düflünülen ürologlar n fikirlerinin al nmas n takiben master plan oluflturulacakt r. Bu plan çerçevesinde yer alan Ulusal Androloji Kongresi nin lokal organizasyon komitesi ve bilimsel kurulu çal flmalar na bafllam fl ve uluslararas kat l mc listesi oluflturulmufltur. Derne in ayr ca e itim politikas kapsam nda Androloji de Tan ve Tedavi, Penis Hastal klar, Androlojide Laboratuar bafll kl üç yeni kitap yazma projesi mevcuttur. Türk Androloji Derne i nin ana politikas ülkede mevcut genç ürologlar n potansiyellerini belirli noktaya odaklayarak e itim ve bilgi üretmeye katk da bulunmakt r. Bu ba lamda ilk kez Dr. Ersin Bal a ait S çanlarda Deneysel Olarak Oluflturulan Akut ve Subakut Stresin Endotel ve Erektil Fonksiyonlar Üzerine Etkileri konulu tezine mali destek karar al nm flt r. Her say da oldu u gibi bu say da da yönetim kurulu uygulamalar n n taraf n zca elefltirilerek bizlere geri dönüflün sa lanmas n bekledi imizi vurgulamak isterim. Prof. Dr. Ateş Kadıoğlu V

6 İÇİNDEKİLER Bölüm Editörleri II Yazım Kuralları IV Başkandan Mesaj V ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI Derleme Nitrik oksid sentaz ve genetik polimorfizmleri Op. Dr. Erkan Erkan, Doç. Dr. Ahmet Yaser Müslümanoğlu Sinir koruyucu radikal retropubik prostatektomi sonrası penil rehabilitasyon Doç. Dr. Önder Kayıgil, Prof. Dr. Ahmet Metin Penil rezistans arterlerinin gevşemesinde ATP ye duyarlı K + kanallarının rolü Doç. Dr. M. Kemal Yıldırım Erektil disfonksiyonun tedavisinde yeni bir strateji: Growth faktörler Op. Dr. Sinan Levent Kireççi, Doç. Dr. Emin Özbek Diyabet ve erektil disfonksiyon patofizyolojisi Op. Dr. Memduh Aydın, Op. Dr. Ertan Sakallı, Dr. Tuncer Şenkul Yetersiz priapizm tedavisi ve katastrofik bir sonuç Uzm. Dr. Cemal Göktaş, Uzm. Dr. Önder Cangüven, Dr. Rahim Horuz, Doç. Dr. Selami Albayrak Güncel Makale Özeti Her iki cinste alt üriner sistem semptomları ve cinsel fonksiyon Çeviri: Doç. Dr. Ali Atan, Dr. Hakan Aksüt, Dr. Altuğ Tuncel Erektil disfonksiyonlu hipogonadal erkeklerde testosteronun artırılmasının seksüel fonksiyona olan etkileri Çeviri: Dr. H. Çağatay Mert, Doç. Dr. M. Murad Başar Diyabetik ratlarda erektil fonksiyona Aminoguanidin in koruyucu etkisi tedavinin zamanı ile ilişkili değildir Çeviri: Doç. Dr. Murad Başar ABD deki sigortalı erişkinlerde sildenafil kullanım paterni: Çeviri: Dr. Emrah Okulu, Op. Dr. Ali Fuat Atmaca Erektil disfonksiyonlu olgularda Tadalafil in etkinliği ve hasta memnuniyeti Çeviri: Prof. Dr. Ahmet Metin, Doç. Dr. Önder Kayıgil Fosfodiesteraz inhibitör savaşı Çeviri: Op. Dr. Ünsal Özkuvancı, Dr. Mert Ali Karadağ Spinal kord yaralanması olan hastalarda erektil disfonksiyonun primer ya da sekonder tedavisinde sublingual apomorfin kullanımı Çeviri: Doç. Dr. Hakan Kılıçarslan Vasküler endotelyal büyüme faktörü ile nörotrofinlerin major pelvik ganglion üzerindeki etkileri Çeviri: Op. Dr. Cevdet Kaya, Op. Dr. Metin İ. Öztürk, Doç. Dr. M. İhsan Karaman İNFERTİLİTE D e r l e m e Sperm kromatin hasarının tespit edilmesinde kullanılan yöntemler Kimyager Gülşen Aktan, Dr. Öner Şanlı, Prof. Dr. Ateş Kadıoğlu Azoospermide bir ilk tedavi seçeneği: Epididimovazostomi Prof. Dr. Kaan Aydos İnhibin B sekresyonun kontrolü ve İnhibin B nın klinik uygulamadaki yeri Dr. H. Cem Irkılata, Prof. Dr. Murat Dayanç Hipogonadotropik hipogonadizmde rekombinant FSH ve LH tedavisi Doç. Dr. Ali Atan, Dr. Altuğ Tuncel TÜRKİYE DEKİ ANDROLOJİ YAYINLARI KONGRE TAKVİMİ VI

7 İÇİNDEKİLER İNFERTİLİTE NİN DEVAMI Non-obstrüktif azoospermili (NOA) erkeklerde testiküler sperm ekstrasyonu (TESE) ne zaman yapılmalı? Uz. Dr. Levent Emir, Doç. Dr. M. Murad Başar Doğal ve yapay spermatosellerin yardımcı üreme tekniklerindeki yeri Doç. Dr. İzzet Koçak Testisin vasküler anatomisi Uz. Dr. Necati Gürbüz İnmemiş testis: Desensus ve maldesensus teorileri Doç. Dr. Tarkan Soygür Güncel Makale Özeti Yardımcı üreme tekniklerinde gebeliği öngörme için bir algoritm Çeviri: Doç. Dr İzak Dalva Mikrodisseksiyon testiküler sperm ekstraksiyonu (Mikro TESE) ile azoospermik faktör (AZF) delesyonlu hastaların klinik analizi Çeviri: Dr. Mehmet Çetinkaya Sperm çekirdek DNA fragmantasyon düzeyine bağlı olarak dondurulmuş semen seçimi ve gebelik sonuçları Çeviri: Dr. Fazlı Polat Spermin morfolojik değerlendirmesinde değerlendirilen total sperm sayısının belirlenmesi Çeviri: Dr. Engin Doğantekin, Yrd. Doç. Dr. M. Murat Şamlı Sperm reaktif oksijen türevleri üretimi, sperm morfolojik defektleri ve sperm deformite indeksi arasındaki ilişki Çeviri: Tıbbi Biyolog Aslı Karan, Uz. Dr. A. Arman Özdemir Yuvarlak hücre enjeksiyonundan sonra sitogenetik anomaliler ve gelişim duraklaması Çeviri: Dr. Mehmet Umul, Prof. Dr. Bülent Semerci Ejakulasyon sıklığı ve zamanın semen kalitesindeki değişime etkisi Çeviri: Doç. Dr. Barış Altay Yaşlı erkeklerde sperm miktarı Çeviri: Yrd. Doç. Dr. Sedat Soyupek, Dr. Taylan Oksay Varikoselli infertil erkeklerde spermatozoadaki çekirdek hasarının değerlendirilmesi Çeviri: Dr. Çağrı Güneri Adolesan varikosel ilerleyici bir hastalık mıdır? Çeviri: Op. Dr. Nurettin Cem Sönmez, Doç. Dr. Turhan Çaşkurlu BİR PORTRE KADIN CİNSEL SAĞLIĞI D e r l e m e Kadında alt üriner sistem semptomlarının seksüel fonksiyonlar üzerine etkisi Uz. Dr. Mehmet Gülüm Kanserde cinsel sağlık Yrd. Doç. Dr. Gülbeyaz Can Multipl skleroz (MS) ve seksüel disfonksiyon Araş. Gör. Zeliha Tülek, Öğr. Gör. Zeynep Kurtuluş Y a y ı n Klimakterik dönemde vazomotor bozukluklar ve cinsel işlevleri ile ilgili yakınmalarda hemşirelik danışmanlığının etkisi Prof. Dr. Hediye Arslan, Öğr. Gör. Nevin Altınsoy Kongre Özeti 18. Uluslararası Diyabet Federasyonu Kongre Raporu Doç. Dr. Rukiye Pınar Güncel Makale Özeti Meme kanseri ve cinsellik Çeviri: MSc. Dilek Aygin Sistektomi ve ortotopik ileal neobladder: Kadın seksüalitesi üzerine olan etkisi Çeviri: Dr. Tuncer Şenkul, Op. Dr. Memduh Aydın VII

8

9 Derleme ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI Nitrik oksid sentaz ve genetik polimorfizmleri Op. Dr. Erkan Erkan, Doç. Dr. Ahmet Yaser Müslümanoğlu Haseki Eğitim Hastanesi, Üroloji Kliniği Nitrik oksit (NO), siklik guanozin monofosfat (cgmp) üzerinden etki gösteren potent bir periferik vasküler düz kas gevfletici olarak 1979 da tan mlanm flt r (1). Günümüzdeki ortak görüfl, nonadrenerjik-nonkolinerjik (NANK) sinir uçlar ndan ve endotelden sal nan NO nun ereksiyonu sa layan temel nöromediyatör oldu udur. NO, hem hücre içi hem de hücre d fl nda düzenleyici ifllev gören küçük, reaktif bir serbest radikal moleküldür. Yar ömrü, 2-5 saniyedir. Birçok hücresel ifllem; endotel, trombosit, vasküler düz kas hücreleri, nöronlar ve di er NO üreten hücrelerden sal nan NO taraf ndan düzenlenmektedir. NO, parakrin madde ve otokoid olarak fonksiyon görmek üzere hücre zar ndan serbestçe geçen bir nörotransmiterdir. NO nun nörotransmisyonu ile vasküler tonusun düzenlenmesi ve penil ereksiyon sa lan r. Ayr ca ba fl kl k sisteminin düzenlenmesine katk sa lar ve bu etki birçok önemli sistemik ve lokal olaydaki gibi patojen ve tümöral hücrelere karfl sitotoksisite ile olur. NO nun bu direkt etkilerinin yan nda, düz kas hücrelerinin proliferasyonunu ve kollajen sentezini engelledi i de gösterilmifltir (2,3). Özellikle dolafl m sistemi aç s ndan NO nun vazodilatatör etki gösterdi i, bölgesel kan ak m n ve sistemik kan bas nc n düzenledi i, endotele yönelik olarak da aterosklerozu önleyici etki yapt bilinmektedir (4,5). Vücutta birçok dokuda NO sentezlenmektedir. NO, endojen L-argininden nitrik oksit sentaz (NOS) enzim sistemi taraf ndan sentezlenir. fllev sonras nda NO h zl ve kararl bir flekilde okside edilerek inaktif bileflikler olan nitrit ve nitrat gibi son ürünlere dönüflür. Hemoglobin NO yu inaktive eder. NO nun en önemli fizyolojik hedefi, çözünebilir guanilat siklaz (sgc) enziminin hem grubudur. Düz kas hücresine geçen NO, guanilat siklaz uyararak, guanozin trifosfat n cgmp ye dönüflümünü sa lar. Artan cgmp de protein kinaz ve iyon kanallar n aktif hale getirir. Sekestrasyon ve hücre d fl na ç kar lma yolu ile hücre içi kalsiyum azal r ve gevfleme sa lan r. cgmp nin fizyolojik etkisi 3 5 ba n n fosfodiesteraz enzimi taraf ndan hidrolize edilmesi ile sonland r l r. 3 farkl NOS formu vard r (6); Nöronal (nnos veya NOS-1) ndüklenebilir (inos veya NOS-2) Endotelyal (enos veya NOS-3) enos ve nnos; asetilkolin ve bradikinin gibi hücre içi kalsiyum konsantrasyonunu art ran ajanlarca aktiflenir. Makrofajlar ve di er ba fl kl k hücrelerinde bulunan inos ise sitokinlerce uyar l r, kalsiyum ve kalmoduline ba ml de ildir ve yeni protein sentezine ihtiyaç duyar. NOS un üzerinde NADPH, FAD, FMN ve tetrahidrobiopterin gibi kofaktörleri ve prostetik gruplar ba lamak için birçok düzenleyici bölümü vard r. Hücrede enos esas olarak hücre membran na ba l bulunurken nnos sitozolde bulunur. Üç NOS izoformu aminoasit dizilifli bak m ndan %50 benzerlik gösterir. NOS, N-metil-L-arginin, N-nitro-L-arginin ve N-amino-L-arginin gibi L-arginin analoglar nca inhibe edilebilir (7-9). Vücutta NO konsantrasyonu düzenli olarak düflük seviyelerde dalgalanmalar gösterir ve enos ve nnos taraf ndan kontrol edilir. Bu iki enzimin sentezi posttranskripsiyonel seviyede kontrol edilirken, inos uygun uyar veya nükleer faktör Kappa B (NF-κB) gibi transkripsiyonel faktörlere cevap olarak sentezlenir (10). Bu sentezi temelde tetikleyen, NF-κB ye cevap veren elemanlar n inos promotor gen bölgesini aktive etmesidir. Enfeksiyon, enflamasyon veya vasküler travma durumlar nda di er iki NOS formunun üretti inin kat kadar daha fazla NO üretir. Ayr ca inos, kalsiyum ve uyar c ajanlardan ba ms z çal flt için, aktivitesi daha uzundur. Bunlara ba l olarak, inos un üretti i NO seviyesi, fizyolojik s n rlar n oldukça üstündedir. Bu durum, hücresel süperoksit anyon (O 2 ) varl nda ileri derecede toksik olan peroksinitrit molekülünün oluflmas na neden olur. Bunun sonucunda da lipid peroksidasyonu, DNA fragmantasyonu, 277

10 ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI Derleme Doku hasar Ca/Kalmodulin ONOO SOD O H 2 O 2 H 2 O L-Arginin NOS NADPH, FAD FMN, BH4 NO + L-Sitrulin GTP cgmp PKG GMP PDE 5 hücre içi Ca fiekil 1. NO nun biyolojik aktivitesi Düz kas gevflemesi plazma antioksidanlar n n azalmas, protein hasar ve endotelyal düz kas gevflemesinin engellenmesi gibi nedenlerle hücresel hasar oluflabilir. Peroksinitrit oluflumu; süperoksit ile süperoksit dismutaz (SOD) üretimi ve NO üretimi/harcanmas aras ndaki dengeye ba l d r. Sonuç olarak, düflük konsantrasyondaki NO, hücresel fonksiyonlar pozitif olarak düzenlerken, yüksek konsantrasyonlarda hücre üzerinde toksik etkiler yaratabilir (10). Enflamatuar uyar ile üretim d fl nda akci er epiteli ve böbre in distal tübülleri gibi yerlerde de süre en bir inos aktivitesi vard r. enos: Yap, Fonksiyon ve Aktivasyon enos 134 kd luk iki benzer monomerden oluflan bir dimerdir ve fonksiyonel olabilmesi için dimerik formda olmas gerekir. Monomerleri kodlayan gen 7q35-36 kromozomu üzerinde bulunur ve 21 kb lik 26 ekson tafl r. Enzimin dimerik hale gelmesi hem molekülünün ba lanmas ile bafllar; hem in yoklu unda enzim monomer halde kal r. Dimerik hale geçince enzime tetrahidrobiopterin (BH 4 ) ba lanmas mümkün olur ve dimer kararl hale gelir. Kararl hale geçifl ayn zamanda çinko iyonlar na da ba l d r (11). Dimerin fonksiyonel aktivitesi, ba lanan BH4 molekülünün say s na ba l d r. BH 4 ba lanmam fl bir dimer O2 üretebilirken, bir BH 4 molekülü ba lanm fl enos dimeri hem O2 hem de NO üretir. Yüksek seviyede BH 4 varl ise doymufl bir dimer yaratarak sadece NO sentezleyen bir enzim oluflmas n sa lar. Monomerlerin fonksiyonel olarak farkl olan iki k sm vard r; katalitik bölümü ihtiva eden N-terminal oksijenaz (amino asit 1-491) ve NAPDH, FAD ve FMN ba lanma bölümlerinin bulundu u redüktaz (amino asit ). Enzimin hücre içindeki yeri net olarak belirsizdir. Golgi cisimci i, plazma membran ve en çok da plazmalem- 278

11 Derleme ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI Tablo 1. enos izoformlar ve özellikleri Tan m enos nnos inos Kromozom Yap Homodimer Homodimer Homodimer Molekül a rl 135 kda 155 kda 130 kda cdna büyüklü ü 4,4 kb 10,0 kb 4,1 kb Düzenleme Ca/Kalmodulin Ca/Kalmodulin Gen transkripsiyonu Kofaktörler NADPH, FAD, FMN, NADPH, FAD, FMN, NADPH, FAD, FMN, BH 4, Hem BH 4, Hem BH 4, Hem Uyaran ACh, bradikinin, ATP, Nöro-uyar c aminoasitler, IL-1, TNF-α, ADM, proliferasyon, stres östrojen NF-κB, IFN, endotoksin, doku hasar NO Üretimi Düflük (pm) Düflük (pm) Yüksek (µm) Hücre Tipleri Endotel hücreleri, Nöronlar, iskelet kas Endotel hücreleri, düz kas hücreleri hücreleri, kalp kas makrofajlar, birçok hücre tipi mal kaveolada bulundu u tespit edilmifltir. Kaveolada kaveolin adl kaplay c proteinle sar l olan enos inaktif haldedir. Hücre içi serbest kalsiyumun artmas ile enzim bu proteinden s yr l r ve aktif hale gelir ve serbest kalsiyum düzeyi düflene kadar aktif kal r. Aktive olmufl enzim ortamdaki L-arginin, oksijen ve NAPDH dan oldukça fazla NO üretimi yapar. Her ne kadar enos enzimi bazal bir düzeyde üretilse de hipoksi, östrojen gibi hormonlar, yükseltgenmifl düflük dansiteli lipoproteinler (LDL) ve mekanik güç gibi faktörler ekspresyonu art rabilir (11-15). nsanlarda enos geninin 3 de iflik polimorfizm varyasyonu bulunmufltur. ntron 18 de; Ala27Cys ve intron 23 de; Glu10Thr, tek nükleotid de iflimi oldu u gösterilmifltir. Bunun yan nda intron 4, 12 ve 23 de de iflken tekrarlar vard r. Bunlar n sonucunda normal fonksiyonel bir enzim oluflsa da polimorfizmler transkripsiyon ve ifllev h zlar nda de iflime sebep olabilmektedir. ntron 13 de polimorfizmi olan bireylerde artm fl koroner arter hastal riski oldu u, intron 4 de polimorfizmi olan bireylerde ise artm fl diyabetik nefropati riski oldu u saptanm flt r (16,17). Promotor bölgede 3 tek nükleotid de iflimi saptanm flt r; Thr786Cys, Ala922Gly ve Thr1468Ala. Bu polimorfizmlerin, transkripsiyonu ve dolay s yla enzim seviyelerini de- ifltirebildi i gösterilmifltir. Thr786Cys polimorfizmi miyokard enfarktüsü ve diyabet ile iliflkili bulunmufltur (17,18). Bulunan son polimorfizm ise ekson 7 nin aç k okuma bölümünde, Glu298Asp de iflimi olarak saptanm flt r. Bu polimorfizmin sonucunda proteinin primer yap s nda ve fonksiyonunda de iflim olur. Baz çal flmalarda, bu polimorfizmin hipertansiyon, koroner arter hastal ile iliflkili oldu u belirtilmektedir (19,20). enos Gen Polimorfizmi ve Erektil Disfonksiyon nsanda enos Gen Polimorfizmleri enos polimorfizminin di er sistemik hastal klara olan etkileri konusunda pek çok çal flma olmas na ra men erektil disfonksiyon (ED) üzerindeki olas rolünü araflt ran çal flmalar oldukça k s tl d r. ED ve enos gen polimorfizmi ile ilgili ilk klinik çal flma 1999 da Park ve arkadafllar nca yap lm flt r. Bu çal flmada 93 ED li ve 84 sa l kl erkekte angiotensin converting enzim (ACE) gen polimorfizminin yan s ra enos geni araflt r lm fl ve ED ile olan iliflkileri de erlendirilmifltir (21). Park ve arkadafllar n n yapt çal flmada, ED li grupta enos4b/b ve (ED için risk faktörü olabilece i düflünülen) enos4b/a ve enos4a/a genotiplerinin yüzdeleri s ras yla %78, %21 ve %1 olarak bulunurken, kontrol grubunda ayn genotipler s ras yla %74, %25 ve %1 olarak bulundu. Bu sonuçlarla ED ve enos gen polimorfizmi aras nda anlaml bir ilifl- 279

12 ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI Derleme ki bulamad klar n belirttiler. Biz de 2003 y l nda yapt - m z bir çal flmada Park ve arkadafllar n n araflt rd gibi; ED li hastalarda 7. kromozomdaki enos geninin 4. intronundaki 27 kb lik tandem tekrar ile oluflan enos gen polimorfizmini inceledik (22). Çal flma sonucunda, ED li grupta enos4b/b, enos4b/a ve enos4a/a genotiplerinin yüzdesi s ras yla %56,6, %36,6 ve %6,6; kontrol grubunda ise s ras yla %76, %24 ve %0 olarak saptand. Kontrol grubundaki genotip yüzdelerimiz Park ve arkadafllar n n çal flmas ile uyumlu iken, ED grubu aç s ndan genotipler aras nda belirgin yüzde farklar vard. ED için risk olabilece ini öne sürdü ümüz enos4b/a ve enos- 4a/a genotipleri yapt m z bu çal flmada daha yüksek olarak bulundu (%25 ve %1 e karfl %36,6 ve %6,6). Di er yandan Park ve arkadafllar, çal flmalar n n di er k sm olan ACE geni genotiplemesi sonucunda ise, bu gene ait polimorfizmin ED grubunda istatistiksel olarak daha yüksek oldu unu tespit ettiler (21). Koroner arter hastal, diyabet ve hipertansiyon gibi sistemik ve vasküler bileflenli patolojilerle ilgili oldukça fazla çal flma vard r (4,5,17-20). Bu çal flmalarda enos polimorfizminin di er risk faktörlerinden ba ms z oldu u iddia edilmektedir. Fakat flunu göz önünde bulundurmak gerekir ki, enos geninin de iflik polimorfizm tipleri vard r ve bu her bir polimorfizm tipi de iflik hastal klar için risk faktörü olabilmektedir. Dolay s yla ayn vasküler histopatolojik de iflimlerin oldu u ED de bile bu polimorfizmler benzer sonuçlar ve risk yaratabilir. enos geninde polimorfizm varl n n yan s ra, bu polimorfizmin genin hangi bölgesinde oldu u da önemlidir. Çünkü bu durumun hücresel düzeyde yarataca cevap ve sonuç patolojinin oluflumunda ve ortaya ç kmas nda önemli rol oynamaktad r (20). Bu sebep-sonuç iliflkisi sorgulanacak olursa bir sonraki ad m, polimorfizmin yan nda senkronize olarak enos, NO ve cgmp nin moleküler düzeylerinin belirlenmesi ve polimorfizm ile bunlar aras nda direkt bir iliflkinin kurulmas olacakt r. enos aktivitesinin teröpotik yönlendirilmesi nsanlarda ve çeflitli deneysel modellerde hipertansiyon, hiperkolesterolemi ve ateroskleroz gibi hastal klarda bozulmufl enos aktivitesi ve endotelyal disfonksiyon görülebilmektedir. Dolay s yla enos aktivitesinin art r lmas bu patolojilerin giderilmesi veya fliddetlerinin azalt lmas nda olumlu etki yaratabilir. L-arginin veya BH 4 gibi substratlar veya ko-faktörlerin verilmesi ile NO üretiminde ya da molsidomin veya gliseril nitrat gibi direkt NO sa lay c lar n verilmesi ile NO kullan m nda art fl sa lanabilir. Bu tip ajanlar n kullan m ile vasküler patolojili klinik olgularda iyileflme sa lanabilmektedir. enos ekspresyonu ve aktivitesini sa laman n bir di er yolu gen transferidir. enos geninin özgül bölgelere transferi lokal olarak NO düzeyini ve aktivitesini art rabilir. Bu viral veya non-viral vektörlerle yap labilir. Günümüzde enos gen transferi oldukça umut verici bir yöntem olmaya adayd r. Yap lan deneysel çal flmalarda enos gen transferinin hipertansiyon, iskemi, reperfüzyon hasar ve ateroskleroz gibi patolojilerin yan nda ED de de NO art fl sa layarak etkili olaca ortaya konulmaktad r (23-26). Enzim aktivitesini dolayl yollardan art rmak da mümkündür. Yüksek LDL seviyeleri NOS aktivitesini etkiledi i için, LDL seviyesinin düflürülmesi yarar sa layabilir. Dahas, LDL sentezleyici enzimlerin inhibisyonu, direkt olarak membran enos aktivitesini ve kararl l n etkilemektedir (27). Ayr ca östrojenler de enos aktivitesini art rmaktad r (28). Bu durum, premenopozal kad nlarda düflük ateroskleroz insidans n n ve postmenopozal kad nlarda östrojen tedavisinin muhtemel koruyucu etkisini aç klamada yard mc olabilir. Sonuç olarak ED ve enos aras ndaki dolayl iliflki günümüzde aç k olarak bilinmektedir. Gelecekte bu enzimi hedef alan genetik ve moleküler çal flmalar androloji alan nda daha fazla yer alacak ve bu iliflki daha aç k bir flekilde ortaya konacakt r. Bu geliflmeler enos u, ED nin tan ve tedavisinde daha belirgin bir hedef haline getirecektir. Kaynaklar: 1. Gruetter CA, Barry BK, McNamara DB. Relaxation of bovine coronary artery and activation of coronary arterial guanylate cyclase by nitric oxide, nitroprusside and a carcinogenic nitrosamine.; J Cyclic Nucleotide Res 1979; 5: Radomski MW, Palmer RM, Moncada S. Endogenous nitric oxide inhibits human platelet adhesion to vascular endothelium. Lancet 1987;2: Garg U., Hassid A: Nitric oxide-generating vasodilatators and 8-bromocyclic guanosine monophosphate inhibits mitogenesis and proliferation of cultured rat vascular smooth muscle cells. J Clin Invest. 1989; 83: Dusting GJ: Nitric oxide in coronary artery disease, roles in atherosclerosis, myocardial infarction and heart failure. EXS 1996; 76: Dusting GJ: Nitric oxide in cardiovascular disorders. J Vasc Res. 1995; May-June: 32 (3):

13 Derleme ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI 6. Nathan C, Xie QW: Nitric oxide synthases. Roles, tolls and controls. Cell 1994; 78: Moncada S: The L-arginine-nitric oxide pathway. Acta Physiol Scand. 1992; 145: Moncada S, Higgs A: The L-arginine-nitric oxide pathway. N. Eng J. Med. 1993; 329: Marsden PA, Heng HH, Scherer SW: Structure and chromosomal localization of human constitutive endothelial nitric oxide synthases gene. J Biol Chem. 1993; 15:268 (23): Bivalacqua TJ, Champion HC, Hellstrom WJG: Implications of nitric oxide synthases isoforms in the pathophysiology of Peyronie s disease. Int J Imp Res. 2002; 14: Albecht E, Stagemen C, Heeringa P, Henning RH, Van Goor H: Protective role of endothelial nitric oxide synthase. J Pathol. 2003; 199: Hoffman A, Gloe T, Pohl U: Hypoxia-induced upregulation of enos gene expression is redox-sensitive: a comparison between hypoxia and inhibitors of cell metabolism. J. Cell Physiol. 2001; 188: Ruehlman DO, Mann GE: Rapid non-genomic vasodilatator actions of estrogens and sex steroids. Curr Med Chem. 2000; 7: Ramasamy S, Parthasarathy S, Harrison DG: Regulation of endothelial nitric oxide synthase gene expression by oxidized linoleic acid. J Lipid Res. 1998; 39: Ziegler T, Silacci P, Harrison VJ: Nitric oxide synthase expression in endothelial cells exposed to mechanical forces. Hypertension 1998; 32: Stangl K, Cascorbo I, Laule M: High CA repeat numbers in intron 13 of endothelial nitric oxide synthase gene and increased risk of coronary artery disease. Pharmacogenetics 2000; 10: Zanchi A, Moczulski DK, Hana LS, Wantman L: Risk of advanced diyabetic nephropathy in type 1 diabetes is associated with endothelial nitric oxide synthase gene polymorphism. Kidney Int. 2000; 57: Nakayama M, Yasue H, Yoshimura M: T(-786) C mutation in the 52 flanking region of the endothelial nitric oxide synthase gene is associated with myocardial infarction, especially without coronary artery stenosis. Am J Cardiol. 2002; 86: Miyamoto Y, Saito Y, Kajiyama N: Endothelial nitric oxide synthase gene polymorphism is positively associated with essential hypertension. Hypertension 1998; 32: Nassar BA, Bevin LD, Johnstone DE: Relationship of the Glu298Asp polymorphism of the endothelial nitric oxide synthase gene and early-onset coronary artery disease. Am Heart J. 2001; Park JK, Kim W, Kim SW, Koh GY, Kim SK: Gene-polymorphisms of angiotensin converting enzyme and endothelial nitric oxide synthase in patients with erectile dysfunction. Int J Impot Res Oct;11(5): Erkan E, Müslümanoğlu AY, Altunrende F, Akbaş F, Özkuvancı U, Sarılar Ö, Kadıoğlu A: Erektil disfonksiyonlu hastalarda endotelyal nitrik oksid sentaz gen polimorfizmi. 18.Ulusal Üroloji Kongresi 2-7 Ekim 2004, Antalya; Kongre Özet Kitabı: Alexander MY, Brosnan MJ, Hamilton CA: Gene transfer of endothelial nitric oxide synthase improves nitric oxide-dependent endothelial functionin a hypertensive rat model. Cardiovasc Res. 1999; 43; Ooboshi H, Ibayashi S, Heistad DD, Fujiyama M: Adenovirus mediated gene transfer to cerebral circulation. Mech Ageing Dev. 2000; 116: Bivalacqua TJ, Usta MF, Champion HC, Kadwitz PJ, Hellstrom WJG: Gene transfer of endothelial nitric oxide synthase partially restores nitric oxide synthesis and erectile function in streptozocin diabetic rats. J Urol. 2003;170: Bivalacqua TJ, Usta MF, Champion HC, Leungwattanakij S, Dabisch P, Kadwitz PJ, Hellstrom WJG: Effect of combination of endothelial nitric oxide synthase gene therapy and sildenafil on erectile function on diabetic rats. Int J Imp Res. 2004;16(1): Laufs U, Liao JK: post-transcriptional regulation of endothelial nitric oxide synthase mrna stability by Rho GTPase. J. Biol. Chem. 1998; 273: Hisomoto K, Ohmichi M, Kurachi H: Estrogen induces the Akt-dependent activation of endothelial nitric oxide synthase in vascular endothelial cells. J. Biol. Chem. 2001; 276:

14 ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI Derleme Sinir koruyucu radikal retropubik prostatektomi sonrası penil rehabilitasyon Doç. Dr. Önder Kayıgil, Ankara Atatürk Araştırma ve Eğitim Hastanesi, 2. Üroloji Kliniği Prof. Dr. Ahmet Metin, AİBÜ İzzet Baysal Tıp Fakültesi, Üroloji AD Cerrahi sonras geliflen erektil disfonksiyon nedenleri nörojenik, arteriojenik ve venojenik olarak s n flanabilir. Kavernöz sinirlerin cerrahi s ras ndaki hasarlanmas yla, kavernöz düz kas tonusunun ayarlanmas ndaki nörojenik komponent zincirinin k r lmas yla erektil disfonksiyon oluflabilir (1). Arteriojenik erektil disfonksiyon ise özellikle aksesuar pudendal arter hasarlanmas na ba l geliflen ak m yetersizli i sonucu ortaya ç kar (2). Uzam fl doku hipoksisi ve ilerleyici fibrozis sonucunda geliflen düz kas yetmezli ine ba l kavernooklusif disfonksiyon ise en önemli erektil disfonksiyon nedeni olarak %50 oran na kadar rapor edilmifl ve postoperatif zamanla orant l olarak artt belirtilmifltir (3). Operasyon sonras, hastan n erektil durumunu etkileyen, baz önemli faktörler; korunan nörovasküler demet say s, tümörün evresi ve hacmi, hastan n yafl ve operasyon öncesi erektil kapasite durumu olarak belirtilebilir. ki tarafl sinir koruyucu protokol uygulanan hastalarda potens oranlar % olarak rapor edilmiflken bu oranlar tek tarafl sinir korunan hastalarda % ve siniri korunmayan hastalarda %0-1.1 olarak verilmifltir (4,5). 50 yafl alt hasta yafl ve preoperatif cinsel fonksiyon aktivasyonunun olmas da operasyon sonras erektil fonksiyonu olumlu etkileyen faktörlerdir. Evre ve grade derecesi de nörovasküler demetin operasyon s ras nda korunmas n etkileyerek potens üzerinde etkili olur. Bir çal flmada evre B veya C hastalarda %9 iki tarafl koruma, %51 tek tarafl koruma mümkün olabilmifltir (5). Sinir koruyucu radikal retropubik prostatektomi tekni- inin gelifltirilmesiyle cerrahi sonras erektil fonksiyonun daha fazla oranda korunmas n n olanakl hale gelmesine ra men prostatektomi sonras erektil disfonksiyon problem olmaya devam etmektedir (6,7). Kavernöz sinirlerin korunmas na ra men erektil disfoksiyon oranlar n n neden bu kadar yüksek oldu u sorusu hala tam olarak yan tlanabilmifl de ildir. Literatürde potens genellikle vajinal penetrasyon ve orgazm için yeterli ereksiyon oluflturma yetene i olarak tan mlan r. Geary ve arkadafllar, vajinal penetrasyon ve ayda en az bir kez gerçeklefltirilen cinsel iliflki kriterleri kullan ld nda radikal prostatektomi geçiren hastalar n yar s ndan az nda potens oldu unu belirtmifllerdir (4). Potens cinsel fonksiyonun sadece bir boyutudur. Radikal cerrahi sonras orgazmik fonksiyon da bozulabilir. Azalm fl libido da cinsel fonksiyon bozuklu unun bir baflka boyutudur (8). Radikal cerrahi sonras ço u hastalar potenslerini 6-12 ay içinde tekrar kazan rlarken bu süreç 2 y la dek uzayabilir. Bütün bu bilgilerin fl alt nda operasyon sonras nda yap lacak baz uygulamalarla bu sürecin daha k salabilece i ve daha fazla oranda hastan n potensini kazanmas na olanak sa lanabilece i düflünülmüfl ve bu konu ile ilgili araflt rmalar yap lmaya bafllam flt r. Henüz standart bir tedavi yöntemi söz konusu de ildir. Fakat bu yönde yap lan çabalar n genel olarak penil rehabilitasyon olarak adland r lmas e ilimi oluflmufltur. Operasyondan 1 ay sonra bafllat lan intrakavernosal prostaglandin E1 tedavisi ile potenste ilerlemeler tesbit edilmifltir (9). Etki mekanizmas kavernöz oksijenasyonun uyar lmas olarak düflünülmüfltür. Bu tedavi fleklinde intakt bir nöronal mekanizman n olmas gerekli görülmemektedir. Fosfodiesteraz inhibitörlerinin kullan lmaya bafllanmas yla erektil disfonksiyon tedavisine yeni bir sayfa eklenmifltir. Bu tedavinin radikal prostatektomi sonras penil rehabilitasyon için kullan m da gündeme gelmifltir. Radikal operasyon s ras nda ve 6 ay sonras nda al nan kavernöz biyopsilerde, kateterin çekilmesinden itibaren gün afl r 50 mg sildenafil alan hastalarda bir de iflme gözlenmezken 100 mg dozda tedavi verilen hastalar n düz kas oranlar nda anlaml derecede art m saptanm flt r (10). Bu çal flmada sildenafilin etkili olabilmesi için az miktarda da olsa intakt bir nöronal mekanizman n olmas gerekti i aç kt r. Korporal hipoksideki azalman n koruyucu mekanizmay ve düz kas oran ndaki art m oluflturdu u düflünülmüfltür. Penil revaskülarizasyon operasyonu sonras nda kavernöz elektromyografi bulgular n n preoperatif de erlere göre 282

15 Derleme ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI iyileflti inin gösterilmesi de penil oksijenasyonun önemini kan tlayan bir çal flmad r (11). Kavernöz doku rehabilitasyonu için vakum cihazlar da kullan lm flt r (12). Fakat yayg n kullan m alan bulamam flt r. Sonuç olarak radikal retropubik prostatektomi sonras erektil fonksiyonunun korunabilmesi için standart bir yöntem olmamas na ra men erken dönemde yap lacak kavenöz oksijenasyonu art rmaya yönelik tedavi yöntemlerinin yarar aç kt r. En uygun tedavi protokollerine ulaflmada; yap lacak yeni klinik ve deneysel çal flmalar n gerekli oldu u aç kt r. Kaynaklar: 1. Krane RJ, Goldstein I, Saenz de Tejada. Impotence; N Eng J Med. 1989; (Ay) , 2. Mulhall JP, Graydon RJ. The hemodynamics of erectile dysfunction following nerve-sparing radical retropubic prostatectomy. Int J Impot Res Jun;8(2): Mulhall JP, Slovick R, Hotaling J, Aviv N, Valenzuela R, Waters WB, Flanigan RC, Erectile dysfunction after radical prostatectomy: hemodynamic profiles and their correlation with the recovery of erectile function. J Urol Mar;167(3): Geary ES, Dendinger TE, Freiha FS, Stamey TA. Nerve sparing radical prostatectomy: a different view, J Urol Jul;154(1): Quinlan DM, Epstein JI, Carter BS, Walsh PC, Sexual function following radical prostatectomy: influence of preservation of neurovascular bundles, J Urol May;145(5): Walsh PC, Donker PJ, Impotence following radical prostatectomy:insight into etiology and preservation, J Urol Feb;167(2 Pt 2): Marshall FF, Chan D, Partin AW, Gurganus R, Hortopan SC, Minilaparatomy radical retropubic prostatectomy: technique and results. J Urol Dec;160(6 Pt 2): Koeman M, van Driel MF, Schultz WC, Mensink HJ, Orgasm after radical prostatectomy. Br J Urol 77:861, Montorsi F, Guazzoni G, Strambi LF, Da Pozzo LF, Nava L, Barbieri L, Rigatti P, Pizzini G, Recovery of spontaneous erectile function after nerve sparing radical prostatectomy with and without early intracavernous injections of alprostadil:results of a prospective randomized trial. J Urol Oct;158(4): Schwartz EJ, Wong P, Graydon RJ, Sildenafil preserves intracorporeal smooth muscle after radical retropubic prostatectomy J Urol Feb;171(2 Pt 1): Kayıgil Ö, Metin A. Electromyographic changes after deep dorsal vein arterialization. Int J Impot Res 15(suppl 6):46 (MP-9-9), Raina R, Agarwal A, Zippe CD, Early use of vacuum constriction device (VCD) following radical prostatectomy (RP) faciliates early sexual activity and potential return of erection, J Urol, suppl 167:279 Abstract 1099,

16 ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI Derleme Penil rezistans arterlerinin gevşemesinde ATP ye duyarlı K + kanallarının rolü Doç. Dr. M. Kemal Yıldırım Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi, Farmakoloji AD Penis ereksiyonu, seksüel stimülasyonla endotelden ve sinirlerden nitrik oksidin (NO) sal nmas yla kas l halde bulunan helisin arterlerin ve korporal düz kaslar n gevfleyerek penil vasküler direncin azalmas sonucu oluflur (1-3). Potasyum kanallar, kalsiyumun voltaja ba ml kalsiyum kanallar arac l yla hücre içine giriflini düzenler ve ayr ca vazodilator agonistlerin hiperpolarizasyonuna da arac l k eder. Bu nedenle vasküler düz kas tonusunun düzenlenmesinde anahtar rol oynar (4,5). K + kanallar n n çeflitli subtipleri aras nda, kalsiyumla aktive edilen (K Ca ) ve adenozin trifosfata (ATP) duyarl (K ATP ) subtipler say labilir. Bu kanallar korporal düz kas n da en iyi tan mlanm fl ve en fonksiyonel olarak görünenidir (5-8). K ATP kanallar metabolik olaylara duyarl kanallard r, anoksi, iskemi ve hücre içi ATP düzeyleri düfltü ünde aktive olurlar. K ATP kanallar, endojen vazodilatörler ve pinasidil, kromakalim gibi K + kanal düzenleyicileri taraf ndan regüle edilir (4,5). Bu sebeple; K ATP kanallar, penis erektil dokusunu da etkileyen düz kas hastal klar n n tedavisi için mevcut moleküler hedefler olarak düflünülür. Son zamanlarda, organik erektil disfonksiyonlu diyabetik erkeklerden al nan korporal fleritlerin, K ATP moleküllerine en az duyarl oldu u gösterilmifltir (9). Penil rezistan arterlerinde, K Ca kanallar myojenik tonusun devam na katk da bulunur, hem sinirsel hem de endotelyal NO ya ba l gevflemeye arac l k eder (10,11). Bununla birlikte bu arterlerde K ATP kanallar n n fonksiyonel rolü ile ilgili herhangi bir bilgi mevcut de ildir. Ruiz Rubio ve arkadafllar penil rezistans arterlerinde, K ATP kanal aç c - lar kromakalim, levkromakalim ile prostaglandin E1 ve fosfodiesteraz Tip 4 enziminin selektif inhibitörü olan rolipram n gevfletici etkilerine ve bu gevflemelerin K ATP kanal selektif blokörü olan glibenklamid ile de iflip de iflmedi ini araflt rm fllar (12). Bu çal flmada, kromakalim ve levkromakalim ile oluflturulan konsantrasyona ba l gevflemeler, selektif K ATP kanal inhibitörü glibenklamid ile bloke edildi. Ekstraselüler K + düzeyinin art r lmas, PGE 1 e ve siklik adenozin monofosfat fosfodiesteraz Tip 4 (PDE 4 ) enziminin selektif inhibitörü roliprama ba l gevflemeleri inhibe etti. Yine ayn çal flmada, selektif K Ca kanal inhibitörü tetraetilamonyum TEA), roliprama ba l cevaplar inhibe etti, fakat PGE 1 cevaplar n de ifltirmedi. Bununla birlikte glibenklamid, hem PGE 1 ve hem de rolipram n gevfleme cevaplar n önemli ölçüde azaltt. Bu sonuçlar, penil rezistans arterlerinin gevflemesinde K ATP kanallar n n fonksiyonel bir rolünün oldu unu ve yine PGE 1 in ve siklik adenozin monofosfat düzeyini art ran rolipram n gevfletici etkilerine de arac l k etti ini düflündürür. Son zamanlarda yap lan çal flmalarda, K ATP kanallar n n insan ereksiyonunun ve erektil disfonksiyonunun oluflmas ndaki önemi vurgulanm flt r (5,7,9). K + kanal modülatörleri intrakavernosal olarak enjekte edildi inde in vivo olarak maymunlarda ve kedilerde, in vitro olarak da insanlar ve baz türlerde, glibenklamide duyarl korporal düz kas gevflemeleri oluflturmufltur (1,13-15). Ruiz Rubio ve arkadafllar n n yapt çal flma, penil rezistans arterlerinde fonksiyonel K ATP kanallar n n varl konusunda önemli bir delil say labilir. Çünkü, hem kromakalim hem de levkromakalim güçlü ve tam gevflemeler oluflturmufl, bu gevflemeler de glibenklamide yüksek sensitivite göstermifltir. Helisin arterlerde K + kanal modülatörleri ile oluflturulan vazodilatasyonlar, bu ilaçlar n in vivo olarak erektojenik etkilerini k smen de olsa aç klar. Vasküler K ATP kanallar hücrenin metabolik olaylar s ras nda ve intraselüler camp düzeyini yükselten adenozin ve prostasiklinler gibi endojen vazodilatörler taraf ndan aktive edilir (4). ntraselüler camp düzeyi art nca camp ye ba ml protein kinaz A fosforile olur ve K ATP kanallar n aktive eder. Sonuçta hiperpolarizasyon ve vasküler düz kas gevflemesi meydana gelir (4,16,17). Ruiz Rubio ve arkadafllar n n çal flmas nda ekstraselüler K + düzeyinin art r lmas, hem PGE 1 hem de rolipram ile oluflan cevaplar önlemifltir (12), bu da PGE 1 ve rolipram n etkilerini arterlerde potasyum kondüktans n art rarak hiperpola- 284

17 Derleme ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI rizasyonla yapt klar n gösterir. Bu inhibitör etki rolipram gevflemesi için kesin olmakla birlikte, PGE 1 in reseptör arac l vazodilatör etkisinde hiperpolarizasyondan ba ms z mekanizmalar daha önemli olabilir (18). Elektrofizyolojik çal flmalar, insan korporal myositlerinde PGE 1 in K Ca kanallar nda kondüktans aktive etti ini göstermifltir (8). Bununla birlikte, K Ca kanallar n n TEA ile bloke edilmesi PGE 1 in penil rezistans arterlerinde yapt gevflemeleri de ifltirmemifltir (19). Bu uyumsuzluk farkl türlerden ya da farkl deneysel yaklafl mlardan kaynaklanabilir, fakat en muhtemel olan, korporal düz kas ve rezistans arterlerinde PGE 1 gevflemelerine arac l k eden prostanoid reseptörlerindeki farkl l k olabilir (20). Rolipram ile oluflan gevflemelerin TEA önemli ölçüde azaltmas, helisin arterlerde camp nin K Ca kanallar n modüle edebilece ini gösterir, fakat bu etkinin, iberotoksin ve karibdotoksin gibi daha selektif blokörlerle do rulanmas gerekir. Penil arterlerinde NO, K Ca kanallar n aktive etmekle birlikte, cgmp düzeyini yükselten vazodilatörler ve intraselüler camp düzeyinin çok yükselmesi protein kinaz G yi aktive ederler (10,11,17,21) ve sonuçta K Ca kanallar nda bir aktivasyon olur (22). Ek olarak, insan korpus kavernosum myositlerinde gösterildi i gibi (8), düz kastaki K Ca kanallar, protein kinaz A taraf ndan da regüle edilebilir (23). Glibenklamidle yap lan çal flmada (12), PGE 1 ve rolipram n yapt vazodilatasyonda, K ATP kanallar n n rolü oldu u gösterilmifltir. PGE 1 penil rezistans arterlerinde K ATP kanallar n aktive ederek hiperpolarizasyon yapar ve neticede arteriyel düz kas gevfletir. Bu fikir, koroner ve sistemik dolafl mdaki PGE 1 in vazodilatör etkileriyle ilgili raporlarla uyumluluk gösterir (24). K ATP kanallar n n regülasyonunda camp oluflumunun rolü oldu u gibi (4), arteriyel düz kasta prostasiklin ve adenozinin reseptör arac l vazodilatör etkilerinde, K ATP kanallar n n camp den ba ms z regülasyonu da söz konusudur (25). Sonuç olarak; diyabetlilerde K ATP kanal aç c lar na karfl erektil dokunun duyarl l nda bir azalman n olmas, K ATP kanallar n n penis dokusundaki fonksiyonel önemini vurgular. Kaynaklar: 1. Andersson KE, and Wagner G: Physiology of penile erection. Physiol Rev 75: , Simonsen U, Prieto D, Delgado JA, et al: Nitric oxide is involved in the inhibitory neurotransmission and endothelium-dependent relaxations of human small penile arteries. Clin Sci 92: , Simonsen U, Garcia-Sacristan A, and Prieto D: Penile arteries and erection. J Vasc Res 39: , Quayle JM, Nelson MT, and Standen NB: ATP-sensitive and inwardly rectifying potassium channels in smooth muscle. Physiol Rev 77: , Christ GJ: Gap junction and ion channels: Relevance to erectile dysfunction. Int J Impot Res 12: S15-S25, Fan SF, Brink PR, Melman A, et al: An analysis of the maxi-k + (K Ca ) channel in cultured human corporal smooth muscle cells. J Urol 153: , Lee SW, Wang H-Z, and Christ GJ: Characterization of ATP-sensitive potassium channels in human corporal smooth muscle cells. Int J Impot Res 11: , Lee SW, Wang H-Z, Zao W, et al: Prostaglandin E 1 activates the large conductance K Ca channel in human corporal smooth muscle cells. Int J Impot Res 11: , Venkateswarlu K, Giraldi A, Zhau W, et al: Potassium channels and human corporeal smooth muscle cell tone: diabetes and relaxation of human corpus cavernosum smooth muscle by adenosine triphosphate sensitive potassium channel openers. J Urol 168: , Simonsen U, Prieto D, Saenz de Tejada I, et al: Involvement of nitric oxide in the non-adrenergic non-cholinergic neurotransmission of horse deep penile arteries: role of chaybdotoxin-sensitive K + channels. Br J Pharmacol 116: , Prieto D, Simonsen U, Hernandez M, et al: Contribution of K + channels and ouabain-sensitive mechanisms to the endothelium-dependent relaxations of horse penile small arteries. Br J Pharmacol 123: , Ruiz Rubio JL, Hernandez M, Rivera L, et al: role of ATP-sensitive K + channels in relaxation of penile resistance arteries. Basic Science, Urology 63: , Giraldi A, and Wagner G: Effects of pinacidil upon penile erectile tissue, in vitro and in vivo. Pharmacol Toxicol 67: , Hellström WJG, Wang R, Kadowitz PJ, et al: Potassium channel agonists cause penile erection in cats. Int Impot Res 4: 5-43, Holmquist F, Andersson KE, Fovaeus M, et al: K + channel openers for relaxation of isolated penile erectile tissue from rabbit. J Urol 144: , Prieto D, Buus C, Mulvany MJ, et al: Interaction between neuropeptide Y and the adenylate cyclase pathway in rat mesenteric small arteries. J Physiol 502: , Ruiz Rubio JL, Hernandez M, Rivera de los Arcos L, et al: Mechanisms of the prostaglandin E 1 (PGE 1 )-induced relaxation in penile resistance arteries. J Urol 171: , Chitaley K, Wingard CJ, Webb RC, et al: Antagonism of Rho-kinase stimulates rat penile erection. Nature 7: , Nelson MT, and Quayle JM: Physiological roles and properties of potassium channels in arterial smooth muscle. Am J Physiol 268: C799-C822, Angulo J, Cuevas P, La Fuente JM, et al: Regulation of human penile smooth muscle tone by prostanoid receptors. Br J Pharmacol 136: 23-30, Jiang H, Colbran JI, Francis SH, et al: Direct evidence for cross-activation of cgmp-dependent protein kinase in pig coronary arteries. J Biol Chem 267: , White RE, Kryman JP, El-Mofawy AM, et al: camp-dependent vasodilators cross-active cgmp-dependent protein kinase to stimulate BK Ca channel activity in coronary artery smooth muscle. Circ Res 86: , Shubert R, and Nelson MT: Protein kinases: tuners of the BK Ca channel in smooth muscle. TIPS 22: , Ney P, and Felish M: Vasodilator effects of PGE 1 in the coronary and systemic circulation of the rat are mediated by ATP-sensitive potassium(k + ) channels. Agents Actions 45:71-76, Jackson WF, König A, Dambacher T, et al: Prostacyclin-induced vasodilatation in rabbit heart is mediated by ATP-sensitive potassium channels. Am J Physiol 264: H238-H243,

18 ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI Derleme Erektil disfonksiyonun tedavisinde yeni bir strateji: Growth faktörler Op. Dr. Sinan Levent Kireççi, Doç. Dr. Emin Özbek SSK Vakıf Gureba Eğitim ve Araştırma Hastanesi, 1. Üroloji Kliniği Erektil disfonksiyon (ED) yeterli bir seksüel performans için gerekli olan penil ereksiyonun sa lanamamas veya sürdürülememesi olarak tan mlan r. ED nörojenik, arteriojenik, venookluziv veya kavernozal yetersizlik sonucu oluflabilen multifaktöryel bir hastal k olarak tan mlansa da nedenleri aras nda en s k vasküler risk faktörleri görülür. Hipertansiyon, hiperkolesterolemi, sigara içme, diyabet, ve ateroskleroz gibi komorbiditelerle yak n iliflki göstermektedir (1). Penil ereksiyon primer olarak arteriyal ve korporal düz kas gevflemesi ile düzenlenir. Korpus kavernozumdaki düz kas yap s ereksiyon ve detümesans esnas ndaki penil kan ak m n n ayarlanmas nda temel bir rol oynar. Erektil disfonksiyonun, trabeküler strüktürel yap daki de ifliklikler (kavernozal düz kas hücrelerinde atrofi, ba dokusunda afl r art fl) sonucu olufltu u birçok yay nda belirtilmektedir (2,3). Erektil fonksiyon yaflla azalmaktad r. Bu durum ilerleyen yaflla birlikte bozulan angiogenez, endotelyal hücre fonksiyonundaki de iflim ve vasküler endotelyal growth faktör (VEGF) seviyesindeki azalma ile iliflkilidir (4). VEGF in in vitro olarak endotelyal hücreye spesifik mitojen, in vivo olarak da anjiojenik growth faktör olarak etkili oldu u bilinmektedir. Yafll farelerin kavernozal düz kas hücrelerinde VEGF sekresyonunun azald gösterilmifltir (4,5). Rajasekaran ve arkadafllar yafll farelerdeki azalan endotelyal nitrik oksit sentetaz (e-nos) seviyesi ile kavernöz cisimdeki endotelyal düz kas gevflemesinde ve nitrik oksit sentezindeki zay flama aras nda iliflki oldu unu öne sürmektedirler (6). Sinir sonlan mlar ndan nitrik oksit sal n m yla, kavernöz sinir, penil ereksiyonun bafllamas nda ve düzenlenmesinde en önemli fonksiyonu sa lar. Kavernöz sinir yaralanmalar en çok prostatektomi, sistektomi, proktokolektomi gibi radikal pelvik cerrahilerde görülür (7). Sinir koruyucu operasyonlardan sonra hastalar yüksek oranda erektil fonksiyonlar n kazanabilmektedirler ancak bu süreç yavafl olmaktad r. Radikal prostatektomi geçiren hastalar n ise sadece %15 i operasyondan sonraki alt ayda iliflki için yeterli ereksiyonu sa layabilmektedir. Bunun nedeni, sinir hasar ve rejenerasyonu esnas nda, nnos düzeyinde görülen süreçlerle (down and up regulation) ve kavernöz sinir rejenerasyonunu kolaylaflt ran growth faktörlerle ilgilidir (7-9). Sinir hasar oldu unda uyar lan Schwann hücreleri zedelenen aksonlar n rejenerasyonu için gerekli olan nörotropinleri salg larlar (10). Nörotropinlerin nöron rejenerasyonunda anlaml rolleri vard r. Memelilerde dört nörotropin tan mlanm flt r. Bunlar: 1- Nerve Growth Factor (NGF) 2- Brain-Derived Neurotrophic Factor (BDNF) 3- Neurotrophin-3 4- Neurotrophin-4 Yap lar ndaki benzerli e ra men farkl nörotropinler nöronal geliflim ve rejenerasyonda ay rt edici roller oynar. Sinir kesisi veya fokal yaralanma sonucunda NGF, zedelenen bölümden distal segmente do ru h zla salg lan rken; BDNF zedelenmeden 2 hafta sonra sadece distal segmentten salg lan r (10,11). BDNF nin kavernozal sinir yaralanmalar sonras ndaki nöronal iyileflme ve erektil fonksiyona etkileri ratlarda gösterilmifltir. Bak rc o lu ve arkadafllar taraf ndan bilateral kavernozal sinir hasar meydana getirilen ratlarda, Adeno-associated virus (AAV) vektör olarak kullan larak, BDNF gen tedavisinin etkinli i araflt r lm flt r, çal flma sonucunda tedavi grubunda intrakavernozal bas nç de erleri ve NOS pozitif sinir fibrilleri tedavi edilmeyen rat grubuna göre anlaml ölçüde yüksek bulunmufltur (12). Lue ve arkadafllar taraf ndan yak n zamanda yap lan bir di er çal flmada da hiperlipidemiye ba l ED oluflturulan ratlarda AAV-BDNF tedavisinin etkinli i VEGF ile karfl laflt r larak çal fl lm flt r. Sonuç olarak AAV-BDNF ile tedavi edilen hiperkolesterolemik ratlardaki miyelinli ve miyelinsiz akson- 286

19 Derleme ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI lar n elektron mikroskobik incelenmesinin normal diyet alan kontrol grubundaki ratlarla ayn oldu u gözlenmifltir. VEGF ile tedavi edilen grupta da miyelinli aksonlar n büyüklüklerinin kontrol grubundan daha genifl ve miyelinsiz aksonlar n da say s n n kontrol grubuna göre daha fazla oldu u tespit edilmifltir. Ancak BDNF ile karfl laflt r ld nda VEGF ün sinir koruyucu etkisi daha az olsa da düz kas yap s n n ve endotelyal hücrelerin korunmufl olmas VEGF nin anjiojenik etkisine atfedilmifltir (13). Wespes ve arkadafllar n n yapt bir çal flman n sonucuna göre korporal veno-okluziv disfonksiyon korporal düz kas relaksasyonunun bozulmas ve kavernozal fibrozis sonucunda oluflmaktad r. Venooklüziv hastal kta yeni tedavi stratejisi korpus kavernosumdaki düz kas liflerinin ve endotelyal hücrelerin rejenerasyonu olabilir (14). Normal bir erkekteki trabeküler düz kas oran %42-50 olarak bildirilmektedir. Vaskülojenik ED de bu oran n %28-35 e geriledi i görülmektedir (15). Vaskulojenik ED tedavisi için terapötik ajan gelifltirmek istiyorsak buradaki en önemli nokta fonksiyonel düz kas kitlesi-ba dokusu aras ndaki de iflimin nelere ba l oldu unu anlamam zd r. Son zamanlarda bu konuda odak noktas fibrogenik bir sitokin olan TGF-ß 1 dir. Yap lan çal flmalarda bu proteinin insan kavernozal düz kas nda kollajen sentezini kat artt rd ve hayvan modelinde de doza ba l olarak korporal düz kas oran n azaltt gösterilmifltir (16). Yak n zamanda yap lan bir çal flmada TGF-ß 1 ekspresyonunun vaskülojenik ED grubunda, kontrol ve psikojenik ED gruplar ndan daha fazla oldu u immunohistokimyasal olarak gösterilmifltir (16,17). Gümüfl ve arkadafllar n n yapt klar çal flmada fosfodiesteraz-5 inhibitörlerinin histolojik incelemelerde ratlarda penil fibrozise neden oldu u gösterilmifltir (18). Günümüzde erektil disfonksiyonun oral tedavisinde yayg n olarak kullan lan bu grup ajanlar n uzun süreli ve bilinçsiz kullan m belki de gelecekte bu konuyu ciddi olarak gündeme getirecek ve uzun süreli kullan mlar tart fl lmaya bafllayacakt r. Gene son çal flmalardan birinde TGF-ß 1 nötralize eden antikorlar n penil dokuda iskemik priapizme ba l fibrotik süreci azaltt bildirilmifltir (19). Penil vasküler endotelin bozulmas ile ortaya ç kan disfonksiyonun ED oluflumundaki rolü kabul edilmektedir. Yafll l k ve diyabet gibi nöronal ve endotelyal de iflikliklere neden olan ko-morbiditeler sonuçta ED ye yol açmaktad r. Penil ereksiyon, korpus kavernozum düz kas n n gevflemesi ve trabeküler bofllukta arteriyel kan ak m na karfl direncin azalmas yla oluflmaktad r. Nitrik oksit (NO) nonadrenerjik nonkolinerjik sinir uçlar ndan ve endotelyumdan direkt olarak sal nan kavernozal gevflemenin en önemli mediatörüdür. NO, nitrik oksit sentaz (NOS) arac - l ile L-arginin aminoasidi ve moleküler oksijen kullan - larak sentezlenir. Birbirleri ile benzerlik gösteren üç farkl NOS tipi tan mlanm flt r. Bunlardan nöronal NOS (nnos) sinir sisteminde mevcutken, endotelyal NOS (enos) vasküler sistemde bulunur ve her iki form da aktiviteleri için kalsiyum ve kalmoduline ihtiyaç duyar. Üçüncü form olan indüklenebilir NOS (inos) ise kalsiyumdan ba ms z formudur ve inflamatuar mediatörlerin ve bakteriyel ürünlerin indüksiyonunu takiben izole edilir. nnos kolinerjik sistemde, enos penisin endotelinde bulunur. Normal fizyolojik flartlarda inos peniste eksprese olmaz (20-22). Yap s nda nnos bulunan ve NO yu asetilkolin ile kotransmitter olarak salg layan postganglionik kolinerjik sinirler, nitrerjik sinirler olarak adland r lmaktad r. Nitrerjik sinirlerdeki nnos dan elde edilen NO düz kas gevflemesinin büyük bölümünden ve bafllat lmas ndan sorumlu iken, enos dan elde edilen NO ereksiyonun devaml l na katk da bulunmaktad r (23). Yap lan çal flmalarda angiogenezi bafllatan ve vaskülariteyi artt ran birkaç do al growth faktör dokümante edilmifltir (24). Bunlar insulin like growth faktör (IGF-I), vaskuler endotelyal growth faktör (VEGF), Fibroblast growth faktör (FGF) ve Transforming growth faktör (TGF). Lue ve arkadafllar n n 2002 y l nda yapt klar çal flmada pudendal arterler ba lanarak arteriojenik impotans modeli oluflturulan ratlarda intrakavernosal VEGF tedavisi ile özellikle enos ve inos ekpresyonunda art fl ve sonucunda da erektil fonksiyonda düzelme tespit edilmifltir. Kontrol gruplar nda ise üç tip NOS ekspresyonunda azalma tespit edilmifltir. Ayr ca penil ereksiyonun esas mediyatörü olan nnos seviyesinde art fl olmamas iskemik hasarlanmada anjiojenik rolün çok az oldu una iflaret etmektedir (25). VEGF ün kavernozal sinir hasar sonras nda da sinir rejenerasyonunu sa lad ve erektil fonksiyonu iyilefltirdi i gösterilmifltir. Yap lan bir di er çal flmada da intrakavernozal VEGF ve AAV arac l VEGF gen tedavisinin venookluziv disfonksiyondaki etkinli i araflt r lm fl ve sonuçta kontrol grubuna göre tedavi alan ratlarda anlaml ölçüde düz kas ve sinir rejenerasyonu, endotelyal hücre hiperplazisi elektron mikroskopisi ile tespit edilmifltir (26). 287

20 ERKEK CİNSEL SAĞLIĞI Derleme VEGF in yafllanan erkekteki erektil fonksiyon üzerine etkisi araflt r lm fl, bu amaçla yafll rat grubuna farkl dozlarda uygulanan intrakavernosal VEGF enjeksiyonu sonras nda, pelvik sinir uyar larak kavernosal bas nç (hemodinamik çal flma), Masson tricrome boyama ile düz kas miktar (histomorfometrik çal flma) ve enos miktar (immunohistokimyasal çal flma) ölçülmüfltür. Sonuç olarak VEGF enjeksiyonunun hem enos hem de VEGF ekspresyonunda art fla neden oldu u, kavernozal düz kas miktar nda art fl sa lad ve yafll ratlarda ereksiyon kalitesini düzeltti- i saptanm flt r (27). Yap lan hayvan çal flmalar nda insulin like growth factor (IGF-I) ün de VEGF gibi penil doku vaskülaritesinin regülasyonunda rol oynad insan kavernozal doku hücre kültürlerinde gösterilmifltir (28). Yap lan in vivo ve ex vivo çal flmalarda growth faktörlerin nöral regenerasyonda, nnos up regülasyonunda ve sonuç olarak erektil fonksiyon üzerindeki faydalar gösterilmifltir. Radikal pelvik cerrahi gibi iyatrojenik nedenlere ba l olarak geliflen ED, yafll l k; diyabet, hipertansiyon gibi sistemik hastal klar ve priapizm gibi iskemik nedenlere ba l oluflan ED vakalar - n n tedavisinde gelecekte intrakavernozal growth faktörleri temel alan moleküler tedavi protokollerinin klinik kullan ma girebilece ini düflünüyoruz. Kaynaklar: 1. Lin CS, Lue TF: Growth factor therapy and neuronal nitric oxide synthase. Int J Impot Res Jun;16 Suppl 1:S Hsieh PS, Bochinski DJ, Lin GT, Nunes L, Lin CS, Lue TF: The effect of vascular endothelial growth factor and brain-derived neurotrophic factor on cavernosal nerve regeneration in a nerve-crush rat model.bju Int Sep;92(4): Leungwattanakij S, Bivalacqua TJ, Usta MF, Yang DY, Hyun JS, Champion HC,Abdel-Mageed AB, Hellstrom WJ: Cavernous neurotomy causes hypoxia and fibrosis in rat corpus cavernosum. J Androl Mar- Apr;24(2): Rogers RS, Graziottin TM, Lin CS, Kan YW, Lue TF: Intracavernosal vascular endothelial growth factor (VEGF) injection and adeno-associated virus-mediated VEGF gene therapy prevent and reverse venogenic erectile dysfunction in rats. Int J Impot Res Feb;15(1): Dai Q, Silverstein AD, Davies MG, Hagen PO, Donatucci CF, Annex BH: Systemic basic fibroblast growth factor induces favorable histological changes in the corpus cavernosum of hypercholesterolemic rabbits. J Urol Aug;170(2 Pt 1): Rajasekaran M, Kasyan A, Allilain W, Monga M: Ex vivo expression of angiogenic growth factors and their receptors in human penile cavernosal cells. J Androl Jan-Feb;24(1): Henry GD, Byrne R, Hunyh TT, Abraham V, Annex BH, Hagen PO, Donatucci CF: Intracavernosal injections of vascular endothelial growth factor protects endothelial dependent corpora cavernosal smooth muscle relaxation in the hypercholesterolemic rabbit: a preliminary study. Int J Impot Res Dec;12(6): Jung GW, Kwak JY, Yoon S, Yoon JH, Lue TF: IGF-I and TGF-beta2 have a key role on regeneration of nitric oxide synthase (NOS)-containing nerves after cavernous neurotomy in rats. Int J Impot Res Oct;11(5): Jung GW, Kwak JY, Kim IH, Koo MY, Park JI, Yoon S, Jung DG, Jung SI, Kwon HY, Yoon JH: The role of growth factor on regeneration of nitric oxide synthase (NOS)--containing nerves after cavernous neurotomy in the rats. Int J Impot Res Aug;11(4): El-Sakka AI, Lin CS, Chui RM, Dahiya R, Lue TF: Effects of diabetes on nitric oxide synthase and growth factor genes and protein expression in an animal model. Int J Impot Res Jun;11(3): El-Sakka A, Hassan MU, Bakircioglu ME, Pillarisetty RJ, Dahiya R, Lue TF: Possible molecular mechanisms of cryoablation-induced impotence in a rat model. Urology Dec;52(6): Bakircioglu ME, Lin CS, Fan P, Sievert KD, Kan YW, Lue TF: The effect of adeno-associated virus mediated brain derived neurotrophic factor in an animal model of neurogenic impotence. J Urol Jun;165(6 Pt 1): Ul-Hasan M, El-Sakka AI, Lee C, Yen TS, Dahiya R, Lue TF: Expression of TGF-beta-1 mrna and ultrastructural alterations in pharmacologically induced prolonged penile erection in a canine model. J Urol Dec;160(6 Pt 1): Roumeguere T, Wespes E, Carpentier Y, Hoffmann P, Schulman CC: Erectile dysfunction is associated with a high prevalence of hyperlipidemia and coronary heart disease risk. Eur Urol Sep;44(3): El-Sakka A, Yen TS, Lin CS, Lue TF: Traumatic arteriogenic erectile dysfunction: a rat model. Int J Impot Res Jun;13(3): Ryu JK, Han JY, Chu YC, Song SU, Lee KH, Yoon SM, Suh JK, Kim SJ: Expression of cavernous transforming growth factor-beta1 and its type II receptor in patients with erectile dysfunction. Int J Androl Feb;27(1): Park K, Ahn KY, Kim MK, Lee SE, Kang TW, Ryu SB: Intracavernosal injection of vascular endothelial growth factor improves erectile function in aged rats. Eur Urol Sep;46(3): Gumus B, Seda Vatansever H, Muezzinoglu T, Muftuoglu S, Kaymaz F, Buyuksu C. Histopathological effects of sildenafil citrate on rat corpus cavernosum. Acta Histochem Feb;106(1): Sanli O, Armagan A, Kandirali E, Ozerman B, Ahmedov I, Solakoglu S, Nurten A, Tunc M, Uysal V, Kadioglu A. TGF-beta(1) neutralizing antibodies decrease the fibrotic effects of ischemic priapism. Int J Impot Res Jul Wang T, Soker S, Atala A, Siroky MB, Azadzoi KM: Alterations in angiogenic growth factors and neuronal nitric oxide synthase expression in chronic cavernosal ischemia. Int J Impot Res Mar Jesmin S, Sakuma I, Salah-Eldin A, Nonomura K, Hattori Y, Kitabatake A: Diminished penile expression of vascular endothelial growth factor and its receptors at the insulin-resistant stage of a type II diabetic rat model: a possible cause for erectile dysfunction in diabetes. J Mol Endocrinol Dec;31(3): Seftel A: Intracavernosal vascular endothelial growth factor (VEGF) injection and adeno-associated virus-mediated VEGF gene therapy and reverse venogenic erectile dysfunction in rats. J Urol Aug;170(2 Pt 1): Musicki B, Palese MA, Crone JK, Burnett AL: Phosphorylated endothelial nitric oxide synthase mediates vascular endothelial growth factorinduced penile erection. Biol Reprod Feb;70(2): Wilkes N, White S, Stein P, Bernie J, Rajasekaran M: Phosphodiesterase- 5 inhibition synergizes rho-kinase antagonism and enhances erectile response in male hypertensive rats. Int J Impot Res Apr;16(2): Lin CS, Ho HC, Chen KC, Lin G, Nunes L, Lue TF: Intracavernosal injection of vascular endothelial growth factor induces nitric oxide synthase isoforms. BJU Int Jun;89(9): Siroky MB, Azadzoi KM: Vasculogenic erectile dysfunction: newer therapeutic strategies. J Urol Aug;170(2 Pt 2):S Gholami SS, Rogers R, Chang J, Ho HC, Grazziottin T, Lin CS, Lue TF: The effect of vascular endothelial growth factor and adeno-associated virus mediated brain derived neurotrophic factor on neurogenic and vasculogenic erectile dysfunction induced by hyperlipidemia. J Urol Apr;169(4): Lee MC, El-Sakka AI, Graziottin TM, Ho HC, Lin CS, Lue TF: The effect of vascular endothelial growth factor on a rat model of traumatic arteriogenic erectile dysfunction. J Urol Feb;167(2 Pt 1):

Kombine İntrakavernozal Enjeksiyon ve Görsel Uyarı Testleri nin Erektil Disfonksiyon Tanısında Rolü

Kombine İntrakavernozal Enjeksiyon ve Görsel Uyarı Testleri nin Erektil Disfonksiyon Tanısında Rolü Kombine İntrakavernozal Enjeksiyon ve Görsel Uyarı Testleri nin Erektil Disfonksiyon Tanısında Rolü Dr. Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Dr. Murat TUNCER Sunu planı: ED tanım, prevalans

Detaylı

İnsan Cinsel Yaşantısının Psikofarmakolojisi

İnsan Cinsel Yaşantısının Psikofarmakolojisi İnsan Cinsel Yaşantısının Psikofarmakolojisi Prof. Hv.Tbp. Kd.Alb. Mesut ÇETİN GATA Haydarpaşa Eğitim Hastanesi Psikiyatri Kliniği Direktörü-İstanbul 1 Klinik Psikofarmakoloji Bülteni GATA Haydarpaşa Eğitim

Detaylı

NİTRİK OKSİT, DONÖRLERİ VE İNHİBİTÖRLERİ. Dr. A. Gökhan AKKAN

NİTRİK OKSİT, DONÖRLERİ VE İNHİBİTÖRLERİ. Dr. A. Gökhan AKKAN NİTRİK OKSİT, DONÖRLERİ VE İNHİBİTÖRLERİ Dr. A. Gökhan AKKAN 1976 Moncada 1980 Furchgott ve Zawadzki (1998 Nobel Tıp Ödülü) EDRF = Endothelium- derived relaxing factor 1987 EDRF = NO Sentezi NOS L- Arginin

Detaylı

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015

Hücre zedelenmesi etkenleri. Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Hücre zedelenmesi etkenleri Doç. Dr. Halil Kıyıcı 2015 Homeostaz Homeostaz = hücre içindeki denge Hücrenin aktif olarak hayatını sürdürebilmesi için homeostaz korunmalıdır Hücre zedelenirse ne olur? Hücre

Detaylı

ULUSAL B L NÇLE GÜNCEL ÜROLOJ STANBUL. 17-18 EK M 2009 The Marmara Hotel, stanbul

ULUSAL B L NÇLE GÜNCEL ÜROLOJ STANBUL. 17-18 EK M 2009 The Marmara Hotel, stanbul ULUSAL B L NÇLE GÜNCEL ÜROLOJ STANBUL 17-18 EK M 2009 The Marmara Hotel, stanbul ULUSAL B L NÇLE GÜNCEL ÜROLOJ STANBUL ÖNSÖZ De erli Meslektafllar m z, Türk Üroloji Derne i, Türkiye ESRU, Endoüroloji Derne

Detaylı

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D

08.11.2008 VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D VİTAMİN D VE İMMÜN SİSTEM VİTAMİN D Vitamin D ve İmmün Sistem İnsülin Sekresyonuna Etkisi Besinlerde D Vitamini Makaleler Vitamin D, normal bir kemik gelişimi ve kalsiyum-fosfor homeostazisi için elzem

Detaylı

EREKTİL DİSFONKSİYONUN PDE-5 İNHİBİTÖRLERİ İLE TEDAVİSİNDE YENİLİKLER

EREKTİL DİSFONKSİYONUN PDE-5 İNHİBİTÖRLERİ İLE TEDAVİSİNDE YENİLİKLER EREKTİL DİSFONKSİYONUN PDE-5 İNHİBİTÖRLERİ İLE TEDAVİSİNDE YENİLİKLER Doç. Dr. Sezgin GÜVEL Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Adana Uygulama ve Araştırma Merkezi cinsel uyarı Endotelyal Hücre (enos) NANC

Detaylı

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1

Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Deomed Medikal Yay nc l k Okumufl / Mete (Ed.) Anne Babalar için Do uma Haz rl k / Sa l k Profesyonelleri için Rehber 16.5 x 24 cm, XIV + 210 Sayfa ISBN 978-975-8882-31-1 Birinci bask Deomed, 2009. 62

Detaylı

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma)

Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil Koruma) .Ü. Cerrahpafla T p Fakültesi Sürekli T p E itimi Etkinlikleri Kanama ve Tromboza E ilim Sempozyum Dizisi No: 36 Kas m 2003; s. 185-189 Venöz Tromboembolizmin Önlenmesinde Antitrombotik Tedavi (Birincil

Detaylı

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda

Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda Say n Meslektafllar m z, Hepinizin bildi i gibi bilgi ça olarak adland r lan günümüzde bilim ve teknoloji alan nda bafl döndürücü flekilde h zl ilerlemeler olmaktad r. Bu geliflmelerin en fazla oldu u

Detaylı

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar

SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi Asinetobakterli Hastalarda DAS Uygulamalar ve yilefltirme Çabalar Hmfl. Özlem SANDIKCI SB Sakarya E itim ve Araflt rma Hastanesi, nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,

Detaylı

3- Kayan Filament Teorisi

3- Kayan Filament Teorisi 3- Kayan Filament Teorisi Madde 1. Giriş Bir kas hücresi kasıldığı zaman, ince filamentler kalınların üzerinden kayar ve sarkomer kısalır. Madde 2. Amaçlar İnce ve kalın filamentlerin moleküler yapı ve

Detaylı

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım

Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri Sık Görülen Kardiyolojik Sorunlarda Güncelleme Sempozyum Dizisi No: 40 Haziran 2004; s. 69-74 Hiperlipidemiye Güncel Yaklaşım Prof. Dr. Hakan

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

ULUSAL B L NÇLE GÜNCEL ÜROLOJ ANTALYA. 21-22 KASIM 2009 Sheraton Hotel, Antalya

ULUSAL B L NÇLE GÜNCEL ÜROLOJ ANTALYA. 21-22 KASIM 2009 Sheraton Hotel, Antalya ULUSAL B L NÇLE GÜNCEL ÜROLOJ ANTALYA 21-22 KASIM 2009 Sheraton Hotel, Antalya ULUSAL B L NÇLE GÜNCEL ÜROLOJ ANTALYA ÖNSÖZ De erli Meslektafllar m z, Türk Üroloji Derne i, Türkiye ESRU, Endoüroloji Derne

Detaylı

Dr. Mustafa Melih Çulha

Dr. Mustafa Melih Çulha Dr. Mustafa Melih Çulha ED li hastanın değerlendirilmesinde hem organik hem de psikojenik etkenlerin ayrıntılı olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Hastanın etyolojisini hızlı ve etkin bir şekilde ortaya

Detaylı

ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL

ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 3 ERGENL K ve BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ergenlik ve Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 3 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik

Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Diabetik Nöropatide Kök Hücre Tedavisi Doç.Dr.Mehmet Bozkurt Dr.Lütfi Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi; Plastik,Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi Kliniği,Yara Bakım Merkezi İstanbul Tanım Diabetik

Detaylı

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR

ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR ÇOCUK ve ERGENL KTE GUATR GUATR NED R? Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Tiroid bezi Guatr Tiroid

Detaylı

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir.

LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENFOMA LENFOMA NEDİR? Lenfoma lenf dokusunun kötü huylu tümörüne verilen genel bir isimdir. LENF SİSTEMİ NEDİR? Lenf sistemi vücuttaki akkan dolaşım sistemidir. Lenf yolu damarlarındaki bağışıklık hücreleri,

Detaylı

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname SARKOPENİ NİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Teknik Alan Buluş, sarkopeni nin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu Günümüzde sarkopeni,

Detaylı

Değerlendirme. Seksüel Anamnez Detaylı bir medikal ve psikolojik anamnez Partnerle görüşme Medikal anamnez Seksüel anamnez

Değerlendirme. Seksüel Anamnez Detaylı bir medikal ve psikolojik anamnez Partnerle görüşme Medikal anamnez Seksüel anamnez Dr. MANSUR DAĞGÜLLİ Epidemiyoloji Memnun edici seksüel performansa izin verecek yeterli ereksiyonu sağlamak ve devam ettirmedeki kalıcı yetersizlik Hem etkilenen kişiler hem de onların partner ve ailelerinin

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Endotel disfonksiyonuna genel bir bakış

Endotel disfonksiyonuna genel bir bakış Endotel disfonksiyonuna genel bir bakış Prof. Dr. A. Tuncay Demiryürek Gaziantep Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Farmakoloji Anabilim Dalı TFD-Trabzon Ekim 2007 Endotel Endotel tabakası, - fiziksel bariyer

Detaylı

Tarifname KRONİK YORGUNLUK SENDROMUNUN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON

Tarifname KRONİK YORGUNLUK SENDROMUNUN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON 1 Tarifname Teknik Alan KRONİK YORGUNLUK SENDROMUNUN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR KOMPOZİSYON Buluş, kronik yorgunluk sendromunun tedavisine yönelik oluşturulmuş bir kompozisyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI

NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI Portal Adres NIJERYA DAN GELEN YOLCUDA EBOLAYA RASTLANMADI : www.cayyolu.com.tr İçeriği : Gündem : http://www.cayyolu.com.tr/haber/nijerya-dan-gelen-yolcuda-ebolaya-rastlanmadi/96318 1/3 SAGLIK IÇIN EGZERSIZ

Detaylı

Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri

Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemlerine Giriş Doç. Dr. Bahar Tunçtan ME.Ü. Eczacılık Fakültesi Farmakoloji Ab.D. ME.Ü. Tıp Fakültesi

Detaylı

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım 2009 04:07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım 2009 04:29

Yönetici tarafından yazıldı Perşembe, 05 Kasım 2009 04:07 - Son Güncelleme Perşembe, 05 Kasım 2009 04:29 Dünyanın Derdi Depresyon Dünyada 120 milyon kişi depresyonda. 185 ülkenin verilerine göre 2020 yılında kalp hastalıklarından sonra ikinci sırada depresyon olacak. İSTANBUL - Türkiye psikiyatri Derneği'nin

Detaylı

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu;

Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; PROLAKTİNOMA Hipofiz adenomu; Prolaktin salgılayan hipofiz adenomu; Prolaktinoma beyinde yer alan hipofiz bezinin prolaktin salgılayan tümörüdür. Kanserleşmez ancak hormonal dengeyi bozar. Prolaktin hormonu

Detaylı

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM)

BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) BUĞDAY RUŞEYMİ (WHEAT GERM) Buğday rüşeymi buğday başağının alt kısmında bulunan embriyodur. Buğdayın 1 tonundan sadece 1 kilogram rüşeym elde edilebilmektedir. Rüşeym özel yöntemlerle elde edilmediği

Detaylı

Erektil Disfonksiyonun PDE-5 İnhibitörleri ile Tedavisinde Yenilikler. Dr.Selçuk Güven Selçuk Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı

Erektil Disfonksiyonun PDE-5 İnhibitörleri ile Tedavisinde Yenilikler. Dr.Selçuk Güven Selçuk Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı Erektil Disfonksiyonun PDE-5 İnhibitörleri ile Tedavisinde Yenilikler Dr.Selçuk Güven Selçuk Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı PDE-5 İnhibitörleri ED tedavisinde 1. seçenek ED DM,

Detaylı

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname Teknik Alan BÖBREKÜSTÜ BEZĠ YETMEZLĠĞĠNĠN TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Buluş, böbreküstü bezi yetmezliğinin tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi

Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Tedavisi: Bugün Neredeyiz? Dr. Yunus Erdem Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Ünitesi Hipertansiyon Sıklık Yolaçtığı sorunlar Nedenler Kan basıncı hedefleri Tedavi Dünyada Mortalite

Detaylı

Endotelyal Nitrik Oksit Sentaz Gen Polimorfizmi

Endotelyal Nitrik Oksit Sentaz Gen Polimorfizmi Endotelyal Nitrik Oksit Sentaz Gen Polimorfizmi Prof. Dr. Süleyman DEMİR Pamukkale Üniversitesi Tıp Fakültesi XXIII. Ulusal Biyokimya Kongresi - Adana Nobel Ödülü Kardiyovasküler sistemde bir sinyal molekülü

Detaylı

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 6. KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Kolay okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü,

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir.

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir. Superoxide Dismutase Hazırlayanlar: Funda İLHAN (050559017) Ebru KORKMAZ (050559021) Mehtap BİRKAN (050559008) Nihan BAŞARAN (050559007) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi GAZİ İ ÜNİVERSİTESİİ

Detaylı

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar.

Hart Walker, gövde deste i ve dengeli tekerlek sistemi sayesinde, geliflim düzeyi uygun olan çocuklar n, eller serbest flekilde yürümesini sa lar. Cerebral palsi gibi hareket ve postüral kontrol bozukluklar na yol açan hastal klar olan çocuklar, hastal klar n n derecesine ba l olarak yürüme güçlü ü çekmekte veya hiç yürüyememektedir. Hart Walker,

Detaylı

B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet

B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet B02.8 Bölüm Değerlendirmeleri ve Özet 57 Yrd. Doç. Dr. Yakup EMÜL, Bilgisayar Programlama Ders Notları (B02) Şimdiye kadar C programlama dilinin, verileri ekrana yazdırma, kullanıcıdan verileri alma, işlemler

Detaylı

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ

EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI. Doç.Dr.Mitat KOZ EGZERSİZ TEST SONUÇLARININ YORUMLANMASI Doç.Dr.Mitat KOZ Fiziksel Uygunluk Test Sonuçları Klinik Egzersiz Test Sonuçları Fiziksel Uygunluk Test Sonuçlarının Yorumlanması Bireyler arası karşılaştırmalar

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1

Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Değerlendirme Notu Sayfa1 Sağlık Reformunun Sonuçları İtibariyle Değerlendirilmesi 26-03 - 2009 Tuncay TEKSÖZ Dr. Yalçın KAYA Kerem HELVACIOĞLU Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye 2004 yılından itibaren sağlık

Detaylı

Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON

Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON 1 Tarifname BCL2 BASKILAMA İŞLEVİYLE ANTİ-KARSİNOJENİK ETKİ GÖSTERMEYE Teknik Alan YÖNELİK BİR FORMÜLASYON Buluş, bcl2 baskılama işleviyle anti-karsinojenik etki göstermeye yönelik oluşturulmuş bir formülasyon

Detaylı

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu

Girifl Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) Ecz. Neslihan Güleno lu G R fi Girifl Bu kitapç k Marmara Üniversitesi Eczac l k Fakültesi Farmakoepidemiyoloji Araflt rma Birimi (MEFEB) taraf ndan, befleri t bbi ürünlerin güvenlili inin izlenmesi ve de erlendirilmesi hakk

Detaylı

K.S.Ü. MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİTİRME ÖDEVİ / BİTİRME PROJESİ DERSLERİ İLE İLGİLİ İLKELER

K.S.Ü. MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİTİRME ÖDEVİ / BİTİRME PROJESİ DERSLERİ İLE İLGİLİ İLKELER K.S.Ü. MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ TEKSTİL MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BİTİRME ÖDEVİ / BİTİRME PROJESİ DERSLERİ İLE İLGİLİ İLKELER 1- TANIM K.S.Ü. Müh. Mim. Fakültesinin Tekstil Mühendisliği Bölümünde Bitirme

Detaylı

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu

Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Mesle imizin ve hukuk devletinin teminat olan genç avukatlara arma and r. stanbul Barosu SEM Yürütme Kurulu Cumhuriyeti ve onun gereklerini yüksek sesle anlat n z. Bunu yüreklere yerlefltirmek için elveriflli

Detaylı

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit)

fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Hasta Rehberi Say 12 fiekers Z D YABET (Diyabet nsipit) Kolay okunabilir rehber Diyabet nsipid - Say 12 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

PROSTAT KANSERİNDE NDE HORMON TEDAVİSİ. Dr Ferruh Zorlu

PROSTAT KANSERİNDE NDE HORMON TEDAVİSİ. Dr Ferruh Zorlu PROSTAT KANSERİNDE NDE HORMON TEDAVİSİ Dr Ferruh Zorlu Prostat hücreleri h fizyolojik olarak androjenlere bağı ğımlıdır Bilateral orşiektomi Altın n standart olarak kabul görmektedir g Ucuz ve Kolaydır

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

Radyasyon Koliti Oluşturulmuş Sıçanlarda Ghrelinin Barsak Anastomozu Üzerine Etkisi Dr. Ebubekir Gündeş

Radyasyon Koliti Oluşturulmuş Sıçanlarda Ghrelinin Barsak Anastomozu Üzerine Etkisi Dr. Ebubekir Gündeş Radyasyon Koliti Oluşturulmuş Sıçanlarda Ghrelinin Barsak Anastomozu Üzerine Etkisi Dr. Ebubekir Gündeş Kartal Koşuyolu Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi Gastroenteroloji Cerrahisi Kliniği Giriş

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul

KISA ÜRÜN BİLGİSİ. 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul KISA ÜRÜN BİLGİSİ 1. BEŞERİ TIBBİ ÜRÜNÜN ADI MEDOTİLİN 1000 mg/4ml İ.M./İ.V. enjeksiyonluk çözelti içeren ampul 2. KALİTATİF VE KANTİTATİF BİLEŞİM Etkin Madde: Her bir ampul 1000 mg Kolin alfoskerat a

Detaylı

D- BU AMELİYATIN RİSKLERİ Bu ameliyatın taşıdığı bazı riskler/ komplikasyonlar vardır. Ameliyattaki riskler:

D- BU AMELİYATIN RİSKLERİ Bu ameliyatın taşıdığı bazı riskler/ komplikasyonlar vardır. Ameliyattaki riskler: Mikro TESE Sayın Hasta, Sayın Veli/Vasi, Mikroskopik TESE ameliyatı genel, veya bolgesel anestezi altında yapılabilir. Skrotum (torba) orta hattan 4 cm lik bir kesi yapılırak testislere ulaşılır ve testisler

Detaylı

ANDROLOJ BÜLTEN TÜRK ANDROLOJ DERNE YAYIN ORGANIDIR

ANDROLOJ BÜLTEN TÜRK ANDROLOJ DERNE YAYIN ORGANIDIR ANDROLOJ BÜLTEN TÜRK ANDROLOJ DERNE YAYIN ORGANIDIR Türk Androloji Derne i Cemil Aslan Güder Sok. dil Ap. B Blok D.1 80280 Gayrettepe, stanbul Tel: 0212 288 50 99 Faks: 0212 288 50 98 E-posta: androloji@androloji.org.tr

Detaylı

6 MADDE VE ÖZELL KLER

6 MADDE VE ÖZELL KLER 6 MADDE VE ÖZELL KLER TERMOD NAM K MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER MODEL SORU 2 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER 1. Birbirine temasdaki iki cisimden s cakl büyük olan s verir, küçük olan s al r. ki cisim bir

Detaylı

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD.

YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON. Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. YOĞUN BAKIM EKĐBĐNDE HEMŞĐRE ve REHABĐLĐTASYON Yrd. Doç. Dr. Nilay Şahin Selçuk Üniversitesi, Meram Tıp Fakültesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD. Rehabilitasyonun Tanımı Fizyolojik veya anatomik yetersizliği

Detaylı

Sağlık Bakanlığından Muaf Hekimin Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Kurumu

Sağlık Bakanlığından Muaf Hekimin Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Kurumu Sağlık Bakanlığından Muaf Hekimin Ünvanı - Adı Soyadı Dr. Asım Armağan Aydın Bildiriyi Sunacak Kişi Ünvanı - Adı Soyadı Dr. Asım Armağan Aydın Bildiriyi Sunacak Kişi Kurumu antalya EAH Çalışmaya Katılan

Detaylı

GUNCEL TIP AKADEMISI 17-19 NISAN K. K. T. C ARTEMIS OTEL. BAFRA

GUNCEL TIP AKADEMISI 17-19 NISAN K. K. T. C ARTEMIS OTEL. BAFRA GUNCEL TIP AKADEMISI 17-19 NISAN 2009 ARTEMIS OTEL. BAFRA K. K. T. C B L MSEL KURUL Doç. Dr. Alp Çetin Hacettepe Üniversitesi T p Fakültesi, Fiziksel T p ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dal, Ankara Prof. Dr.

Detaylı

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her

D VİTAMİNİ TARİHSEL BAKI 01.11.2008. 25-D vitamini miktarına göre değişir. öğünde uskumru yesek de, böbrekler her VİTAMİN BİYOKİMYASI D VİTAMİNİ BU BÖLÜMDE ANLATILACAK KONULAR: Tarihsel Bakış D vitamininin kimyasal ve biyolojik fonksiyonları Besin kaynakları Hazırlayan: V. Murat BOSTANCI Toksisite 1 2 TARİHSEL BAKI

Detaylı

Kadınlarda Koroner Bypass Operasyonunun Özellikleri ve Sonuçları

Kadınlarda Koroner Bypass Operasyonunun Özellikleri ve Sonuçları Kadınlarda Koroner Bypass Operasyonunun Özellikleri ve Sonuçları DOÇ. DR. GÖKÇEN ORHAN Dr. Siyami Ersek Göğüs Kalp Damar Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi İSTANBUL Euroscore risk sınflaması STS risk

Detaylı

Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ

Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ Resüsitasyonda HİPEROKSEMİ Prof.Dr.Oktay Demirkıran İ.Ü.Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalı Yoğun Bakım Bilim Dalı Acil Yoğun Bakım Ünitesi Avrupa da yaklaşık 700,000/yıl

Detaylı

Bir ARB Olarak Olmesartan. Prof. Dr. Tevfik Ecder İstanbul Bilim Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı

Bir ARB Olarak Olmesartan. Prof. Dr. Tevfik Ecder İstanbul Bilim Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı Bir ARB Olarak Olmesartan Prof. Dr. Tevfik Ecder İstanbul Bilim Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Nefroloji Bilim Dalı PatenT (Prevalence, awareness, treatment and control of hypertension

Detaylı

Erkek infertilitesinde tedavi prensipleri. Doç.Dr.Cem ÇELİK Bahçeci Sağlık Grubu

Erkek infertilitesinde tedavi prensipleri. Doç.Dr.Cem ÇELİK Bahçeci Sağlık Grubu Erkek infertilitesinde tedavi prensipleri Doç.Dr.Cem ÇELİK Bahçeci Sağlık Grubu ÜCD Ege Şubesi - Ege Üroloji Derneği 20.02.2014 3 % 30-40 Anamnez N Fizik muayene N Endokrin testler N SEMEN ANALİZİ SAYI

Detaylı

İÇİNDEKİLER. 1. Projenin Amacı... 2. 2. Proje Yönetimi... 2. 3. Projenin Değerlendirilmesi... 2. 4. Projenin Süresi... 2. 5. Projenin Kapsamı...

İÇİNDEKİLER. 1. Projenin Amacı... 2. 2. Proje Yönetimi... 2. 3. Projenin Değerlendirilmesi... 2. 4. Projenin Süresi... 2. 5. Projenin Kapsamı... 0 İÇİNDEKİLER 1. Projenin Amacı...... 2 2. Proje Yönetimi... 2 3. Projenin Değerlendirilmesi... 2 4. Projenin Süresi... 2 5. Projenin Kapsamı... 2 6. Projenin Saklanması... 3 7. Proje ve Raporlama... 3

Detaylı

BÜYÜME HORMONU EKS KL

BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 2 BÜYÜME HORMONU EKS KL Kolay okunabilir rehber Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 2 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler

Proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler. Fonksiyonlarına göre proteinler Proteinler Canlılarda miktar olarak en çok bulunan biyomoleküllerdir. Amino asit birimlerinden oluşurlar Yapısal ve işlevsel olabilirler Genlerle aktarılan kalıtsal bilginin ortaya çıktığı moleküllerdir.

Detaylı

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ CEMRE URAL 1, ZAHİDE ÇAVDAR 1, ASLI ÇELİK 2, ŞEVKİ ARSLAN 3, GÜLSÜM TERZİOĞLU 3, SEDA ÖZBAL 5, BEKİR

Detaylı

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR

HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR HEPATİT C SIK SORULAN SORULAR Hepatit C nedir? Hepatit C virüsünün neden olduğu karaciğer hastalığıdır. Hepatit C hastalığı olarak bilinir ve %70 kronikleşir, siroz, karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ

Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ DERS BİLGİLERİ Ders Adı Kodu Yarıyılı T+U Saati Ulusal Kredisi AKTS HAYVAN BESLEME VE YEM BİLGİSİ TEKNOLOJİSİ LVS22 IV 2 2 3 Ön Koşul Dersleri Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Ön Lisans Seçmeli

Detaylı

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri

Şeker Hastaları için Genel Sağlık Önerileri ÖNEMLİ! İlaçlarınızı düzenli kullanmanız çok önemlidir. Kilonuza dikkat ediniz. Ani bir kan şekeri düşmesi (hipoglisemi) durumuna karşı yanınızda her zaman birkaç adet şeker bulundurunuz. Mutlaka egzersiz

Detaylı

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1

Fen ve Teknoloji VÜCUDUMUZDAK S STEMLER Ünite 1 BOfiALTIM S STEM Besinlerin hücrelerimizde kullan lmas sonucu karbondioksit, amonyak, üre, ürik asit, madensel tuz gibi vücut için zararl maddeler oluflur. Bu zararl maddelerin vücuttan uzaklaflt r lmas

Detaylı

Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi. Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü PROJE HAZIRLAMA ESASLARI

Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi. Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü PROJE HAZIRLAMA ESASLARI Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü PROJE HAZIRLAMA ESASLARI Yrd.Doç.Dr. Kemal ÜÇÜNCÜ Orman Endüstri Makinaları ve İşletme Anabilim Dalı 1. Proje Konusunun

Detaylı

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i

DR. NA L YILMAZ. Kastamonulular Örne i I DR. NA L YILMAZ HEMfiEHR K ML Kastamonulular Örne i II Yay n No : 2039 Sosyoloji : 1 1. Bas - Ekim 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-936 - 1 Copyright Bu kitab n Türkiye deki yay n haklar BETA Bas m

Detaylı

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit

Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit www.printo.it/pediatric-rheumatology/tr/intro Romatizmal Ateş ve Streptokok Enfeksiyonu Sonrası Gelişen Reaktif Artrit 2016 un türevi 1. ROMATİZMAL ATEŞ NEDİR? 1.1 Nedir? Romatizmal ateş, streptokok adı

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER

K MYA 8 ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER ÜN TE III KARBON H DRATLAR 3. 1. GENEL YAPILARI VE ADLANDIRILMALARI 3. 2. MONOSAKKAR TLER 3. 3. D SAKKAR TLER 31 BU ÜN TEN N AMAÇLARI Bu üniteyi çal flt n zda; Karbon hidratlar n genel yap lar n, adland

Detaylı

KISA ÜRÜN BĐLGĐSĐ 1. BEŞERĐ TIBBĐ ÜRÜNÜN ADI. LACDIGEST 2250 u/tab Çiğneme Tableti 2. KALĐTATĐF VE KANTĐTATĐF BĐLEŞĐM

KISA ÜRÜN BĐLGĐSĐ 1. BEŞERĐ TIBBĐ ÜRÜNÜN ADI. LACDIGEST 2250 u/tab Çiğneme Tableti 2. KALĐTATĐF VE KANTĐTATĐF BĐLEŞĐM 1. BEŞERĐ TIBBĐ ÜRÜNÜN ADI KISA ÜRÜN BĐLGĐSĐ LACDIGEST 2250 u/tab Çiğneme Tableti 2. KALĐTATĐF VE KANTĐTATĐF BĐLEŞĐM Etkin madde: Her bir çiğneme tableti 2250 ünite tilaktaz içerir. Yardımcı maddeler:

Detaylı

SIÇANLARDA LİPOPOLİSAKKARİT İLE OLUŞTURULAN SİSTEMİK İNFLAMASYONA EŞLİK EDEN TERMOREGÜLATUVAR DEĞİŞİKLİKLER

SIÇANLARDA LİPOPOLİSAKKARİT İLE OLUŞTURULAN SİSTEMİK İNFLAMASYONA EŞLİK EDEN TERMOREGÜLATUVAR DEĞİŞİKLİKLER SIÇANLARDA LİPOPOLİSAKKARİT İLE OLUŞTURULAN SİSTEMİK İNFLAMASYONA EŞLİK EDEN TERMOREGÜLATUVAR DEĞİŞİKLİKLER Eyüp S. Akarsu Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Tıbbi Farmakoloji ABD 2. Ulusal Farmakoloji

Detaylı

ARALIK 2010 - SAYI: 12 ISSN 1308-3287

ARALIK 2010 - SAYI: 12 ISSN 1308-3287 ARALIK 2010 - SAYI: 12 ISSN 1308-3287 ENDOÜROLOJİ DERNEĞİ YAYIN ORGANIDIR Endoüroloji Derneği Prof. Dr. Nurettin Öktem Sokak Lale Palas Apt. 18/2 Şişli 34382 İstanbul Tel: (212) 232 4689 241 7662 Faks:

Detaylı

Androlojide Cerrahi Tedaviler. Dr.Ateş Kadıoğlu İstanbul Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı Androloji Bilim Dalı

Androlojide Cerrahi Tedaviler. Dr.Ateş Kadıoğlu İstanbul Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı Androloji Bilim Dalı Androlojide Cerrahi Tedaviler Dr.Ateş Kadıoğlu İstanbul Tıp Fakültesi Üroloji Anabilim Dalı Androloji Bilim Dalı Sunu Akışı İnfertilite Cerrahisi Varikoselektomi Vazo-vazostomi Epididimovazostomi Mikro-TESE

Detaylı

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR

AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi)

Detaylı

RNAi Teknolojisinin Deneysel Aşamaları ve Tedavideki Geleceği

RNAi Teknolojisinin Deneysel Aşamaları ve Tedavideki Geleceği RNAi Teknolojisinin Deneysel Aşamaları ve Tedavideki Geleceği sirna Doç.Dr. Metiner Tosun EÜ Eczacılık Fakültesi Farmakoloji AD Trabzon Ekim 07 Geleneksel ilaç geliştirme fazları: Doğrusal süreç 1-5 yıl

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Adı Soyadı: HÜLYA ÖZLEM ŞENER. Mesleği: UZMAN FİZYOTERAPİST. İletişim: Cep 532 6944739 Ev 232 2323222. Mail: hulyaozlemsener@gmail.

ÖZGEÇMİŞ. Adı Soyadı: HÜLYA ÖZLEM ŞENER. Mesleği: UZMAN FİZYOTERAPİST. İletişim: Cep 532 6944739 Ev 232 2323222. Mail: hulyaozlemsener@gmail. ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: HÜLYA ÖZLEM ŞENER Mesleği: UZMAN FİZYOTERAPİST İletişim: Cep 532 6944739 Ev 232 2323222 Mail: hulyaozlemsener@gmail.com Doğum Yeri ve Yılı: SAMSUN / 01.02.1971 Medeni Durum: Evli /

Detaylı

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme

F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme S GORTA KOM SYON G DER BELGES mali ÇÖZÜM 171 Memifl KÜRK* I-G R fi: F inans sektörleri içinde sigortac l k sektörü tüm dünyada h zl bir büyüme göstermifltir. Geliflmifl ekonomilerde lokomotif rol üstlenen

Detaylı

YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ 22 Mayıs 2012 SALI Resmî Gazete Sayı : 28300 Kafkas Üniversitesinden: YÖNETMELİK KAFKAS ÜNİVERSİTESİ ARICILIĞI GELİŞTİRME UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve

Detaylı

Mart 2009. Say 5. ENDOÜROLOJ DERNE ADINA SAH B Prof. Dr. Bülent Oktay. GENEL YAYIN YÖNETMEN Prof. Dr. Tibet Erdo ru

Mart 2009. Say 5. ENDOÜROLOJ DERNE ADINA SAH B Prof. Dr. Bülent Oktay. GENEL YAYIN YÖNETMEN Prof. Dr. Tibet Erdo ru ISSN: 1308-3287 Mart 2009 Say 5 ENDOÜROLOJ DERNE YAYIN ORGANIDIR Endoüroloji Derne i Prof. Dr. Nurettin Öktem Sokak Lale Palas Apt. 18/2 fiiflli 34382 stanbul Tel: (212) 232 4689 241 7662 Faks: (212) 233

Detaylı

EREKTİL DİSFONKSİYON I ERECTILE DYSFUNCTION. Özet I Abstract. Giriş. Radikal Prostatektomi Sonrası Erektil Disfonksiyon: Patofizyolojisi

EREKTİL DİSFONKSİYON I ERECTILE DYSFUNCTION. Özet I Abstract. Giriş. Radikal Prostatektomi Sonrası Erektil Disfonksiyon: Patofizyolojisi 75 EREKTİL DİSFONKSİYON I ERECTILE DYSFUNCTION Radikal Prostatektomi Sonrası Erektil Disfonksiyon Tedavisi ve Penil Rehabilitasyon Erectil Dysfunction Therapy and Penile Rehabilitation After Radical Prostatectomy

Detaylı

Sosyal Riski azaltma Projesi Kapsamında Şartlı Nakit Transferi Uygulaması Genelgesi 2004 / 64

Sosyal Riski azaltma Projesi Kapsamında Şartlı Nakit Transferi Uygulaması Genelgesi 2004 / 64 Sosyal Riski azaltma Projesi Kapsamında Genelgesi 2004 / 64 Tarihi:03.05.2004 Sayısı:2004/64-1838 SAĞLIK BAKANLIĞI Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü ANKARA 03/05/2004 Sayı : B100ACS0140000-9216/1853

Detaylı

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ

KORELASYON VE REGRESYON ANALİZİ KORELASON VE REGRESON ANALİZİ rd. Doç. Dr. S. Kenan KÖSE İki ya da daha çok değişken arasında ilişki olup olmadığını, ilişki varsa yönünü ve gücünü inceleyen korelasyon analizi ile değişkenlerden birisi

Detaylı