10-15 YAġ ARALIĞINDAKĠ ĠLKÖĞRETĠM ÖĞRENCĠLERĠNDE SÜT VE SÜT ÜRÜNLERĠ TÜKETĠM ALIġKANLIĞI, LAKTOZ SĠNDĠRĠM GÜÇLÜĞÜ VE ĠNTOLERANSI ÜZERĠNE BĠR ARAġTIRMA

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "10-15 YAġ ARALIĞINDAKĠ ĠLKÖĞRETĠM ÖĞRENCĠLERĠNDE SÜT VE SÜT ÜRÜNLERĠ TÜKETĠM ALIġKANLIĞI, LAKTOZ SĠNDĠRĠM GÜÇLÜĞÜ VE ĠNTOLERANSI ÜZERĠNE BĠR ARAġTIRMA"

Transkript

1 T.C. SELÇUK ÜNĠVERSĠTESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ ÇOCUK GELĠġĠMĠ VE EV YÖNETĠMĠ EĞĠTĠMĠ ANABĠLĠM DALI BESLENME EĞĠTĠMĠ BĠLĠM DALI YAġ ARALIĞINDAKĠ ĠLKÖĞRETĠM ÖĞRENCĠLERĠNDE SÜT VE SÜT ÜRÜNLERĠ TÜKETĠM ALIġKANLIĞI, LAKTOZ SĠNDĠRĠM GÜÇLÜĞÜ VE ĠNTOLERANSI ÜZERĠNE BĠR ARAġTIRMA ġeyma TUTUMLU YÜKSEK LĠSANS TEZĠ DANIġMAN YRD. DOÇ. DR. MEHMET AKMAN Konya-2011

2 ii T.C. SELÇUK ÜNĠVERSĠTESĠ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü BĠLĠMSEL ETĠK SAYFASI Bu tezin proje sahasından sonuçlanmasına kadarki bütün süreçlerde bilimsel etiğe ve akademik kurallara özenle riayet edildiğini, tez içindeki bütün bilgilerin etik davranıģ ve akademik kurallar çerçevesinde elde edilerek sunulduğunu, ayrıca tez yazım kurallarına uygun olarak hazırlanan bu çalıģmada baģkalarının eserlerinden yararlanılması durumunda bilimsel kurallara uygun olarak atı yapıldığını bildiririm. ġeyma TUTUMLU Ġmza

3 iii T.C. SELÇUK ÜNĠVERSĠTESĠ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü YÜKSEK LĠSANS TEZĠ KABUL FORMU ġeyma TUTUMLU taraından hazırlanan Aralığındaki Ġlköğretim Öğrencilerinde Süt ve Süt Ürünleri Tüketim AlıĢkanlığı, Laktoz Sindirim Güçlüğü ve Ġntoleransı Üzerine Bir AraĢtırma baģlıklı bu çalıģma 22/06/2011 tarihinde yapılan savunma sınavı sonucunda oybirliği/oyçokluğu ile baģarılı bulunarak, jürimiz taraından yüksek lisans tezi olarak kabul edilmiģtir. Unvanı Adı-Soyadı Ġmza Yrd. Doç. Dr (BaĢkan) Mehmet AKMAN Yrd. Doç. Dr (Üye) Yrd. Doç. Dr (Üye) Didem ÖNAY DERĠN Seher ERSOY QUADIR

4 iv ÖNSÖZ Süt ve süt ürünlerinin tüketiminden sonra meydana gelebilecek birtakım sorunların (laktoz intoleransı, laktoz sindirim güçlüğü vb.) saptanması beslenmede çok önemli bir yer tutmaktadır. Bu problemlerin tekrar oluģmasını engellemek ve bu ürünlerden elde edilebilecek yararı arttırmak ise bu araģtırmanın en önemli amaçları arasındadır. Öncelikle yaptığım tüm akademik çalıģmalarda yardımını esirgemeyen, çalıģmalarıma güç katan ve bana yol gösteren tez danıģmanı hocam, Selçuk Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Sayın Yrd. Doç. Dr. Mehmet AKMAN a, Bilimsel AraĢtırma Tekniklerini en iyi Ģekilde kavramamı sağlayan Selçuk Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Çocuk GeliĢimi ve Ev Yönetimi Bölümü BaĢkanı Sayın Pro. Dr. Ramazan ARI ya, insan beslenmesinde araģtırma yöntemleri dersiyle akademik eğitimimde sağladığı değerli katkıları için Selçuk Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Beslenme Anabilim Dalı BaĢkanı Sayın Yrd. Doç. Dr. Nazan AKTAġ a, lisans eğitimimden beri nazik, hoģgörülü ve sabırlı yaklaģımıyla üst akademik eğitimi bana sevdiren ve çeviri yapma konusunda yönlendiren Selçuk Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Sayın Yrd. Doç. Dr. Seher Ersoy QUADIR a, çalıģmalarımda yardımını esirgemeyen ve beni akademik eğitime teģvik eden Selçuk Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Sayın Yrd. Doç. Dr. Nermin IġIK a, sistemli ve detaylara önem vererek çalıģmayı öğreten Selçuk Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Sayın Yrd. Doç. Dr. Didem ÖNAY a, özellikle yabancı dil eğitimi için yönlendiren ve akademik eğitimin önemini kavratan Selçuk Üniversitesi Mesleki Eğitim Fakültesi Emekli Öğretim Üyesi Sayın Yrd. Doç. Dr. Semahat ALTUHUL a, tezimin anket hazırlama ve verilerin değerlendirilmesi aģamalarında destek sağlayan BaĢkent Üniversitesi Öğretim Üyesi Sayın Doç. Dr. Muhittin TAYFUR a teģekkür ederim. Son olarak araģtırmalarımda yardımcı olan tüm okullara, akademik eğitimim boyunca hep yanımda olan aileme ve bitmeyen enerjisiyle bana moral veren canım dostum Raziye Demir ARSLAN a sonsuz teģekkürlerimi sunuyorum.

5 Öğrencinin v T.C. SELÇUK ÜNĠVERSĠTESĠ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü Adı Soyadı ġeyma TUTUMLU Numarası Ana Bilim / Bilim Dalı Çocuk GeliĢimi ve Ev Yönetimi Eğitimi A. B. D. / Beslenme Eğitimi B.D. Tezin Adı DanıĢmanı Yrd. Doç. Dr. Mehmet AKMAN Aralığındaki Ġlköğretim Öğrencilerinde Süt ve Süt Ürünleri Tüketim AlıĢkanlığı, Laktoz Sindirim Güçlüğü ve Ġntoleransı Üzerine Bir AraĢtırma ÖZET Bu araģtırmanın asıl amacı, süt ve süt ürünlerinin insan vücudundaki biyoyararlılığını arttırmak ve kiģide laktoz intoleransı oluģma durumunda sağlık açısından ortaya çıkabilecek olumsuzluklar hakkında alınabilecek önlemler konusunda önerilerde bulunarak bilime katkı sağlamaktır. AraĢtırma, eğitim-öğretim yılı ikinci döneminde, Karaman Ġli sınırları içerisinde yer alan ve tesadüî seçilen beģ ilköğretim okulunda yapılmıģ, yine tesadüi örnekleme yöntemiyle seçilen 1000 öğrenciyle yürütülmüģ, tarama modelinde kesitsel bir çalıģmadır. AraĢtırma sonucu elde edilen veriler SPSS (Statistical Package or the Social Science) 17.0 paket yazılımı kullanılarak değerlendirilmiģtir. Elde edilen verilerin gerektiği durumlarda rekans ve yüzde Ģeklinde parametrik analizleri yapılmıģtır. Non-parametrik değerlendirmede khi kare (χ2) analizi kullanılmıģtır. Sonuç olarak, kız öğrencilerin 34,5 inin, erkek öğrencilerin ise, 31,0 inin her gün sütü tükettiği, öğrencilerin 50,6 sının laktoz intoleransından Ģikâyetçi olduğu, laktoz intoleransından kesin olarak emin olduğunu söyleyen kesimin ise 1,5 ile sınırlı kaldığı ortaya çıkmıģtır.

6 vi Bu durumda özellikle ebeveynlerin çocuklarının anne sütü almalarından itibaren belli bir yaģa kadar çok iyi gözlem yapmaları, onların süt ve ürünlerinden tiksinmelerine sebep olabilecek durumları ve laktoz intoleransıyla ilgili belirtileri takip etmeleri gerekmektedir. ANAHTAR KELĠMELER: Laktoz intoleransı, laktoz sindirim güçlüğü, süt ve süt ürünleri tüketim alıģkanlığı.

7 Öğrencinin vii T.C. SELÇUK ÜNĠVERSĠTESĠ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü Adı Soyadı ġeyma TUTUMLU Numarası Ana Bilim / Bilim Dalı Çocuk GeliĢimi ve Ev Yönetimi Eğitimi A. B. D. / Beslenme Eğitimi B.D. DanıĢmanı Tezin Ġngilizce Adı Yrd. Doç. Dr. Mehmet AKMAN A Research on Milk and Dairy Products Consumption Habits, Lactose digestion diiculties(lactose indigestion) and lactose Ġntolerance in Primary School Students between the Ages o SUMMARY The major purpose o this study is to contribute to science by increasing the bioavailabilities o milk and dairy products in human body and to make some recommendations about precautions that can be taken against potential health risks in case o an intolerance or lactose. The research was carried out in ive randomly selected primary schools in Karaman in the spring term o academic year; it was a cross-sectional survey study conducted with 1000 participants who were randomly chosen. The data gained rom the study were examined by using SPSS (Statistical Package or Social Sciences) The data gained were parametrically analyzed or requencies whenever necessary. In the non-parametric analysis, chi-square (χ2) test was used. As a result, the research indicated that 34,5 o emale and 31,0 o male students consumed milk every day and that more than hal o them (50,6) did not suer rom lactose intolerance and the percentage o the students who were certain about their intolerance or lactose was limited to 1,5. In this case, it is essential that especially parents should observe their children starting with the time when they start to be breast-ed until a certain age, and they

8 should ollow the cases which might cause children to detest milk and dairy products, and the symptoms o lactose intolearance. viii KEY WORDS: Lactose intolerance, Lactose digestion diiculties, milk and dairy products consumption habits.

9 ĠÇĠNDEKĠLER ix Saya No BĠLĠMSEL ETĠK SAYFASI... ii YÜKSEK LĠSANS TEZĠ KABUL FORMU... iii ÖNSÖZ... iv ÖZET... v SUMMARY... vii ĠÇĠNDEKĠLER... ix TABLOLAR DĠZĠNĠ... x 1. GĠRĠġ AraĢtırmanın Amacı AraĢtırmanın Önemi KURAMSAL TEMELLER Sütün BileĢimi ve Beslenmedeki Önemi Malabsorbsiyon ve Laktoz Ġntoleransı Lüminal Faz Mukozal Faz Transport Faz Laktoz Ġntoleransının Biyokimyasal Özellikleri Laktoz Ġntoleransının Türleri EriĢkin Tip Hipolaktazi Konjenital Laktaz Eksikliği Laktoz Ġntoleransında Beslenme Tedavisi Laktoz Ġntoleransını Saptama Yöntemleri Laktoz Ġntoleransıyla Ġlgili Bilimsel Terimler Laktoz Ġntoleransı Süt Ġntoleransı Laktoz Sindirim Bozukluğu Laktoz Malabsorbsiyonu KAYNAK ÖZETLERĠ ARAÇ-GEREÇ VE YÖNTEM AraĢtırmanın Modeli, Yeri ve Zamanı AraĢtırma Evreni ve Örneklem AraĢtırma Verilerinin Toplanması ve Analizi Verilerinin Toplanması Verilerinin Analizi BULGULAR VE TARTIġMA Öğrencilerle Ġlgili Genel Bilgileri Yansıtan Bulgular Süt ve Süt Ürünleri Tüketimini Yansıtan Bulgular SONUÇ VE ÖNERĠLER KAYNAKÇA EKLER Ek-1: KARAMAN VALĠLĠĞĠ VE ĠL MĠLLĠ EĞĠTĠM MÜDÜRLÜĞÜNDEN ALINAN RESMĠ ĠZĠN BELGESĠ Ek-2: ANKET FORMU Ek-3: SÜT TÜKETĠMĠNDEN SONRAKĠ GASTROĠNTESTĠNAL SEMPTOMLARI BELĠRLEME FORMU.72 ÖZGEÇMĠġ

10 x TABLOLAR DĠZĠNĠ Saya No Tablo-1. AraĢtırmanın Yürütüldüğü Ġlköğretim Okulları ve Öğrenci Dağılımı Tablo-2. Öğrencilerin Gruplarının Cinsiyete ve Anlamlılık Düzeylerine Göre Dağılımı(n=1000) Tablo-3. Öğrencilerin Beden Kütle Ġndekslerinin (BKI) Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=1000) Tablo-4. Öğrencilerin Sürekli Hastalıklarının Cinsiyete Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=1000) Tablo-5. Öğrencilerin Süt Tüketim Sıklığının Cinsiyet ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=1000) Tablo-6. Öğrencilerin Günlük Süt Tüketim Miktarlarının Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=328) Tablo-7. Öğrencilerin Süt Ġçmekten HoĢlanma Durumunun Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=1000) Tablo-8. Öğrencilerin Süt Ġçme AlıĢkanlığının Süresinin Cinsiyete Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=964) Tablo-9. Öğrencilerin Sütü Tükettikleri Öğünlerin Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=964) Tablo-10. Öğrencilerin Süt Ġçmeyi Sevmeme Nedenlerinin Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri ( n=107) Tablo-11. Öğrencilerin Süt Ġçmeyi Sevme Nedenlerinin Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=893) Tablo-12. Öğrencilerin Sütte Tercih Ettikleri Yağ Oranlarının Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri(n=964) Tablo 13. Öğrencilerin Geçirdiği Isıl ĠĢleme Göre Sütü Tüketim ġekillerinin Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=964) Tablo-14. Öğrencilerin Sütün Sıcaklığına Göre Süt Tüketim ġekillerinin Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=964) Tablo-15. Öğrencilerin Ġçindeki Katkı Maddesine Göre Süt Tüketim ġekillerinin Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı(n=964) Tablo-16. Öğrencilerin Süt Ürünlerini Tüketme Sıklığının Dağılımı (n=1000) Tablo-17. Öğrencilerin Az Miktarda Laktoz Ġçeren Ürünleri Tüketim Sıklığı(n=1000).. 44 Tablo-18. Öğrencilerin Süt Ürünleri ve Az Miktarda Laktoz Ġçeren Ürünleri Tükettikten Sonra Gördükleri Belirtilerin Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=1000) Tablo-19. Öğrencilerin Laktoz Ġçeren Ürünleri Tükettikten Sonra Gördükleri Belirtilerin ġiddetinin Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=455) Tablo-20. Öğrencilerin Süt Tükettikten Sonra Gördükleri Belirtilerin Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=964) Tablo-21. Öğrencilerin Laktoz Ġntoleransından ġikayetçi Olma Durumunun Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=1000)... 50

11 Tablo-22. Öğrencilerde Laktoz Ġntoleransı Belirtilerinin Ne Zamandır Olduğunun Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri (n=343) Tablo-23. Öğrencilerin Laktoz Ġntoleransında Uyguladıkları Tedavi Yönteminin Cinsiyete ve Gruplarına Göre Dağılımı ile Anlamlılık Düzeyleri(n=342)...53 Tablo-24. Öğrencilerin Süt Ġçerek Yaptığı Uygulamada OluĢan Belirtilerin ve ġiddetinin Ġçilen Süt Miktarına Göre Dağılımı (n=30)...54 xi

12 1 1.GĠRĠġ Süt, içerdiği protein, laktoz, mineral maddeler, vitamin ve yağ yönünden oldukça zengin bir besin maddesi olarak bilinmektedir. Süt proteini olan kazein ile süt karbonhidratı olan laktozun doğada sadece sütte bulunması sütün besin değerini daha da arttırmaktadır. Sütte bulunan esansiyel aminoasitlerin, özellikle çocuklarda geliģmeyi olumlu yönde etkilediği, içerdiği kalsiyumun kemik geliģimini artırdığı ve ileri yaģlarda görülen kemik erimesini engellediği bilinmektedir. Laktozun yapısında bulunan galaktozun da beyin hücrelerinin geliģimindeki payı büyüktür (Çapraz ve Yılmaz,2005:1). Bu nedenle büyüme çağındaki çocuk ve gençlerin günde en az 500 g (yaklaģık iki su bardağı) süt ya da ona eģdeğer yoğurt, peynir vb. süt tüketmesi önerilir (Nahcivan,2006:38). Ne yazık ki süt, en önemli besin maddeleri arasında sayılmasına rağmen tüketim miktarına bağlı olarak geliģen çeģitli klinik Ģikayetler nedeniyle pek çok kiģi taraından tüketimi sınırlanmakta veya tüketilmemektedir (Yücemen,1993:1). Besinlerin sindirim kanalından geçerken absorbe edilmelerinde birtakım sorunlar yaģanabilir. Bu durum ise malabsorbsiyon olarak nitelendirilir (Kılıç ve Özin,2007:199). Besin malabsorbsiyonlarından biri olan laktoz intoleransı, bireylerde en sık görülen karbonhidrat emilim bozukluğudur. Laktaz, ince bağırsakta bulunan bir enzim olup, laktozun hidrolize olması için gereklidir. Laktaz enzimi eksikliğinde, ince bağırsakta laktoz birikir ve böylece osmotik yük ve gaz oluģumu artar (Akbulut vd.,2008:22). Ayrıca, laktoz kalınbağırsakta bulunan bakterilerin oluģturdukları enzimlerle parçalanır, ermantasyona uğrar ve bu ermantasyon sonucu kısa zincirli yağ asitleri, hidrojen, karbondioksit ve çeģitli asitler oluģur. Laktoz içeren gıdalar alındıktan sonraki 2.5 saat içinde bağırsakta gaz toplanır ve bu kiģilerde ĢiĢkinlik, karın ağrısı, kramplar, diyare ve zaman zaman kusma gibi rahatsızlıklar görülür (Karslıgil,2003:138;Kırdar, 2009:54).

13 2 Genelde insanlarda laktaz enzimiyle ilgili olarak ortaya çıkan problemler, bu enzimin doğuģtan hiç olmamasından veya doğumdan itibaren süt içme alıģkanlığının azalması nedeniyle, ince bağırsakta yetersiz miktarda bulunmasından kaynaklanır (Kırdar,2009:54). Birincisine konjenital laktaz eksikliği, sonradan oluģana ise eriģkin tip hipolaktazi denir (Özden,2007:167). Laktaz enzim eksikliği olan her insanda semptom görülmese de, bu insanlarda laktoz intoleransı olduğu kabul edilir (Yerlikaya ve Karagözlü,2008:808). Laktoz intoleransı terimi sıklıkla laktoz emilim bozukluğu teriminin eģ anlamlısı olarak kullanılır ki bu durum aslında doğru değildir. Laktoz emilim bozukluğu sadece laktozun yetersiz emilmesi olarak iade edilebilir (Hertzler and Clancy,2003:582). 1.1.AraĢtırmanın Amacı Bu araģtırmanın konusunu, yaģ grubu ilköğretim öğrencilerinin süt ve süt ürünleri tüketim alıģkanlıkları, laktoz sindirim güçlükleri ve intoleranslarının saptanması oluģturmaktadır. Bu araģtırmanın asıl amacı ise, süt ve süt ürünlerinin insan vücudundaki biyoyararlılığını arttırmak ve kiģide laktoz intoleransı oluģma durumunda sağlık açısından meydana getireceği riskler hakkında alınabilecek önlemler hususunda önerilerde bulunarak bilime katkı sağlamaktır. Bu araģtırmanın alt amaçları Ģunlardır: yaģ grubu ilköğretim öğrencilerinin süt tüketim alıģkanlıkları hakkında bilgi edinmek. Süt tüketiminden sonra meydana gelebilecek gastrointestinal semptomları belirlemek. Laktoz sindirim güçlüğü ve intoleransının var olma durumunu ve düzeyini tespit etmek.

14 3 1.2.AraĢtırmanın Önemi Bu araģtırma, beslenmede çok önemli bir yer tutan süt ve süt ürünlerinin tüketiminden sonra meydana gelebilecek birtakım sorunların (laktoz intoleransı, laktoz sindirim güçlüğü vb.) saptanması, bu problemlerin tekrar oluģmasını engellemek ve bu ürünlerden elde edilebilecek yararlar açısından oldukça önemlidir. Ayrıca puberte dönemindeki öğrencilerin süt ve süt ürünlerini tüketim alıģkanlığıyla ilgili bilinmeyen bazı gerçekleri ortaya çıkarması açısından da önem taģımaktadır.

15 4 2.KURAMSAL TEMELLER 2.1.Sütün BileĢimi ve Beslenmedeki Önemi Süt bileģiminde 85 dolayında arklı besin öğesi bulundurmaktadır (Çetin,2003:1). Normal bir inek sütünde ortalama olarak; 87.2 su, 3.7 yağ, 3.5 protein, 4.9 laktoz, 0.7 oranında mineral madde ve iz miktarlarda vitaminler, enzimler, organik asitler, koruyucu maddeler, hormonlar ve gazlar bulunmaktadır. Ayrıca 1 kg. sütün vereceği enerji ise bileģimindeki yağ, protein ve laktozun miktarlarına bağlı olarak ortalama kaloridir (ġimģek vd.,2005:24). Ġnsanların günlük tüketmesi gerekli olan süt miktarı, kiģinin içinde bulunduğu duruma göre değiģmektedir. Günlük olarak tüketilmesi önerilen ortalama süt miktarı bebekler için 700 g, çocuklar için 400 g, gençler için 350 g, yetiģkinler için 250 g, hamile ve bebek emziren kadınlar için 500 g ve yaģlılar için 350 g dır (Çelik vd.,2005:6). Yapılan araģtırmalara göre; 1 litre süt yetiģkinlerin günlük kalsiyum ve osor gereksinimlerinin tamamını, yaģları arasındaki çocuklarda tamamına yakın bir kısmını, yine 1 litre süt yetiģkin ve çocukların günlük ribolavin ve kobalamin gereksinimlerinin tümünü, günlük proteinin ise yarısını karģılamaktadır (Aktaran:ġimĢek vd.,2005:24). Türkiye'de kiģi baģına içme sütü tüketimi 15 kg/yıl iken, AB'de 95 kg/yıl, ABD'de 95 kg/yıl, Rusya'da 94 kg/yıl dır. Diğer taratan 1998 yılında, dünya ortalamasında kiģi baģına 93,7 litre süte eģdeğer süt ve süt ürünleri tüketilirken, bu rakam ABD'de 292,0 litre, AB'de 342,5 litre ve Türkiye'de ise 155 litre olarak hesaplanmaktadır (Aktaran:Çelik vd.,2005:5). Ülkemizde süt genellikle süt ürünlerine iģlenerek tüketilmektedir (ġimģek vd.,2005:24) Türkiye Ulusal Beslenme AraĢtırması sonuçlarına göre süt yoğurt tüketimi kiģi baģına günlük 78.7 g iken, 1984 yılı araģtırmasında 69 grama düģmüģtür (Aktaran:Ünal ve Besler,2006:1).

16 5 Türkiye de üretilen sütün yaklaģık 40 ı tüketiciye çiğ süt (sokak sütü/açık süt) olarak ulaģtırılmaktadır. Modern iģletmelerde iģlenen süt oranı yaklaģık 20 iken, hijyenik Ģartları düģük mandıralarda iģlenen süt miktarı ise 40 dır. Öte yandan, kooperatiler ve diğer organizasyonlar aracılığıyla toplanarak soğuk zincir içerisinde ve hijyenik Ģartlarda sanayi kuruluģlarına verilerek iģlenen sütün toplam üretilen süt içerisindeki oranı Danimarka, Hollanda ve Ġrlanda da yaklaģık 98, Yunanistan ve Ġspanya da ise 78 dir (Aktaran:Akbay ve Tiryaki,2007:89). Okul çağı çocuklarında ise süt tüketimini gösteren ulusal düzeyde veriler sınırlıdır. Ankara Tabip Odası verileri, Türkiye'de kiģi baģına düģen iģlenmiģ ve ambalajlanmıģ süt tüketiminin yılda 6 litre ile Avrupa ülkelerinin oldukça gerisinde yer aldığını göstermektedir. Yine Türkiye'de çocuk ve adölesanlarda süt ve ayran tüketimi (10-25) oldukça düģük oranlardadır. Vitamin yetersizliği olan öğrencilerin oranı ise (60-85) oldukça yüksek olup kalsiyum ve ribolavin yetersizliğinin temel nedeni olarak özellikle süt ve süt ürünlerinin yetersiz düzeyde tüketilmesi gösterilmektedir (Aktaran:Nahcivan,2006:39). Çocuklarda süt tüketimini inceleyen çalıģmalarda çocukluktan adölesan dönemine geçiģ sürecinde olan yaģlarda günlük süt tüketiminde giderek azalma olduğu ve bu azalmada gazlı içecek tercihinin önemli rolü olduğu vurgulanmaktadır. (Aktaran:Nahcivan,2006:43). Nahcivan (2006) ın çalıģmasından elde edilen bilgilere göre, yaģ grubundaki çocuklarda yetersiz süt tüketme durumu 6-9 yaģ grubuna göre 2.5 kat daha azla bulunmuģtur. Bu durum ilkokuldan ortaokula geçiģ dönemindeki çocukların yetersiz süt tüketimi yönünden riskli olduklarını göstermektedir (Nahcivan,2006:43). Çocuklarda süt tüketim davranıģlarının incelendiği bir çalıģmada soğuk sütün çocuklar taraından daha azla arzu edildiği, arklı tat ve renkte paketlenen sütlerin çocuklar arasında ilgiyi artırdığı rapor edilmiģtir. Bu çalıģmada süt tüketimi ile sütten hoģlanma, sütün sıcak/soğuk içilmesi ve eve alınan süt türünün anlamlı bir ark yaratmadığı bulunmuģtur (Aktaran: Nahcivan,2006:43).

17 6 Çocukluk yıllarında yeterli süt tüketimi, büyüme ile ilgili olduğu kadar yaģam boyu sağlıklı yeme alıģkanlıkları kazanma ve sağlığı geliģtirme ile de ilgilidir. Çocukluk ve gençlik yılları süt içme alıģkanlığının kazandırılmasında ve doğru beslenme davranıģlarının geliģtirilmesinde kritik öneme sahiptir. Çocukluk ve gençlik yıllarında süt içme gibi koruyucu önlemlerin sağlık yönünden önemine inanan ülkelerdeki uygulama örnekleri, beslenme sorunlarına yönelik nedenlerin incelenerek önceliklerin belirlenmesi, etkin politikaların oluģturulması, uygulanması, izlem ve değerlendirmelerin yapılmasının gereğine iģaret etmektedir. Süt tüketim alıģkanlığının istenen oranlara ulaģtırılması, süt içmeyi etkileyen etmenlerin belirlenerek çözüm yolları üretilmesi ve süt tüketim kültürünün geliģtirilmesi ile olanaklı olabilir. Bu konuya yönelik olarak uygulanan stratejiler arasında en belirgin olanı ve pek çok ülkede olduğu gibi ülkemizde de denenmiģ olan "Okul Sütü" programlarıdır. Bu programların uygulama biçimi sistemli olmamakla birlikte zaman içinde yaģama geçirilen pilot uygulamalar sonucunda okul çocuklarının beslenmesinde önemli bir destek olduğu belirtilmektedir (Nahcivan, 2006: 39). ÇeĢitli araģtırmalarda, çocukluk ve gençlik dönemindeki yetersiz süt tüketiminin sağlık algıları, beslenme eğitiminin olmayıģı, arklı içecek seçeneklerinin bulunması, süt tipi ve ısısı, ebeveyn ve akranın olumsuz rol model olması gibi nedenler ile iliģkili olduğu ileri sürülmektedir. Türkiye'de ise baģta süt üretimindeki yetersizlik olmak üzere, açık süt kullanımı, pastörize sütlerin daha pahalı olduğu inancı ve sütün satın alınmasında ekonomik kaygıların halen yaygın olması süt tüketimini azaltan diğer nedenler arasında sayılabilir (Aktaran: Nahcivan, 2006: 39). Beslenme izyolojisi açısından en uygun olanı olanaklar çerçevesinde sütün doğal haliyle tüketilmesidir. Bunun en önemli nedeni, sütün çeģitli biçimlerde mamul maddelere iģlenmesi ve dayanıklı hale sokulması sırasında bileģimindeki bazı besin elementlerinde kayıpların ortaya çıkmasıdır. (ġimģek vd.,2005:24).

18 Malabsorbsiyon ve Laktoz Ġntoleransı Malabsorbsiyon tıbbi olarak; diyet ile alınan besin maddelerinden yağ, karbonhidrat, protein, vitaminler, su ve minerallerden biri ya da daha azlasının absorbsiyonundaki yetersizlik olarak iade edilmektedir. Maldijesyon ise; gastrointestinal sistem içindeki besin maddelerinin hidrolizinin yetersizliğidir. Bu iki terim temelde patoizyolojik anlamda arklı olmalarına rağmen, sindirim ve absorbsiyon iģlemlerinin birbiri ile iç içe geçmiģ olmasından dolayı, klinikte ortaya çıkan semptom ve komplikasyonlar malabsorbsiyon adı altında değerlendirilmektedir (Kılıç ve Özin,2007:199). Besinlerin sindirim ve emilimi 3 azda oluģmaktadır. Bu azlar, lüminal az, mukozal az, transport azları olarak adlandırılır. Bu azlarda meydana gelen malabsorbsiyon durumları Ģöyle açıklanabilir: Lüminal Faz: Pankreastan salınan lipaz, kolipaz, proteaz, amilaz protein ve karbonhidratları hidrolize eder. Bu nedenle pankreas dıģ salgı yetersizliğinde malabsorbsiyon ortaya çıkar. Duodenal ph nın düģük olduğu durumlarda enzimlerin inaktivasyonu ve barsak lümeninde miçel oluģturmaya yeterli sara tuzu olmadığı hallerde, yağda eriyen vitaminlerin emilimi bozulur. Gıdalarla alınan besin maddeleri lümende diğer gıdalarla birleģerek absorbsiyona engel olabilir. Emilim için gerekli olan aktörlerin eksikliği de lüminal azda malabsorbsiyona neden olur Mukozal Faz: Barsak mukozasında epitel hücrelerindeki spesiik enzimler sayesinde karbonhidratlar parçalanır. Bu enzimlerin eksikliği, operasyon ya da hastalıklara bağlı olarak ince barsak emilim yüzeyinin azalması sonucu, mukozal hasarlanma, kullanılan ilaçlar, enterosit transportunda bozukluk mukozal azda malabsorbsiyona neden olur Transport Faz: Emilen besin maddelerinin dokulara transportu sırasında lenatik sistemin obstrüksiyonu, ince barsaklardaki vasküler yetersizlikler malabsorbsiyona neden olur (Kılıç ve Özin,2007:199).

19 8 Malabsorbsiyonlu hastalarda en sık rastlanan bulgular kronik diyare, steatore, karın ağrısı, distansiyon, gaz, kilo kaybı, anemi, tetani, ödem, osteoporoz, ya da eriyen vitamin, mineral eksikliği bulgularıdır (Kılıç ve Özin,2007:200). Besinler yoluyla alınan karbonhidratlar baģlıca; niģasta, sukroz ve laktozdur. Laktoz ise, glukoz ve galaktozun birleģmesiyle oluģan diğer bir disakkarittir (Turhan vd.,1999:71). Süt ve süt ürünlerindeki temel karbonhidrat laktozdur. Laktozun sütteki miktarı 4,4 ile 5,2 arasındadır. Laktoz enerji kaynağı olduğu kadar yapısında bulunan galaktoz da beyin dokusundaki glikolipitlerin kaynağını oluģturmaktadır. Laktoz, aside dayanıklı olduğundan midede hidrolize uğramadan incebağırsaklara gelir. Normalde laktoz incebağırsaklarda mukozadaki epitel hücrelerinin ırçamsı kenarında bulunan laktaz enzimi (β-galaktosidaz) ile glukoz ve galaktoza parçalanır. OluĢan bu monosakkaritler absorbe olur ve enerji kaynağı olarak kullanılır. Laktozun hidrolizi yavaģtır (Karslıgil,2003:138;Özden,2007:167). Laktoz intoleransı arklı Ģiddette oluģabilmektedir. DüĢük bağırsak laktaz aktivitesine sahip birçok insan, bir bardak sütü rahatsızlık hissetmeden tolere edebilir. Bazı kiģiler sütün az miktarlarını tolere edebilirken, bazıları sadece yoğurt ve peyniri tolere edebilmekte, bazıları ise hiç bir süt ürününü tüketememektedir. Laktoz intoleransı olan bireylerde, diğer besinler ile kalsiyum gereksinmesinin karģılanması oldukça zordur. Diyette, süt yerine ermente süt ürünlerinin kullanılması ile laktoz intoleransı olan kiģilerde daha az semptomun ortaya çıktığı belirlenmiģtir (Rakıcıoğlu,2008:12; Yerlikaya ve Karagözlü,2008:808). Kırdar vd.(2009) nin çalıģmasından elde edilen bilgilere göre bölgeden bölgeye arklılık gösteren laktoz intoleransının ülkemizde 36.6 olduğu saptanmıģtır. Laktoza intoleransı olan kiģilere 500 ml düģük yağlı süt verildiğinde bağırsak ağrıları ve diyare görüldüğü ve aynı hastalara 500 ml acidophilus'lu süt

20 9 verildiğinde ise hiçbir yan etkiye rastlanmadığı tespit edilmiģtir (Kırdar vd.,2009:54). Laktoz intoleransı, bakteriyel ve viral birçok etkenle de geliģebilmektedir. Laktoz intoleransı yapan bakteriler arasında Enteropatojenik E.Coli(EPEC), Campylobacter, Enteroinvaziv E.Coli (EIEC) ve Salmonella bulunmakta, viral etkenler arasında rotavirüs bulunmaktadır (Kılıç,2000:30). 3-5 yaģlarından sonra sıklıkla genetik yapıdan dolayı intestinal laktoz aktivitesi düģer (Hertzler and Clancy,2003:582). Laktoz intoleransı nadir görülen bir durum olmayıp çok yaygındır milyon civarı Amerikalı laktoz intoleranslı olarak değerlendirilmiģtir. Belli etnik ve ırksal populasyonlar diğerlerinden daha azla etkilenmektedir. Asya kökenli Amerikalıların 90 kadarı, Arika kökenli Amerikalıların ve Amerika kökenlilerin 75 i laktoz intoleranslıdır. Türkiye de ise laktaz yetmezliği yetiģkin popülasyonda 84 dür. Rotavirüslerce oluģan laktaz yetmezliği gün sürmektedir (Aktaran:Özden,2007:167;Aktaran:Kılıç,2000:15-16). Laktoz intoleransı, büyük çapta gut ve sistemik semptomlara neden olur. Fakat özellikle en belirgin sendrom, kalp çarpıntısı ve ritm bozukluğunun oluģumudur. (Campbell,2004:226) Laktoz Ġntoleransının Biyokimyasal Özellikleri Alınan laktozun bir kısmı kolona gelerek bakteriyel ermentasyona uğrar ve laktik asit gibi asitler, CO2, H2, metan gibi gazlar oluģur. Ortamın ph sı asit taraa kayar böylece patojen mikroorganizmaların üremesi olanaksız hale gelir. Ortamın asidik hale gelmesi asidoilik mikroorganizmaların çoğalmasını kolaylaģtırır. Bazı araģtırıcılar pütreaksiyon bakterilerinin baskılanması sonucu otoentoksikasyonun önlenebileceğini ve yaģam süresinin de uzayabileceğine inanmaktadır. Bu nedenle son yıllarda süt ve süt ürünlerinin beslenmede azla yer alması için önemli çaba gösterilmektedir.

21 10 YetiĢkinlerde laktaz yetmezliği sık görülen bir durum olmakla birlikte emzirme döneminde bulunan bebeklerin ince barsak epitelindeki ırçamsı kenarda yeteri kadar laktaz enzim aktivitesi vardır ve laktoz kolaylıkla glukoz ve galaktoza parçalanır. Bebek sütten kesildikten sonra bu enzim aktivitesi bazı toplumlarda süratle düģerken batı toplumlarında bu enzim azalması görülmemektedir. Laktaz yetmezliği olan toplumlarda süt ( cm 3 den azla) içildiği zaman laktoz bol miktarda kalın barsağa geçer. Kalın barsakta bakteriyel b galaktosidaz ile parçalanır, kısa zincirli yağ asitleri, CO2, H2, Metan husule gelir. Bu insanlarda karın ağrısı, gaz, ĢiĢkinlik, ishal, bulantı gibi yakınmalar görülür. Bu insanlar sütü yeterince tolere edemezler. Bu kiģilere laktoz intolerant denir (Özden,2007:167). 2.4.Laktoz Ġntoleransının Türleri Genelde insanlarda laktaz enzimiyle ilgili olarak ortaya çıkan problemler, bu enzimin doğuģtan hiç olmamasından veya doğumdan itibaren süt içme alıģkanlığının azalması nedeniyle, ince bağırsakta yetersiz miktarda bulunmasından kaynaklanır (Kırdar,2009:54). Birincisine konjenital laktaz eksikliği, sonradan oluģana ise eriģkin tip hipolaktazi denir (Özden,2007:167). Laktaz enzim eksikliği olan her insanda semptom görülmese de bu insanlarda laktoz intoleransı olduğu kabul edilir (Yerlikaya ve Karagözlü,2008:808). Konjenital yetmezlik Asya, Arika, Güney Amerika, Ortadoğu ve Amerikan zencilerinin 3/4 ünde görülür. KazanılmıĢ laktaz yetmezliği ise çocuk ve yetiģkinlerde gastrointestinal hastalıklar (mukozal) sonucu ortaya çıkar. Ülkemiz de konjenital laktaz yetmezliği yüksek olan (84) ülkeler arasındadır (Aktaran: Özden,2007:167) EriĢkin Tip Hipolaktazi Ġkincil laktoz malabsorbsiyon sendromları, ince bağırsak mukozasının zarar görmesi nedeniyle, ince bağırsaktaki bir dizi onksiyon bozukluğuyla iliģkilidir. Ġkincil laktoz malabsorbsiyonunun en sık görülen nedeni, diyareyle birlikte görülen gastrointestinal eneksiyondur (Seakins,1983:4).

22 11 Ġnsanlarda en sık görülen genetik yetmezlik sendromu intestinal laktaz eksikliğidir. Konjenital laktaz eksikliği olguları dıģında, miyadında doğanlarda yeterli düzeyde laktaz aktivitesi söz konusudur ve bu aktivite düzeyi eriģkin dönemde devam edebilir. EriĢkin tip laktaz eksikliğinde laktaz enzim aktivitesi azalmıģ olmakla birlikte, bu bireylerin çoğunda laktoz sindirimi kısmen de olsa gerçekleģmektedir. Laktaz eksikliğinin saptanması için günümüzde birçok test uygulanabilmesine rağmen, (laboratuar olarak gösterilen laktoz intoleransı ile klinik belirtiler arasında zayı bir korelasyon bulunduğundan) süt alınmasını takiben geliģen kronik onksiyonel gastrointestinal yakınmaları olan hastalarda baģlangıçta en iyi yaklaģım laktoz içeren besinlerin diyetten çıkarılmasıdır. Diyetin düzenlenmesi tedavinin temelini oluģturur. Hipolaktazik bireylerin birçoğu, laktoz miktarı bireysel olarak değiģmekle birlikte tolere edebilirler. Bu nedenle tedavide diyetten tüm süt ve süt içeren ürünlerin çıkarılması yerine, bireysel olarak belirlenen ve semptomların oluģmadığı düzeyde bir kısıtlama yapılmalıdır (Turhan vd.,1999:72). Bu olgularda laktozsuz sütler veya soya sütü kullanılabilir. Kalsiyum desteği yapılmalıdır. (Dalgıç,2007:120) Konjenital Laktaz Eksikliği Ġntestinal laktaz enzim aktivitesinin konjenital yokluğu nadir görülen bir tablodur. EriĢkin tip hipolaktaziden bazı arklılıklar gösterir. Burada genellikle sütün alınmasından kısa bir süre sonra semptomlar meydana gelir. Yine konjenital laktaz eksikliğinde; intestinal laktaz aktivitesi ya hiç yoktur ya da eriģkin tip hipolaktazide görülenden belirgin olarak daha düģük düzeydedir. Ġntestinal mukozanın yapısı, laktaz dıģındaki diğer disakkaridazların düzeyi ve intestinal absorpti kapasite normaldir (Turhan vd.,1999:72). DıĢkıda laktoz saptanır. Laktozsuz beslenme ile yenidoğan kilo almaya baģlar. Akdeniz Ülkeleri ve siyah ırkta yaygındır (Pehlivanoğlu,2007:16). Anne sütü veya laktoz içeren mamalar kesildiğinde ishal geriler. Tedavide laktozsuz mamalar tercih edilmelidir (Dalgıç,2007:120). DoğuĢtan gelen laktaz eksikliği, vücuda laktoz alındığında ciddi dehidrasyon ve diyareye neden olarak yaģamı tehdit edebilir. Kusma, diyare ve

Temel anlamda laktoz intoleransı süt ya da süt ile üretilmiş ürünleri sindirememek ya da bunda güçlük yaşamak anlamına gelir.

Temel anlamda laktoz intoleransı süt ya da süt ile üretilmiş ürünleri sindirememek ya da bunda güçlük yaşamak anlamına gelir. Laktoz temel olarak süt içinde bulunan disakkarid türü bir şekerdir. Disakkaridler iki farklı şeker türünün biraraya gelmesi ile oluşurlar. Glukoz ile galaktoz biraraya gelerek süt şekerini yani laktozu

Detaylı

TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROJE ONAY FORMU. Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Eğitim Yönetimi, Denetimi, Planlaması ve Ekonomisi

TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROJE ONAY FORMU. Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Eğitim Yönetimi, Denetimi, Planlaması ve Ekonomisi TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROJE ONAY FORMU Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Eğitim Yönetimi, Denetimi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı öğrencisi Feyzi ÖZMEN tarafından hazırlanan Aday Öğretmenlerin Öz Yeterlilikleri

Detaylı

Gastrointestinal Sistem Hastalıkları. Dr. Nazan ÇALBAYRAM

Gastrointestinal Sistem Hastalıkları. Dr. Nazan ÇALBAYRAM Gastrointestinal Sistem Hastalıkları Dr. Nazan ÇALBAYRAM ÇÖLYAK HASTALIĞI Çölyak hastalığı bir malabsorbsiyon sendromudur. Hastalık; gluten içeren unlu gıdalara karşı genetik bazda immünojik bir intolerans

Detaylı

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ Prof. Dr. Metin ATAMER Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü Aralık 2006 ANKARA Sütün Tanımı ve Genel Nitelikleri Süt; dişi memeli hayvanların, doğumundan

Detaylı

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU 173 Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Hiçbir canlının beslenmeden yaşamını sürdürmesi mümkün değildir. Bu, her yaşta olmak üzere, insanlar için de geçerlidir. Özellikle bebekler ve

Detaylı

gereksinimi kadar sağlamasıdır.

gereksinimi kadar sağlamasıdır. Yeterli beslenme, vücudun yaşamı ve çalışmasını sürdürebilesi için gerekli olan enerjinin sağlanması anlamına gelir. Dengeli beslenme ise, alınan enerjinin yanında bütün besin öğelerini gereksinimi kadar

Detaylı

TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROJE ONAY FORMU. Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Eğitim Yönetimi, Denetimi, Planlaması ve

TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROJE ONAY FORMU. Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Eğitim Yönetimi, Denetimi, Planlaması ve III TEZSİZ YÜKSEK LİSANS PROJE ONAY FORMU Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Eğitim Yönetimi, Denetimi, Planlaması ve Ekonomisi Bilim Dalı öğrencisi Canan ULUDAĞ tarafından hazırlanan Bağımsız Anaokullarında

Detaylı

Laktoz İntoleransı ve Tıbbi Tedavi Yaklaşımı

Laktoz İntoleransı ve Tıbbi Tedavi Yaklaşımı Laktoz İntoleransı ve Tıbbi Tedavi Yaklaşımı Dr.Hasan Özen Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Bilim Dalı Hacettepe Beslenme ve Diyetetik Günleri V. Mezuniyet

Detaylı

KARBONHİDRATLAR. Glukoz İNSAN BİYOLOJİSİ VE BESLENMESİ AÇISINDAN ÖNEMLİ OLAN

KARBONHİDRATLAR. Glukoz İNSAN BİYOLOJİSİ VE BESLENMESİ AÇISINDAN ÖNEMLİ OLAN KARBONHİDRATLAR Normal diyet alan kişilerde enerjinin % 55-60 ı karbonhidratlardan sağlanır. Bitkiler karbonhidratları fotosentez yoluyla güneş ışığının yardımıyla karbondioksit ve sudan yararlanarak klorofilden

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT

SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT SAĞLIK Dünya Sağlık Örgütü tanımına göre sağlık ; bedensel ve ruhsal olarak tam iyi olma halidir. BESLENME Bir insanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken

Detaylı

Üniversite Öğrencilerinin Probiyotik Süt Ürünleri Tüketimlerinin Değerlendirilmesi

Üniversite Öğrencilerinin Probiyotik Süt Ürünleri Tüketimlerinin Değerlendirilmesi Üniversite Öğrencilerinin Probiyotik Süt Ürünleri Tüketimlerinin Değerlendirilmesi KTO Karatay Üniversitesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Arş. Gör. M. Gizem KESER Probiyotik Nedir? Yeterli miktarda verildiğinde

Detaylı

Doç. Dr. Mustafa ÖZDEN Arş. Gör. Gülden AKDAĞ Arş. Gör. Esra AÇIKGÜL

Doç. Dr. Mustafa ÖZDEN Arş. Gör. Gülden AKDAĞ Arş. Gör. Esra AÇIKGÜL Doç. Dr. Mustafa ÖZDEN Arş. Gör. Gülden AKDAĞ Arş. Gör. Esra AÇIKGÜL 11.07.2011 Adıyaman Üniversitesi Eğitim Fakültesi İlköğretim Bölümü Fen Bilgisi Öğretmenliği A.B.D GĠRĠġ Fen bilimleri derslerinde anlamlı

Detaylı

ÇOCUKLARDA BESLENME. Dr.Belkıs Kütük Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Liv Hospital Ankara

ÇOCUKLARDA BESLENME. Dr.Belkıs Kütük Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Liv Hospital Ankara ÇOCUKLARDA BESLENME Dr.Belkıs Kütük Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Liv Hospital Ankara **Bir ülkenin sosyal ve ekonomik yönden, beklenen uygarlık seviyesine ulaşabilmesi, ancak bedensel ve zihinsel

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

SÜT ENDÜSTRİSİNDEKİ YARARLI MİKROORGANİZMALAR

SÜT ENDÜSTRİSİNDEKİ YARARLI MİKROORGANİZMALAR SÜT ENDÜSTRİSİNDEKİ YARARLI MİKROORGANİZMALAR Süt ve süt ürünleri mikrobiyolojisinde yararlı mikroorganizmalar temel olarak süt ürünlerinin üretilmesinde kullanılan çeşitli mikroorganizmaları tanımlamaktadır.

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ

SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIK; Fiziksel, zihinsel ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir. BESLENME; Büyüme, gelişme, sağlıklı ve üretken

Detaylı

İstanbul İlinde Tüketicilerin Süt ve Süt Ürünleri Tüketim Alışkanlıkları *

İstanbul İlinde Tüketicilerin Süt ve Süt Ürünleri Tüketim Alışkanlıkları * U. Ü. ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, 2013, Cilt 27, Sayı 1, 65-77 (Journal of Agricultural Faculty of Uludag University) İstanbul İlinde Tüketicilerin Süt ve Süt Ürünleri Tüketim Alışkanlıkları * Ersin KARAKAYA

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

*Hijyen hipotezi, astım, romatoid artrit, lupus, tip I diabet gibi otoimmün hastalıkların insidansındaki artışı açıklayan bir alternatiftir.

*Hijyen hipotezi, astım, romatoid artrit, lupus, tip I diabet gibi otoimmün hastalıkların insidansındaki artışı açıklayan bir alternatiftir. * *Hijyen hipotezi, astım, romatoid artrit, lupus, tip I diabet gibi otoimmün hastalıkların insidansındaki artışı açıklayan bir alternatiftir. *Bu hipotez, memelilerin evrimsel geçmişlerinin bir parçası

Detaylı

SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ

SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ Süt Nedir? SÜT VE ÜRÜNLERİ ANALİZLERİ Gıda Mühendisi Tülay DURAN Türk standartları çiğ süt standardına göre: Süt; inek, koyun, keçi ve mandaların meme bezlerinden salgılanan, kendine özgü tat ve kıvamda

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. OSMOLAK 667 mg/ml solüsyon Ağızdan alınır.

KULLANMA TALİMATI. OSMOLAK 667 mg/ml solüsyon Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI OSMOLAK 667 mg/ml solüsyon Ağızdan alınır. Etkin madde: 1000 ml sulu çözeltide 667 gram laktüloz Yardımcı maddeler: OSMOLAK hiçbir yardımcı madde içermemektedir, ancak, üretiminde ortaya

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü Proteinler, yağlar ve karbohidratlar balıklar amino asitlerin dengeli bir karışımına gereksinim tarafından enerji

Detaylı

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME NEDEN ÖNEMLİDİR? Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Gebelik öncesi ideal ağırlığında olan yetişkin kadınların ortalama 9-14 kg arasında (ayda 1-1,5kg)

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME BİRECİK MESLEKİ VE TEKNİK ANADOLU LİSESİ ZEYNEP ŞAHAN KARADERE

SAĞLIKLI BESLENME BİRECİK MESLEKİ VE TEKNİK ANADOLU LİSESİ ZEYNEP ŞAHAN KARADERE SAĞLIKLI BESLENME BİRECİK MESLEKİ VE TEKNİK ANADOLU LİSESİ ZEYNEP ŞAHAN KARADERE Sağlıklı büyümek ve gelişmek için yeterli ve dengeli beslenmeliyiz. BESLENME İnsanın yaşına, cinsiyetine, çalışma ve özel

Detaylı

UYGULAMALI MİKROBİYOLOJİ LABORATUARI

UYGULAMALI MİKROBİYOLOJİ LABORATUARI 27.02.2012 UYGULAMALI MİKROBİYOLOJİ LABORATUARI DANIŞMANLAR: Araş.Gör.Dr. Ali KOÇYİĞİT Caner VURAL Hazırlayanlar: Sinem BÜYÜKKALP Ezgi OSMANOĞULLARI Sevcan ŞATIR Simge KAHYA 1 http://www.geyigiz.biz/2012/02/16/inek-isi-iskence/

Detaylı

ÖZEL EGE İLKÖĞRETİM OKULU

ÖZEL EGE İLKÖĞRETİM OKULU ÖZEL EGE İLKÖĞRETİM OKULU KULLANIMA HAZIR HALE GETİRİLME SIRASINDA UYGULANAN YÖNTEMLER VE AMBALAJLAMA ŞEKİLLERİNE GÖRE SINIFLANDIRILAN SÜTLERDEKİ PROTEİN MİKTARININ BELİRLENMESİ VE SAĞLIĞIMIZA ETKİLERİ

Detaylı

EVİCAP 100 mg/2 ml I.M Enjektabl Solüsyon içeren Ampul

EVİCAP 100 mg/2 ml I.M Enjektabl Solüsyon içeren Ampul EVİCAP 100 mg/2 ml I.M Enjektabl Solüsyon içeren Ampul FORMÜLÜ Beher ampulde steril ve apirojen olarak; dl-alfa Tokoferil asetat (100 I.U) 100.0 mg Soya yağı k.m. 2.0 ml bulunur. FARMAKOLOJĠK ÖZELLĠKLERĠ

Detaylı

*Barsak yaraları üzerine çalışmalarda probiyotikler, yaraların iyileşmesi ve kapanması amaçlı test edilmiştir.

*Barsak yaraları üzerine çalışmalarda probiyotikler, yaraların iyileşmesi ve kapanması amaçlı test edilmiştir. * *Aşılama öncesinde ve beraberinde probiyotik kullanma veya aşının içine serokonversiyon oranını arttıracağına inanılan suşların eklenmesi ilgili çalışmalar son birkaç yılda hızla artmıştır. *Şimdiye

Detaylı

*Türden türe değişkenlik gösterir. *İnsanın sadece barsak mikroflorasında 100 türün üzerinde 100 trilyondan fazla bakteri mevcuttur.

*Türden türe değişkenlik gösterir. *İnsanın sadece barsak mikroflorasında 100 türün üzerinde 100 trilyondan fazla bakteri mevcuttur. *Türden türe değişkenlik gösterir. *İnsanın sadece barsak mikroflorasında 100 türün üzerinde 100 trilyondan fazla bakteri mevcuttur. *İnsan üzerinde ya da içinde simbiyotik yaşam sürdüren 450-500 tür mikroflora

Detaylı

Sindirim Sisteminin Önemli Hastalıkları

Sindirim Sisteminin Önemli Hastalıkları Sindirim Sisteminin Önemli Hastalıkları Sindirim Sistemi (GIS) Normal Koşullarda: Karbonhidratların %98 i, Yağların %95 i, Proteinlerin %92 si emilir. Vücutta bazı besinler sindirilemez veya emilemez.

Detaylı

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR?

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? Vücudun, büyümesi yenilenmesi çalışması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin yeterli miktarda alınmasıdır. Ş. İKİBUDAK BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ SAĞLIKLI BİR Y AŞAMIN

Detaylı

DENGELİ BESLENME NEDİR?

DENGELİ BESLENME NEDİR? DENGELİ BESLENME NEDİR? Vücudun büyümesi, yenilenmesi ve çalışması için gereken dört temel besin grubu olan; süt ve ürünleri, et ve benzeri, sebze ve meyveler, ekmek ve tahıllar dan hergün sizin için gerekli

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME. AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Sağlıklı Yaşam Merkezi Dyt. Melda KANGALGİL

SAĞLIKLI BESLENME. AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Sağlıklı Yaşam Merkezi Dyt. Melda KANGALGİL SAĞLIKLI BESLENME AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Sağlıklı Yaşam Merkezi Dyt. Melda KANGALGİL 1 İNSANLAR NEDEN YEMEK YER 2 3 Sağlığın temeli yeterli ve dengeli (sağlıklı) beslenmedir. İnsan vücudunu bir arabaya benzetebiliriz;

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK ÖZKAN ŞAHİN U.Ü.KARACABEY MYO GIDA TEKNOLOJİSİ PROGRAMI/SÜT OPSİYONU

MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK ÖZKAN ŞAHİN U.Ü.KARACABEY MYO GIDA TEKNOLOJİSİ PROGRAMI/SÜT OPSİYONU MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK ÖZKAN ŞAHİN U.Ü.KARACABEY MYO GIDA TEKNOLOJİSİ PROGRAMI/SÜT OPSİYONU MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK Dünya nüfusundaki hızlı artış ile teknolojik gelişmeler insanları tarımsal

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

PSİKOLOJİ DE. Besinsel. Destekleyiciler

PSİKOLOJİ DE. Besinsel. Destekleyiciler PSİKOLOJİ DE Besinsel Destekleyiciler 3 Hastalığın En Güzel İlacı, Hastalığın En Güzel İlacı, Hastalıktan Korunmanın Çarelerini Öğrenmektir. Çarelerini Öğrenmektir. Hipokrat Hipokrat 4 Bugünün bilgilerine

Detaylı

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz Diyetisyen Serap Orak Tufan İstanbul 2015 NEDEN OKULA GİDERİZ? PEKİ NEDEN YEMEK YERİZ? Hastalanmamak için Daha Güçlü olmak için Daha çabuk büyümek için Karnımızı

Detaylı

HEMODİYALİZ HASTALARININ HİPERTANSİYON YÖNETİMİNE İLİŞKİN EVDE YAPTIKLARI UYGULAMALAR

HEMODİYALİZ HASTALARININ HİPERTANSİYON YÖNETİMİNE İLİŞKİN EVDE YAPTIKLARI UYGULAMALAR HEMODİYALİZ HASTALARININ HİPERTANSİYON YÖNETİMİNE İLİŞKİN EVDE YAPTIKLARI UYGULAMALAR Feray Gökdoğan 1, Duygu Kes 2, Döndü Tuna 3, Gülay Turgay 4 1 British University of Nicosia, Hemşirelik Bölümü 2 Karabük

Detaylı

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR www.teknolojikarastirmalar.com ISSN: 1306-7648 Gıda Teknolojileri Elektronik Dergisi 2007(3) 15-21 TEKNOLOJĐK ARAŞTIRMALAR Makale Üniversite Öğrencilerinin Süt ve Süt Ürünleri Tüketim Alışkanlıklarının

Detaylı

GEBELİK SIRASINDA MATERNAL VE FETAL SAĞLIĞIN YÜKSELTİLMESİ

GEBELİK SIRASINDA MATERNAL VE FETAL SAĞLIĞIN YÜKSELTİLMESİ GEBELİK SIRASINDA MATERNAL VE FETAL SAĞLIĞIN YÜKSELTİLMESİ GEBELİK SIRASINDA MATERNAL VE FETAL SAĞLIĞIN YÜKSELTİLMESİ Doğuma Hazırlık Doğum Öncesi Eğitim Fetal Aktivitenin İzlenmesi Göğüs Bakımı Emzirmeye

Detaylı

Doğum Yeri 2,2 4,4 2,2 4,4 4,4 2,2 2,2 2,2 28,8 2,2 6,6 17,7 4,4 4,4 2,2

Doğum Yeri 2,2 4,4 2,2 4,4 4,4 2,2 2,2 2,2 28,8 2,2 6,6 17,7 4,4 4,4 2,2 Doğum Yeri Katılımcıların doğum yerlerine bakıldığında üçte birine yakınının (%28,8) İzmir doğumlu olduğu görülmüştür. İzmirlileri, Kars doğumlular (%17,7) ve Kütahya doğumlular (6,6) izlerken diğer katılımcıların

Detaylı

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir GAV yayınıdır. GAV Yayın No:

Detaylı

Ordu il merkezindeki tüketicilerin fermente süt ürünleri tüketim alışkanlıkları

Ordu il merkezindeki tüketicilerin fermente süt ürünleri tüketim alışkanlıkları Akademik Ziraat Dergisi 4(2):71-80 (2015) ISSN: 2147-6403 http://azd.odu.edu.tr Araştırma (Research) Ordu il merkezindeki tüketicilerin fermente süt ürünleri tüketim alışkanlıkları Zekai TARAKÇI 1, Muhammet

Detaylı

Bedia ŞİMŞEK 1 İnci AÇIKGÖZ 2

Bedia ŞİMŞEK 1 İnci AÇIKGÖZ 2 YYÜ TAR BİL DERG (YYU J AGR SCI) 011, 1(1):1-18 Geliş Tarihi (Received): 3.07.010 Kabul Tarihi (Accepted): 19.10.010 Araştırma Makalesi/Research Article (Original Paper) Süleyman Demirel Üniversitesi Öğrencilerinin

Detaylı

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi Sağlıklı bir anne için Sağlıklı beslenme Düzenli hekim kontrolü Gebelik öncesi hastalıkların sıkı takibi Sağlıklı bir yaşam tarzı Huzurlu bir gebelik süreci Sağlıklı beslenme = Dengeli beslenme Proteinler

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Verim Arzının Zaman İçinde Değişimi Verim Arzının dış görünümü olan iş verimi işin tekrarlanması

Detaylı

2. Çocukluk çağında demir eksikliği anemisi?

2. Çocukluk çağında demir eksikliği anemisi? DEMİR EKSİKLİĞİ 1. Demir eksikliği anemisi nedir? Demir eksikliği anemisi : kan hücrelerinin yapımı için gerekli olan demirin dışarıdan besinlerle yetersiz alınması yada vücuttan aşırı miktarda kaybedilmesi

Detaylı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı Dengeli Beslenme Yaşamımız boyunca sürekli büyürüz. Bebeklikten itibaren sağlıklı bir şekilde büyümek ve gelişmek için düzenli, dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir. Beslenmek yani yemek yemek günlük

Detaylı

SAĞLIKLI SÜTTEN, OSTEOPOROZA ULUSAL BOYUTTA YÜRÜTÜLEN KAMPANYALAR

SAĞLIKLI SÜTTEN, OSTEOPOROZA ULUSAL BOYUTTA YÜRÜTÜLEN KAMPANYALAR SAĞLIKLI SÜTTEN, OSTEOPOROZA ULUSAL BOYUTTA YÜRÜTÜLEN KAMPANYALAR Dr.Dyt. Saniye BĠLĠCĠ T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Beslenme ve Fiziksel Aktiviteler Daire BaĢkanlığı 14-15

Detaylı

KİMYASAL VE FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ SEBEBİYLE MİKROBİYEL GELİŞMEYE EN UYGUN, DOLAYISIYLA BOZULMAYA EN YATKIN, GIDALARDAN BİRİDİR.

KİMYASAL VE FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ SEBEBİYLE MİKROBİYEL GELİŞMEYE EN UYGUN, DOLAYISIYLA BOZULMAYA EN YATKIN, GIDALARDAN BİRİDİR. KIRMIZI ETLER KİMYASAL VE FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ SEBEBİYLE MİKROBİYEL GELİŞMEYE EN UYGUN, DOLAYISIYLA BOZULMAYA EN YATKIN, GIDALARDAN BİRİDİR. ETTEKİ ENZİMLER VE MİKROBİYEL AKTİVİTE BOZULMANIN BAŞLANGICIDIR.

Detaylı

SPORCULAR için......sizin için

SPORCULAR için......sizin için SPORCULAR için......sizin için 1 NEDEN EGZERSİZ YAPARIZ? Kilo kontrolü İyi bir görünüm Fitness / Egzersiz Performans 2 2 ENERJİ KAYNAKLARI 3 MAKROBESİNLER 4 Gün içinde beslenmenizi çeşitlendirmek önemlidir...

Detaylı

GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ?

GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ? GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ? Kalsiyum bir çok kişinin bildiği gibi kemik ve dişlerin yapı, oluşum ve sürdürülmesinde temel bir gereksinimdir. Kemik erimesini azaltmada yardımcı

Detaylı

Buzağı İshalleri ve Koruma Yöntemleri. Dengeli ve Ekonomik Besleme

Buzağı İshalleri ve Koruma Yöntemleri. Dengeli ve Ekonomik Besleme Buzağı İshalleri ve Koruma Yöntemleri Buzağılar Sürünün Geleceğidir. Buzağı yetiştiriciliğinde anahtar noktalar! Doğum Kolostrum (Ağız Sütü) Besleme Sistemi Sindirim Sağlık Doğum ile ilgili anahtar noktalar

Detaylı

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results:

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results: ÖZET Amaç: Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanma davranışlarını belirlemek amacı ile yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı-kesitsel türde planlanan araştırmanın evrenini;; bir kız ve

Detaylı

ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI

ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI 16 EKİM DÜNYA GIDA GÜNÜ Dünya da bir yanda obeziteyle mücadele yapılırken diğer tarafta açlıktan ölme noktasına gelen insanlara

Detaylı

Spor alanında beslenme ile ilgili bilgileri bu ünite kapsamında sizlere vereceğiz. Ünite içeriğinde yer alan teorik bilgi ve sizlerin

Spor alanında beslenme ile ilgili bilgileri bu ünite kapsamında sizlere vereceğiz. Ünite içeriğinde yer alan teorik bilgi ve sizlerin 1 Giriş Spor alanında beslenme ile ilgili bilgileri bu ünite kapsamında sizlere vereceğiz. Ünite içeriğinde yer alan teorik bilgi ve sizlerin tamamlayacağı yazılı, sözlü ve uygulamalı görevler beslenme,

Detaylı

BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ

BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ BESLENME VE SAĞLIK AÇISINDAN KEÇİ SÜTÜNÜN NİTELİKLERİ Keçi, kuru ve sıcak yerlerde ve özellikle tarımsal açıdan geri kalmış bölgelerde yaşayan insanlar için çok önemli bir besin ve gelir kaynağıdır. Gerek

Detaylı

AİLE SAĞLIĞI MERKEZLERİNDE İLK 1000 GÜNDE BESLENME DR.GÖNÜL KAYA

AİLE SAĞLIĞI MERKEZLERİNDE İLK 1000 GÜNDE BESLENME DR.GÖNÜL KAYA AİLE SAĞLIĞI MERKEZLERİNDE İLK 1000 GÜNDE BESLENME DR.GÖNÜL KAYA AİLE SAĞLIĞI BİRİMİNDE EKİP Aile Hekimi Aile Sağlığı Elemanı Sözleşmeli Hemşire-Ebe BÜTÜNCÜL YAKLAŞIM AİLE SAĞLIĞI BİRİMİNDE HİZMETLER Kayıtlı

Detaylı

Üniversite Öğrencilerinin İçme Sütü Tüketim Alışkanlıkları Üzerine Bir Araştırma

Üniversite Öğrencilerinin İçme Sütü Tüketim Alışkanlıkları Üzerine Bir Araştırma Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Bilimleri Dergisi (J. Agric. Sci.), 2003, 13(1): 15-21 Geliş Tarihi : 10.05.2002 Üniversite Öğrencilerinin İçme Sütü Tüketim Alışkanlıkları Üzerine Bir

Detaylı

03.04.2016 GEBELİKTE BESLENME

03.04.2016 GEBELİKTE BESLENME Hayatımızın her döneminde önemli olan beslenme, gebelikte de çok önemlidir. GEBELİKTE BESLENME Prof. Dr. Nursan ÇINAR Beslenme Ģekli MERAK KONUSU 1 / 76 2 / 76 Yetersiz ve dengesiz beslenme sorunlarından

Detaylı

OBEZİTE CERRAHİSİ SONRASI: KALSİYUM, B1 VE B2 VİTAMİNİ

OBEZİTE CERRAHİSİ SONRASI: KALSİYUM, B1 VE B2 VİTAMİNİ OBEZİTE CERRAHİSİ SONRASI: KALSİYUM, B1 VE B2 VİTAMİNİ Kalsiyum, insan vücudunda en bol miktarda bulunan mineral olup, yalnızca kemikleri ve dişleri güçlendirmekle kalmaz, kasların kasılmasını, sinirlerin

Detaylı

Örnekleme Süreci ve Örnekleme Yöntemleri

Örnekleme Süreci ve Örnekleme Yöntemleri Örnekleme Süreci ve Örnekleme Yöntemleri Prof. Dr. Cemal YÜKSELEN Ġstanbul Arel Üniversitesi 4. Pazarlama AraĢtırmaları Eğitim Semineri 26-29 Ekim 2010 Örnekleme Süreci Anakütleyi Tanımlamak Örnek Çerçevesini

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

KĠMYA ÖĞRETMEN ADAYLARININ ÖZEL ALAN YETERLĠK DÜZEYLERĠ. Sinem GÜNEġ, Nusret KAVAK, Havva YAMAK

KĠMYA ÖĞRETMEN ADAYLARININ ÖZEL ALAN YETERLĠK DÜZEYLERĠ. Sinem GÜNEġ, Nusret KAVAK, Havva YAMAK KĠMYA ÖĞRETMEN ADAYLARININ ÖZEL ALAN YETERLĠK DÜZEYLERĠ Sinem GÜNEġ, Nusret KAVAK, Havva YAMAK Problem durumu Milletleri kurtaranlar yalnız ve ancak öğretmenlerdir. Öğretmenden, eğiticiden mahrum bir millet

Detaylı

www.akuademi.net [XV. ULUSAL SU ÜRÜNLERİ SEMPOZYUMU, 01 04 Temmuz 2009, Rize]

www.akuademi.net [XV. ULUSAL SU ÜRÜNLERİ SEMPOZYUMU, 01 04 Temmuz 2009, Rize] ERZURUM İLİNDEKİ TÜKETİCİLERİN SU ÜRÜNLERİ TÜKETİM ALIŞKANLIĞININ BELİRLENMESİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA Pınar OĞUZHAN 1 * Simay ANGİŞ 1 Muhammed ATAMANALP 1 1 Atatürk Üniversitesi Su Ürünleri Anabilim Dalı.

Detaylı

BĠR DEVLET HASTANESĠNDE ÇALIġANLARIN HASTA VE ÇALIġAN GÜVENLĠĞĠ ALGILARININ ĠNCELENMESĠ. Dilek OLUT

BĠR DEVLET HASTANESĠNDE ÇALIġANLARIN HASTA VE ÇALIġAN GÜVENLĠĞĠ ALGILARININ ĠNCELENMESĠ. Dilek OLUT BĠR DEVLET HASTANESĠNDE ÇALIġANLARIN HASTA VE ÇALIġAN GÜVENLĠĞĠ ALGILARININ ĠNCELENMESĠ Dilek OLUT Tıp biliminin ilk ve temel prensiplerinden biri Önce Zarar Verme ilkesidir. Bu doğrultuda kurgulanan sağlık

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. XENICAL 120 mg kapsül Ağızdan (yutularak) alınır.

KULLANMA TALİMATI. XENICAL 120 mg kapsül Ağızdan (yutularak) alınır. KULLANMA TALİMATI XENICAL 120 mg kapsül Ağızdan (yutularak) alınır. Etkin madde: Bir kapsül 120 mg orlistat içerir. Yardımcı maddeler: Mikrokristalin selüloz, sodyum nişasta glikolat, povidon K30, sodyum

Detaylı

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr Ağacın kökü toprak İnsanın kökü EKMEK tir. 2 BİR AYDA 7-12 KG. VERMEK

Detaylı

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır.

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. ŞİŞMANLIK (OBEZİTE) Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. Yağ dokusunun oranı; Yetişkin erkeklerde % 12 15, Yetişkin kadınlarda %20 27 arasındadır. Bu oranların

Detaylı

Kanatlı. Selko-pH Uygulamasının Broylerlerde Canlı Ağırlık ve Yem Tüketimine Etkisi

Kanatlı. Selko-pH Uygulamasının Broylerlerde Canlı Ağırlık ve Yem Tüketimine Etkisi Selko-pH Uygulamasının Broylerlerde Canlı Ağırlık ve Yem Tüketimine Etkisi KONU etkisi İLGİ Tamponlanmış organik asit kombinasyonunun broyler performansına Selko-pH Uygulamasının Broylerlerde Canlı Ağırlık

Detaylı

YGS ANAHTAR SORULAR #3

YGS ANAHTAR SORULAR #3 YGS ANAHTAR SORULAR #3 1) Bir insanın kan plazmasında en fazla bulunan organik molekül aşağıdakilerden hangisidir? A) Mineraller B) Su C) Glikoz D) Protein E) Üre 3) Aşağıdakilerden hangisi sinir dokunun

Detaylı

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI Türkiye beslenme durumu yönünden hem gelişmekte olan, hem de gelişmiş ülkelerin sorunlarını birlikte içeren bir görünüme sahiptir. Ülkemizde halkın beslenme

Detaylı

1- Süt ve Sütten Yapılan Besinler

1- Süt ve Sütten Yapılan Besinler Besin Grupları Doğada çok çeşitli besinler bulunmakta ve her besinin besin öğesi bileşimi farklılık göstermektedir. Besin öğelerini tek bir besinle vücudumuza almamız imkansızdır. Besin öğelerinin dengeli

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik 2. Ders YB 205 Beslenme İkeleri 2015 Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr BESLENME Dünya Sağlık Örgütü (WHO-DSÖ)

Detaylı

ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1. YETERLİ ve DENGELİ BESLENME. PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ

ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1. YETERLİ ve DENGELİ BESLENME. PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1 YETERLİ ve DENGELİ BESLENME PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ OKUL ÇAĞINDA BESLENME Okul çağı dönemi, büyüme ve gelişmenin hızlı olduğu, besin

Detaylı

Sağlık Bakanlığından Muaf Hekimin Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Kurumu

Sağlık Bakanlığından Muaf Hekimin Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Ünvanı - Adı Soyadı. Bildiriyi Sunacak Kişi Kurumu Sağlık Bakanlığından Muaf Hekimin Ünvanı - Adı Soyadı Dr. ALĠ MURAT SEDEF Bildiriyi Sunacak Kişi Ünvanı - Adı Soyadı Dr. ALĠ MURAT SEDEF Bildiriyi Sunacak Kişi Kurumu BAġKENT ÜNĠVERSĠTESĠ MEDĠKAL ONKOLOJĠ

Detaylı

1 gr yağ: 9 kilokalori, 1 gr protein ve karbonhidrat: 4 kilokalori, 1 gr alkol 7 kilokalori verir.

1 gr yağ: 9 kilokalori, 1 gr protein ve karbonhidrat: 4 kilokalori, 1 gr alkol 7 kilokalori verir. Doğru beslenme için karbonhidrat, yağ ve proteinler belirli oranlarda belirli miktarlarda düzenli olarak alınmalıdır. Alınan kalori verilen kaloriden fazla olduğu zaman kilo alımı başlar. Her gün yenilen

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. MULTANZİM Draje Ağızdan alınır.

KULLANMA TALİMATI. MULTANZİM Draje Ağızdan alınır. MULTANZİM Draje Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI Etkin madde: 300 mg pankreatin (en az 8000 FIP ünitesi lipaz; en az 9000 FIP ünitesi amilaz; en az 500 FIP ünitesi proteaz) ve 50 mg safra disperti (%

Detaylı

Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı

Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı Bebek beslenmesinde 0-3 yaş arası kritik bir dönemdir. Bu dönemde annelerin her konuda olduğu gibi beslenme konusunda bebekleri için mümkün olan en 1 / 7 iyi

Detaylı

Çocukta Kusma ve İshal

Çocukta Kusma ve İshal Tanım Çocukta Kusma ve İshal Dr. Hasan Kaya Acil Tıp AD Akut gastroenterit 24 saat içinde 3 ten fazla ya da anne sütü ile beslenen bebeklerde her zamankinden daha sık ve daha sulu dışkılamadır. Yenidoğan

Detaylı

Süt ve Süt Ürünlerinde Hijyen ve Kontroller (27-31 Mayıs 2013, Brescia, İTALYA)

Süt ve Süt Ürünlerinde Hijyen ve Kontroller (27-31 Mayıs 2013, Brescia, İTALYA) Süt ve Süt Ürünlerinde Hijyen ve Kontroller (27-31 Mayıs 2013, Brescia, İTALYA) Dr. İLKNUR GÖNENÇ Gıda Mühendisi 30 EKİM 2013 ANKARA SUNU AKIŞI Eğitim; Amaç Yer Ġçerik Değerlendirme Eğitimle İlgili Bilgiler

Detaylı

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır.

Suda çözünebilen nişasta molekülleri pityalin (amilaz) enzimiyle küçük moleküllere parçalanır. CANLILARDA ENERJİ Besinlerin Enerjiye Dönüşümü Besin öğeleri: Karbonhidratlar, yağlar, proteinler, vitaminler, mineraller Besin maddelerindeki bu öğelerin vücut tarafından kullanılabilmesi için sindirilmesi

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI Ekmek, diğer tahıllar ve patates Meyve ve sebzeler Et, balık ve alternatifleri Yağ ve şeker oranı yüksek yiyecek ve içecekler Süt ve süt ürünleri Sağlıklı beslenme tabağı insanların

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI BİOAK 5 mg tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir tablet, 5 mg biotin (Vitamin H) içerir. Yardımcı madde(ler): Laktoz anhidr, mikrokristalin selüloz, krospovidon, povidon K-30 ve

Detaylı

EV YOĞURDUNUN 9 FAYDASI

EV YOĞURDUNUN 9 FAYDASI EV YOĞURDUNUN 9 FAYDASI Bağışıklığı güçlendirmesinden tatlı krizini önlemeye ev yoğurdu Yoğurdun kalsiyumun başlıca kaynaklarından olduğunu biliyoruz ama diğer faydalarından pek çoğumuzun haberi yok. Oysa

Detaylı

PRENET LE KİLONUZU Kontrol Altına Alın!

PRENET LE KİLONUZU Kontrol Altına Alın! PRENET LE KİLONUZU Kontrol Altına Alın! 1983 yılında Almanya da geliştirilen Prenet ürünleri, en son teknoloji ile üretilir. Konsept, içerisinde kişiye özel olarak uygulanan vücut analizini de barındıran,

Detaylı

Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. WANABI FORTE 120 mg kapsül Ağızdan (yutularak) alınır. Etkin madde: Bir kapsül 120 mg orlistat içerir. Yardımcı maddeler: Mikrokristalin selüloz, sodyum nişasta glikolat (Tip A), povidon K 30, sodyum lauril

Detaylı

BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ

BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ 359 BĠYOLOJĠ EĞĠTĠMĠ LĠSANSÜSTÜ ÖĞRENCĠLERĠNĠN LĠSANSÜSTÜ YETERLĠKLERĠNE ĠLĠġKĠN GÖRÜġLERĠ Osman ÇİMEN, Gazi Üniversitesi, Biyoloji Eğitimi Anabilim Dalı, Ankara, osman.cimen@gmail.com Gonca ÇİMEN, Milli

Detaylı

TEMEL, İLK 3 YILDA ATILIYOR!

TEMEL, İLK 3 YILDA ATILIYOR! Acıbadem Hastanesi Büyüme ve Ergenlik Bölüm Başkanı Prof. Dr. Atilla Büyükgebiz ile, çocuğun doğumundan itibaren vücudunda hangi hormonların ne gibi işlevleri olduğunu, ilk 3 yılın önemini ve ergenlik

Detaylı

Gebelikte Beslenme Vitaminler

Gebelikte Beslenme Vitaminler Gebelik döneminizde dengeli bir beslenme alışkanlığı edindiğinizde, sıvıyı bol miktarda aldığınızda, doktorunuzun verdiği demir içerikli preparatları düzenli olarak aldığınızda, normal sınırlar içinde

Detaylı

KAFEİN. HAZIRLAYANLAR Harun ÇOBAN Murat ALTINKAYA Soner SARUHAN

KAFEİN. HAZIRLAYANLAR Harun ÇOBAN Murat ALTINKAYA Soner SARUHAN KAFEİN HAZIRLAYANLAR Harun ÇOBAN Murat ALTINKAYA Soner SARUHAN KAFEİN NEDİR? Önemli fizyolojik etkileri olan alkoloid grubunun azotlu organik bir bileşiğidir. Kimyasal ismi trimethylxanthine dir ve formülü

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ TEHLİKELİ ATIK YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

EGE ÜNİVERSİTESİ TEHLİKELİ ATIK YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç EGE ÜNİVERSİTESİ TEHLİKELİ ATIK YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Madde 1- Bu Yönergenin amacı, Ege Üniversitesi Rektörlüğü sorumluluk alanı içinde bulunan eğitim, öğretim,

Detaylı

ailesinden ilk kez uzun saatler ayrıldığı ve çevresi ile iletişiminin arttığı bir dönemdir.

ailesinden ilk kez uzun saatler ayrıldığı ve çevresi ile iletişiminin arttığı bir dönemdir. Sağlıklı Bir Beslenme Çantası İçin... Sürekli büyüme ve gelişme süreci içinde olan çocuklar, beslenme yetersizliklerinden doğrudan olumsuz etkileniyor. İSTANBUL - İlkokul çağı, çocuğun ailesinden ilk kez

Detaylı

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Pediatri Bölümü nde Tedavi Gören Çocuklarla HAYAT BĠR ARMAĞANDIR PROJESĠ

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Pediatri Bölümü nde Tedavi Gören Çocuklarla HAYAT BĠR ARMAĞANDIR PROJESĠ Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Pediatri Bölümü nde Tedavi Gören Çocuklarla HAYAT BĠR ARMAĞANDIR PROJESĠ Amaç ve Ġçerik Projenin temel amacı hastanede tedavi gören çocuklar ve bu dersi seçen öğrenciler

Detaylı

İSHAL AKUT İSHALDE HEMŞİRELİK BAKIMI. Akut İshal. 14 günden kısa sürer. Dehidratasyona yol açar (ölüm nedenidir) Malnütrisyonu kolaylaştırır.

İSHAL AKUT İSHALDE HEMŞİRELİK BAKIMI. Akut İshal. 14 günden kısa sürer. Dehidratasyona yol açar (ölüm nedenidir) Malnütrisyonu kolaylaştırır. AKUT İSHALDE İSHAL Dışkının normalden daha fazla su içermesi SULU DIŞKILAMA 24 saatte 3 ya da daha fazla sayıda sulu dışkılama 20.04.2016 2 Akut İshal İshal gelişmekte olan ülkelerde önemli bir morbidite

Detaylı

HEMODĠYALĠZ HASTALARININ UMUTSUZLUK DÜZEYLERĠ

HEMODĠYALĠZ HASTALARININ UMUTSUZLUK DÜZEYLERĠ HEMODĠYALĠZ HASTALARININ UMUTSUZLUK DÜZEYLERĠ *Derya BaĢaran ** Özlem ġahin Altun *Diaverum Özel Merzifon Diyaliz Merkezi **Atatürk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Psikiyatri HemĢireliği AD GİRİŞ

Detaylı

TEMAKTĠK YAKLAġIMDA FĠZĠKSEL ÇEVRE. Yrd. Doç. Dr. ġermin METĠN Hasan Kalyoncu Üniversitesi

TEMAKTĠK YAKLAġIMDA FĠZĠKSEL ÇEVRE. Yrd. Doç. Dr. ġermin METĠN Hasan Kalyoncu Üniversitesi TEMAKTĠK YAKLAġIMDA FĠZĠKSEL ÇEVRE Yrd. Doç. Dr. ġermin METĠN Hasan Kalyoncu Üniversitesi ÇOCUK ÇEVRE ĠLIġKISI Ġnsanı saran her Ģey olarak tanımlanan çevre insanı etkilerken, insanda çevreyi etkilemektedir.

Detaylı