Uluslararası Uyku Bozuklukları Sınıflandırması

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Uluslararası Uyku Bozuklukları Sınıflandırması"

Transkript

1 Uluslararası Uyku Bozuklukları Sınıflandırması İkinci Baskı Tanısal Kodlama El Kitabı Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi

2 Uluslararası Uyku Bozuklukları Sınıflandırması. Ikinci baskı Tanısal Kodlama El Kitabı Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi - Westchester, IL

3 Telif Hakkı 2005 American Academy of Sleep Medicine, One Westbrook Corporate Center, Suite 920, Westchester, IL 60154, U.S.A. Kitapçık kopyaları ABD de bulunan Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi nden (American Academy of Sleep Medicine: AASM) temin edilebilir. Tüm hakları saklıdır. AASM tarafından yazılı olarak izin verilmedikçe, bu kitabın hiçbir bölümü çoğaltılamaz veya telif hakkı ile uyumsuz olacak bir şekilde kullanılamaz. Bu durum, bilgisayar programları dahil olmak üzere, her türde izinsiz kopyaları kapsar. Telif hakkı izinlerine ilişkin yazışmalar yetkili müdüre yöneltilmelidir: American Academy of Sleep Medicine, One Westbrook Corporate Center, Suite 920, Westchester, IL 60154, USA. Diğer dillere yapılan çevirilerin Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi, ABD tarafından yetkilendirilmesi gerekir. Önerilen Atıflar (Sayısal) American Academy of Sleep Medicine. International classification of sleep disorders, 2 nd ed.:diagnostic and coding manual. Westchester, Illinois: American Academy of Sleep Medicine, (Alfabetik) American Academy of Sleep Medicine. ICSD-2 International classification of sleep disorders, 2 nd ed.:diagnostic and coding manual. American Academy of Sleep Medicine, Kongre Kütüphanesi Kontrol Numarası: International classification of sleep disorders, 2nd ed.:diagnostic and coding manual. American Academy of Sleep Medicine. Bibliyografileri ve indeksi kapsar. 1. Uyku Bozuklukları Sınıflandırma. 2. Uyku Bozuklukları Tanı ISBN: Türkçe Baskı Copyright 2013 Türk Uyku Tıbbı Derneği Adres: Kızılelma Cad. No: 5/ Fındıkzade/İstanbul Tel: Faks: E-posta: Basım Yeri: ADA Ofset Matbaacılık Tic. Ltd. Şti. Adres: Litros Yolu 2. Matbaacılar Sit. E Blok No: (ZE2) 1. Kat Topkapı/İstanbul Tel: Basım Tarihi: Nisan 2013

4 İÇİNDEKİLER TEŞEKKÜR...vii Peter J. Hauri, PhD... vii GİRİŞ...xiii Peter J. Hauri, PhD EDİTÖRÜN NOTU...xvii Michael J. Sateia, MD İNSOMNİ...1 Uyum Insomnisi (Akut İnsomni)... 3 Psikofizyolojik İnsomni... 6 Paradoksal İnsomni... 9 İdiyopatik İnsomni Mental Bozukluğa Bağlı İnsomni...15 Yetersiz Uyku Hijyeni...18 Çocukluk Çağı Davranışsal İnsomnisi...21 İlaç veya Madde Kullanımına Bağlı İnsomni Tıbbi Durumlara Bağlı İnsomni Maddeye veya Bilinen Bir Fizyolojik Nedene Bağlı Olmayan Insomni, Sınıflandırılmamış (Organik Olmayan Insomni, NOS)...31 Fizyolojik (Organik) İnsomni, Sınıflandırılmamış...31 UYKU İLE İLİŞKİLİ SOLUNUM BOZUKLUKLARI...33 Santral Uyku Apne Sendromları Primer Santral Uyku Apnesi Cheyne Stokes Solunum Paternine Bağlı Santral Uyku Apnesi Yüksek-Rakım Periyodik Solunumuna Bağlı Santral Uyku Apnesi Cheyne Stokes Dışındaki Tıbbi Durumlara Bağlı Santral Uyku Apnesi İlaç veya Madde Kullanımına Bağlı Santral Uyku Apnesi Süt Çocukluğu Çağı Primer Uyku Apnesi (Önceki Adı: Yenidoğanın Primer Uyku Apnesi) Obstrüktif Uyku Apne Sendromları Obstrüktif Uyku Apnesi, Erişkin...51 Obstrüktif Uyku Apnesi, Çocuk Uyku ile İlişkili Hipoventilasyon/Hipoksemik Sendromlar Uyku ile İlişkili Obstrüktif Olmayan Alveolar Hipoventilasyon, İdiyopatik Konjenital Santral Alveolar Hipoventilasyon Sendromu Tıbbi Durumlara Bağlı Uyku ile İlişkili Hipoventilasyon/Hipoksemi Akciğer Parankimal veya Vasküler Patolojilerine Bağlı Uyku ile İlişkili Hipoventilasyon/Hipoksemi Alt Solunum Yolu Obstrüksiyonuna Bağlı Uyku ile İlişkili Hipoventilasyon/Hipoksemi...70 Nöromusküler ve Göğüs Duvarı Bozukluklarına Bağlı Uyku ile İlişkili Hipoventilasyon/Hipoksemi...74 Diğer Uyku ile İlişkili Solunum Bozuklukları Uyku Apnesi/Uyku ile İlişkili Solunum Bozukluğu, Sınıflandırılmamış İçindekiler iii

5 SANTRAL KÖKENLİ HİPERSOMNİLER SİRKADİYEN RİTİM UYKU BOZUKLUĞUNA, UYKU İLE İLİŞKİLİ SOLUNUM BOZUKLUĞUNA VEYA UYKUYU BOZAN DİĞER NOKTURNAL NEDENLERE BAĞLI OLMAYAN Katapleksili Narkolepsi...81 Katapleksisiz Narkolepsi Tıbbi Durumlara Bağlı Narkolepsi Narkolepsi, Sınıflandırılmamış Rekürren Hipersomni Kleine-Levin Sendromu Menstruasyon ile İlişkili Hipersomni Uzun Uyku Süresi İle Birlikte Olan İdiyopatik Hipersomni Uzun Uyku Süresi İle Birlikte Olmayan İdiyopatik Hipersomni Davranışsal Tetiklenen Yetersiz Uyku Sendromu Tıbbi Durumlara Bağlı Hipersomni İlaç veya Madde Kullanımına Bağlı Hipersomni Maddeye veya Bilinen Bir Fizyolojik Nedene Bağlı Olmayan Hipersomni (Organik Olmayan Hipersomni, NOS) Fizyolojik (Organik) Hipersomni, Sınıflandırılmamış (Organik Hipersomni, NOS) SİRKADİYEN RİTİM UYKU BOZUKLUKLARI Sirkadiyen Ritim Uyku Bozukluğu, Gecikmiş Uyku Fazı Tipi (Gecikmiş Uyku Fazı Bozukluğu) Sirkadiyen Ritim Uyku Bozukluğu, Erken Uyku Fazı Tipi (Erken Uyku Fazı Bozukluğu) Sirkadiyen Ritim Uyku Bozukluğu, Düzensiz Uyku-Uyanıklık Tipi (Düzensiz Uyku-Uyanıklık Ritmi) Sirkadiyen Ritim Uyku Bozukluğu, Serbest Gidişli Tip (Uyarlanmamış Tip) Sirkadiyen Ritim Uyku Bozukluğu, Jet Lag Tipi (Jet Lag Bozukluğu) Sirkadiyen Ritim Uyku Bozukluğu, Vardiyalı Çalışma Tipi (Vardiyalı Çalışma Bozukluğu) Tıbbi Durumlara Bağlı Sirkadiyen Ritim Uyku Bozukluğu Diğer Sirkadiyen Ritim Uyku Bozukluğu (Sirkadiyen Ritim Uyku Bozukluğu, NOS) İlaç veya Madde Kullanımına Bağlı Diğer Sirkadiyen Ritim Uyku Bozukluğu PARASOMNİLER Uyanma Bozukluğu (NREM Uykusundan) Konfüzyonel Uyanmalar Uyurgezerlik Gece terörü Genellikle REM Uykusu ile İlişkili Olan Parasomniler REM Uykusu Davranış Bozukluğu (Parasomni Overlap Bozukluğunu ve Status Dissosiyatusu İçerir) Rekürren İzole Uyku Paralizisi Kabus Bozukluğu Diğer Parasomniler Uyku ile İlişkili Dissosiyatif Bozukluklar Uykuda Enürezis Uyku ile İlişkili İnleme (Katatreni) Patlayan Baş Sendromu Uyku ile İlişkili Halüsinasyonlar Uyku ile İlişkili Yeme Bozukluğu Parasomni, Sınıflandırılmamış İlaç veya Madde Kullanımına Bağlı Parasomni Tıbbi Durumlara Bağlı Parasomni iv İçindekiler

6 UYKU İLE İLİŞKİLİ HAREKET BOZUKLUKLARI Huzursuz Bacaklar Sendromu Uykuda Periyodik Hareket Bozukluğu Uyku ile İlişkili Bacak Krampları Uyku ile İlişkili Diş Gıcırdatma Uyku ile İlişkili Ritmik Hareket Bozukluğu Uyku ile İlişkili Hareket Bozukluğu, Sınıflandırılmamış İlaç veya Madde Kullanımına Bağlı Uyku ile İlişkili Hareket Bozukluğu Tıbbi Durumlara Bağlı Uyku ile İlişkili Hareket Bozukluğu İZOLE SEMPTOMLAR, GÖRÜNÜRDE NORMAL VARYANTLAR VE ÇÖZÜMLENMEMİŞ SORUNLAR Uzun Uykucu Kısa Uykucu Horlama Uykuda Konuşma Uyku Sıçramaları (Hipnik Sıçramalar) Süt Çocukluğunun İyi Huylu Uyku Miyoklonusu Hipnagojik Ayak Tremoru ve Alternan Bacak Kası Aktivasyonu Uyku Başlangıcında Propriospinal Miyoklonus Aşırı Fragmenter Miyoklonus DİĞER UYKU BOZUKLUKLARI Diğer Fizyolojik (Organik) Uyku Bozuklukları Maddeye veya Bilinen Fizyolojik Nedenlere Bağlı Olmayan Diğer Uyku Bozuklukları Çevresel Uyku Bozuklukları EK A: BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILABİLEN DURUMLAR İLE İLİŞKİLİ UYKU BOZUKLUKLARI Fatal Familyal İnsomni Fibromiyalji Uyku ile İlişkili Epilepsi Uyku ile İlişkili Baş Ağrıları Uyku ile İlişkili Gastroözofajiyal Reflü Hastalığı Uyku ile İlişkili Koroner Arter İskemisi Uyku ile İlişkili Anormal Yutkunma, Boğulma Hissi ve Larengospazm EK B: UYKU BOZUKLUKLARININ AYIRICI TANISINDA SIKLIKLA KARŞILAŞILAN DİĞER PSİKİYATRİK VE DAVRANIŞSAL BOZUKLUKLAR Duygudurum Bozuklukları Anksiyete Bozuklukları Somatoform Bozukluklar Şizofreni ve Diğer Psikotik Bozukluklar Genellikle Bebeklik, Çocukluk veya Adolesan Dönemde İlk Kez Tanı Alan Bozukluklar Kişilik Bozuklukları DİZİN BİYOGRAFİLER İçindekiler v

7 ÇEVİRİYE KATKIDA BULUNANLAR Çeviri Editorleri Prof. Dr. Derya Karadeniz Uz. Dr. Hikmet Fırat Çeviriye katkıda bulunanlar Prof. Dr. Hikmet Yılmaz...00-xix Prof. Dr. Fuat Özgen Prof. Dr. Murat Aksu Doç. Dr. Ender Levent Doç. Dr. Sadık Ardıç Prof. Dr. Oya İtil Doç. Dr. Ceyda Kirişoğlu Yrd. Doç. Aylin Özsancak Prof. Dr. Serhan Sevim Prof. Dr. Barış Baklan Doç. Dr. İbrahim Öztura Doç. Dr. Nida Taşcılar Prof. Dr. Metin Akgün Yrd. Doç. Dr. Selda Korkmaz Yrd. Doç. Dr. Sevda İsmailoğulları Uz. Dr. Gülçin Benbir Prof. Dr. Derya Karadeniz Prof. Dr. Ahmet Uğur Demir Uz. Dr. Melike Yüceege Doç. Dr. Deniz Tuncel Prof. Dr. Murat Özgören Uz. Dr. Hikmet Fırat Yrd. Doç. Zeynep Elmas Doç. Dr. Kezban Aslan Prof. Dr. Ahmet Uğur Demir

8 Teşekkür Peter J. Hauri, PhD, ICSD-2 Çalışma Grubu Başkanı Uluslararası Uyku Bozuklukları Sınıflandırması, İkinci Baskısının (International Classification of Sleep Disorders 2; ICSD-2) düzeltilmesi Amerika Birleşik Devletleri ndeki uyku topluluklarında görev yapan 100 den fazla üyenin ve dünyanın başka birçok ülkesinden katılan bilim adamlarının katkıları ile gerçekleştirilmiştir. Amerikan Uyku Tıbbı Akademisinin (AASM) Yönetim Kurulu Üyelerine sonsuz teşekkür ediyorum. Onlar daha 2001 yılı başlarında bu revizyona olan gereksinimi fark ettiler, ICSD-2 nin revizyonu ile ilgili her türlü öneriyi değerlendirdiler, bizlerin çabalarını, hem finansal olarak hem de yaptığımız çalışmaları gözden geçirip katkıda bulunma yoluyla zamanlarını harcayarak, cömertçe desteklediler. Bu zaman süresince, aşağıdaki isimler AASM komisyonu yönetim kurulu üyeleriydi: Donna Arand, PhD; Daniel Buysse, MD; Alejandro Chediak, MD; Andrew L. Chesson Jr., MD; Lawrence Epstein, MD; Mary Susan Esther, MD; Conrad Iber, MD; W.Vaughn McCall, MD; Barbara A. Phillips, MD; Stuart Quan, MD; Richard Rosenberg, PhD; Michael J. Sateia, MD; Stephen Sheldon, DO; John W. Shepard, Jr., MD; Michael H. Silber, MB, ChB; J. Baldwin Smith III, MD; ve Edward Stepanski, PhD. ICSD Düzeltme Kurulu çalışmaların ana eksenini oluşturdu. Bu üyeler sadece düzenlemenin çatısını şekillendirmekle kalmayıp 2002 yılı başlarından 2004 yılına kadar geçen süreçte her ayrıntıda görev aldılar. Bu çalışma grubu, zamanlarını sınırlama olmaksızın kullanan, tartışmaları hararetle yapan, bir önceki bölüm bittiğinde, bir sonraki ile bağlayabilmek için, defalarca bir araya gelen, benim daha önce hayatım boyunca bir eşini görmediğim derecede, sıkı çalışan ve saygıyı hak eden bir gruptu. Bu düzenleme kurulu üyeleri ise şunlardı: Nancy Collop, MD; Jack Edinger, PhD; Mark Mahowald, MD; Emmanuel Mignot, MD, PhD; Gerald Rosen, MD; R. Bart Sangal, MD; Carlos Schenck, MD; Arthur Walters, MD; ve Phyllis Zee, MD, PhD. Kurul üyelerinden her biri özel bir uyku bozukluğu kategorisinin düzenleme çalışmasının yöneticiliği ile görevlendirildi. Her biri bu görevi yürütecek, diğer uyku uzmanlarından oluşan bir görev grubu oluşturdu. Bu çalışma grubunun üyeleri öncelikle kendi kategorilerinin mutlaka içermesi gereken uyku hastalıklarına karar verdiler. Sonra her bir hastalığın tanımını yazdılar. Bu çalışma grupları şu kişilerden oluşmaktaydı. İNSOMNİ Jack Edinger, PhD (Başkan) Duke University, Durham, NC CAN Richard Bootzin, PhD University of Arizona, Tucson, AZ Daniel Buysse, MD Western Psychiatric Institute and Clinic, Pittsburgh, PA Colin Espie, PhD University of Glasgow, Glasglow, UK, IL Leon Lack, PhD Flinders University, Adelaide, AUS Charles Morin, PhD Universite Laval, Ste Foy, CAN Dieter Riemann, MD, PhD University of Freiburg, Freiburg, GER Arthur Spielman, PhD City College of New York, New York, NY Edward Stepanski, PhD Rush University Medical Center, Chicago, IL William Wohlgemuth, PhD Duke University, Durham, NC Teşekkür vii

9 UYKU İLE İLİŞKİLİ SOLUNUM BOZUKLUĞUNA BAĞLI OLMAYAN HİPERSOMNİLER Emmanuel Mignot, MD, PhD (Başkan) Stanford University, Palo Alto, CA Claudio Basetti, MD Neurologische Poliklinik, Zurich, SUI Michel Billiard, MD Montpellier University, Montpellier, FRA Roger Broughton, MD, PhD University of Ottawa, Ottawa, CAN Ronald Chervin, MD, MS University of Michigan, Ann Arbor, MI Christian Guilleminault, MD Stanford University, Palo Alto, CA Yutaka Honda, MD, PhD Seiwa Hospital, Tokyo, JAP Takashi Kanbayashi, MD Akita University, Akita, JAP Suresh Kotagal, MD Mayo Clinic, Rochester, MN Gerrit Lammers, MD, PhD Leiden University, Leiden, NED UYKU İLE İLİŞKİLİ SOLUNUM BOZUKLUKLARI Nancy Collop, MD (Başkan) Johns Hopkins University, Baltimore, MD Safwan Badr, MD Wayne State University, Detroit, MI Douglas Bradley, MD University of Toronto, Toronto, CAN Ward Flemons, MD University of Calgary, Calgary, CAN Mark Mahowald, MD University of Minnesota, Minneapolis, MN Carole Marcus, MB, BCh University of Pennsylvania, Philadelphia, PA Carol Rosen, MD Case Western Reserve University, Cleveland, OH Mark Sanders, MD University of Pittsburgh, Pittsburgh, PA David White, MD Harvard University, Boston, MA Terry Young, PhD University of Wisconsin, Madison, WI Sona Nevsimalova, MD, PhD Charles University, Prague, CZE Seiji Nishino, MD, PhD Stanford University, Palo Alto, CA Thomas Scammel, MD Harvard University, Boston, MA Michael Silber, MB, ChB Mayo Clinic, Rochester, MN Michael Thorpy, MD Albert Einstein College of Medicine, Bronx, NY viii ICSD

10 ÇOCUKLUK ÇAĞINDA İLK KEZ KARŞILAŞILAN UYKU BOZUKLUKLARI Gerald Rosen, MD (Başkan) University of Minnesota, Minneapolis, MN Mary Carskadon, PhD Brown University, Providence, RI Richard Ferber, MD Harvard University, Boston, MA Andre Kahn, MD, PhD Free University of Brussels, Brussels, BEL Suresh Kotagal, MD Mayo Clinic, Rochester, MN Carole Marcus, MB, BCh University of Pennsylvania, Philadelphia, PA Jodi Mindell, PhD St. Joseph s University, Philadelphia, PA Daniel Picchietti, MD University of Illinios, Urbana, IL Carol Rosen, MD Case Western Reserve University, Cleveland, OH PARASOMNİ Mark Mahowald, MD (Eş Başkan) University of Minnesota, Minneapolis, MN Carlos Schenck, MD (Eş Başkan) University of Minnesota, Minneapolis, MN Claudio Basetti, MD Neurologische Poliklinik, Zurich, SUI Bradley Boeve, MD Mayo Clinic, Rochester, MN Jacques Montplaisir, MD, PhD University of Montreal, Montreal, CAN Tore Nielsen, PhD University of Montreal, Montreal, CAN James Pagel, MD University of Colorado, Pueblo, CO Michael Silber, MB, ChB Mayo Clinic, Rochester, MN John Winkelman, MD, PhD Harvard University, Boston, MA Avi Sadeh, DSc Tel Aviv University, Tel Aviv, ISR Merrill Wise, MD Baylor College of Medicine, Houston, TX Teşekkür ix

11 UYKU İLE İLİŞKİLİ HAREKET BOZUKLUKLARI Arthur Walters, MD (Başkan) New Jersey Neuroscience Institute at JFK Medical Center, Seton Hall University, Edison, NJ Richard Allen, PhD Johns Hopkins University, Baltimore, MD Roger Broughton, MD, PhD University of Ottawa, Ottawa, CAN Ronald Chervin, MD, MS University of Michigan, Ann Arbor, MI Cynthia Comella, MD Rush University, Chicago, IL Flavia Consens, MD University of Michigan, Ann Arbor, MI Sudhansu Chokroverty, MD New York Medical College, New York, NY Wayne Hening, MD, PhD Johns Hopkins University, Baltimore, MD Timothy Hoban, MD University of Michigan, Ann Arbor, MI Gilles Lavigne, DMD, MSc, PhD University of Montreal, Montreal, CAN Pasquale Montagna, MD University of Bologna, Bologna, ITA Liborio Parrino, MD, PhD University of Parma, Parma, ITA Daniel Picchietti, MD University of Illinios, Urbana, IL Mario-Giovanni Terzano, MD University of Parma, Parma, ITA Claudia Trenkwalder, MD University of Göttingen, Göttingen, GER Marco Zucconi, MD Università Vita-Salute San Raffaele, Milan, ITA SİRKADİYEN RİTİM UYKU BOZUKLUKLARI Phyllis Zee, MD, PhD (Başkan) Northwestern University, Chicago, IL Sonia Ancoli-Israel, PhD University of California at San Diego, San Diego, CA Mary Carskadon, PhD Brown University, Providence, RI Charles Czeisler, MD, PhD Harvard University, Boston, MA Robert Sack, MD Oregon Health Sciences University, Portland, OR BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILABİLEN DURUMLAR İLE İLİŞKİLİ UYKU BOZUKLUKLARI Peter Hauri, PhD (Başkan) Mayo Clinic, Rochester, MN PSİKİYATRİK Michael Sateia, MD (Başkan) Dartmouth University, Lebanon, NH Daniel Buysse, MD Western Psychiatric Institute and Clinic, Pittsburgh, PA Karl Doghramji, MD Thomas Jefferson University, Philadelphia, PA Milton Erman, MD Pacific Sleep Medicine Services, San Diego, CA Carlos Schenck, MD University of Minnesota, Minneapolis, MN NÖROLOJİK Arthur Walters, MD (Başkan) New Jersey Neuroscience Institute at JFK Medical Center, Seton Hall University, Edison, NJ x ICSD

12 UYKU İLE İLİŞKİLİ HAREKET BOZUKLUKLARI GRUBUNUN TÜM ÜYELERİ VE: Pradeep Sahota, MD University of Missouri, Columbia, MO David Dodick, MD Mayo Clinic, Scottsdale, AZ Douglas Kirsch, MD University of Michigan, Ann Arbor, MI ICSD-2 VE ICD-10 ARASINDAKİ İLİŞKİ R. Bart Sangal, MD Wayne State University, Detroit, MI Marc Raphaelson, MD Greater Washington Sleep Disorders Centers, Rockville, MD Didier Cugy, MD Bordeaux, FRA ÖZGÜN BÖLÜMLERE KATKIDA BULUNAN DİĞER UZMANLAR: Harvey Moldofsky, MD University of Toronto, Toronto, CAN William Orr, PhD Lynn Health Science Institute, Oklahoma City, OK Virend Somers, MD, PhD Mayo Clinic, Rochester, MN Mario-Giovanni Terzano, MD University of Parma, Parma, ITA Teşekkür xi

13 Heyetimizin çalışmaları, (Dr. Michael Thorpy, Başkan) öncü sınıflandırma çalışması ICSD-1 e dayandırıldı. Dr. Thorpy, çeşitli tartışmalı konularda çok değerli katkılarda bulundu. Ayrıca, Amerikan Psikiyatri Derneğinden Dr. Michael B. First in; Amerikan Nöroloji Akademisinden Dr. Laura Powers ın; Sağlık İstatistikleri Ulusal Merkezinden Amy Blum ın, bizlerin ICD-10 ve Mental Bozuklukların Tanısal ve istatistiksel El Kitabı, Dördüncü Basım (DSM-IV) kodlamalarını anlamamızda ve yorumlamamızda çok değerli katkıları oldu. R. Bart Sangal ve Marc Raphaelson kodlama çalışmalarında çok değerli katkılarda bulundular ve bizlere rehberlik ettiler. Öncelikle, ICSD-2 taslağı AASM nin yönetim kurulu üyeleri tarafından yazıldı ve gözden geçirildi; taslak yeni baştan değerlendirilmek üzere diğer uyku uzmanlarına da gönderildi. Bu gözden geçirme grubunda Cynthia Dorsey, PhD; Charmane Eastman, PhD; Max Hirshkowitz, PhD; Timothy Hoban, MD; Andrew Jamieson, MD; Neil Kavey, MD; Samuel Kuna, MD; Clete Kushida, MD, PhD; Merrill Mitler, PhD; Tim Morgenthaler, MD; Eric Nofzinger, MD; William Ondo, MD; Stuart Quan, MD; Tim Roehrs, PhD; Ann Rogers, PhD, RN; David Rye, MD, PhD; Wolfang Schmidt-Nowara, MD ve Bradley Vaughn, MD yer aldılar. Bu büyük proje, çalışmanın en başından sonuna kadar projenin her aşamasında sayısız saatlerini adayan, AASM nin çok değerli üyelerinin büyük fedakarlıkları ve katkıları ile gerçekleşti. Shelia Story, revizyon kurulunun toplantılarını planladı, kurul üyelerinin birbirleri ile iletişimlerini sağlayarak çalışmaların hızla bitirilmesine katkı sağladı. Thomas Heffron, Kathleen McCann ve Richard Rosenberg tarafından yazının içeriği gramer ve anlam açılarından dikkatlice incelendi. Cate Murray, yazının dilbilgisi açısından uygunluğunu değerlendirdi. Projenin internet teknolojileri ile ilgili konularında destek alınan Jennifer Markkanen ICDS-2 nin oluşturulmasında baştan sona yer aldı. Jeremy Isac, kitabın online satışını sağlayan bilgi ve güncellemeleri içeren Web sitesini oluşturdu. Jenn Smolucha, kapak da dahil olmak üzere tüm kitabın tasarımını ustaca gerçekleştirdi. Jennifer Markkanen, kitabı baskıya hazırladı ve tekrar basımlarının yasal haklarını düzenledi. Jerry Barret tüm bu süreci yönetti, tecrübelerini aktardı ve büyük bir gayretle destek oldu. Dr. Sateia, projenin bitiminden sonra da bütün bölüm ve şekilleri inceleyip görüşlerini bildirerek son şeklin oluşmasında değerli katkılarda bulundu. Saatlerce bu amaç için çalışarak ICSD-2 nin oluşmasına destek verdiği için tüm diğerleri gibi ona da teşekkür ediyor minnettarlık duygularımızı sunuyoruz. AASM Kadrosu Jerome A. Barrett Yetkili Yönetici Richard Rosenberg, PhD Kıdemli Bilim ve Araştırma Yetkilisi Thomas M. Heffron İletişim Yardımcısı Sheila Story Toplantı Planlayıcı Jennifer Markkanen Yetkili Yönetici Yardımcısı Kathleen McCann İletişim Müdürü Jenn Smolucha Grafik/Yazı Tasarımcısı Jeremy Isaacs İnternet Teknolojileri Proje Müdürü Yukarıda bahsedilen kişilerin hepsine en içten teşekkürler! Sizlerin çabaları olmasaydı bu düzenleme gerçekleşmeyecekti. Peter Hauri, PhD ICSD-2 Çalışma Grubu Başkanı xii ICSD

14 ICSD-2 nin amaçları: GİRİŞ Hali hazırda bilinen tüm uyku ve uyanıklık bozukluklarının tanımlamak ve bu tanımların dayandığı bilimsel ve klinik kanıtları açıklamak; Tüm uyku ve uyanıklık bozukluklarını rasyonel ve bilimsel zeminde sunmak; ve Uyku ve uyanıklık bozukluklarını, mümkün olabildiği kadar, ICD-9 ve ICD-10 ile uyumlu kılmak. ICSD-2 nin ana hatları Özgün uyku bozuklukları ile ilgili bilgilerimiz değişkenlik göstermektedir. Çok sayıda araştırma ve literatür bilgisinin mevcut olduğu, narkolepsi ve uyku apnesi gibi bazı uyku bozuklukları için, bu hastalıkların temel fizyopatolojik mekanizmalarını anlamaya çok yakınız. Diğer uyku bozuklukları için de hemen hemen yeterli bilimsel kanıt ve çalışmalar mevcuttur. Bu dağınık ve düzensiz bilgi birikimi nedeniyle, tüm uyku bozukluklarını içeren derli toplu ve tutarlı bir çerçeve oluşturma gayretinin önemli güçlükleri vardır. Özgün uyku bozuklukları konusundaki bu farklı bilgiler nedeni ile dağınık durumdaki tüm uyku hastalıklarının bir çatı altında birleştirilmesinin araştırılması gerekir. Doğrusu, ICSD-2 nin uyku hastalıklarını sekiz kategori şeklinde sınıflandırması, şu anda, en pragmatik ve ampirik bir yol olarak görünmektedir. Bu nedenle sınıflandırmadaki bazı gruplamalar için en sık bildirilen yakınmalar (insomni veya hipersomni) esas alınırken, bazılarında da etiyolojide sorumlu tutulan temel nedenler (sirkadiyen ritim uyku bozukluklarının oluşumunda biyolojik saat bozukluklarının sorumlu tutulması gibi) esas alınmıştır. Uykuda solunum bozuklukları gibi bazı gruplar ise, tutulan organ veya sistemlere göre kategorize edilmiştir. Henüz o noktada olmamakla birlikte, bilgi ve deneyimlerimizin artmasıyla daha detaylı ve kapsayıcı bir uyku bozuklukları sınıflandırması yapılabileceğini umuyoruz. Yukarıda vurgulanan düşünceler temelinde ICSD-2, uyku bozukluklarını sekiz kategoride sınıflandırmaktadır: I. İnsomniler II. Uyku ile İlişkili Solunum Bozuklukları III. Sirkadiyen Ritim Uyku Bozukluğuna, Uyku ile İlişkili Solunum Bozukluğuna veya Uykuyu Bozan Diğer Nokturnal Nedenlere Bağlı Olmayan Santral Kökenli Hipersomniler IV. Sirkadiyen Ritim Uyku Bozuklukları V. Parasomniler VI. Uyku ile İlişkili Hareket Bozuklukları VII. İzole Semptomlar, Görünürde Normal Varyantlar ve Çözümlenmemiş Konular VIII. Diğer Uyku Bozuklukları Uyku literatüründe, henüz yeterince dokümante edilememiş pek çok uyku patoloji olgusu vardır. ICSD- 2 sınıflandırması, minimum iki olgu serisinin olması (her bir seride minimum iki olgu bulunan bir seri), klinik tablonun yeterince tanımlanmış olması ve bu yazıların uluslararası saygınlığı olan itibarlı bir dergide de yayımlanmış olması kaydı ile yeni önerilen uyku bozukluklarını da içermektedir. Eğer bir uyku bozukluğunu ICSD-2 nin spesifik listelerinde göremiyorsanız, bu duruma en uygun olarak diğer tanısını kullanınız. Benzer bir şekilde, eğer bir uyku bozukluğu açık ve net bir şekilde bu sekiz kategoriden birine dahil edilebiliyor (ör. parasomniler); fakat bu kategoride yer alan hiçbir spesifik klinik tablonun tanı kriterlerini sağlamıyor olabilir. Bu durumda tanı için yine en uygun olarak diğer tanısını kullanınız. Ancak, uyku bozukluğu ile ilgili yeteri kadar bilgi veya klinik bulgu olmadığı için sınıflandırma yapamadığınız durumlarda en uygun olarak belirsiz veya NOS (not otherwise specified=başka şekilde sınıflandırılmamış) tanısını kullanınız. İzole semptomlar, görünüşte normal varyantlar ve çözümlenmemiş konular kategorisi bir uyku patolojisini yeterince göstermemekle birlikte bir uyku hekiminin dikkatini çeken konuları listelemektedir. Giriş xiii

15 Bu kategori, gündüz aşırı uykululuğun olmadığı aşırı uzun süreli uyuma gibi normal ile patolojik durum arasında kalan bazı sınır (borderline) klinik tabloları da içermektedir. ICSD-2 hem erişkin hem de çocukların uyku bozukluklarını sınıflandırır. Özgün uyku bozukluklarının çoğunda, pediatrik olguların klinik özellikleri ya demografik bilgilerin verildiği bölümlerde ya da başlangıç, klinik seyir ve komplikasyonlar ile ilgili bölümlerde ek olarak verilmiştir. Ancak üç uyku bozukluğu çocuklarda görülmesi ve özgün klinik özelliklerini ve tanı kriterleri çocuklara özgüdür: çocukluk çağının davranışsal insomnisi; pediatrik obstrüktif uyku apne sendromu ve yenidoğanın birincil uyku apnesi. Uyku bozukluklarının çoğu çok etkenlidir. Örneğin, bir insomni tablosu; gecikmiş uyku fazı sendromu, yetersiz uyku hijyeni ya da depresyona bağlı olarak ortaya çıkmış olabilir. ICSD-2 de çok etkenli kodu yoktur ancak saptanmış elementler ayrıca kodlanabilir. Böyle bir durumda, yukarıdaki örnekte olduğu gibi üç tanı birden söz konusu olabilir. ÖZGÜN UYKU BOZUKLUKLARININ ANA HATLARI ICSD-1 de de olduğu gibi, sınıflandırmada her bir uyku bozukluğunun detaylı, kapsayıcı, tutarlı ve standardize edilmiş tanımlamaları yapılmıştır. Her konu aşağıda tanımlanan alt başlıklar halinde işlenmiştir: Diğer İsimler İlgili uyku bozukluğu için hâlihazırda kullanılan isimlendirmeler, eski tanımlamalar, eskiden kullanılmış terim veya deyimler değerlendirilerek; karmaşaya neden olma potansiyeli olan isimlendirme ve tanımlamalardan kaçınıldı. Birden çok kabul edilebilir tanım veya isimlendirme söz konusu olduğunda, endikasyonu uygun olan biri tercih edildi. Temel Özellikler Burada hastalığın esas karakteristikleri ve belirgin klinik semptomları tanımlandı. Eşlik Eden Bulgular Burada, hastalığın klinik tablosunda sıklıkla olan, ama her zaman olmayan, tanı için temel kriterlerden daha az önemde olan fazladan bulgular tanımlandı. Demografik Özellikler Hastalıkla ilgili prevalans oranlarını, cinsiyet ve görülme yaşı gibi diğer demografik bilgiler tanımlandı. Hazırlayıcı ve Tetikleyici Faktörler Söz konusu hastalığa, bilindiği kadar, yatkınlık sağlayan faktörleri tanımlandı. Aynı zamanda hastalığı ortaya çıkaran veya klinik belirtilerini kötüleştiren faktörler tanımlandı. Familyal Özellikler Bu bölümde, hastalığın genel topluluktan daha çok ailenin kan bağı olan diğer bireylerinde gözlenen klinik karakteristikleri tanımlandı. Ancak bir hastalığın familyal özelliklerinin olması onun genetik kökeni olabileceği anlamını taşımaz. Başlangıç, Klinik Seyir ve Komplikasyonlar Hastalığın ilk ortaya çıktığı yaş veya tipik başlangıç yaşı gibi bilgileri içerir. Aynı zamanda klinik seyir, hastalık tedavi edilmezse prognoz ve söz konusu olabilecek komplikasyonları tanımlar. Patoloji ve Patofizyoloji Bu bölümde hastalığın patolojik veya fizyopatolojik özellikleri tanımlandı. Altta yatan bir bozukluk varsa, o bozukluğun bazı karakteristikleri sunulabilir. Polisomnografik ve Diğer Objektif Bulgular Bu bölümde de hastalığı niteleyen ya da tanıya yardımcı olacak objektif ölçümler kadar polisomnografi ve Çoklu Uyku Latans Testi ile belgelenen hastalığın objektif ve karakteristik bulguları tanımlandı. xiv ICSD

16 Tanı Kriterleri Burada hastanın, söz konusu hastalığın tanı alması için gereken minimum tanı kriterleri tanımlandı. Burada, hastalığın klinik bulguları arasında her zaman olmayabilen ancak tanı için yardımcı olabilecek, tanıyı kolaylaştıracak semptom ve bulgular da tanımlandı. ICSD-2 sadece tanı kriterlerini tanımlamakta; halbuki ICSD-1 tanı kriterleri ve minimal kriterler diye iki kriter takımını içermektedir. Klinik ve Patolojik Alt Tipler Bu başlık altında hastalığın alt gruplarının klinik bulguları ve yine bunların fizyopatolojik özellikleri tanımlandı. Bu alt başlık her uyku bozukluğu için kabul edilmeyebilir. Aydınlatılmamış Konular ve Gelecekte Yapılması Gerekenler Bu hastalıkla ilgili bilimsel veya klinik literatürde belirgin tartışma varsa ya da bu alandaki araştırma hızla ilerliyor hastalık sınıflama şemasına tam olarak uymuyorsa açıkça burada tartışıldı. Araştırılmaya ihtiyacı olan bazı önermeleri kaydedilebildi. Bu alt başlık bölümü isteğe bağlı olarak yazılabilir. Ayırıcı Tanı Bu bölüm benzer klinik bulguları ve semptomları olan hastalıkları içerir ve ilgili hastalığı benzer bulguları olan diğer hastalıklardan nasıl ayırt edilebileceği ile ilgili durum ve koşullar tanımlanır. KAYNAKÇA Söz konusu hastalığın temel özellikleri ve en belirgin klinik bulguları ile ilgili bazı bilimsel çalışmalar ve önerilen okuma parçalarını içerir. ICSD-2 ve ICSD-1 Arasındaki Belirgin Farklılıklar ICSD-2 ile ICSD-1 arasında, özgün uyku bozuklukları açısından çok sayıda değişikliğin yanı sıra, aşağıda tanımlanmış olan yapısal değişiklikler de söz konusudur: ICSD-2 eksen tanısı içeren bir sistem değildir. ICSD-2 sadece uyku bozukluğunun tanısı ile ilgilenmektedir (ICSD-1 için A ekseni) ICSD-1 in aksine, ICSD-2 uyku bozukluğunun tanısını koymaya yönelik bir işlem listesi içermez. Bu yöntemleri kullanan, dünyanın çeşitli ülkelerinde uyku bozuklukları ile ilgilenen uyku tıbbı uzmanlarının hastalıklar için geliştirdikleri algoritmalar ve kodlamalar ICSD-2 de yer almamaktadır. İntrinsik dissomniler ve ekstrinsik dissomniler terimleri, ICSD-2 nin söz konusu sekiz kategorisi içerisinde yer almamaktadır. Mental, nörolojik ve diğer tıbbi durumlara bağlı sekonder uyku bozuklukları ICSD-2 de yer almamaktadır. ICD kurallarına göre, uyku bozukluğunun etiyolojisinde mental, nörolojik veya diğer bir tıbbi neden söz konusu olduğunda bu uyku bozukluğu bir primer uyku bozukluğu olarak değil; alta yatan bozukluğun bir semptomu olarak değerlendirilir. Her bir hastalığın taslağını çizen metin düzenlenmiştir. Özellikle, ICSD-1 tam tanı kriterlerine ek olarak minimal kriterleri de listelemiştir. ICSD-2 de tanı kriterlerini içeren sadece bir tablo vardır. Eğer bir hasta ilgili uyku bozukluğu tanı kriterlerinin tümünü karşılamıyorsa, o kişide uyku hastalığı tanısı konulamaz. Ayrıca, ICSD-2 şiddet kriterlerini listelemez, bu kriterler dünyanın farklı yerlerinde aynı şekilde uygulanamayacağını düşündürür. Giriş xv

Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı

Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı Uykuda Solunum Bozuklukları Dizisi: 10 Uyku Bozuklukları Sınıflaması ve Ayırıcı Tanısı Oğuz KÖKTÜRK* * Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı, ANKARA Dizinin daha önceki bölümlerinde

Detaylı

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ İnsomni Dr. Selda KORKMAZ Uykuya başlama zorluğu Uykuyu sürdürme zorluğu Çok erken uyanma Kronik şekilde dinlendirici olmayan uyku yakınması Kötü kalitede uyku yakınması Genel populasyonda en sık görülen

Detaylı

Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım. Dr. Hakan KAYNAK

Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım. Dr. Hakan KAYNAK Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım Dr. Hakan KAYNAK Uykusuzluk Birçok kişi için = Uyku ilacı Uyku hekimi için =??? Kabus 1979 Sınıflaması Diagnostic Classification of Sleep and Arousal Disorders

Detaylı

Dünya Üniversiteleri ve Türkiye [2]

Dünya Üniversiteleri ve Türkiye [2] Dünya Üniversiteleri ve Türkiye [2] Bugün de Shanghai Jiao Tong tarafından yapılan araştırmaya değinmeye devam ediyorum. Bu araştırmanın yapılmasındaki en temel sebep Çin üniversiteleri ile diğer ülkelerin

Detaylı

ULUSLARARASI UYKU BOZUKLUKLARI SINIFLAMASI

ULUSLARARASI UYKU BOZUKLUKLARI SINIFLAMASI ULUSLARARASI UYKU BOZUKLUKLARI SINIFLAMASI Diagnostic and Coding Manual, American Academy of Sleep Medicine (AASM) The International Classification of Sleep Disorders (ICSD) ICSD II, 2005 / ICSD III 2014

Detaylı

Tüm Uyku Teknologları Derneği. Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu.? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:.

Tüm Uyku Teknologları Derneği. Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu.? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:. Tüm Uyku Teknologları Derneği Uyku laboratuarı Akretidasyon Formu Tarih: A) ÇALIŞANLAR 1. Uyku laboratuarının Adı:? Adres:? Telefon:.? Faks:..? E-posta:.? Web Sayfası:. 2. Uyku laboratuarı Yönetimi:? Uyku

Detaylı

Yeni Uyku Bozuklukları Sınıflaması (ICSD-3) Uykuda Solunum Bozukluklarında Neler Değişti?

Yeni Uyku Bozuklukları Sınıflaması (ICSD-3) Uykuda Solunum Bozukluklarında Neler Değişti? Derleme Review 139 Yeni Uyku Bozuklukları Sınıflaması (ICSD-3) Uykuda Solunum Bozukluklarında Neler Değişti? New Classification of Sleep Disorders (ICSD-3) What Has Changed in Sleep Breathing Disorders?

Detaylı

Türk Uyku Tıbbı Derneği. Akreditasyon Başvuru Formu

Türk Uyku Tıbbı Derneği. Akreditasyon Başvuru Formu Türk Uyku Tıbbı Derneği Avrupa Uyku Araştırmaları Birliği Tarafından Avrupa Uyku Tıbbı Merkezleri için Belirlenmiş Akreditasyon Başvuru Formu Tarih: A. ÇALIŞANLAR: 1. Uyku Tıbbı Merkezinin Adı: a. Adres:

Detaylı

REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER. Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012

REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER. Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012 REM UYKU ĠLĠġKĠLĠ PARASOMNĠLER Dr Selda KORKMAZ 25-26 Ģubat 2012 REM uyku iliģkili parasomniler; REM uyku davranıģ bozukluğu Tekrarlayan izole uyku paralizisi Kabus bozukluğu REM UYKU DAVRANIġ BOZUKLUĞU

Detaylı

Çocuklarda Uyku ve İlgili Sorunlar

Çocuklarda Uyku ve İlgili Sorunlar Çocuklarda Uyku ve İlgili Sorunlar Doç. Dr. Osman Sabuncuoğlu Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocukluk ve Uyku elele gider Anne baba ve hekimler

Detaylı

Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU

Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU Uykuyla İlişkili Hareket Bozuklukları Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU ICSD-2 (International Classification of Sleep Disorders-version 2) 2005 Huzursuz bacaklar sendromu Uykuda periyodik hareket bozukluğu Uykuyla

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

UYKU TIBBI KONGRESİ. Değerli Meslektaşlarımız, Prof. Dr. Derya Karadeniz

UYKU TIBBI KONGRESİ. Değerli Meslektaşlarımız, Prof. Dr. Derya Karadeniz 12. ULUSAL UYKU TIBBI KONGRESİ Değerli Meslektaşlarımız, Uyku T ıbbı Uzmanlığı kavram ın ın art ık yads ınamaz oldu ğu günümüzde tüm dünyada oldu ğu gibi ülkemizde de bu alanda çalışan hekim say ısı giderek

Detaylı

15.ULUSAL UYKU TIBBI KONGRESİ 3. ULUSAL UYKU TIBBI TEKNİSYENLİĞİ KONGRESİ

15.ULUSAL UYKU TIBBI KONGRESİ 3. ULUSAL UYKU TIBBI TEKNİSYENLİĞİ KONGRESİ 15.ULUSAL UYKU TIBBI KONGRESİ Değerli Meslektaşlarım; Uyku Tıbbının Gönüldaşları, Değerli Teknisyenlerimiz Bu yıl da 01-05 Kasım 2014 tarihlerinde birlikte olmayı planlamaktayız. Bu yıl 15. si düzenlenecek

Detaylı

Epilepsi ayırıcı tanısında parasomniler. Dr. Hikmet YILMAZ CBÜ Tıp Fakültesi Nöroloji AD, Manisa

Epilepsi ayırıcı tanısında parasomniler. Dr. Hikmet YILMAZ CBÜ Tıp Fakültesi Nöroloji AD, Manisa Epilepsi ayırıcı tanısında parasomniler Dr. Hikmet YILMAZ CBÜ Tıp Fakültesi Nöroloji AD, Manisa Nokturnal paroksismal olaylar Jeneralize & parsiyel epileptik nöbetler Parasomniler Normal uyku varyantları

Detaylı

Koç Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu 2015-2016 Güz Dönemi

Koç Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu 2015-2016 Güz Dönemi Koç Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu 2015-2016 Güz Dönemi Dersin Adı ve Kodu: Psik 302 Psikopatoloji Dersin ön koşulları: Yok Ders yeri(sınıf): 312 nolu sınıf Ders Günü ve Saati: Salı: 08:30-11:20 Kredisi:

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

UYKU HASTASINA KLİNİK YAKLAŞIM. Dr.Burcu Oktay Mardin Devlet Hastanesi Göğüs Hastalıkları Kliniği

UYKU HASTASINA KLİNİK YAKLAŞIM. Dr.Burcu Oktay Mardin Devlet Hastanesi Göğüs Hastalıkları Kliniği UYKU HASTASINA KLİNİK YAKLAŞIM Dr.Burcu Oktay Mardin Devlet Hastanesi Göğüs Hastalıkları Kliniği Uyku ile ilişkili yakınmalar genel popülasyonda oldukça yaygındır. 7 kişiden 1 i kronik uyku problemi Uykusuzluk

Detaylı

TUTD Dernek yönetimi seçimi, perspektif

TUTD Dernek yönetimi seçimi, perspektif TUTD o Dernek yönetimi seçimi, perspektif o Ulusal Kongre, o Bölge toplantıları o Temel uyku Kursu, o İleri uyku Kursu, o Ulusal epidemiyolojik araştırma, o Uyku merkezleri akreditasyonu, o Temel Uyku

Detaylı

Parkinson hastalığında Uyku yapısı Eşlik eden uyku bozuklukları Gündüz uykululuk Bektaş Korkmaz, Gülçin Benbir, Derya Karadeniz

Parkinson hastalığında Uyku yapısı Eşlik eden uyku bozuklukları Gündüz uykululuk Bektaş Korkmaz, Gülçin Benbir, Derya Karadeniz Parkinson hastalığında Uyku yapısı Eşlik eden uyku bozuklukları Gündüz uykululuk Bektaş Korkmaz, Gülçin Benbir, Derya Karadeniz İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Klinik

Detaylı

EK 1 YURT DIŞINDA UZMANLIK EĞİTİMİ VEREN KURUMLARIN TANINMIŞLIK LİSTESİ

EK 1 YURT DIŞINDA UZMANLIK EĞİTİMİ VEREN KURUMLARIN TANINMIŞLIK LİSTESİ Allergy and immunology University of Alabama Medical Center Birmingham, AL İmmünoloji ve Alerji Hastalıkları Allergy and immunology Kaiser Permanente Southern California (Los Angeles) Los Angeles, CA İmmünoloji

Detaylı

Kaliteli Uyku ve Uyku Bozuklukları

Kaliteli Uyku ve Uyku Bozuklukları Osmangazi Tıp Dergisi, 2016;38 (Özel Sayı 1): 29-34 Osmangazi Journal of Medicine, 2016;38 (Special Issue 1): 29-34 Beyin Farkındalığı Özel Sayısı/ Brain Awareness Special Issue DOI: http://dx.doi.org/10.20515/otd.40263

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindekipayı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 Akılcı İlaç Kullanımı;

Detaylı

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse Perinatal Depresyon gebelik süresince veya gebeliği takip eden ilk 12 ay boyunca

Detaylı

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ I Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ II Yayın No : 2845 Teknik Dizisi : 158 1. Baskı Şubat 2013 İSTANBUL ISBN 978-605 - 377 868-4 Copyright Bu kitabın bu basısı için Türkiye deki yayın hakları BETA

Detaylı

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar

Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı. Doç.Dr.Vesile Altınyazar Psikiyatride Akılcı İlaç Kullanımı Doç.Dr.Vesile Altınyazar Tüm dünyada ilaç harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindeki payı ortalama %24,9 Ülkemizde bu oran 2000 yılı için %33,5 DSÖ tahminlerine

Detaylı

UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARININ DİĞER POZİTİF HAVA YOLU BASINÇ (PAP) TEDAVİLERİ

UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARININ DİĞER POZİTİF HAVA YOLU BASINÇ (PAP) TEDAVİLERİ UYKUDA SOLUNUM BOZUKLUKLARININ DİĞER POZİTİF HAVA YOLU BASINÇ (PAP) TEDAVİLERİ Dr. Zeynep Zeren Uçar İzmir Göğüs Hastalıkları Hastanesi UYKUDA SOLUNUM BOZUKLULARI OUAS SUAS CSS UHHS Obstrüktif Uyku Apne

Detaylı

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ YATAN HASTA DEĞERLENDİRME FORMU

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ YATAN HASTA DEĞERLENDİRME FORMU Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ RUH SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI KLİNİĞİ YATAN HASTA DEĞERLENDİRME

Detaylı

DİYABET VE UYKU BOZUKLUKLARI

DİYABET VE UYKU BOZUKLUKLARI DİYABET VE UYKU BOZUKLUKLARI Prof. Dr. Yusuf ÖZKAN F.Ü. Tıp Fakültesi Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı, ELAZIĞ 49. Diyabet Kongresi, 18 Nisan 2013, ANTALYA Sunu planı Diyabet

Detaylı

TürkBilimİnsanlarıve AkademisyenlerBirliği (TASSA) KurultaySunumu

TürkBilimİnsanlarıve AkademisyenlerBirliği (TASSA) KurultaySunumu TürkBilimİnsanlarıve AkademisyenlerBirliği (TASSA) KurultaySunumu Haluk Ünal University of Maryland, TASSA Yurt Dışındaki Türk Bilim İnsanları Kurultayı 12-13 Temmuz 2012 İstanbul, The Marmara Hotel Türk

Detaylı

UYKU TIBBI KONGRESİ TÜRK UYKU TIBBI DERNEĞİ. www.uykukongresi.org. Değerli Meslektaşlarım,

UYKU TIBBI KONGRESİ TÜRK UYKU TIBBI DERNEĞİ. www.uykukongresi.org. Değerli Meslektaşlarım, Değerli Meslektaşlarım, Yoğun geçen bir yılı geride bırakıp, yeni bir kongreye yelken açtık Kongre ortamı iyiydi, kötüydü derken, yönetim kurulu bu yıl farklı bir mekan seçti Bu bağlamda 9 Ulusal Uyku

Detaylı

Pediatrik Uyku Evrelemesi Ve Yetişkinle Karşılaştırması

Pediatrik Uyku Evrelemesi Ve Yetişkinle Karşılaştırması Pediatrik Uyku Evrelemesi Ve Yetişkinle Karşılaştırması Doç.Dr.Nalan Kayrak Nöroloji ve Klinik Nörofizyoloji İstanbul Cerrahi Hastanesi Çocuklarda Uyku Yapısı Erişkinlerdekinden Farklıdır REM süresi daha

Detaylı

ÜNİTE II: PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİNDE TEMEL KAVRAMLAR VE UYGULAMA STANDARTLARI

ÜNİTE II: PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİNDE TEMEL KAVRAMLAR VE UYGULAMA STANDARTLARI Koruyucu Ruh Sağlığı Hizmetleri Tedavi Edici Ruh Sağlığı Hizmetleri Rehabilite Edici Ruh Sağlığı Hizmetleri ÜNİTE II: PSİKİYATRİ HEMŞİRELİĞİNDE TEMEL KAVRAMLAR VE UYGULAMA STANDARTLARI Psikiyatri Hemşireliğinin

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

DEPRESYON SAĞALTIM KILAVUZU KAYNAK KİTABI. Editörler. Olcay Yazıcı E. Timuçin Oral Simavi Vahip. Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları

DEPRESYON SAĞALTIM KILAVUZU KAYNAK KİTABI. Editörler. Olcay Yazıcı E. Timuçin Oral Simavi Vahip. Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları DEPRESYON SAĞALTIM KILAVUZU KAYNAK KİTABI Editörler Olcay Yazıcı E. Timuçin Oral Simavi Vahip Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları Olcay Yazıcı E. Timuçin Oral Simavi Vahip Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları

Detaylı

14 Aralık 2012, Antalya

14 Aralık 2012, Antalya Hamilelerde Uyku Bozukluğunun Sorgulanması ve Öyküden Tespit Edilen Huzursuz Bacak Sendromunda Sıklık, Klinik Özellikler ve İlişkili Olabilecek Durumların Araştırılması A Neyal, G Benbir, R Aslan, F Bölükbaşı,

Detaylı

Açıklama 2008-2010. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008-2010. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 20082010 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞU VE UYKU Hypnos (Uyku Tanrısı) Nyks (Gece Tanrısı) Hypnos (uyku tanrısı) ve Thanatos (ölüm tanrısı) Morpheus

Detaylı

T.C. Plato Meslek Yüksekokulu

T.C. Plato Meslek Yüksekokulu T.C. Plato Meslek Yüksekokulu Yayın Komisyonu Yönergesi Amaç ve Kapsam Madde 1. Bu yönerge, 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanunu nun ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen "Üniversiteler Yayın Yönetmeliği" kapsamında,

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

DİL VE İLETİŞİM. Prof. Dr. V. Doğan GÜNAY

DİL VE İLETİŞİM. Prof. Dr. V. Doğan GÜNAY DİL VE İLETİŞİM Prof. Dr. V. Doğan GÜNAY DİL VE İLETİŞİM Prof. Dr. V. Doğan GÜNAY PAPATYA YAYINCILIK EĞİTİM Bilgisayar Sis. San. ve Tic. A.Ş. Ankara Caddesi, Prof. Fahreddin Kerim Gökay Vakfı İşhanı Girişi,

Detaylı

UYKU ĠLE ĠLĠġKĠLĠ HAREKET BOZUKLUKLARI

UYKU ĠLE ĠLĠġKĠLĠ HAREKET BOZUKLUKLARI UYKU ĠLE ĠLĠġKĠLĠ HAREKET BOZUKLUKLARI Dr. Derya KARADENĠZ deryak6609@yahoo.com.tr Ġstanbul Üniversitesi CerrahpaĢa Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Uyku Bozuklukları Merkezi UYKU BOZUKLUKLARI SINIFLAMASI,

Detaylı

Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi

Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi Dr. SiğnemÖZTEKİN, Psikolog Duygu KUZU, Dr. Güneş CAN, Prof. Dr. AyşenESEN DANACI Giriş: Ayrılma anksiyetesi bozukluğu,

Detaylı

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ

İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ Dr. Salih DURSUN İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ KAVRAM MODELLER UYGULAMA Beta Yay n No : 2668 İşletme - Ekonomi : 558 1. Baskı Mart 2012 - İSTANBUL ISBN 978-605 - 377-692 - 5 Copyright Bu kitab n bu bas s n n Türkiye

Detaylı

www.atlaskitapcilik.com

www.atlaskitapcilik.com MİKROBİYOLOJİ ENFEKSİYON HASTALIKLARI YAYINLARI Konusunda Dünyanın En iyi Kitaplarının Türkçe Çevirileri Uygun Fiyatlarla Sizleri Bekliyor... ATLAS KİTAPÇILIK www.atlaskitapcilik.com DEV ESER ÇIKTI!!!

Detaylı

A) Solunumsal uyku hastalıklarında NĐMV cihazları verilme ilkeleri;

A) Solunumsal uyku hastalıklarında NĐMV cihazları verilme ilkeleri; 20.4.15. Non-invaziv mekanik ventilasyon cihazları (NĐMV) A) Solunumsal uyku hastalıklarında NĐMV cihazları verilme ilkeleri; 1. NĐMV cihazı verilecek hastalıklar; Uluslararası uyku bozuklukları sınıflamasına

Detaylı

Ayırdıkları zaman ve yazılı inceleme gibi değerli geri bildirim çalışmaları için aşağıdaki

Ayırdıkları zaman ve yazılı inceleme gibi değerli geri bildirim çalışmaları için aşağıdaki T eşekkür Ayırdıkları zaman ve yazılı inceleme gibi değerli geri bildirim çalışmaları için aşağıdaki öğretim üyelerine teşekkür ederim. Behrouz Aslani, California Politeknik Üniversitesi - Pomona Susan

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili ÇOCUK PSİKOPATOLOJİSİ Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim

Detaylı

Narkolepsi..Dr.Zerrin.Zerrin Pelin Pendik Devlet Hastanesi Uyku Bozuklukları Birimi

Narkolepsi..Dr.Zerrin.Zerrin Pelin Pendik Devlet Hastanesi Uyku Bozuklukları Birimi Narkolepsi Doç.Dr.Dr.Zerrin.Zerrin Pelin Pendik Devlet Hastanesi Uyku Bozuklukları Birimi Klasik Tanım Gündüz z aşıa şırı uykululuk Katapleksi Uyku paralizisi Hipnogojik halüsinasyonlar Genişletilmi letilmiş

Detaylı

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır.

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Lohusalık döneminde ruhsal hastalıklar: risk etkenleri ve klinik gidiş Doç.Dr. Leyla Gülseren 25 Eylül 2013 49. Ulusal

Detaylı

Dünyada Ana D l Öğret m

Dünyada Ana D l Öğret m Dünyada Ana D l Öğret m -Program İncelemeler - Editör Yazarlar Yrd. Doç. Dr. Bekir İNCE Elif AYDIN Nuran BAŞOĞLU Tuğba DEMİRTAŞ Üzeyir SÜĞÜMLÜ Zekeriyya KANTAŞ Zeynep AYDEMİR Editör: DÜNYADA ANA DİLİ ÖĞRETİMİ

Detaylı

10. ULUSAL UYKU TIBBI KONGRESİ. Değerli Meslektaşlarımız;

10. ULUSAL UYKU TIBBI KONGRESİ. Değerli Meslektaşlarımız; Değerli Meslektaşlarımız; Sizlere Ulusal Uyku Tıbbı Kongresinin ilk duyurusunu yapmamızın üzerinden aylar geçti. Büyük bir heyecan ve motivasyon ile hazırlıklarını sürdürdüğümüz kongemizin gerçekleşmesine

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ BELGE YÖNETİMİ VE ARŞİV SİSTEMİ STRATEJİSİ

T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ BELGE YÖNETİMİ VE ARŞİV SİSTEMİ STRATEJİSİ T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ BELGE YÖNETİMİ VE ARŞİV SİSTEMİ STRATEJİSİ (Doküman No: BEYAS-DK-02) Ankara Üniversitesi için aşağıda verilen temel bir Belge Yönetimi ve Arşiv Sistemi Stratejisi metni hazırlanmıştır.

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLAR. PSİ154 - PSİ162 Doç.Dr. Hacer HARLAK

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLAR. PSİ154 - PSİ162 Doç.Dr. Hacer HARLAK PSİKOLOJİK BOZUKLUKLAR BU DERSTE ŞUNLARı KONUŞACAĞıZ: Anormal davranışı normalden nasıl ayırırız? Ruh sağlığı uzmanları tarafından kullanılan belli başlı anormal davranış modelleri nelerdir? Anormal davranışı

Detaylı

UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D.

UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. Uyku tanımı Uyku Fizyolojisi (uyku evreleri) Sirkadiyen ritim Uyku yoksunluğu İdeal uyku Uyku ile ilgili bazı hastalıklar

Detaylı

Süre / Fiyat (USD) 16 hafta. 8 hafta. 12 hafta. 20 hafta. Süre / Fiyat (USD) 16 hafta. 12 hafta. 8 hafta. 20 hafta

Süre / Fiyat (USD) 16 hafta. 8 hafta. 12 hafta. 20 hafta. Süre / Fiyat (USD) 16 hafta. 12 hafta. 8 hafta. 20 hafta AMERİKA DİL LARI 1 YILI EĞİTİM ve KONAKLAMA FİYATLARI Temsilciliğini yaptığımız Amerika dil okulları ACCET (Accrediting Council for Continuing Education and Training) tarafından onaylıdır. Süre / Fiyat

Detaylı

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri

Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Bölüm: 11 Manik Depresyona Özel İlaç Fikri Lityum psikiyatri 1950 1980lerde lityum bazı antikonvülzanlara benzer etki Ayrı ayrı ve yineleyen nöbetler şeklinde ortaya çıkan manik depresyon ve epilepsi Böylece

Detaylı

Uykuda Solunum Bozuklukları Merkezimize Başvuran Hastaların Demografik Özellikleri, Tedavi Yöntemleri ve Tedaviye Uyumları

Uykuda Solunum Bozuklukları Merkezimize Başvuran Hastaların Demografik Özellikleri, Tedavi Yöntemleri ve Tedaviye Uyumları Uykuda Solunum Bozuklukları Merkezimize Başvuran Hastaların Demografik Özellikleri, Tedavi Yöntemleri ve Tedaviye Uyumları E. Sevil Akkurt, Özlem D. Birben, Şerife S. Bozbaş, Elif Küpeli, Serdar Demirtaşoğlu,

Detaylı

PARASOMNĠLER. Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı

PARASOMNĠLER. Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı PARASOMNĠLER Doç.Dr.Nalan Kayrak Göztepe Medical Park Hastanesi Nöroloji Uzmanı Parasomniler Genel Özellikler Parasomniler, uykuya dalarken, uyku sırasında veya uyanırken ortaya çıkan istenmeyen olay veya

Detaylı

DOKÜMAN KOTROLÜ. Çeviri: Elif KILIÇ, Gıda Müh. Düzenleme: Fırat ÖZEL, Gıda Müh.

DOKÜMAN KOTROLÜ. Çeviri: Elif KILIÇ, Gıda Müh. Düzenleme: Fırat ÖZEL, Gıda Müh. BRC Gıda standardında geçen gerekliliklerin bir kısmına yönelik olarak açıklayıcı klavuzlar BRC tarafından yayınlandı. Bu klavuzlardan biri olan bu dokümanın Türkçe çevirisi Sayın ELİF KILIÇ tarafından

Detaylı

DOKÜMAN KONTROLÜ PROSEDÜRÜ

DOKÜMAN KONTROLÜ PROSEDÜRÜ 1. AMAÇ:Bu prosedürün amacı, Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü 'nün Kalite Yönetim Sistemi kapsamındaki dokümanların hazırlanması, kontrol edilmesi, onaylanması, yayımlanması, dağıtımı, gözden geçirilmesi,

Detaylı

Cukurova Medical Journal

Cukurova Medical Journal Cukurova Medical Journal Araştırma Makalesi / Research Article Multipl Sleep Latans Test Periyotlarının Değeri ve Klinik Korelasyonu Value of Multiple Sleep Latency Test Periods and Clinical Correlation

Detaylı

«BEST OF ASBMT TANDEM MEETINGS» ULUSLARARASI SEMPOZYUM Mart 21-22

«BEST OF ASBMT TANDEM MEETINGS» ULUSLARARASI SEMPOZYUM Mart 21-22 2014 «BEST OF ASBMT TANDEM MEETINGS» ULUSLARARASI SEMPOZYUM Mart 21-22 Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Morfoloji Binası Konferans Salonu Sıhhıye, Ankara KONUŞMACILAR Sergio A. Giralt, MD Memorial Sloan-Kettering

Detaylı

Süreler (Hafta) & Fiyatlar (US$) 870 ELS 440 SILICON VALLEY. 60 150 250 555 170 75 UC IRVINE 21 4 Hafta: 2100 10 Hafta: 3700

Süreler (Hafta) & Fiyatlar (US$) 870 ELS 440 SILICON VALLEY. 60 150 250 555 170 75 UC IRVINE 21 4 Hafta: 2100 10 Hafta: 3700 I EYALET ŞEHİR OKUL ADI Saati 4 6 8 12 16 süre fiyat süre fiyat aile yurt ALABAMA TUSCALOOSA UNV. OF ALABAMA 22 1956 1956 468 50 1400 0 9 400 100 10 18 80 3480 4480 5400 9000 CALIFORNIA BERKELEY LSI 15

Detaylı

II. SOSYAL PEDİATRİ ÇALIŞTAYI RAPORU 15 HAZİRAN 2012, İZMİR

II. SOSYAL PEDİATRİ ÇALIŞTAYI RAPORU 15 HAZİRAN 2012, İZMİR II. SOSYAL PEDİATRİ ÇALIŞTAYI RAPORU 15 HAZİRAN 2012, İZMİR Ülkemizde Sosyal Pediatri alanında mevcut uygulamaların değerlendirilmesi, çalışmaların ve araştırmaların geliştirilmesi, yeni bakış açıları

Detaylı

SAYISAL YÖNTEMLERDE PROBLEM ÇÖZÜMLERİ VE BİLGİSAYAR DESTEKLİ UYGULAMALAR

SAYISAL YÖNTEMLERDE PROBLEM ÇÖZÜMLERİ VE BİLGİSAYAR DESTEKLİ UYGULAMALAR SAYISAL YÖNTEMLERDE PROBLEM ÇÖZÜMLERİ VE BİLGİSAYAR DESTEKLİ UYGULAMALAR Prof. Dr. Hülya H. Tütek Prof. Dr. Şevkinaz Gümüşoğlu Doç. Dr. Ali Özdemir Dr. Aslı Yüksek Özdemir II Yayın No : 2371 İşletme-Ekonomi

Detaylı

DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar

DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar DSM V madde kullanım bozuklukları için neler getiriyor? Prof. Dr. Yıldız Akvardar Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD 7 Ekim 2010 MADDE KULLANIM BOZUKLUKLARI DSM IV Madde bağımlılığı Madde

Detaylı

Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri

Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri Eczacıbaşı Topluluğu kuruluşlarından Eczacıbaşı Sağlık Hizmetleri, Türkiye nin yerinde sağlık ve bakım çözümleri sunan ilk ve en büyük kuruluşudur.

Detaylı

Geriatrik Tıp Tarihi Mevcut Durum: Problem ve Fırsatlar

Geriatrik Tıp Tarihi Mevcut Durum: Problem ve Fırsatlar Geriatrik Tıp Tarihi Mevcut Durum: Problem ve Fırsatlar Dr.Mustafa HAYIRLIDAĞ Giriş Mevcut Durum Problem ve Fırsatlar Bugun kimiz? Hedef hastalarımız kimler? Geriatrik tıp bugün nerede? Zorluklar GİRİŞ

Detaylı

Türkiye de Toplum Kökenli Enfeksiyon Hastalıklarında Neredeyiz?

Türkiye de Toplum Kökenli Enfeksiyon Hastalıklarında Neredeyiz? Türkiye de Toplum Kökenli Enfeksiyon Hastalıklarında Neredeyiz? İzmir İl Sağlık Müdürü Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Uz. Dr. Bediha TÜRKYILMAZ Toplum Kökenli Enfeksiyonlar Toplum kökenli enfeksiyon; önemli

Detaylı

7. Ulusal Çocuk Solunum Yolu Hastalıkları ve Kistik Fibrozis Kongresi

7. Ulusal Çocuk Solunum Yolu Hastalıkları ve Kistik Fibrozis Kongresi www.cocuksolunum2016.org Uygulamalı Pediatrik Fleksibl Bronkoskopi Kursu 30 Mart 02 Nisan 2016 RIXOS DOWNTOWN ANTALYA 1 DAVET YAZISI Sayın meslektaşlarımız, Çocuk Solunum Yolu Hastalıkları Kistik Fibrozis

Detaylı

Çocuklarda görülen uyku bozuklukları

Çocuklarda görülen uyku bozuklukları Çocuklarda görülen uyku bozuklukları Yrd. Doç. Dr. Sevda ĠSMAĠLOĞULLARI Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji AD OSAS Ġnsomni Hipersomni Parasomni Hareket bozuklukları OSAS Epidemiyoloji Horlama

Detaylı

Dr. Hikmet FIRAT. SB Yıldırım Beyazıt Dışkapı Eğit & Araş Hast./ANKARA. Göğüs Hastalıkları Kliniği Uyku Bozuklukları Tanı & Tedavi Merkezi

Dr. Hikmet FIRAT. SB Yıldırım Beyazıt Dışkapı Eğit & Araş Hast./ANKARA. Göğüs Hastalıkları Kliniği Uyku Bozuklukları Tanı & Tedavi Merkezi Dr. Hikmet FIRAT SB Yıldırım Beyazıt Dışkapı Eğit & Araş Hast./ANKARA Göğüs Hastalıkları Kliniği Uyku Bozuklukları Tanı & Tedavi Merkezi USB Sınıflaması Karşılaşılan Sorunlar ve Çözümleri NIMV Çeşitleri

Detaylı

DOKÜMANLARIN KONTROLÜ PROSEDÜRÜ Doküman No: Yürürlük Tarihi: Revizyon Tarih/No:

DOKÜMANLARIN KONTROLÜ PROSEDÜRÜ Doküman No: Yürürlük Tarihi: Revizyon Tarih/No: 1. AMAÇ Bu prosedürün amacı, İç Kontrol Sistemi içinde bulunan tüm dokümanların hazırlanması, onaylanması, yayını, sürdürülmesi, güncelleştirilmesi ve dağıtım esasları için yöntem ve sorumlulukları belirlemektir.

Detaylı

SensAwake. Duyarlı Basınç Tahliyesi

SensAwake. Duyarlı Basınç Tahliyesi SensAwake Duyarlı Basınç Tahliyesi Sapta. Tahliye Et. Uykuya Dön. SensAwake teknolojisi uykuyu genel olarak daha iyi destekler. Uyku Apnesi hastaları yüksek basınca ihtiyaç duydukları anda gece boyunca

Detaylı

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü DAĞITIM YERLERİNE

T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü DAĞITIM YERLERİNE T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü Sayı : 31678769/700 Konu : Patoloji Veri Seti DAĞITIM YERLERİNE İlgi: Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanlığının 11.11.2014 tarihli ve 2014.5679.84410

Detaylı

UpToDate Her Zaman, Her Yerde, Her Cihazda

UpToDate Her Zaman, Her Yerde, Her Cihazda UpToDate Anywhere UpToDate Her Zaman, Her Yerde, Her Cihazda Her internet tarayıcısından UpToDate e doğrudan erişim ios, Android ve Windows 8 cihazları için UpToDate Mobil Uygulaması EHR de UpToDate e

Detaylı

LC Sınıflama Sistemi. Doç. Dr. Özlem (Gökkurt) Bayram ozlembayr@gmail.com

LC Sınıflama Sistemi. Doç. Dr. Özlem (Gökkurt) Bayram ozlembayr@gmail.com LC Sınıflama Sistemi Doç. Dr. Özlem (Gökkurt) Bayram ozlembayr@gmail.com LC Sınıflama Sistemi: Giriş Sınıflama nedir? Bilginin sınıflandırılması mı? Dermenin sınıflandırılması mı? Konu başlığı varsa sınıflama

Detaylı

ATLAS Yurtdışı Eğitim Danışmanlığı - Amerika Dil Okulu Fiyatları. Haftalık AMERİKA. Süreler (Hafta) & Fiyatlar (US$)

ATLAS Yurtdışı Eğitim Danışmanlığı - Amerika Dil Okulu Fiyatları. Haftalık AMERİKA. Süreler (Hafta) & Fiyatlar (US$) I EYALET ŞEHİR OKUL ADI Saati 4 6 8 12 16 süre fiyat süre fiyat aile yurt ALABAMA TUSCALOOSA UNV. OF ALABAMA Dönemi Bir Dönemi 1956 $ 50 1400 5 930 125 105 11 1683 24 64 4216 5270 5814 8721 BERKELEY LSI

Detaylı

TAKDİM. Profesör Tony M. Ridley CBE PhD FEng FICE FCIT Imperial College of Science Technology & Medicine University of London. vii

TAKDİM. Profesör Tony M. Ridley CBE PhD FEng FICE FCIT Imperial College of Science Technology & Medicine University of London. vii TAKDİM Yeni bin yılda, dünya çapında insan ve yük taşımacılığı yakın geçmişte olduğundan çok daha büyük bir öneme sahip oldu. Son iki yüzyıl içinde raylı sistemlerin doğuşu ve gelişimi endüstriyel, sosyal

Detaylı

YÖNETİMİN SORUMLULUĞU PROSEDÜRÜ

YÖNETİMİN SORUMLULUĞU PROSEDÜRÜ 1. AMAÇ Doküman No: P / 5.1 Revizyon No : 0 Sayfa : 1 / 5 Yayın Tarihi: 19.01.2010 Bu prosedürün amacı, İ.Ü. İstanbul Tıp Fakültesi Yönetimi nin Kalite Politikası ve hedeflerini oluşturmak, yönetim sistemini

Detaylı

YOĞUN BAKIMDA SIFIR İNFEKSİYON. Yrd. Doç. Dr. Melda TÜRKOĞLU Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Yoğun Bakım Bilim Dalı

YOĞUN BAKIMDA SIFIR İNFEKSİYON. Yrd. Doç. Dr. Melda TÜRKOĞLU Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Yoğun Bakım Bilim Dalı YOĞUN BAKIMDA SIFIR İNFEKSİYON Yrd. Doç. Dr. Melda TÜRKOĞLU Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Yoğun Bakım Bilim Dalı MÜMKÜN MÜ??? o YOĞUN BAKIM İNFEKSİYONLARI??? o YOĞUN BAKIMDA İNFEKSİYONUN

Detaylı

Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri. Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003

Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri. Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003 Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003 Okul dönemi 6-19 yaşlar arasını kapsar, iki dönemdir erken okul yaşı ve prepubesans kızlarda

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 ÖĞRETİM YILI VI. SINIF PSİKİYATRİ INTERN PROGRAMI Dekan Prof. Dr. Mustafa Aydın Dekan Yardımcıları Prof. Dr. Selçuk Keser Doç. Dr. Nejat Demircan Baş

Detaylı

KURUMSAL İTİBAR ve PARADİGMALAR

KURUMSAL İTİBAR ve PARADİGMALAR KURUMSAL İTİBAR ve PARADİGMALAR Editör: A. Nurhan ŞAKAR Senem BESLER H.Zümrüt TONUS Barış BARAZ Dilek BAYBORA Metin COŞKUN İSTANBUL 2011 II Yayın No : 2411 İşletme-Ekonomi Dizisi : 465 1. Baskı - Mart

Detaylı

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER Sağlık Dünya Sağlık Örgütü tanımlaması Biyolojik, ruhsal ve sosyal iyilik hali. Tıp Özgül bir kurama ve bu kuramdan biçimlenen yöntemle belirlenen uygulamalarla biyolojik,

Detaylı

Polisomnografi(PSG) Elektrofizyolojik Temeller

Polisomnografi(PSG) Elektrofizyolojik Temeller Polisomnografi(PSG) Elektrofizyolojik Temeller Dr.İbrahim Öztura Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Nörofizyoloji Bilim Dalı Dokuz Eylül Üniversite Hastanesi Uyku Bozuklukları

Detaylı

PRİMER BAŞAĞRILARI Semptomdan tanıya gidiş Migren ve Gerilim Başağrıları

PRİMER BAŞAĞRILARI Semptomdan tanıya gidiş Migren ve Gerilim Başağrıları PRİMER BAŞAĞRILARI Semptomdan tanıya gidiş Migren ve Gerilim Başağrıları Dr. Aksel Siva Nöroloji Anabilim Dalı ve Baş Ağrısı Kliniği İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Istanbul GÜNCEL TIP AKADEMİSİ 17 19 Nisan

Detaylı

EĞİTİM VEREN BİR DEVLET HASTANESİ PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN TANI GRUPLARINA GÖRE SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ

EĞİTİM VEREN BİR DEVLET HASTANESİ PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN TANI GRUPLARINA GÖRE SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ Kriz Dergisi 2(1): 235-240 EĞİTİM VEREN BİR DEVLET HASTANESİ PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN TANI GRUPLARINA GÖRE SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ Erol ÖZMEN, M.Murat DEMET, İlkin İÇELLİ, Gürsel

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

HASTANE HİZMET KALİTE STANDARTLARI METODOLOJİSİ

HASTANE HİZMET KALİTE STANDARTLARI METODOLOJİSİ HASTANE HİZMET KALİTE STANDARTLARI METODOLOJİSİ Sağlıkta Dönüşüm Programının ana hedeflerinden biride sağlık hizmetlerinde sürekli kalite gelişimini sağlamaktır. 2003 yılında ülkemize özgü bir uygulama

Detaylı

Dr.Özlem Parlak, Dr.İbrahim Öztura, Dr.Barış Baklan

Dr.Özlem Parlak, Dr.İbrahim Öztura, Dr.Barış Baklan Dr.Özlem Parlak, Dr.İbrahim Öztura, Dr.Barış Baklan Tanı; Dört tanı kriteri Destekleyici tanı kriterleri Eşlik eden özellikler Bu skala; 10 sorudan oluşmaktadır en fazla 40 puan verilmektedir skor sendromun

Detaylı

Uyku Bozukluklarına Bağlı Oluşan Metabolik ve Kronik Hastalıklar. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU

Uyku Bozukluklarına Bağlı Oluşan Metabolik ve Kronik Hastalıklar. Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU Uyku Bozukluklarına Bağlı Oluşan Metabolik ve Kronik Hastalıklar Dr. Kemal HAMAMCIOĞLU OSAS ve kardiyovasküler hastalıklar OSAS ve serebrovasküler hastalıklar OSAS ve hipertansiyon OSAS ve şeker metabolizması

Detaylı

Deomed Medikal Yay nc l k

Deomed Medikal Yay nc l k Deomed Medikal Yay nc l k Schiltenwolf / Henningsen Muskuloskeletal A r lar Biyopsikososyal Yaklafl mla Tan ve Tedavi Türkçe Editörü / M. Sar do an Çeviri / A. Kasabal gil 16.5 x 24 cm, XVI + 320 Sayfa

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Dönem V Psikiyatri Staj Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Yrd. Doç. Dr. Baran GENCER Yrd. Doç. Dr. Oğuz GÜÇLÜ Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU

Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR...XXI Birinci Bölüm Çevre Hukukunun Temelleri I. Genel Olarak...1

Detaylı