ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemlerinin Kamu Hastanelerinin Performansı Üzerine Etkisi

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemlerinin Kamu Hastanelerinin Performansı Üzerine Etkisi"

Transkript

1 ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemlerinin Kamu Hastanelerinin Performansı Üzerine Etkisi Duygu Kırgın Toprak * - Bayram Şahin ** Özet: Bu çalışma, ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemi (KYS) ne sahip olmanın kamu hastanelerinin performanslarına etkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, Sağlık Bakanlığına bağlı ISO 9000 KYS belgesine sahip olan (n=73) ve olmayan hastaneler (n=73) üzerinde yapılmıştır. Hastanelerin performanslarını değerlendirmek için Dengeli Puan Cetveli perspektiflerine dayalı olarak seçilen on bir performans göstergesi kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan performans göstergeleri 1)hastanelerin KYS belgesine sahip olup olmamasına, 2)kalite belgesine sahip hastanelerin belge öncesi ve sonrası dönemlerine göre incelenmiştir. Sonuçta, hastanelerin kalite belgesine sahip olma durumuna göre performans göstergeleri karşılaştırıldığında sadece yatak devir aralığında, KYS belgeli hastanelerin belge öncesi ve sonrası performans göstergeleri incelendiğinde ise yedi göstergede anlamlı farklılığın (p<0.05) olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: ISO 9000, hastane performansı, dengeli puan cetveli. The Impacts of ISO 9000 Quality Management on the Performance of Public Hospitals Abstract: This study aims to explore the effect of the Quality Management Systems (QMS) on the performance of public hospitals. The study has been conducted in the Ministry of Health hospitals with ISO Quality Management System Certificate (n=73) and non-certificated Ministry of Health hospitals (n=73). The performance of hospitals with and without the Quality Management System Certificate was evaluated by eleven performance indicators based on perspective of Balanced Score Card. Performance indicators used in this study were examined separately by 1)hospitals with the QMS and hospitals without QMS, 2)pre-certificated and certificated periods of the hospitals with quality certificate. The comparison of performance indicators of certificated hospitals and non-certificated hospitals pointed to a difference (p<0.05). In addition, significant differences between performance indicators regarding to both pre-certificated and certificated periods of the hospitals (p<0.05) were found. Keywords: ISO 9000, hospital performance, balanced scorecard. GĐRĐŞ Sağlık hizmetlerinde, nitel ve nicel olarak artan talebin karşılanması, bu alana ayrılan kaynakların hızla artmasının yanı sıra, ayrılan kaynaklardan yarar- * Uzman, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Kurumları Yönetimi ABD, 06800, Beytepe/Ankara/Türkiye. ** Doç. Dr. Hacettepe Üniversitesi ĐĐBF, Sağlık Đdaresi Bölümü, 06800, Beytepe/Ankara/Türkiye. Amme Đdaresi Dergisi, Cilt 46, Sayı 3, Eylül 2013, s

2 114 Amme Đdaresi Dergisi, Cilt 46 Sayı 3 lanma düzeyini, bu kaynakların etkin kullanımını ve performansının artırılmasını gerekli kılmaktadır. Maliyet konusundaki paradoksa rağmen sağlık endüstrisi, yüksek kalite talebi ile karşı karşıyadır. Müşterilerin sağlık ihtiyaçları konusunda daha bilgili oldukları ve düzenleyici kuruluşların sağlık hizmeti süreçlerinin içinde yer aldıkları bir ortamda sağlık işletmeleri, maliyetlerini düşürmenin ve çıktıları iyileştirmenin zorluğu ile yüz yüzedirler. Bir yandan sağlık sistemlerinde klinik kalitenin geliştirilmesi, ulaşılabilirliğin artırılması ve maliyetlerin azaltılması konularında büyük bir baskıyla karşı karşıya olunması, diğer yandan da rekabetin giderek artması, sağlık sistemlerinde performansın izlenmesini ve ölçülmesini gerekli kılmaktadır (Pakdil, 2007: 115; Lee vd., 2002: ). Son yıllarda bu baskılara cevap verebilmek için başvurulan yönetsel araçlardan birinin de Kalite Yönetim Sistemleri (KYS) olduğu görülmektedir (Wardhani vd., 2009: ). Nadzam ve Loeb (1998) e göre, sağlık hizmetlerinde örgütsel ve klinik uygulamaların performansının artırılabilmesi için belli standartlara uyulması gerekmektedir. Standartlar örgütsel ve klinik fonksiyonların yapı ve süreç aşamalarını tanımlamaktadır. Buna göre sağlık hizmetlerinde kalite yönetim uygulamaları, standartların ve standartlaştırılmış performans göstergelerinin ölçülmesini destekleyerek örgütsel performansın değerlendirilmesini sağlamaktadır. Sağlık kurumlarında iyi performans demek, müşteri, çalışan ve hizmet sunucularının değişen istek ve gereksinimlerine göre mevcut kaynakların esneklik ve adaptasyonunun sağlanabilmesidir (Minvielle vd., 2008: 8-16). Kaynakların etkin kullanımının artırılması için içsel değerlendirmenin yanında dışsal bağımsız bir kurum tarafından belirlenen standartlara, sistemlere ve değerlendirmelere de ihtiyaç vardır. Bu yönde geliştirilmiş olan kalite yönetim sistemleri (KYS) örgütsel performansın düzeyinin anlaşılmasını sağlayan genellikle performans kavramı ile entegre olan yönetsel araçlardır (Azaranga vd., 1998: ). KYS lerin amacı, tüm kurumu, kaliteyi doğrudan veya dolaylı etkileyen süreçler zinciri olarak ele alıp kalitenin sürekliliğini sağlamak ve kurumun hedeflenen kalite düzeyini asgari maliyetle elde edebilmesini sağlayacak çabaları başlatmak, eşgüdümü sağlamak ve sonuçları sürekli izleyerek gereken önlemleri almaktır. Başka bir deyişle, KYS örgütlerin performanslarını sürekli geliştirmek amacıyla bir dizi koordineli faaliyetin düzenlenmesi ve örgütün kontrolünün sağlanmasıdır (Lai - Cheng, 2005: ). Kalitenin bir yönetim felsefesi ve yönetim yaklaşımı haline gelmesi ile birlikte, uygulamada işletmelere bu konuda rehberlik yapmak üzere bazı kalite yönetim sistemleri geliştirilmiştir. Đşletmelerin bu standartlara ulaşıp ulaşmadıkları bağımsız kuruluşlar tarafından verilen sertifikalarla belirlenmeye çalışılmaktadır.

3 ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemlerinin Kamu Hastanelerinin Performansı Üzerine Etkisi 115 Kaliteyi belgelemenin amacı; işletmeleri sürekli iyileştirme konusunda özendirmek, bu konuda ulaştıkları aşamaları tescil etmek ve müşteri tatmininin sağlanmasına katkıda bulunmaktır. Kalite güvence belgesine sahip olan bir sağlık kurumunun toplumun güvenini kazanmakla kalmayıp, kurumun değişik birimleri arasında gelişen işbirliği ile bireysel ve kurumsal düzeyde hizmet performansını da artırması beklenir. Türkiye de özellikle 1990'lı yılların sonlarından itibaren kamu hastanelerinde kalite belgesi alma girişimlerine önem verilmiştir. Yakın zamanlardan itibaren ise sağlık hizmetlerinde kalite belgelendirme çalışmaları ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü ) ve ISO (Uluslararası Standartlar Örgütü ) kalite güvence çalışmaları yanısıra akreditasyon çalışmaları şeklinde sürdürülmektedir. Bu çalışma ISO 9000 KYS belgesine sahip olmanın hastanelerin performans göstergelerinde ne ölçüde iyileştirme sağladığını ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Aşağıda önce ISO 9000 KYS ve başvuru nedenleri ile ilgili açıklamalara, daha sonra çalışmanın metodolojisi, bulguları, tartışma bölümü ile sonuç ve önerilerine yer verilmiştir. SAĞLIK HĐZMETLERĐ DE KALĐTE YÖ ETĐM SĐSTEMLERĐ: ISO 9000 KALĐTE SĐSTEMĐ UYGULAMASI Sağlık hizmetlerinin kalitesini geliştirebilmek için kullanabileceğimiz birçok model ve sistem bulunmaktadır. Sağlık kuruluşları, bu model ve sistemlerden istediklerini seçerek KYS lerini yapılandırabilirler. Burada dikkat edilecek nokta, uygulanan KYS programının sağlık hizmetinin özellikli yönlerini kapsayacak biçimde yapılandırılmasıdır (Wardhani vd., 2009: ). Sürekli iyileşmeyi hedefleyen KYS uygulamaları ile temelde örgütün etkinliği, etkililiği ve verimliliğinin sürekli artırılması beklenir. Bu genel hedeflerin dışında KYS uygulamalarının diğer sektörlerdeki örgütlere olduğu gibi sağlık kurumlarına sağladıkları faydaları kısaca şöyle sıralamak mümkündür (Woodruff, 2009; Türk, 2009; Phillips, 2009; Boiral, 2011): Kalitenin sürekliliğini destekler. Kurumu, iç ve dış ortamıyla ele alıp kalitenin tüm boyutlarında iyileşme sağlar. Yönetimin kontrolünün ve örgütsel süreçlerin toplam etkililiğinin iyileştirilmesi sağlar. Daha etkili hizmetin tasarlanmasına olanak verir. Tıbbi süreçlerin kontrol altına alınmasını sağlayarak aynı hastalık nedeniyle geri dönüş oranının ve hasta şikayetlerinin azalmasına neden olur. Performansın izlenmesi ve değerlendirilmesine imkan verir.

4 116 Amme Đdaresi Dergisi, Cilt 46 Sayı 3 Kurum içi uygulamalarda çalışanlar arasındaki iletişimi sağlamlaştırarak örgütsel farkındalığı artırır. Çalışanlara problemlerini çözme şansı verir ve sonuçta çalışanlarda yüksek motivasyon gözlenir. Maliyetlerin minimuma indirilmesine destek olur. Kaynaklardan maksimum düzeyde faydalanmayı sağlar. Kurumun dışarıdaki imaj ve itibarının iyileştirilmesini sağlar. Piyasadaki rekabet şansını artırır. Bunlara ek olarak KYS uygulamalarının belgelendirilmesi, örgütün kalite düzeyinin bağımsız bir kurum tarafından onaylanması anlamını taşıdığı için hasta ve hasta yakınlarının ve üçüncü tarafların güven duygusunu artırmaktadır. Ayrıca uluslararası KYS kuruluşlarından alınan belgeler örgütün dış pazardaki yerini sağlamlaştırarak örgütlere maksimum güvence sağlayıp, sürekli iyileşme konusunda özendirmektedir (Beşkese, 1995: ). Öte yandan sağlık hizmetlerinde KYS uygulamalarında hasta algıları ve hasta memnuniyetinin geliştirilmesi konularına özel önem verilmektedir. Buna göre bir kurumda belirli standartlara uyulması hasta gereksinimlerinin doğru değerlendirilmesini ve hataların giderilmesini sağlamaktadır. Ayrıca standartlara dayandırılmış bir örgütte sürecin nasıl değerlendirileceği bilinir ve süreç içinde çalışanların izlenmesi ile kişilerin güçlü ve zayıf yönleri anlaşılıp doğru kişiye doğru iş vermek mümkün olmaktadır. Tüm bunlar kurum performansına katkıda bulunmaktadır. Ayrıca iyileştirilmiş performansın kanıtı olan kalite belgesi, ikinci taraf denetimlere (second-party audits) ve müşteriler tarafından algılanan kalitenin yüksek olmasına da katkıda bulunmaktadır (Singh - Smith, 2006: ). Kaliteye önem veren ve bu önemi sisteme döken sağlık kurumlarının, yerine getirmesi önemli olan bir diğer görevi de; sistemlerini belgelendirmektir. Çünkü kaliteyi ve sistemi, hizmeti alan tarafa anlatmanın en kolay ve güçlü yolu; sistem belgelendirmesidir. ISO 9000, JCI (Joint Commission International) akreditasyonu, EFQM Mükemmellik Modeli (European Foundation for Quality Management Excellence Model-Avrupa Kalite Yönetimi Mükemmellik Modeli), Malcolm Baldrige Kalite Ödülü (Malcolm Baldrige National Quality Award-MBNQA) ve Deming Mükemmellik Ödülü dünyada sağlık hizmetlerinde başvurulan başlıca dışsal kalite değerlendirme mekanizmalarıdır. Bunlardan ISO 9000 en yaygın kalite yönetim sistemi olup Uluslararası Standardizasyon Örgütü tarafından geliştirilmiştir. Uluslararası Standardizasyon Örgütü (The International Organization for Standardization ISO), 1947 yılında 25 ülke tarafından ticarette uyumu sağlamak amacıyla teknik standartların gö-

5 ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemlerinin Kamu Hastanelerinin Performansı Üzerine Etkisi 117 nüllü olarak geliştirilmesi için kurulan, devletle ilgili olmayan bir kuruluştur yılında ürün standartlarının yanı sıra, ürünü üretecek sistemlerle ilgili standart çalışmalarına da başlamıştır. Bu çerçevede ISO 9000 adı altında Kalite Güvence ve Yönetim Standartlarını yayınlamıştır. Zamanla oluşan gelişmelere açık kalabilmek için oluşturulan standartlar revizyona uğramaktadır (Enişte, 2002). ISO 9000 serisinin amacı, süreçlerin standardizasyonu ile birlikte üretimde sürekliliği ve dünya pazarındaki bütün tüketicilerin ihtiyaçlarını karşılayabilen hizmetleri sağlayabilecek, tüm üye ülkeler tarafından kabul edilebilen yöntemler için fikir birliği sağlamaktır (Costa vd., 2009: ; Ransom vd., 2005: 69-70). Dick (2000) e göre ISO standartlarının kuruma iki önemli faydası vardır. Birincisi ISO standartlarına sahip olmak, kusurlu ürün üretiminde maliyet tasarrufu sağlar ve kalite geliştirmeye yardımcı olur. Đkincisi ise, örgütün algılanan kalitesinin artması ile pazar payının artmasına ve/veya piyasada daha çok fırsat elde etmesine neden olur. ISO başkanının 2000 yılında, işletmeler neden ISO belgesi almak için başvurur sorusuna verdiği cevap da Dick i destekler niteliktedir: Kuruluşlar ISO 9000 belgesini almak için gönüllü oluyorlar; çünkü ISO standartlarının, onlara daha iyi şeyler yapmak ve gerçek fayda sağlamak konusunda yardımcı olacağına inanıyorlar (www.iso.org). Naveh ve Marcus (2005) da yaptıkları araştırmada bu açıklamayı destekler nitelikte bir sonuç bulmuşlardır. Buna göre Naveh ve Marcus (2005), 924 örgütten 1150 kalite yöneticisine uyguladıkları anket sonucunda ISO 9000 standartlarının operasyonel performansın iyileştirilmesinde örgüte ivme kazandırdığını, operasyonel performansın artmasının da örgütsel performansı artırdığını bulmuşlardır. ISO 9000 KYS belgelendirilmesi, kuruluşun kurmuş olduğu KYS nin bağımsız ve akredite bir sertifikasyon kuruluşunun denetiminden başarıyla geçmesi ve bunun devamlılığını sağlaması ile mümkündür. KYS sertifikasyon sürecinin başlaması için öncelikle tepe yöneticilerin kalite belgelendirme için bağımsız bir kuruma başvurma kararı almaları ve mevcut kaynakların amaç doğrultusunda tahsis edilmesi gerekmektedir. Örgüt yapısının ilk değerlendirmesi yapıldıktan sonra kuruluşun özniteliklerinin ve örgütsel süreçlerin analizi yapılır. Dokümantasyon için tahsis edilen personele eğitim verilir ve ardından sistemin nasıl işleyeceğini görmek için örgüte kısa bir zaman tanınır. Son olarak örgütte bir iç denetim sistemi kurularak kalite sertifikası verilir (Aggelogiannopoulos vd, 2007: ). Ancak kurumun ISO belgesini almış olması ISO sürecinin sonu değildir. Her üç yılda bir kaydın yenilenmesi gerekir; ayrıca her altı ayda bir denetim ziyaretleri yapılır. Bu nedenle kurumun kendini değerlendirmeye ve belgelerini güncel tutmaya devam etmesi şarttır. Denetim için gerekli kayıtların tutulması ile kendi kendini değerleme süreci de sağlanmış olur. ISO 9000 müşterilerin kalite gereksinimlerine kulak vererek örgütün şartlarına göre uygulanabilir düzenlemeler önerir; bu sayede müşteri memnuniyetinin

6 118 Amme Đdaresi Dergisi, Cilt 46 Sayı 3 sağlanmasını ve performansın sürekli iyileştirilmesini amaçlamaktadır (www.iso.org). Türkiye de kamu sağlık kurum ve kuruluşlarına bakıldığında uygulamada sıklıkla tercih edilen KYS nin ISO 9000 olduğu görülmektedir. Bununla beraber son yıllarda EFQM Mükemmellik Modeli de sık olmamakla beraber başvurulan bir diğer KYS dir. Gürol (2000) un yaptığı araştırmaya göre Türkiye de yılları arasında elektronik sanayiden turizm ve otelcilik sektörüne kadar toplam 24 farklı sektörde 982 örgüt ISO 9000 belgesi almış iken 2008 yılı verilerine göre sadece sağlık hizmetleri sektörü içinde yer alan ISO 9000 belgesine sahip 112 Sağlık Bakanlığı hastanesi bulunmaktadır. Türkiye de son on yıl içinde kamu hastaneleri arasında ISO belgesine sahip olma eğilimini gösteren Şekil 1 incelendiğinde 2006 yılında ISO 9000:2000 ve ISO 9001:2000 belgesine sahip 68 tane Sağlık Bakanlığı hastanesi varken 2008 yılı verilerine göre bu sayı 112 ye çıkmıştır. Bilindiği üzere Sağlıkta Dönüşüm Programı çerçevesinde Sosyal Sigortalar Kurumu (SSK) na ait hastanelerin tamamı Sağlık Bakanlığı na devredilmiştir. Burada önemli olan nokta SSK hastanelerinin tamamına yakınının kalite belgesine sahip olmasıdır. Şekil 1 de görülen artışın temel nedeninin SSK hastanelerinin Sağlık Bakanlığı na devri olduğu iddia edilmekle birlikte kalite belgesine sahip 112 tane SB hastanesinin sadece 10 tanesi SSK dan devreden hastanelerdendir. Bu durumda SB hastanelerinin kalite belgesi alma girişimlerindeki artışın tamamen SSK dan devreden hastaneler ile ilgili olduğunu söylemek doğru değildir. Şekil 1. Sağlık Bakanlığı Hastanelerinin Yıllara Göre Kalite Belgesi Alma Durumu 120 Kalite Belgeli Hastaneler kalite belgeli hastaneler

7 ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemlerinin Kamu Hastanelerinin Performansı Üzerine Etkisi 119 Saizarbitoria (2006), KYS belgelendirmesine artan talebin temel nedeninin, belgelendirme sürecinde yapılan uygulamaların yöneticilere örgütlerinin güçlü ve zayıf yönleri hakkında bilgi vermesi olduğunu belirtmektedir. Kalite belgelendirme kuruluşları, örgütlerin kalite sistemlerini belgelendirme yoluna başvurmalarının asıl nedeninin, örgütlerin sahip oldukları kalite düzeyini iç ve dış çevrelerine ispatlamak olduğunu vurgulamalarına rağmen belgelendirmenin izomorfizm ile alakalı olduğunu savunan yazarlar da vardır. Sözlük anlamı olarak izomorfizm eş-biçimcilik, yani birebir örtüşen anlamındadır. Kurumsal izomorfizm ise aynı pazarda bulunan aynı dış çevreye, aynı tedarikçi kaynağına sahip aynı hukuksal düzenlemelere tabi olan işletmelerin belirli bir zaman sonra birbirinin aynı olacağını iddia eden bir felsefedir. Di- Maggio ve Powell (1983) a göre kurumsal izomorfizm, aynı kaynağa sahip, aynı tür müşterilere hitap eden ve aynı politik baskılara maruz kalan, sosyal ve ekonomik hedefleri benzer olan örgütlerin birbirlerini taklit etmesidir. Hawley (1968) izomorfizmi örgütün sektöre adaptasyon süresini azaltan bir süreç olarak görmekte ve aynı çevresel şartlara sahip örgütlerin diğerine benzemesi olarak tanımlamaktadır. Selznick (1996) e göre de belli bir çevrede faaliyet göstermekte olan örgütler belli bir zaman sonra yapı ve işleyiş özellikleri ile çevrelerine benzemektedir. Aynı dalda çalışan örgütler benzer çevresel baskılara maruz kalacakları için, çevrelerini taklit ederek çevresel baskıdan kaçınabileceklerdir. Böylelikle kurumsal eş-yapılılık ortaya çıkacaktır. Erçen (2010) e göre; örgütler sistem içinde daha kurumsallaşmış olarak değerlendirdikleri örgütlerle benzeşme yoluna giderek meşruluk kazanmaya çalışmakta, bu durum da beraberinde taklitçiliği getirmektedir. Yani örgütler meşruluk adına taklitçiliğe giderken yenilikten ve etkinlikten uzaklaşmaktadırlar. Ancak meşruluk ve sürdürülebilirlik uğruna girilen benzeşme süreci örgütleri kısır bir döngüye itmektedir. Bu kısır döngü onları meşrulaştırırken rasyonellikten yavaş yavaş uzaklaştırıp, örgütsel sorunlara karşı körleştirmekte ve sonunda örgütleri yok olmaya itmektedir. Bu görüşe göre, sağlık kurumlarının sundukları hizmetlerin kalitesini belgelendirme çalışmaları mevcut sağlık hizmetlerini geliştirmek amacıyla değil, çevresel baskılara bağlı olarak yapılmaktadır. Larsen ve Haversjö (2001) ise KYS belgesinin içsel faydalarından çok dışsal faydalarının olduğunu belirtmektedir. Onlara göre KYS belgelendirmesi müşterilerin ve kamunun ürünün veya hizmetin kalitesine olan inancını artırır ve müşterilerin tercihlerini belgeli ürün veya hizmetten yana kullanmasını sağlamaktadır. Ayrıca kalite belgesi sağlayıcıların örgüte olan güvenini de artırmaktadır. Bu nedenle Larsen ve Haversjö (2001), kalite belgelendirmenin ürünün ve sürecin iyileştirilmesinden çok kamunun belgeye verdiği önem nedeniyle örgüte fayda sağladığını, bu nedenle belgelendirmenin günümüzün modası olduğunu düşünmektedir.

8 120 Amme Đdaresi Dergisi, Cilt 46 Sayı 3 KYS uygulamaları sonucunda başarılı sonuçlar elde eden sağlık kurumları olduğu gibi başarısız sonuçlar ile karşılaşan kurumlar da bulunmaktadır. Claver vd. (2003), başarısızlığın nedeninin KYS standartları olmadığını; asıl nedenin KYS standartları aşamalarının veya stratejilerinin kurum tarafından etkili bir şekilde uygulanmaması olduğunu söylemektedir. KYS uygulamalarının başarılı olması için öncelikle sistemin nasıl oluşturulması gerektiğine bakılmalıdır. KYS leri ile uygulamadaki hataların düzeltilmesi yerine, hataların nedenleri üzerine gidilerek, hata kaynaklarının ortadan kaldırılmasına çalışılmalıdır. Ancak uygulamada farklı durumlarla karşılaşılmaktadır. Örneğin, Boiral (2011) tarafından ISO KYS nin faydalarının ve tuzaklarının neler olduğunu ortaya koymak amacıyla yapılan çalışmanın sonuçlarına göre; ISO KYS belgesi almış ancak KYS uygulamalarında sürekliliği sağlayamamış ve sonuçta başarısız olan örgütlerin ISO KYS nin temel felsefesini ve buna bağlı olarak geliştirilen standartları yanlış yorumladığı ve herhangi bir KYS ni uygulamak için örgütsel hazırlığı tamamlayamamış oldukları görülmüştür. Bu örgütler ISO KYS nin gizli tuzakları olarak tanımlanan bazı noktalara takılmışlardır. Bunlar, çalışanlara KYS nin yeterli bir şekilde anlatılmaması sonucu çalışanların KYS yi özümsememeleri ve belgelerin lüzumsuz olduğunun düşünülmesi, sonuç olarak uygulama sürecinin dışsallaştırılmasıdır. Buna göre çalışanlar kalite iyileştirme uygulamalarını zaman kaybı ve gereksiz belgeleme olarak görmektedirler. ISO KYS uygulamalarının başarısız olmasının bir diğer nedeni ise yönetici kadroların KYS belgelemesini sadece reklam amaçlı görmeleri ve belge alındıktan sonra uygulamaları izlemeyi ve kalite denetimlerini ihmal etmiş olmalarıdır. Aynı araştırmada, ISO belgesi almış ve bundan fayda sağlamış olan örgütlere bakıldığında, bu örgütlerin KYS uygulamalarında sürekliliği sağladıkları, ISO nun yönetime yeni fikir ve destek verdiği, uygulamaların çalışanlara uygun ve yeterli bir şekilde anlatıldığı ve bu sayede çalışanların kalite konusunda farkındalıklarının arttığı ve kalitenin içselleştirildiği, sonuç olarak da örgütün standartlara uymak zorunda bırakılmak yerine standartların örgüte uygun hale getirildiği gözlenmiştir. KYS nin örgütsel performansın izlenmesi ve değerlendirilmesi konusunda örgüte destek sağlaması beklenmekle birlikte, ISO 9000 in örgütsel performans üzerine etkisini araştıran Terziovski vd. (1997), Avusturya ve Yeni Zelanda üretici firmaları üzerine yaptıkları araştırmada ISO 9000 in örgütsel performans üzerine anlamlı derecede etki etmediğini bulmuşlardır. Terziovski vd. (1997) ne göre örgütlerin ISO 9000 sertifikası almak için uğraşmalarının asıl sebebi, firmanın piyasa değerini artırmaktır, buna göre sertifikalı olmak müşterilerin güvenini kazanmak konusunda firmaya yardım etmektedir. Nedeni her ne olursa olsun dünyada ve Türkiye de örgütler KYS lerine önem vermekte ve bunu KYS sertifikalarıyla belgelemektedir. ISO 9000 sertifikası dünyanın her tarafında ticari işlemler esnasında arandığı gibi işletmelerin

9 ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemlerinin Kamu Hastanelerinin Performansı Üzerine Etkisi 121 gelişmesinde ve kalite güvencesinin devamlılığında etkili rol oynamaktadır. Ayrıca herhangi bir sebepten ötürü örgütün kalite düzeyini tescil ettirmeye çalışması örgütte sürekli iyileşme faaliyetlerinin devamlılığını artırmaktadır. ISO 9000 standartlarının örgüte sağladığı faydaların göreceli olarak tartışılmasına rağmen, mevcut standartlar hasta tatmini ve sonuçlarının değerlendirilmesi için 2000 yılında sağlık hizmetlerine uyarlanmıştır. Avrupa ve ABD de sağlık hizmetlerinde ISO kalite standartlarının yorumlanması için girişimler bulunmaktadır. Örneğin ISO klinik karar, süreç ve sonuçları içeren tıbbi laboratuvarlar için uluslararası standartları (WHO, 2003: 8), ISO ise tıbbi cihazlar ile ilgili standartları tanımlamaktadır. Sağlık hizmetlerinde ISO 9000 kalite sistemine yapılan en büyük eleştirilerden birisi, ISO 9000 in hastane performansını hastane fonksiyonu ve amaçlarına göre değil; kalite sistemlerinde uluslararası standartlara uygunluğuna göre ölçmesidir. Buna göre ISO 9000 standartları, hastane performansına odaklanmaktan daha çok yönetsel prosedürlerle ilgilidir. Bu durumda ISO standartlarının terminolojisini sağlık bakımıyla ilişkilendirmek güç olmakta ve ulusal kurumlar arasında değişiklik gösterebilmektedir. ISO denetim süreci, sadece standartlara uygunluğu test etmekte, örgütsel gelişmeyle ilgilenmemektedir. ISO 9000 KYS ne yapılan bir diğer eleştiri de tüm süreçleri belgeleme çabalarının kurum içi bürokratik işlemleri artırdığı yönündedir. Bu eleştirilerin aksine Akgün (2005) Ankara ilinde şubeleri bulunan ve ISO KYS belgesine sahip bir vakıf hastanesinin, Sevinç (2005) ise Balıkesir ilinde ISO KYS belgesi almış bir kamu hastanesinin KYS uygulamaları sayesinde elde ettikleri faydaları yayınladıkları çalışmalarında ISO KYS nin yaptığını belgele, belgelediğini yap (document what you do, do what you document) prensibi sayesinde hastane içindeki tüm süreçleri, bu süreçlere uygun hale getirilen form ve anketler ile yazılı hale getirdiklerini ve bu sayede hasta tanı ve tedavi hizmetlerinden, otelcilik hizmetlerine kadar tüm finansal ve operasyonel süreçleri doğru bir şekilde tanımlama fırsatı bulduklarını ifade etmektedirler. Buna göre hastane içi uygulamaları belgeli hale getirmek, çalışanların sorumluluk alanlarının daha somut bir şekilde belirlenmesi, tüm bölümlerde ve kliniklerde hasta akışı ve yapılan uygulamalarla ilgili farklı performans göstergelerinin belirlenerek örgütün kendini tanımasını ve problemli alanları keşfetmesini ve bu sayede performansı artırmanın önündeki engelleri kaldırma konusunda ne tür girişimlerde bulunulması gerektiği ile ilgili net sonuçlar elde edebilmesinde yol gösterici olmaktadır. Bu sayede ISO standartları ölçülebilir performans göstergelerinin belirlenmesine katkıda bulunarak tıbbi uygulama ve süreçler ile ilgili toplam kaliteyi artırmaktadır (Geraedts vd., 1999; Kenny vd., 1999; Geraedts Montenaire, 2001; Heuvel vd., 2005). Ulusal ve uluslararası litetatürde JCI (Joint Commission International) akreditasyonu, EFQM Mükemmellik Modeli, Malcolm Baldrige Ulusal Kalite

10 122 Amme Đdaresi Dergisi, Cilt 46 Sayı 3 Ödülü, Deming Mükemmellik Ödülü ve çeşitli ulusal akreditasyon kurumlarının belgelerine sahip olmanın hastanelerin performans göstergelerinde ne ölçüde iyileştirme sağladığı konusunda çeşitli araştırmalar yapılmış olmasına rağmen, ISO KYS nin hastane performans göstergeleri üzerine etkisini inceleyen sınırlı sayıda çalışma (Bekaroğlu, 2005; Dalbay - Biçer, 2002; Öztürk, 2005) mevcuttur. Bu çalışmalarla ilgili önemli sınırlamalar nedeniyle KYS lerinin hastanelerin performansları üzerindeki etkisi konusunda kesin bir yargıya varmak mümkün değildir. Her şeyden önce yapılmış bu çalışmaların çoğunda kalite yönetim sistem belgesine sahip olmadan önceki dönem ve sahip olduktan sonraki dönemler nispeten kısa tutulmuş (Dalbay - Biçer, 2002) ve sınırlı sayıda performans göstergesi kullanılarak (Bekaroğlu, 2005; Öztürk, 2005) kalite belgesine sahip olan ve olmayan birer hastanenin performansları kıyaslanmıştır. Bu sebeple ISO 9000 KYS belgesine sahip olmanın hastanelerin performansı üzerine etkisinden güvenle bahsetmek mümkün olamamaktadır. Bu çalışmada, daha önceki çalışmaların sınırlılıkları dikkate alınarak literatürdeki bu yöndeki boşluğu gidermek amaçlanmıştır. Bu sebeple ülke genelindeki tüm Sağlık Bakanlığı hastaneleri çalışmaya dahil edilmeye çalışılmıştır. Aşağıda bu yönde yapılmış araştırmanın metodolojisi, bulguları, tartışma ile sonuç ve önerileri hakkında açıklamalara yer verilmektedir. GEREÇ VE YÖ TEM Araştırmanın Amacı ve Hipotezler Söz konusunu araştırmada ISO 9000 KYS belgesine sahip olmanın kamu hastanelerinin performansları üzerine ne gibi bir etkisi olduğunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu amacı gerçekleştirmek için test edilecek temel hipotezler aşağıdaki gibidir: Hipotez 1: KYS belgesine sahip olan hastaneler ile KYS belgesine sahip olmayan hastanelerin performansları arasında anlamlı fark vardır. Hipotez 2: KYS belgesine sahip olan hastanelerin belge almadan önceki performansları ile belge aldıktan sonraki performansları arasında anlamlı fark vardır. Evren ve Örneklem Araştırmanın evrenini Türkiye deki Sağlık Bakanlığı hastaneleri oluşturmaktadır Şubat tarihi itibari ile, Sağlık Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü ne bağlı Performans ve Kalite Geliştirme Daire Başkanlığı ndan elde edilen bilgilere göre 950 tane Sağlık Bakanlığı hastanesinden KYS belgesi alan 112 hastane vardır. Bu 112 hastanenin içinde başka bir hastane ile birleşen 8 hastane, 18 entegre hastane, 5 ağız ve diş sağlığı merkezi (ADSM) olduğu için geriye 81 hastane kalmıştır. Ancak; 81 hastanenin

11 ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemlerinin Kamu Hastanelerinin Performansı Üzerine Etkisi inin kalite belgesine sahip olduğu tarihler belli olmadığı için bu hastaneler de çalışma kapsamından çıkarılmıştır. Sonuçta çalışma, 73 tane kalite belgesine sahip hastane ile bu hastanelere eşdeğer/ benzer olarak seçilen 73 tane kalite belgesine sahip olmayan hastane olmak üzere toplam 146 hastane üzerinde yapılmıştır. Kalite belgesi olan hastanelere eşdeğer kalite belgesiz hastaneler seçilirken; 1) aynı ilde olmaları, değilse aynı bölgede olmaları, 2) aynı branş hastaneleri olmaları ve 3) yatak sayılarının birbirine yakın olması dikkate alınmıştır. Veri Kaynakları Araştırmada hastanelerin performansını değerlendirmek için; Dengeli Puan Cetveli (DPC) perspektifi esas alınmış ve bu kapsamda on bir performans göstergesi (kurumsal performans katsayısı, şikayet sayısı, hekim başına poliklinik sayısı, hekim başına yatan hasta sayısı, yatak doluluk oranı, bir hastanın ortalama kalış günü, yatak devir hızı, yatak devir aralığı, yatan hasta oranı ve kaba ölüm hızı) kullanılmıştır. Çalışmada kullanılan performans göstergelerinin hesaplanma şekilleri ve hastane için ne anlam ifade ettiklerine ilişkin açıklamalar aşağıda yer almaktadır: 1. Performans Katsayısı (PK): Hastanelerin kurumsal performanslarını gösterir. 1 yakın olması beklenir. Aşağıdaki formül ile hesaplanır: Kurumsal Performans Katsayısı = [(Muayeneye Erişim Katsayısı + Hizmet Kalite Katsayısı + Memnuniyet Katsayısı + Kurum Verimlilik Katsayısı) /4] Çalışmada yıllarına ait performans katsayısı verileri kullanılmıştır. 2. Şikayet Sayısı (ŞS): Bir hastaneye bir yılda yapılan şikayetlerin toplam sayısıdır. 0 a yakın olması beklenir. Hasta ve hasta yakınları, başvuru ve dava edememe, bilgilendirilmeme, bilgilendirilmiş rızanın alınmaması, dini vecibelerini yerine getirememe, güvenliğin sağlanmaması, hizmetten genel olarak faydalanamama, mahremiyeti saygı duyulmaması, sağlık kuruluşu ve personelini seçememe ve değiştirememe, saygınlık ve rahatlık görememe, ziyaretçi kabul edememe ve refakatçi bulunduramama konuları ile ilgili hastanelerin çeşitli birimlerinde (acil ve ilk yardım hizmetleri, ameliyathane hizmetleri, halkla ilişkiler ve iletişim hizmetleri, klinik hizmetler, laboratuar ve görüntüleme, otelcilik hizmetleri, poliklinik hizmetleri, sosyal hizmetler ve yoğun bakım hizmetleri) yaşadıkları memnuniyetsizlikleri her hastanede bulunması mecburi olan hasta hakları birimine şikayet edebilirler. Çalışmada yıllarına ait şikayet sayısı verileri kullanılmıştır. 3. Toplam Gelirin Toplam Gidere Oranı (TGE/TGĐ): Hastanelerin verimlilik göstergelerindendir. Yüksek olması beklenir. Bu oran 1 e eşitse gelir gider

12 124 Amme Đdaresi Dergisi, Cilt 46 Sayı 3 dengede, 1 den küçükse gelir giderden az ve 1 den büyükse gelir giderden fazla demektir. Çalışmada yıllarına ait toplam gelir/toplam gider verileri kullanılmıştır. Toplam Gelirin Toplam Gidere Oranı = Toplam Gelir / Toplam Gider formülü ile hesaplanır. 4. Hekim Başına Düşen Poliklinik Sayısı (HBPS): Bir yıl içinde bir hekimin kaç tane ayakta hasta muayene ettiğini gösterir. Hekim başına poliklinik sayısı hekimlerin hastane içindeki aktif çalışmalarını gösteren bir performans göstergesidir ve yüksek çıkması beklenir. Çalışmada yıllarına ait hekim başına poliklinik sayısı verileri kullanılmıştır. Hekim Başına Düşen Poliklinik Sayısı = Poliklinik Sayısı / Hekim Sayısı hesaplanarak bulunur. 5. Hekim Başına Düşen Yatan Hasta Sayısı (HBYHS): Bir yıl içinde bir hekimin kaç hastayı yatırarak tedavi ettiğini gösterir. Hekim başına yatan hasta sayısı da hekimlerin hastane içindeki aktif çalışmalarını gösteren bir performans göstergesidir ve yüksek çıkması beklenir. Hekim başına poliklinik sayısı aynı zamanda bir verimlilik göstergesidir, bu açıdan da yüksek çıkması beklenir. Çalışmada yıllarına ait hekim başına yatan hasta sayısı verileri kullanılmıştır. Hekim Başına Düşen Yatan Hasta Sayısı = (Taburcu+Ölen) / Hekim Sayısı hesaplanarak bulunur. 6. Yatak Doluluk Oranı (YDO) (%): Hasta yataklarının yeterli kullanılıp kullanılmadığını gösterir. Bu durumda hastane yataklarının etkili kullanılıp kullanılmadığını anlamak için yatak doluluk oranına bakılır. Yatak doluluk oranının yüksek olması beklenir. Belirli bir zaman dilimi içerisinde hasta yataklarının ne oranda hasta tarafından kullanıldığını gösteren yatak doluluk oranı göstergesini hesaplama formülü aşağıdaki gibidir: Yatak Doluluk Oranı = [Yatılan Gün Sayısı / (Süre (yıllık ise 365 gün) X Hasta Yatak Sayısı)] X 100 Çalışmada yıllarına ait yatak doluluk oranı verileri kullanılmıştır. 7. Bir Hastanın Ortalama Kalış Günü (OKG): Hastanelerin özelliklerine göre değişmekle birlikte genellikle bir hastanın ortalama kalış gününün düşük olması istenir. Çalışmada yıllarına ait bir hastanın ortalama kalış günü verileri kullanılmıştır. Bir Hastanın Ortalama Kalış Günü = Yatılan Gün Sayısı / (Taburcu+Ölen) formülü ile hesaplanır. 8. Yatak Devir Hızı (YDH): Bir yatağın bir yılda kaç hasta tarafından kullanıldığını, yani kaç hastaya hizmet verdiğini gösterir ve yüksek çıkması istenir. Çalışmada yıllarına ait yatak devir hızı verileri kullanılmıştır.

13 ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemlerinin Kamu Hastanelerinin Performansı Üzerine Etkisi 125 Yatak Devir Hızı = Yatan Hasta Sayısı / Fiili Yatak Sayısı formülü ile hesaplanır. 9. Yatak Devir Aralığı (YDA) (gün): Bir hasta yatağının kaç gün boş kaldığını gösterir ve düşük olması istenir. Hastane yatak devir aralığını hesaplama formülü aşağıdaki gibidir: Yatak Devir Aralığı = [(Hasta Yatak Sayısı X Süre) Yatılan Gün Sayısı] / (Taburcu+Ölen) Çalışmada yıllarına ait yatak devir aralığı verileri kullanılmıştır. 10. Yatan Hasta Oranı (YHO) (%): Bir yılda hastane polikliniğine başvuran hastaların ne kadarının yatırılarak tedavi edildiğini gösterir. Çalışmada yıllarına ait yatan hasta oranı verileri kullanılmıştır. Yatan Hasta Oranı = [Yatan Hasta Sayısı / Poliklinik Sayısı] X100 formülü ile hesaplanır. 11. Kaba Ölüm Hızı (KÖH) (%): Đlgili yıl içinde hastanede yatan hastaların ölüm oranıdır ve düşük olması beklenir. Aslında net ölüm hızı KÖH ına göre daha doğru bir gösterge olmasına karşın bu yönde veri olmadığı için KÖH kullanılmaktadır. Aşağıdaki formül ile hesaplanır: Kaba Ölüm Hızı = [Ölen Hasta Sayısı / Yatan Hasta Sayısı] X 100 Çalışmada yıllarına ait kaba ölüm hızı verileri kullanılmıştır. Araştırmanın veri kaynağını Sağlık Bakanlığı na bağlı birimlerden elde edilen yıllarına ait veriler oluşturmaktadır. Böylece çalışmada kullanılan performans göstergelerine ait veriler bir iki yılla sınırlı kalmayıp yedi yıllık bir süreyi kapsamaktadır. Ayrıca, hastanelerin performanslarının değerlendirilmesinde geleneksel yaklaşımda olduğu gibi sadece finansal göstergeleri kullanmak yerine finansal ve finansal olmayan göstergeler bir arada kullanılmıştır. Bu sayede KYS nin hastane performansı üzerine etkisinin performansın tüm boyutları açısından incelenmesi mümkün olmuştur. Verilerin Analizi Araştırmadan elde edilen verilerin değerlendirilmesinde, SPSS 18.0 paket programı kullanılmıştır. Araştırma kapsamındaki hastanelerin özelliklerini incelemek için tanımlayıcı istatistiklerden (frekans ve yüzde dağılımı gibi) yararlanmış ve verilerin normallik analizi Kolmogorov Smirnov testi ile yapılmıştır. Araştırmanın iki temel hipotezinden ilkine cevap aramak (kalite belgeli ve eşdeğer hastanelerin performanslarını karşılaştırmak) için t testi ve non parametrik karşılığı olarak Mann Whitney U testi kullanılırken ikinci hipotezi test etmek için (kalite belgeli hastanelerin belge öncesi ve sonrası performanslarını karşılaştırmak) iki eş arasındaki farkın önemlilik testi ve non parametrik karşılığı olarak Wilcoxon testi kullanılmıştır. Ayrıca çalışmada birinci hipotezle ilgili

14 126 Amme Đdaresi Dergisi, Cilt 46 Sayı 3 daha doğru sonuçlara ulaşmak ve hata varyansını düşürmek için kovaryans analizinden (Analysis of Covariance-ANCOVA) de yararlanılmıştır. Çalışmada kalite belgeli ve belgesiz hastanelerin performans göstergeleri karşılaştırılırken aralarında anlamlı farklılıkların bulunması halinde bu farkın doğrudan kalite belgesine sahip olmaktan kaynaklandığını iddia edebilmek için bu iki hastane grubunun belge öncesi performans düzeylerinin de kontrol edilmesi gerekmektedir. Aksi taktirde bu iki hastane grubunun belge öncesi performans düzeyleri sabit tutulmaksızın ya da kontrol edilmeksizin tespit edilen farkı belgeye bağlamak yanıltıcı olacaktır. Bu nedenle çalışmada on bir gösterge içinden anlamlı bulunan yatak işgal oranı ve yatak devir aralığının kalite belgesinden mi kaynaklandığına karar verebilmek için bu iki değişkenin belge öncesi değerleri ortak /kovaryet değişken olarak dikkate alınmıştır. Verilerin analizinde ise anlamlılık düzeyi olarak p<0,05 kabul edilmiştir. Aslında kovaryans analizi varyans analizinin bir uzantısıdır ve iki veya daha fazla grupta bir bağımlı değişkenin ortalaması karşılaştırılırken, bağımlı değişkeni etkileyen başka bir bağımsız değişkenin etkisinin yok edilmesine çalışılır (Kalaycı, 2006: 185). Yani, ANCOVA deseni faktör (bağımsız değişken) ve bağımlı değişkene ek olarak, bağımlı değişken ile ilişkisi olan, onu etkileyen ve hata kontrolü ile grupların bağımlı değişkendeki ortalamalarını ayarlamak için kullanılan başka değişkenlerin varlığını gerektirir. Sözkonusu bu değişkenlere ortak değişken ya da kodeğişken (covariate) denilir (Büyüköztürk, 1998: 92). Diğer yandan kovaryans analizi varyans analizi ile regresyon analizinin bir kombinasyonudur. Öncelikle regresyon prosedürü uygulanır, daha sonra da düzeltilmiş değerler üzerinden normal varyans analizi yöntemi gerçekleştirilir. Böylece bağımlı değişken ile kodeğişken (ortak değişken) arasındaki doğrusal ilişki için bir düzeltme yapılmış olur. Bunun sonucunda da hata varyansı düşer ve veriler arasındaki diğer farklılıklar göz önüne alınarak grup farklılıkları ortaya konulabilir (Kalaycı, 2006: 186). ANCOVA ya genellikle öntest- sontest kontrol gruplu desenlerde, deney ve kontrol grubunun sontest ölçümleri arasında anlamlı farkın olup olmadığını test etmek için başvurulmaktadır. Burada öntest ölçümleri ortak değişken olarak tanımlanmaktadır (Büyüköztürk, 1998: 93). ANCOVA nın başarılı bir şekilde uygulanabilmesi için; a)grup içi regresyon eğimlerinin homojen olması, b)bağımlı değişken ile ortak değişken arasındaki Pearson korelasyon katsayısının 0.30 dan yüksek olması (Bu koşul, randomize olmayan desenlerde gerekli değildir), c)ortak değişken ile bağımlı değişken arasında doğrusal ilişkinin olması gerekir (Büyüköztürk, 1998: 92; Sharma, 1995). Normallik sayıltısının eşit ve makul büyüklükteki gruplar (gözlem sayısının 15 ve daha büyük olması hali) için ihmal edileceği söylense de

15 ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemlerinin Kamu Hastanelerinin Performansı Üzerine Etkisi 127 varyansların homojenliği için araştırmacıların daha tutucu olmaları önerilmektedir (Büyüköztürk, 1998: 94). BULGULAR Bu çalışmada 73 kalite belgesine sahip hastane ile bulundukları yerleşim bölgesi, hastane türü ve yatak sayısı göz önüne alınarak kalite belgeli hastanelere benzer seçilen 73 kalite belgesine sahip olmayan hastanenin performans düzeyi araştırılmıştır. Araştırma kapsamında incelenen toplam 146 hastanenin 11 i Marmara, 31 i Đç Anadolu, 36 sı Ege, 10 u Akdeniz, 36 sı Karadeniz, 6 sı Doğu Anadolu ve 16 sı Güney Doğu Anadolu bölgesindedir. Çalışma kapsamındaki 146 hastanenin 108 i genel hastane, 38 i özel dal hastanesi statüsündedir. Hastaneler yatak sayısına göre 100 yatak kapasiteli hastaneler, yatak kapasiteli hastaneler, yatak kapasiteli hastaneler, yatak kapasiteli hastaneler, 601 yatak kapasiteli hastaneler olmak üzere beş kategoride sınıflandırılmıştır. Buna göre çalışma kapsamındaki hastanelerin 25 i 100 yatak kapasitesine, 40 ı yatak kapasitesine, 50 si yatak kapasitesine, 22 si yatak kapasitesine ve 9 u 601 yatak kapasitesine sahiptir. Çalışmaya katılan hastanelerin %6,8 i eğitim ve araştırma hastanesi iken %93,2 si eğitim ve araştırma hizmetleri sunmayan ikinci basamak devlet hastaneleridir (Tablo 1).

16 128 Amme Đdaresi Dergisi, Cilt 46 Sayı 3 Tablo 1. Araştırma Kapsamındaki Hastanelerin Özellikleri Belge Durumu Sayı % Kalite Belgeli Hastane 73 50,0 Eşdeğer Hastane 73 50,0 Yatak Sayısı , , , , ,2 Eğitim Hastanesi Olma Durumu Eğitim Hastanesi 10 6,8 Eğitim Hastanesi Değil ,2 Hastane Türü Genel Hastane ,0 Özel Dal Hastanesi 38 26,0 Bölge Marmara 11 7,5 Orta Anadolu 31 21,2 Ege & Akdeniz 46 31,5 Karadeniz 36 24,7 Doğu & Güneydoğu Anadolu 22 15,1 Tablo 2 de kalite belgeli ve belgesiz hastanelerin performansları karşılaştırılmıştır. On bir performans göstergesinden altısı (performans katsayısı, hekim başına düşen yatan hasta sayısı, ortalama kalış günü, yatak devir aralığı, yatan hasta oranı) normal dağılmadığı için Mann Whitney U testi kullanılmış, diğer beş gösterge (şikayet sayısı, toplam gelirin toplam gidere oranı, hekim başına düşen poliklinik sayısı, yatak doluluk oranı, kaba ölüm hızı) ise t testi ile karşılaştırılmıştır.

17 ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemlerinin Kamu Hastanelerinin Performansı Üzerine Etkisi 129 Tablo 2. Kalite Belgeli ve Belgesiz Hastanelerin Performans Göstergelerinin Karşılaştırması Performans Göstergeleri Hastaneler o Ort. Ss. KS P t/u** p Performans Katsayısı Şikayet Sayısı Toplam Gelirin Toplam Gidere Oranı Hekim Başına Düşen Poliklinik Sayısı Hekim Başına Düşen Yatan Hasta Sayısı Yatak Doluluk Oranı Bir Hastanın Ortalama Kalış Günü KBH* 66 0,85 0,13 2,512 0,000 Belgesiz Hastaneler 68 0,88 0,08 2,388 0,000-0,346** 0,729 KBH 70 25,10 20,01 1,313 0,064 Belgesiz Hastaneler 70 23,56 18,23 1,235 0,095 KBH 73 1,13 0,15 0,788 0,564 Belgesiz Hastaneler 73 1,11 0,12 0,700 0,711 KBH , ,01 0,681 0,743 Belgesiz Hastaneler , ,21 0,637 0,811 KBH ,58 166,79 2,081 0,000 Belgesiz Hastaneler ,71 130,32 1,446 0,031 KBH 73 66,29 17,67 0,516 0,953 Belgesiz Hastaneler 73 59,84 18,11 0,785 0,569 KBH 73 4,82 2,38 2,088 0,000 Belgesiz Hastaneler 73 4,78 2,99 1,880 0,002 KBH 64 59,24 33,05 1,512 0,021 0,474 0,637 0,973 0,332-0,008 0,993-1,004** 0,315 2,176 0,031-0,591** 0,555 Belgesiz Yatak Devir Hızı Hastaneler 73 53,64 29,47 1,501 0,022 Yatak Devir Aralığı Yatan Hasta Oranı KBH 64 2,78 2,52 1,511 0,021 Belgesiz Hastaneler 73 4,10 4,55 1,842 0,002 KBH 73 4,31 3,77 2,199 0,000 Belgesiz Hastaneler 73 3,48 2,36 1,803 0,003 KBH 63 1,31 1,19 1,197 0,114 Belgesiz Kaba Ölüm Hızı Hastaneler 71 0,98 0,91 1,259 0,084 KS: Kolmogrov Smirnov testi *: Kalite Belgeli Hastaneler **: Mann Whitney U testi -1,038** 0,299-2,384 0,017-0,822** 0,411 1,830 0,070

18 130 Amme Đdaresi Dergisi, Cilt 46 Sayı 3 Analiz sonucunda kalite belgeli hastaneler ile kalite belgesiz eşdeğer hastanelerin on bir performans göstergesinden sadece yatak doluluk oranı ve yatak devir aralığı açısından anlamlı farklılık gösterdiği görülmüştür. Kalite belgeli hastanelerin yatak doluluk oranı %66,3 iken belgesiz hastanelerin %59,8 olduğu, yani kalite belgeli hastanelerin yatak doluluk oranının %6 daha iyi olduğu; yatak devir aralığı açısından ise kalite belgeli hastanelerin yatak devir aralığının 2,52 iken kalite belgesiz hastanelerin 4,1 olduğu yani kalite belgeli hastanelerde bir hasta yatağının boş kalma süresinin yaklaşık 1,3 gün daha kısa olduğu görülmüştür. Ancak kalite belgeli ve belgesiz hastanelerin yatak doluluk oranı ve yatak devir aralığında tespit edilen bu anlamlı farkın kalite belgesine bağlı olduğunu iddia edebilmek için bu iki hastane grubunun belge öncesindeki performans düzeylerinin eşit olması, başka bir deyişle gruplar arasındaki eğimin farklılık göstermemesi gerekir. Bu nedenle Tablo 3 de kalite belgeli ve belgesiz hastanelerin yatak doluluk oranları ANCOVA analizi ile karşılaştırılmış ve bu iki hastane grubunun belge öncesi yatak doluluk oranları kodeğişken olarak dikkate alınmıştır. Tablo 3 deki analiz sonucunda; Tablo 2 deki kalite belgeli ve belgesiz hastaneler arasında tespit edilen anlamlı farkın burada ortadan kalktığı ve asıl etkili olan faktörün kodeğişken olduğu, yani belge öncesi yatak doluluk oranı olduğu tespit edilmiştir. Buna göre kodeğişken tek başına kalite belgeli ve belgesiz eşdeğer hastanelerin yatak doluluk oranının %33 ünü açıklamaktadır. Tablo 3. Kalite Belgeli ve Belgesiz Hastanelerin Yatak Doluluk Oranlarının Ancova Analizi Đle Karşılaştırması Varyans Kaynağı Kareler Toplamı Sd Kareler Ort. F p Kısmi Eta Kare Düzeltilmiş Model 15075, ,24 23,261 0,000 0,351 Sabit 13859, ,33 64,153 0,000 0,332 Hastane 10, ,19 0,047 0,828 0,000 Belge Öncesi Yatak Doluluk Oranı 13733, ,38 63,570 <0,001 0,330 Hastane * Belge Öncesi Yatak Doluluk Oranı 11, ,36 0,053 0,819 0,000 R 2 =,351; Düzeltilmiş R 2 =,336 Benzer değerlendirme Tablo 2 de anlamlı olduğu bulunan yatak devir aralığı açısından yapıldığında ise Tablo 4 deki sonuçlara ulaşılmıştır. Buna göre kalite belgeli hastaneler ile kalite belgesiz eşdeğer hastanelerin yatak devir aralıkları arasındaki farkın anlamlı olup olmadığı, bu iki hastane grubunun belge öncesi yatak devir aralıkları kodeğişken olarak kullanılarak yapıldığında (yani belge

19 ISO 9000 Kalite Yönetim Sistemlerinin Kamu Hastanelerinin Performansı Üzerine Etkisi 131 öncesi yatak devir aralıklarındaki farklılıklar kontrol edildiğinde) Tablo 2 de tespit edilen anlamlı farkın hala geçerliliğini koruduğu görülmüştür. Buna göre kalite belgeli hastaneler ile kalite belgesiz eşdeğer hastanelerin belge öncesi yatak devir aralıkları eğimleri istatistiksel olarak anlamlı olmadığı için kalite belgeli ve belgesiz eşdeğer hastanelerin yatak devir aralıklarındaki 1,3 günlük fark istatistiksel olarak anlamlıdır ve bu fark kalite belgeli hastanelerin lehinedir. Ancak bununla birlikte KYS belgesine sahip olmak yatak devir aralığındaki varyansın sadece %3,2 sini açıklamaktadır. Tablo 4. Kalite Belgeli ve Belgesiz Hastanelerin Yatak Devir Aralıklarının Ancova Analizi Đle Karşılaştırması Varyans Kaynağı Kareler Toplamı Sd Kareler Ort. F p Kısmi Eta Kare Düzeltilmiş Model 100,22 3,00 33,41 2,250 0,086 0,053 Sabit 1298,35 1, ,35 87,436 0,000 0,419 Hastane 59,38 1,00 59,38 3,999 0,048 0,032 Belge Öncesi Yatak Devir Aralığı 54,06 1,00 54,06 3,640 0,059 0,029 Hastane * Belge Öncesi Yatak Devir Aralığı 36,71 1,00 36,71 2,472 0,118 0,020 R 2 =,053; Düzeltilmiş R 2 =,029 Bu durumda hipotez 1 yatak devir aralığı göstergesi için kabul edilmektedir. Tablo 5 te kalite belgeli hastanelerin belge aldıktan sonra performans göstergelerinde bir iyileşme olup olmadığı sorusuna cevap aramak için bu hastanelerin belge öncesi ve sonrası performans göstergeleri karşılaştırılmıştır. Şikayet sayısı, hekim başına düşen poliklinik sayısı ve yatak doluluk oranı göstergeleri normal dağıldığı için iki eş arasındaki farkın önemlilik testi, diğer sekiz gösterge ise normal dağılmadığı için Wilcoxon iki eş arasındaki farkın önemlilik testi kullanılmıştır. Yapılan analiz sonucunda ise; KYS belgeli hastanelerin belge öncesi ve sonrası on bir performans göstergesinden yedisinin anlamlı farklılık gösterdiği (p<0,05), buna karşın KYS belgesi öncesi ve sonrasında performans katsayısı, toplam gelirin toplam gidere oranı, yatak doluluk oranı ve yatak devir aralığı göstergelerinin anlamlı farklılıklar göstermediği (p>0,05) tespit edilmiştir. Buna göre şikayet sayısı belge sonrası ortalama 6,5 artmıştır. KYS belgesi aldıktan sonra hekim başına poliklinik sayısında yıllık 2567,5 luk bir artış ve hekim başına yatan hasta sayısında yaklaşık 50 birimlik artış olurken, bir hastanın ortalama kalış günü 0,25 gün azalmıştır. KYS belgesi aldıktan sonra yatak devir hızı 6,7 artmış yani bir yatakta yıllık ilave olarak 7 hastaya daha hizmet verilmeye başlanmış, ancak yatan hasta oranı 1,6 kadar azalmıştır. KYS belgesi kaba ölüm hızında ise 0,16 lık bir artış olmuştur.

20 132 Amme Đdaresi Dergisi, Cilt 46 Sayı 3 Tablo 5. Kalite Belgeli Hastanelerin Belge Öncesi ve Belgeli Dönem Performanslarının Karşılaştırması Performans Göstergeleri o Belge Öncesi Belge Sonrası Ort. Ss. Ort. Ss. Ort. Farkı t/z testi Performans katsayısı 6 0,88 0,07 0,82 0,19 0,06-0,105 0,917 Şikayet sayısı 27 22,02 22,47 28,57 22,41-6,55-2,813 * 0,009 Toplam gelir/ Toplam gider 66 1,14 0,22 1,13 0,12 0,01-1,817 0,069 Poliklinik sayısı/ Hekim , , , , ,50 p - 11,64 8* <0,001 Yatan hasta sayısı/ Hekim ,34 122,16 255,26 165,19-49,92-4,775 <0,001 Yatak doluluk oranı 66 65,51 19,18 67,57 17,64-2,07-0,998 * 0,322 Ortalama kalış günü 66 5,17 2,63 4,92 2,46 0,25-2,862 0,004 Yatak devir hızı 58 54,30 31,77 61,01 33,84-6,72-3,070 0,002 Yatak devir aralığı 58 5,38 19,48 2,88 2,61 2,51-0,395 0,693 Yatan hasta sayısı/ Poliklinik sayısı 66 5,79 5,31 4,19 3,22 1,60-5,424 <0,001 Kaba ölüm hızı 56 1,19 1,11 1,35 1,25-0,16-2,097 0,036 *: t testi Buna göre hipotez 2 şikayet sayısı, hekim başına düşen poliklinik sayısı, hekim başına düşen yatan hasta sayısı, bir hastanın ortalama kalış günü, yatak devir hızı, yatan hasta oranı ve kaba ölüm hızı göstergeleri için kabul edilmiştir. TARTIŞMA KYS lerin temel amacı; hastanelerin performansının izlenmesini ve kalite ölçütlerinin geliştirilmesini sağlamaktadır. Ancak KYS nin belgelendirme ile sonuçlanamayacağı ve sürdürülebilir olmasının daha önemli olduğuna dikkat edilmelidir. Bir kurumda etkili bir KYS den bahsedebilmek için kurumun temel kalite hedefinde sürekli iyileşme olması gerekmektedir; iyileşme belgelendirme sonrasında da devam etmelidir. Bu temelde yapılan çalışmada, ISO 9000 KYS uygulamasının hastanelerin performansı üzerindeki etkisi Dengeli Puan Cetveli perspektiflerine dayalı olarak açıklanmaya çalışılmış ve ISO nun hastane performansı üzerine etkisini güvenli bir şekilde ortaya koymak için hem ISO belgeli ve ISO belgesine sahip olmayan hastanelerin performansları hem de ISO belgesine sahip hastanelerin belge öncesi ve belge aldıktan sonraki performansları kıyaslanmıştır.

ISO 14001:2015 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ KILAVUZU

ISO 14001:2015 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ KILAVUZU ISO 14001:2015 ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ KILAVUZU ISO 9001:2015 KYS standardı ile birlikte değişen pazar ve çevresel şartlara uyum için ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi standardı da yeni seviye yönetim

Detaylı

1. KNA ve HTEA 2. Risk Analizi 3. Kalite Kavramı 4. Hastane ç Tetkikçi Eğitimi 5. Klinik ve dari Süreçler 6. ndikatör Kavramı ve ndikatörler 7.

1. KNA ve HTEA 2. Risk Analizi 3. Kalite Kavramı 4. Hastane ç Tetkikçi Eğitimi 5. Klinik ve dari Süreçler 6. ndikatör Kavramı ve ndikatörler 7. 1. KNA ve HTEA 2. Risk Analizi 3. Kalite Kavramı 4. Hastane ç Tetkikçi Eğitimi 5. Klinik ve dari Süreçler 6. ndikatör Kavramı ve ndikatörler 7. Sağlık Kurumlarında Entegre Kalite Yönetim Sistemleri 8.

Detaylı

SAĞLIK HİZMETİ GERİ ÖDEMELERİ VE YALIN UYGULAMALAR GENEL SAĞLIK SİGORTASI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MART 2017

SAĞLIK HİZMETİ GERİ ÖDEMELERİ VE YALIN UYGULAMALAR GENEL SAĞLIK SİGORTASI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MART 2017 SAĞLIK HİZMETİ GERİ ÖDEMELERİ VE YALIN UYGULAMALAR GENEL SAĞLIK SİGORTASI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MART 2017 Sağlık Hizmeti Geri Ödemeleri ile Yalın Uygulamaların İlişkisi 2 Sağlık Hizmeti Geri Ödemeleri ile Yalın

Detaylı

Acil Serviste En Sık Neler Şikayet Ediliyor? Doç. Dr. Selahattin KIYAN Ege ÜTFH Acil Tıp AD 11.01.2013 4. ATOK «Acilde Adli Tıp»

Acil Serviste En Sık Neler Şikayet Ediliyor? Doç. Dr. Selahattin KIYAN Ege ÜTFH Acil Tıp AD 11.01.2013 4. ATOK «Acilde Adli Tıp» Acil Serviste En Sık Neler Şikayet Ediliyor? Doç. Dr. Selahattin KIYAN Ege ÜTFH Acil Tıp AD 11.01.2013 4. ATOK «Acilde Adli Tıp» Bu sunum nasıl ilerleyecek.. «Ege ÜTFH Acil Servise Yapılmış Şikayet Başvurularının

Detaylı

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey. GT Türkiye İşletme Risk Hizmetleri Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.com İşletme Risk Hakkında Risk, iş yaşamının ayrılmaz bir parçasıdır ve kaçınılmazdır.

Detaylı

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi

Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi T.C İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı Finans Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi Özeti Kurumsal Şeffaflık, Firma Değeri Ve Firma Performansları İlişkisi Bist İncelemesi Prof.

Detaylı

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Kanser Kontrolü ndeki Rolü DR. PINAR SAİP TÜRK TIBBİ ONKOLOJİ DERNEĞİ BAŞKANI Misyonumuz Ülkemizdeki tıbbi onkologların özlük haklarını savunmak, birlikte çalışma kültürünü

Detaylı

KALİTE GÜVENCE SİSTEMİ KERİM ÖZBEYAZ

KALİTE GÜVENCE SİSTEMİ KERİM ÖZBEYAZ KALİTE GÜVENCE SİSTEMİ KERİM ÖZBEYAZ 3.4.4. Toplam Kalite Yönetiminin Başarısını Etkileyen Faktörler 1. İç Faktörler: A. Misyon: B. Vizyon: C. Liderlik Tarzı D. Motivasyon E. Koordinasyon F. Ortak Kültür

Detaylı

663 Sayılı KHK Madde 34

663 Sayılı KHK Madde 34 1 663 Sayılı KHK Madde 34 Hastaneler; tıbbî ve malî kriterler ile kalite, hastaçalışan güvenliği ve eğitim kriterleri çerçevesinde Kurumca belirlenecek usûl ve esaslara göre altı aylık veya bir yıllık

Detaylı

Kalite Kurumları ve Kalite Güvence Sistemleri

Kalite Kurumları ve Kalite Güvence Sistemleri Kalite Kurumları ve Kalite Güvence Sistemleri - 1 Kalite Kurumları American Society of Quality Control (ASC) Union of Japanese Scientists and Engineers (JUSE) European Foundation of Quality Management

Detaylı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı

Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı 292 Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (2012) 292-297 KİTAP İNCELEMESİ Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı Editör Doç. Dr. Şener BÜYÜKÖZTÜRK Dilek SEZGİN MEMNUN 1 Bu çalışmada,

Detaylı

H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012)

H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012) H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü BBY 208 Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri II (Bahar 2012) SPSS Ders Notları II (19 Nisan 2012) Aşağıdaki analizlerde lise öğrencileri veri dosyası kullanılmıştır.

Detaylı

IV. Uluslararası Sağlıkta Performans ve Kalite Kongresi (02 04 Mayıs 2013 / Ankara) SÖZEL BİLDİRİ LİSTESİ Bildiri

IV. Uluslararası Sağlıkta Performans ve Kalite Kongresi (02 04 Mayıs 2013 / Ankara) SÖZEL BİLDİRİ LİSTESİ Bildiri IV. Uluslararası Sağlıkta Performans ve Kalite Kongresi (02 04 Mayıs 2013 / Ankara) SÖZEL BİLDİRİ LİSTESİ Bildiri Bildiri Adı Kodu 6 Sağlıkla İlişkili Enfeksiyonlar ve El Hijyeni Konusunda Geçerliliği

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANE ÇALIŞANLARININ HASTA GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜNÜN ARAŞTIRILMASI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANE ÇALIŞANLARININ HASTA GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜNÜN ARAŞTIRILMASI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANE ÇALIŞANLARININ HASTA GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜNÜN ARAŞTIRILMASI AMAÇ Bu çalışma, hastane de çalışan tüm personelin hasta güvenliği kültürünü ölçerek bilgi sahibi olmak ve çalışanların

Detaylı

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC)

Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Stratejik Performans Yönetimi ve Dengeli Sonuç Kartı (Balanced Scorecard-BSC) Kontrol Fonksiyonu Gerçekleştirilmek istenen amaçlara ne ölçüde ulaşıldığını belirlemek, planlanan amaçlar (standartlar), ile

Detaylı

ÜRETİM -YÖNETİM. Ürün nedir? Üretim ve Hizmet nedir? Sizin üretmeyi düşündüğünüz ürün/hizmet nedir?

ÜRETİM -YÖNETİM. Ürün nedir? Üretim ve Hizmet nedir? Sizin üretmeyi düşündüğünüz ürün/hizmet nedir? ÜRETİM -YÖNETİM Ürün nedir? Üretim ve Hizmet nedir? Sizin üretmeyi düşündüğünüz ürün/hizmet nedir? Üretim, insan ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla mal veya hizmetlerin meydana getirilmesi işlemine denir.

Detaylı

GIDA GÜVENCESİ-GIDA GÜVENLİĞİ

GIDA GÜVENCESİ-GIDA GÜVENLİĞİ GIDA GÜVENLİĞİ GIDA GÜVENCESİ-GIDA GÜVENLİĞİ Dünyada 800 Milyon İnsan Kronik Yetersiz Beslenme, 1.2 Milyar İnsan Açlık Korkusu Yaşamakta, 2 Milyar İnsan Sağlıklı, Yeterli ve Güvenli Gıda Bulma Konusunda

Detaylı

Doç. Dr. Serdar Öztora Aile Hekimliği Anabilim Dalı

Doç. Dr. Serdar Öztora Aile Hekimliği Anabilim Dalı Doç. Dr. Serdar Öztora Aile Hekimliği Anabilim Dalı AMAÇ Bu dersin sonunda katılımcıların kalite kavramı ve ilişkili faktörler hakkında bilgi sahibi olmaları amaçlanmaktadır. 2 HEDEFLER Katılımcılar bu

Detaylı

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Satıcılar Hizmetlerini Nasıl Farklılaştırırlar? Wilson Learning in beş farklı kuruluşla yaptığı araştırmanın amacı, satıcıların farklılık ve rekabet avantajı yaratmadaki

Detaylı

PARAMETRİK TESTLER. Tek Örneklem t-testi. 200 öğrencinin matematik dersinden aldıkları notların ortalamasının 70 e eşit olup olmadığını test ediniz.

PARAMETRİK TESTLER. Tek Örneklem t-testi. 200 öğrencinin matematik dersinden aldıkları notların ortalamasının 70 e eşit olup olmadığını test ediniz. PARAMETRİK TESTLER Tek Örneklem t-testi 200 öğrencinin matematik dersinden aldıkları notların ortalamasının 70 e eşit olup olmadığını test ediniz. H0 (boş hipotez): 200 öğrencinin matematik dersinden aldıkları

Detaylı

Üniversite Hastanesi mi; Bölge Ruh Sağlığı Hastanesi mi? Ayaktan Başvuran Psikiyatri Hastalarını Hangisi Daha Fazla Memnun Ediyor?

Üniversite Hastanesi mi; Bölge Ruh Sağlığı Hastanesi mi? Ayaktan Başvuran Psikiyatri Hastalarını Hangisi Daha Fazla Memnun Ediyor? Üniversite Hastanesi mi; Bölge Ruh Sağlığı Hastanesi mi? Ayaktan Başvuran Psikiyatri Hastalarını Hangisi Daha Fazla Memnun Ediyor? Ebru Turgut 1, Yunus Emre Sönmez 2, Şeref Can Gürel 1, Sertaç Ak 1 1 Hacettepe

Detaylı

Doç. Dr. Demet ÜNALAN Doç. Dr. Mehmet S. İLKAY Uzman Tülin FİLİK ERCİYES ÜNİVERSİTESİ

Doç. Dr. Demet ÜNALAN Doç. Dr. Mehmet S. İLKAY Uzman Tülin FİLİK ERCİYES ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK HİZMETLERİ ÇALIŞANLARININ ÖRGÜTSEL BAĞLILIK DÜZEYLERİNİN ÖLÇÜLMESİ: ERCİYES ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ ÇALIŞANLARI ÜZERİNDE BİR UYGULAMA Doç. Dr. Demet ÜNALAN Doç. Dr. Mehmet

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER FAALİYETLERİNİN SAĞLIK HİZMETİ ALANLAR VE ÇALIŞANLAR TARAFINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANELERİ ÖRNEĞİ

HALKLA İLİŞKİLER FAALİYETLERİNİN SAĞLIK HİZMETİ ALANLAR VE ÇALIŞANLAR TARAFINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANELERİ ÖRNEĞİ HALKLA İLİŞKİLER FAALİYETLERİNİN SAĞLIK HİZMETİ ALANLAR VE ÇALIŞANLAR TARAFINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANELERİ ÖRNEĞİ Uzm. İbrahim BARIN Prof. Dr. Murat BORLU Başmüdür Özcan ÖZYURT

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ 4.Ders Yrd.Doç.Dr. Uğur ÖZER Kalite Planlaması Kalite Felsefesi KALİTE PLANLAMASI Planlama, bireylerin sınırsız isteklerini en üst düzeyde karşılamak amacıyla kaynakların en uygun

Detaylı

Bilim Uzmanı İbrahim BARIN

Bilim Uzmanı İbrahim BARIN ERCİYES ÜNİVERSİTESİ HASTANELERİNDE YATAN HASTALARIN HASTANE HİZMET KALİTESİNİ DEĞERLENDİRMELERİ Bilim Uzmanı İbrahim BARIN Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri AMAÇ Hasta memnuniyeti verilen

Detaylı

fark yaratın! www.disdostu.org

fark yaratın! www.disdostu.org Diş Dostu Kalite Belgesi ile fark yaratın! Diş dostu onay belgesini kullanarak, kliniğinizin hijyen standartlarına sahip olduğunu ve koruyucu hekimlik uygulamaları yaptığınızı belgeleyebilirsiniz Günümüzde

Detaylı

KAYISI ARAŞTIRMA İSTASYONU MÜDÜRLÜĞÜ EK 3.4 KALİTE YÖNETİM / İÇ KONTROL BİRİMİ

KAYISI ARAŞTIRMA İSTASYONU MÜDÜRLÜĞÜ EK 3.4 KALİTE YÖNETİM / İÇ KONTROL BİRİMİ KAYISI ARAŞTIRMA İSTASYONU MÜDÜRLÜĞÜ EK 3.4 KALİTE YÖNETİM / İÇ KONTROL BİRİMİ Kalite Yöneticisi Dök.No KAİM.İKS.FRM.081 Sayfa No 1/ 3 İŞİN KISA TANIMI: Kayısı Araştırma İstasyonu Müdürlüğü üst yönetimi

Detaylı

Biyoistatistik (Ders 4: Bağımsız Gruplarda İki Örneklem Testleri)

Biyoistatistik (Ders 4: Bağımsız Gruplarda İki Örneklem Testleri) İKİ ÖRNEKLEM TESTLERİ BAĞIMSIZ GRUPLARDA İKİ ÖRNEKLEM TESTLERİ Yrd. Doç. Dr. Ünal ERKORKMAZ Sakarya Üniversitesi Tıp Fakültesi Biyoistatistik Anabilim Dalı uerkorkmaz@sakarya.edu.tr İKİ ÖRNEKLEM TESTLERİ

Detaylı

ÇANAKKALE İLİ KAMU HASTANELERİ BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ HİZMET SUNUMUNDA MEMNUNİYET ALGISININ DEĞERLENDİRİLMESİ

ÇANAKKALE İLİ KAMU HASTANELERİ BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ HİZMET SUNUMUNDA MEMNUNİYET ALGISININ DEĞERLENDİRİLMESİ ÇANAKKALE İLİ KAMU HASTANELERİ BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ 1.Aşkın MERT 2.Seven KAZAN 3.Z. Kıvılcım DAĞTEKİN HİZMET SUNUMUNDA MEMNUNİYET ALGISININ DEĞERLENDİRİLMESİ TOPLAM NÜFÜS 511.790 Sağlık Bakanlığı

Detaylı

İLKÖĞRETİM 6. ve 7. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMININ İÇERİĞİNE VE ÖĞRENME- ÖĞRETME SÜRECİNE İLİŞKİN ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİ

İLKÖĞRETİM 6. ve 7. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMININ İÇERİĞİNE VE ÖĞRENME- ÖĞRETME SÜRECİNE İLİŞKİN ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİ İLKÖĞRETİM 6. ve 7. SINIF FEN ve TEKNOLOJİ DERSİ ÖĞRETİM PROGRAMININ İÇERİĞİNE VE ÖĞRENME- ÖĞRETME SÜRECİNE İLİŞKİN ÖĞRETMEN GÖRÜŞLERİ Yrd.Doç.Dr.Cavide DEMİRCİ Uzman Esra ÇENGELCİ ESOGÜ Eğitim Fakültesi

Detaylı

TEMEL EĞİTİMDEN ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ ORTAK SINAV BAŞARISININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ

TEMEL EĞİTİMDEN ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ ORTAK SINAV BAŞARISININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ VERİ ANALİZİ, İZLEME VE DEĞERLENDİRME DAİRE BAŞKANLIĞI TEMEL EĞİTİMDEN ORTAÖĞRETİME GEÇİŞ ORTAK SINAV BAŞARISININ ÇEŞİTLİ

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri MerSis Bağımsız Denetim Hizmetleri risklerinizin farkında mısınız? bağımsız denetim hizmetlerimiz, kuruluşların Bilgi Teknolojileri ile ilgili risk düzeylerini yansıtan raporların sunulması amacıyla geliştirilmiştir.

Detaylı

ISO 27001:20013 BGYS BAŞDENETÇİ EĞİTİMİ

ISO 27001:20013 BGYS BAŞDENETÇİ EĞİTİMİ önetim istemi tandartları T A R İ F L E R B G IO'nun Kelime Anlamı "International Organization for tandardization" İngilizce açılımı kısaltılınca "IO", Fransızca da Organisation internationale de normalisation

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I

Bilimsel Araştırma Yöntemleri I İnsan Kaynakları Yönetimi Bilim Dalı Tezli Yüksek Lisans Programları Bilimsel Yöntemleri I Dr. M. Volkan TÜRKER 8 Bilimsel Süreci* 1. Gözlem alanının belirlenmesi 2. Ön Bilgi Toplama Yazın Taraması 3.

Detaylı

Gebelikte Ayrılma Anksiyetesi ve Belirsizliğe Tahammülsüzlükle İlişkisi

Gebelikte Ayrılma Anksiyetesi ve Belirsizliğe Tahammülsüzlükle İlişkisi Gebelikte Ayrılma Anksiyetesi ve Belirsizliğe Tahammülsüzlükle İlişkisi Dr. Sinem Sevil DEĞİRMENCİ Prof.Dr.Gökay AKSARAY Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları AD Giriş

Detaylı

BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ

BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ 1 BÖLÜM 13 HİPOTEZ TESTİ Bilimsel yöntem aşamalarıyla tanımlanmış sistematik bir bilgi üretme biçimidir. Bilimsel yöntemin aşamaları aşağıdaki gibi sıralanabilmektedir (Karasar, 2012): 1. Bir problemin

Detaylı

ISO 15189 Akreditasyonunun Klinik Laboratuvarlara Etkisi

ISO 15189 Akreditasyonunun Klinik Laboratuvarlara Etkisi ISO 15189 Akreditasyonunun Klinik Laboratuvarlara Etkisi Dr.Ömer Güzel Biruni&Centro Laboratuvarları 18 EKİM 2014 MALATYA 21. Yüzyılda Laboratuvarların Geleceği Otomasyon, Konsolidasyon, Moleküler tanı,

Detaylı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi YÖNETİM SİSTEMLERİ Ülkemiz kuruluşları da Kalite, Çevre ve İş sağlığı ve güvenliği konularına verdikleri önemi göstermek, etkinlik ve verimliliği artırmak amacıyla Yönetim Sistemlerine geçiş için uğraş

Detaylı

Memnuniyet Anketleri Uygulama Rehberi

Memnuniyet Anketleri Uygulama Rehberi Memnuniyet Anketleri Uygulama Rehberi Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Sağlıkta Kalite ve Akreditasyon Daire Başkanlığı 2012 ÖNSÖZ Sağlık kurumlarının temel hedeflerinden biri olan memnuniyetin artırılması

Detaylı

Yönetim Sistemi Standartları

Yönetim Sistemi Standartları ISO/IEC 20000-1 BİLGİ TEKNOLOJİSİ - HİZMET YÖNETİMİ BAŞ DENETÇİ EĞİTİMİ Yönetim Sistemi Standartları 1. ISO nun Kelime Anlamı "International Organization for Standardization" İngilizce açılımı kısaltılınca

Detaylı

Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri. Değişkenin Ölçek Türü ya da Yapısı

Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri. Değişkenin Ölçek Türü ya da Yapısı ARAŞTIRMA MODELLİLERİNDE KULLANILACAK İSTATİSTİKLERİ BELİRLEME ÖLÇÜTLERİ Parametrik mi Parametrik Olmayan mı? Kullanılacak İstatistikleri Belirleme Ölçütleri Değişken Sayısı Tek değişkenli (X) İki değişkenli

Detaylı

ISO 9001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞİ İLE İLGİLİ BİLGİLENDİRME

ISO 9001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞİ İLE İLGİLİ BİLGİLENDİRME ISO 9001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞİ İLE İLGİLİ BİLGİLENDİRME ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi Standardının son revizyonu 15 Eylül 2015 tarihinde yayınlanmıştır. ISO 9001:2015 Geçiş Süreci IAF (Uluslararası

Detaylı

İç Kontrol Yönetim Sistemi (İKYÖS) Hayati riskler her zaman olabilir, önemli olan onları görebilecek sistemlere sahip olabilmek!

İç Kontrol Yönetim Sistemi (İKYÖS) Hayati riskler her zaman olabilir, önemli olan onları görebilecek sistemlere sahip olabilmek! İç Kontrol Yönetim Sistemi (İKYÖS) Hayati riskler her zaman olabilir, önemli olan onları görebilecek sistemlere sahip olabilmek! Yönetim, Eğitim, Taahhüt Hizmetleri www.sibernetiks.com 0850 840 23 90 Uyum

Detaylı

Uzm.. Dr. Rukiye BERKEM Uzm S.B.Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tıbbi Mikrobiyoloji Bölümü V. Ulusal Kan Merkezleri ve Transfüzyon Tıbbı Kongresi 1818-22 Kasım 2012 Akreditasyon; sağlık hizmeti sunan

Detaylı

ÖLÇME ANALİZ VE İYİLEŞTİRME PROSEDÜRÜ

ÖLÇME ANALİZ VE İYİLEŞTİRME PROSEDÜRÜ TİTCK/ DESTEK VE LABORATUVAR HİZMETLERİ BAŞKAN YARDIMCILIĞI/ ANALİZ VE KONTROL LABORATUVAR DAİRESİ BAŞKANLIĞI ÖLÇME ANALİZ VE İYİLEŞTİRME PR09/KYB Sayfa No: 1/7 1. AMAÇ ve KAPSAM Bu prosedürün amacı; kalite

Detaylı

III. PwC Çözüm Ortaklığı Platformu Şirketlerde İç Kontrol ve İç Denetim Fonksiyonu* 22 Aralık 2004

III. PwC Çözüm Ortaklığı Platformu Şirketlerde İç Kontrol ve İç Denetim Fonksiyonu* 22 Aralık 2004 III. PwC Çözüm Ortaklığı Platformu Şirketlerde İç Kontrol ve İç Denetim Fonksiyonu* *connectedthinking PwC İçerik İç kontroller İç kontrol yapısının oluşturulmasında COSO nun yeri İç denetim İç denetimi

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE YÖNETİM SİSTEMLERİ

İŞ SAĞLIĞI VE YÖNETİM SİSTEMLERİ İŞ SAĞLIĞI VE YÖNETİM SİSTEMLERİ YÖNETİM, en genel anlamıyla, başkaları vasıtasıyla iş yapmak olarak tanımlanır. İktisatçılara göre YÖNETİM, emek, sermaye ve doğal kaynaklar ile beraber üretim faktörlerinden

Detaylı

YÖNETİM SİSTEMLERİ 1

YÖNETİM SİSTEMLERİ 1 YÖNETİM SİSTEMLERİ 1 YÖNETİM, en genel anlamıyla, başkaları vasıtasıyla iş yapmak olarak tanımlanır. İktisatçılara göre YÖNETİM, emek, sermaye ve doğal kaynaklar ile beraber üretim faktörlerinden biridir.

Detaylı

BELGELENDİRME PROGRAMI

BELGELENDİRME PROGRAMI 1.0 BELGELENDİRME KAPSAMI Bu program, (15UY0204-5)-Çağrı Merkezi Takım Lideri Seviye 5 adaylarının belgelendirilmesine yönelik olarak yapılacak olan sınav için temel şartları, yeterlilik alanını, sınav

Detaylı

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI Bölgesel Yenilik Stratejisi Çalışmaları; Kamu Kurumlarında Yenilik Anketi İstanbul Bölgesel Yenilik Stratejisi Kamu Kurumlarında Yenilik Anketi Önemli Not: Bu anketten elde

Detaylı

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3

BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 KİTABIN İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1.BİLİM NEDİR? Tanımı...1 Bilimselliğin Ölçütleri...2 Bilimin İşlevleri...3 BÖLÜM-2.BİLİMSEL ARAŞTIRMA Belgesel Araştırmalar...7 Görgül Araştırmalar Tarama Tipi Araştırma...8

Detaylı

Özel Bir Hastanenin Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Müşteri Memnuniyetinin Arttırılmasına Yönelik Yapılan Örnek Çalışma

Özel Bir Hastanenin Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Müşteri Memnuniyetinin Arttırılmasına Yönelik Yapılan Örnek Çalışma Özel Bir Hastanenin Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Müşteri Memnuniyetinin Arttırılmasına Yönelik Yapılan Örnek Çalışma Aysun Çakır, Sevgili Gürel Kadıköy Acıbadem Hastanesi GİRİŞ VE AMAÇ Kuruluşların

Detaylı

Pazarlama araştırması

Pazarlama araştırması Pazarlama araştırması Etkin bir pazarlama kararı alabilmek için gerekli olan enformasyonun ve bilginin toplanması ve kullanılmasıdır. Bu sayede, pazarla ilgili risk ve belirsizlik azalacak ve başarı artacaktır.

Detaylı

Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri

Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastaneleri YATAN HASTALARDA, HASTANE HİZMET KALİTESİNİN RETROSPEKTİF OLARAK DEĞERLENDİRİLMESİ ERCİYES TIP ÖRNEĞİ Uzm. İbrahim BARIN Prof. Dr. Murat BORLU Başmüdür Özcan ÖZYURT Müdür Aydemir KAYABAŞI İstatistikçi

Detaylı

İç denetimin yarattığı katma değer ve ölçümü

İç denetimin yarattığı katma değer ve ölçümü İç denetimin yarattığı katma değer ve ölçümü Evren Sezer, Kurumsal Risk Hizmetleri Ortağı İstanbul, 11 Kasım 2013 Gündem Giriş İç Denetim Anlayışı ve Değer Katmak İç Denetimin Yarattığı Katma Değer ve

Detaylı

ISO 14001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ BİLGİLENDİRME KILAVUZU

ISO 14001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ BİLGİLENDİRME KILAVUZU ISO 14001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ BİLGİLENDİRME KILAVUZU GEÇİŞ DENETİMLERİ İÇİN BELİRLENEN EK SÜRELER Gözetim tetkiki sırasında ISO 14001:2015 in şartlarına uyacak şekilde yapılacak geçiş için

Detaylı

ISO 9001:2000 KYS nedir, ne yapılacaktır?

ISO 9001:2000 KYS nedir, ne yapılacaktır? ISO 9001:2000 KYS nedir, ne yapılacaktır? 1 Giriş Kurumumuz ISO 9001 Standardı na uyum sağlanması, Ülkeler arası sınırların ortadan kalkmakta olduğu günümüz dünyasında eğitimde rekabet gücümüzün artmasını

Detaylı

ISO 9001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ KILAVUZU

ISO 9001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ KILAVUZU ISO 9001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ KILAVUZU Dünyada en çok kullanılan yönetim sistemi standardı ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi Standardının son revizyonu 15 Eylül 2015 tarihinde yayınlanmıştır.

Detaylı

Türkiye Klinik Kalite Programı

Türkiye Klinik Kalite Programı Türkiye Klinik Kalite Programı 3 Mayıs 2013 Dr. Hüseyin ÖZBAY Amaç: Türkiye de klinik kalitenin izlenmesi ve değerlendirilmesine yönelik mevcut durum tespitinin yapılması ve klinik kalite ölçme ve değerlendirme

Detaylı

Bölüm 6 - İşletme Performansı

Bölüm 6 - İşletme Performansı Bölüm 6 - İşletme Performansı Performans Kavramı Performans, genel anlamda amaçlı ve planlanmış bir etkinlik sonucunda elde edileni, nicel ya da nitel olarak belirleyen bir kavramdır. Performans Kavramı

Detaylı

Rekabetçilik İçin Kaliteli Eğitim Şart

Rekabetçilik İçin Kaliteli Eğitim Şart Rekabetçilik İçin Kaliteli Eğitim Şart Bengisu Özenç Araştırmacı Selin Arslanhan Araştırmacı TEPAV Politika Notu Aralık 2010 Rekabetçilik İçin Kaliteli Eğitim Şart Aralık 2010 tarihinde yayınlanmış olan

Detaylı

ÖRNEK BULGULAR. Tablo 1: Tanımlayıcı özelliklerin dağılımı

ÖRNEK BULGULAR. Tablo 1: Tanımlayıcı özelliklerin dağılımı BULGULAR Çalışma tarihleri arasında Hastanesi Kliniği nde toplam 512 olgu ile gerçekleştirilmiştir. Olguların yaşları 18 ile 28 arasında değişmekte olup ortalama 21,10±1,61 yıldır. Olguların %66,4 ü (n=340)

Detaylı

RİSK YÖNETİMİ ve DEĞERLENDİRMESİ

RİSK YÖNETİMİ ve DEĞERLENDİRMESİ 0 YÖNETİM SİSTEMLERİ I İLGİLİ MEVZUAT II RİSKİN MANTIĞI III TEHLİKELER VE TESPİTİ IV TEHLİKE ANALİZ METODOLOJİLERİ V RİSK ANALİZ YÖNTEMLERİ VI RİSK HESAPLAMA ÖRNEKLERİ 30 39 78 113 80 39 60 ÖN BİLGİLENDİRME

Detaylı

TEDAVİ PLANLARI CLINICAL CRITICAL PATHWAYS

TEDAVİ PLANLARI CLINICAL CRITICAL PATHWAYS SAĞLIK İŞLETMELERİ YÖNETİMİ TEDAVİ PLANLARI CLINICAL CRITICAL PATHWAYS B Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT *Tedavi planları,esas olarak mühendislik alanında geliştirilen ve kullanılan bir yöntemdir. * Sağlık hizmetlerinde

Detaylı

ÖĞRETMENLER, ÖĞRETMEN ADAYLARI VE ÖĞRETMEN YETERLĠKLERĠ

ÖĞRETMENLER, ÖĞRETMEN ADAYLARI VE ÖĞRETMEN YETERLĠKLERĠ ÖĞRETMENLER, ÖĞRETMEN ADAYLARI VE ÖĞRETMEN YETERLĠKLERĠ Yrd. Doç. Dr. Sevinç MERT UYANGÖR ArĢ. Gör. Mevhibe KOBAK Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi OFMAE-Matematik Eğitimi Özet: Bu çalışmada

Detaylı

ISO 9000: 2000 REVĐZYONUNUN GETĐRDĐKLERĐ

ISO 9000: 2000 REVĐZYONUNUN GETĐRDĐKLERĐ ISO 9000: 2000 REVĐZYONUNUN GETĐRDĐKLERĐ Ayfer ADIGÜZEL Türk Loydu Vakfı Đktisadi Đşletmesi Belgelendirme Bölüm Başkanı 1980 li yılların sonunda ürün bazında standartlarla çalışmanın belirlenen kalitede

Detaylı

SPORDA STRATEJİK YÖNETİM

SPORDA STRATEJİK YÖNETİM SPORDA STRATEJİK YÖNETİM 8.Ders Yrd.Doç.Dr. Uğur ÖZER 1 STRATEJİK YÖNETİM 2 STRATEJİ DEĞERLENDİRME VE KONTROL Stratejik yönetim sürecinin son evresi seçilen stratejinin değerlendirilmesi, değerlendirme

Detaylı

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ UYGULAMA YÖNERGESİ

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar Amaç Madde 1 - Bu yönergenin amacı; Akdeniz Üniversitesi birimlerinde; iç ve dış paydaşların gereksinim ve beklentilerini dikkate alarak hizmetlerin değerlendirilmesine,

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ. İl Performans ve Kalite Koordinatörlüğü Tıb.Tek.Fatma Türkan TAŞKIN Ekim 2012

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ. İl Performans ve Kalite Koordinatörlüğü Tıb.Tek.Fatma Türkan TAŞKIN Ekim 2012 TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ İl Performans ve Kalite Koordinatörlüğü Tıb.Tek.Fatma Türkan TAŞKIN Ekim 2012 KALİTE NEDİR? Kalite, kullanıma uygunluktur (Dr.J.M. JURAN) Kalite, ihtiyaçlara uygunluktur(p.b.crosby)

Detaylı

2013 YILI Faaliyet. Raporu. İnsan Kaynakları. İnsan Kaynakları

2013 YILI Faaliyet. Raporu. İnsan Kaynakları. İnsan Kaynakları YILI YILI R a proayili rpuo r u 30 Raporu 30 İNSAN KAYNAKLARI (01.01. - 31.12.) DÖNEMİ FAALİYET RAPORU İSMMMO da Yönetimi; kurum için en etkili iş gücünü bulmak, geliştirmek ve bunun sürekliliğini sağlamak

Detaylı

Oluşturulan evren listesinden örnekleme birimlerinin seçkisiz olarak çekilmesidir

Oluşturulan evren listesinden örnekleme birimlerinin seçkisiz olarak çekilmesidir Bilimsel Araştırma Yöntemleri Prof. Dr. Şener Büyüköztürk Doç. Dr. Ebru Kılıç Çakmak Yrd. Doç. Dr. Özcan Erkan Akgün Doç. Dr. Şirin Karadeniz Dr. Funda Demirel Örnekleme Yöntemleri Evren Evren, araştırma

Detaylı

Üye Memnuniyet ve Beklenti Anketi Sonuçları Eylem Planı SAKARYA TİCARET BORSASI. Hazırlayan: Dr. Yüksel VARDAR

Üye Memnuniyet ve Beklenti Anketi Sonuçları Eylem Planı SAKARYA TİCARET BORSASI. Hazırlayan: Dr. Yüksel VARDAR Üye Memnuniyet ve Beklenti Anketi Sonuçları Eylem Planı SAKARYA TİCARET BORSASI Hazırlayan: Dr. Yüksel VARDAR SAKARYA TİCARET BORSASI ÜYE BEKLENTİ VE MEMNUNİYET ANKETİ SONUÇLARI VE EYLEM PLANI BORSANIN

Detaylı

BANKALARDA OPERASYONEL RİSK DENETİMİ

BANKALARDA OPERASYONEL RİSK DENETİMİ BANKALARDA OPERASYONEL RİSK DENETİMİ Dr. Korcan Demircioğlu T. Garanti Bankası A.Ş. Teftiş Kurulu Başkan Yardımcısı Operasyonel Risk Yönetiminin Önemi Amaçları ve Hedefleri Nelerdir? Hedefler Amaçlar Daha

Detaylı

NASIL AKREDİTE OLUNUR? DR. YASEMİN HEPER ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KAN MERKEZİ SORUMLUSU

NASIL AKREDİTE OLUNUR? DR. YASEMİN HEPER ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KAN MERKEZİ SORUMLUSU NASIL AKREDİTE OLUNUR? DR. YASEMİN HEPER ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KAN MERKEZİ SORUMLUSU Akreditasyon yolculuğu ETKİLİ BİR LİDERLİK TAKIM ÇALIŞMASI HERKESİN KATILIMI ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ 1 M.İ.Y. ORTAYA ÇIKIŞ NEDENLERİ Kitlesel pazarlamanın gittikçe pahalı bir müşteri kazanma yolu olması Pazar payının değil müşteri payının önemli hale gelmesi Müşteri memnuniyeti

Detaylı

Sınavlı ve Sınavsız Geçiş İçin Akademik Bir Karşılaştırma

Sınavlı ve Sınavsız Geçiş İçin Akademik Bir Karşılaştırma Sınavlı ve Sınavsız Geçiş İçin Akademik Bir Karşılaştırma Öğr. Gör. Kenan KARAGÜL, Öğr. Gör. Nigar KARAGÜL, Murat DOĞAN 3 Pamukkale Üniversitesi, Honaz Meslek Yüksek Okulu, Lojistik Programı, kkaragul@pau.edu.tr

Detaylı

Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri. 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi

Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri. 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi Place image here with reference to guidelines Serhat Akmeşe

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ Hafta 13 Yrd. Doç. Dr. Semra BORAN Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak

Detaylı

KONU İLGİ. NutriOpt TERCÜME VE DERLEME KAYNAKÇA YAYININ KAPSAMI

KONU İLGİ. NutriOpt TERCÜME VE DERLEME KAYNAKÇA YAYININ KAPSAMI NIR NutriOpt KONU Nutreco nun en güncel projesi NutriOpt ile getirdiği yenilikler İLGİ NutriOpt TERCÜME VE DERLEME KAYNAKÇA YAYININ KAPSAMI Formülasyon ve Fiyatlandırma Uzmanı Burak GÜLHAN NutriOpt Poultry

Detaylı

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ BİLGİ GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ, TS ISO/IEC 20000-1 BT HİZMET YÖNETİM SİSTEMİ Sunucu: Gürol GÖKÇİMEN 1 Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi Bilgi : anlamlı veri, (bir kurumun

Detaylı

TÜBİTAK MARMARA ARAŞTIRMA MERKEZİ ULUSAL KALİTE HAREKETİ SÜRECİ

TÜBİTAK MARMARA ARAŞTIRMA MERKEZİ ULUSAL KALİTE HAREKETİ SÜRECİ TÜBİTAK MARMARA ARAŞTIRMA MERKEZİ ULUSAL KALİTE HAREKETİ SÜRECİ Ayla KANAAT 23.03.2004 SUNU PLANI TÜBİTAK-Marmara Araştırma Merkezi Tanıtımı Ulusal Kalite Hareketi Elde Edilen Başarılar İyi Uygulama Örnekleri

Detaylı

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ TS ISO/IEC 27001 BİLGİ GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ, TS ISO/IEC 20000-1 BT HİZMET YÖNETİM SİSTEMİ Sunucu: Gürol GÖKÇİMEN 25.10.2014 Türk Standardları Enstitüsü 1 Güvenlik;

Detaylı

Araştırma Notu 17/212

Araştırma Notu 17/212 Araştırma Notu 17/212 18 Mayıs 2017 15-19 YAŞ ARASINDAKİ 850 BİN GENÇ NE İŞGÜCÜNDE NE EĞİTİMDE Gökçe Uysal * ve Selin Köksal ** Yönetici Özeti 2014 ve 2015 Hanehalkı İşgücü Anketi verileri kullanılarak

Detaylı

ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME DAİRESİ BAŞKANLIĞI TARAFINDAN PİLOT SEÇİLEN BÖLGELERDE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR

ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME DAİRESİ BAŞKANLIĞI TARAFINDAN PİLOT SEÇİLEN BÖLGELERDE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME DAİRESİ BAŞKANLIĞI TARAFINDAN PİLOT SEÇİLEN BÖLGELERDE YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR Yönetim anlayışındaki değişimler "önce insan" anlayışıyla şekillenen, müşteri odaklı, süreçlerle yönetilen,

Detaylı

SAĞLIK TURİZMİNİN GELİŞTİRİLMESİ PROGRAMI VE POLİTİKALAR. Dr. H. Ömer Tontuş Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü

SAĞLIK TURİZMİNİN GELİŞTİRİLMESİ PROGRAMI VE POLİTİKALAR. Dr. H. Ömer Tontuş Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü SAĞLIK TURİZMİNİN GELİŞTİRİLMESİ PROGRAMI VE POLİTİKALAR Dr. H. Ömer Tontuş Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü Programın Amacı ve Kapsamı-1 2 Tıbbi tedavinin alınması, termal kaynakların kullanılması,

Detaylı

Toplam Kalite Yönetimi Uygulamasının Yatan Hasta Memnuniyetine Etkisi: Altı Yıllık Kamu Hastanesi Deneyimi

Toplam Kalite Yönetimi Uygulamasının Yatan Hasta Memnuniyetine Etkisi: Altı Yıllık Kamu Hastanesi Deneyimi İstanbul Tıp Derg - Istanbul Med J 212;13(4):186-19 doi: 1.555/134.853.212.35119 KLİNİK ÇALIŞMA - ORIGINAL ARTICLE Toplam Kalite Yönetimi Uygulamasının Yatan Hasta Memnuniyetine Etkisi: Altı Yıllık Kamu

Detaylı

Kamu Hastaneleri Birliklerinde. Genel Sekreterlik Mali Hizmetlerinin Yürütülmesine Yönelik Rehber

Kamu Hastaneleri Birliklerinde. Genel Sekreterlik Mali Hizmetlerinin Yürütülmesine Yönelik Rehber Kamu Hastaneleri Birliklerinde Genel Sekreterlik Mali Hizmetlerinin Yürütülmesine Yönelik Rehber 15.08.2013 KAMU HASTANELERİ BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİK I - MALİ HİZMETLERİN YÜRÜTÜLMESİNE YÖNELİK YAPILANMA

Detaylı

DANIŞMAN ÖĞRETMEN MENTORLUK FONKSİYONLARI İLE ADAY ÖĞRETMENLERİN ÖZNEL MUTLULUK DÜZEYİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ

DANIŞMAN ÖĞRETMEN MENTORLUK FONKSİYONLARI İLE ADAY ÖĞRETMENLERİN ÖZNEL MUTLULUK DÜZEYİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ DANIŞMAN ÖĞRETMEN MENTORLUK FONKSİYONLARI İLE ADAY ÖĞRETMENLERİN ÖZNEL MUTLULUK DÜZEYİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ Yrd. Doç. Dr. Ramazan YİRCİ Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Uğur ÖZALP Millî

Detaylı

SAĞLIK HİZMETLERİNDE KALİTE YÖNETİM VE ORGANİZASYON YAPISI NASIL OLMALI? MPHG KALİTE YÖNETİM MODELİ

SAĞLIK HİZMETLERİNDE KALİTE YÖNETİM VE ORGANİZASYON YAPISI NASIL OLMALI? MPHG KALİTE YÖNETİM MODELİ SAĞLIK HİZMETLERİNDE KALİTE YÖNETİM VE ORGANİZASYON YAPISI NASIL OLMALI? MPHG KALİTE YÖNETİM MODELİ Nihal KAFALI ÜNLÜTÜRK MPHG Kalite Grup Müdürü 9. Uluslararası Sağlıkta Kalite, Akreditasyon ve Hasta

Detaylı

ISO 9001:2015 VE ISO 14001:2015 REVİZYONLARI GELİYOR HAZIR MISINIZ? Move Forward with Confidence

ISO 9001:2015 VE ISO 14001:2015 REVİZYONLARI GELİYOR HAZIR MISINIZ? Move Forward with Confidence ISO 9001:2015 VE ISO 14001:2015 REVİZYONLARI GELİYOR HAZIR MISINIZ? Move Forward with Confidence NEDEN BİR 2015 REVİZYONU? Sürekli değişkenlik gösteren ekonomik, teknolojik ve çevresel sorunların bulunduğu

Detaylı

Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu. I) Pazarlama Stratejilerine Giriş

Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu. I) Pazarlama Stratejilerine Giriş Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu I) Pazarlama Stratejilerine Giriş Pazarlama Nedir? Pazarlama: Müşteriler için değer yaratmayı, bunu tanıtma ve sunmayı; örgütün ve paydaşlarının yararına olacak şekilde müşteri

Detaylı

26.12.2013. Farklı iki ilaç(a,b) kullanan iki grupta kan pıhtılaşma zamanları farklı mıdır?

26.12.2013. Farklı iki ilaç(a,b) kullanan iki grupta kan pıhtılaşma zamanları farklı mıdır? 26.2.23 Gözlem ya da deneme sonucu elde edilmiş sonuçların, raslantıya bağlı olup olmadığının incelenmesinde kullanılan istatistiksel yöntemlere HĐPOTEZ TESTLERĐ denir. Sonuçların raslantıya bağlı olup

Detaylı

EK-4 KURUM VERİMLİLİK GÖSTERGELERİ

EK-4 KURUM VERİMLİLİK GÖSTERGELERİ EK-4 KURUM VERİMLİLİK GÖSTERGELERİ Özellikle rekabetin artmakta olduğu hastane sektöründe hastaların ihtiyaçlarını miktar, kalite ve hizmet olarak en iyi düzeyde karşılayabilmek, hastanenin gerçek amaçlarına

Detaylı

ISO 9001:2015 GEÇİŞ KILAVUZU

ISO 9001:2015 GEÇİŞ KILAVUZU Kal ten z, denet m m z altında olsun Szutest Szutest Szutest Szutesttr 444 9 511 szutest.com.tr ISO 9001:2015 REVİZYONUN YAPISI Yeni Revizyon ile birlikte ISO ANNEX SL gereksinimleri doğrultusunda Yüksek

Detaylı

KALİTE NEDİR? Kalite, kullanıma uygunluktur Kalite, ihtiyaçlara uygunluktur Kalite, bir ürünün ifade edilen veya beklenen

KALİTE NEDİR? Kalite, kullanıma uygunluktur Kalite, ihtiyaçlara uygunluktur Kalite, bir ürünün ifade edilen veya beklenen KALİTE YÖNETİMİ KALİTE NEDİR? Kalite, kullanıma uygunluktur Kalite, ihtiyaçlara uygunluktur Kalite, bir ürünün ifade edilen veya beklenen ihtiyaçları karşılama kabiliyetini oluşturan özelliklerin toplamıdır.

Detaylı

RİSK YÖNETİMİ İÇERİK: Risk Yönetimi Nedir? Risk Yönetiminin Faydaları Kritik Başarı Faktörleri Risk ile İlgili Tanımlar Görev ve Sorumluluklar

RİSK YÖNETİMİ İÇERİK: Risk Yönetimi Nedir? Risk Yönetiminin Faydaları Kritik Başarı Faktörleri Risk ile İlgili Tanımlar Görev ve Sorumluluklar RİSK YÖNETİMİ İÇERİK: Risk Yönetimi Nedir? Risk Yönetiminin Faydaları Kritik Başarı Faktörleri Risk ile İlgili Tanımlar Görev ve Sorumluluklar STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI 2 Nedir Risk Yönetimi Nedir

Detaylı

KAMU BORÇ İDARESİNDE OPERASYONEL RİSK VE İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİMİ

KAMU BORÇ İDARESİNDE OPERASYONEL RİSK VE İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİMİ KAMU BORÇ İDARESİNDE OPERASYONEL RİSK VE İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİMİ Dr. Emre BALIBEK Genel Müdür Yardımcısı Hazine Müsteşarlığı Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü E-posta: emre.balibek@hazine.gov.tr İÇERİK Hazinede

Detaylı

KAMU HASTANELERİNDE YALIN YAKLAŞIM VE ÖRNEK UYGULAMALAR. Uz. Dr. Elif GÜLER KAZANCI Tıbbi Hizmetler Başkanı

KAMU HASTANELERİNDE YALIN YAKLAŞIM VE ÖRNEK UYGULAMALAR. Uz. Dr. Elif GÜLER KAZANCI Tıbbi Hizmetler Başkanı KAMU HASTANELERİNDE YALIN YAKLAŞIM VE ÖRNEK UYGULAMALAR Uz. Dr. Elif GÜLER KAZANCI Tıbbi Hizmetler Başkanı KAMU HASTANELERİNDE SAĞLIK HİZMETİ SUNUMU 2003 yılından itibaren Sağlık Bakanlığı tarafından «Sağlıkta

Detaylı

vizyon escarus hakkında misyon hakkında Escarus un misyonu, müşterilerine sürdürülebilirlik çözümleri sunan öncü bir şirket olmaktır.

vizyon escarus hakkında misyon hakkında Escarus un misyonu, müşterilerine sürdürülebilirlik çözümleri sunan öncü bir şirket olmaktır. escarus hakkında Nisan 2011 de faaliyetine başlayan Escarus Sürdürülebilir Danışmanlık A.Ş., deneyimli ve profesyonel kadrosuyla sürdürülebilirlik çözümleri geliştirerek, danışmanlık hizmetleri vermek

Detaylı