T. C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK- MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ HACİM KALIP TASARIMI MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ PROJESİ 2 HAZIRLAYANLAR:

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T. C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK- MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ HACİM KALIP TASARIMI MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ PROJESİ 2 HAZIRLAYANLAR:"

Transkript

1 T. C. ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK- MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ HACİM KALIP TASARIMI MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ PROJESİ 2 HAZIRLAYANLAR: İLYAZ İDRİZOGLU M SUNAY DOĞAN M DANIŞMAN: Prof. Dr. Ali BAYRAM BURSA 2007

2 İÇİNDEKİLER: BÖLÜM 1: 1. GİRİŞ 1.1-) Teknik deyimle bir plastik malzeme aşağıdaki özelliklere sahiptir:.. 2 Termosetler:.. 2 Termoplastikler: ) PLASTİK MALZEMEDEN ÜRÜN ELDE ETME: ) Sıkıştırmalı Kalıplama: ) İletmeli kalıplama: ) Enjeksiyonla kalıplama:. 6 BÖLÜM 2: 2. PLASTİK ENJEKSİYON 2.1-) Plastik Enjeksiyon Kalıpları: 9 BÖLÜM 3: 3. ÜRÜN ve KALIP 3.1-) Tanım: ) Kalıpta Çekme: ) Dahili Gerilim ve Eğilme: ) Parça Kalınlığı: ) Parça Eğimi ve Eğim Açısı: ) Ribs ( Kaburga): 12 BÖLÜM 4: 4. SICAKLIĞA AİT ÖZELLİKLER 4.1-) Tanım: ) Isının Hesaplanması: ) Soğutma: ) Kalıp Soğutma:..14 BÖLÜM 5: 5. SIVILARIN AKMASI 5.1-) Tanım: ) Soğutma Sistemleri: ) Akma Direnci: ) Erimiş Polimerler: ) Kanal Kesiti: ) Kalıp Doldurma ve Diğer Faktörler: 16

3 BÖLÜM 6: 6. ENJEKSİYON MAKİNASI ve KALIP DİZAYNINA ETKİLERİ 6.1-) Makine Gövdesi: ) Enjeksiyon Ünitesi: ) Sıkma ünitesi: ) Plastik Enjeksiyon Kalıp Elemanları:. 21 BÖLÜM 7: 7. KALIBI ANLAMA 7.1-) Kalıp Terminolojisi: ) Kalıp Göz Sayısı: ) Erkek Kalıp: ) Kalıp Boşluğu: ) Kalıbın Ayrım Çizgisini Belirleme: ) Havalandırma: ) İticiler: ) Arka Plaka: ) Yolluk Burcu: ) Sabitleme Halkası: ) Doğru Kalıbın Seçilmesi: ) Parça: ) Malzeme: ) Makine Verileri:.24 BÖLÜM 8: 8. İKİ PLAKALI KALIPLAR: 8.1-) Tanım: ) Kalıp Yapımı: BÖLÜM 9: 9. YOLLUK ve YOLLUK GİRİŞ DİZAYNI: 9.1-) Tanım: ) Donarak Akma Karakteristiği: ) Yolluk Şekli: ) Yolluk Giriş Pozisyonu ve Dizaynı: ) Yolluk Giriş Tipleri: ) Kenar Yolluk Girişi: ) Fan Yolluk Girişi: ) Diyafram Yolluk Girişi: ) Halka Yolluk Girişi:. 32

4 9.10-) Yolluk Yolluk Girişi: ) Tünel Yolluk Girişi: ) İğne Yolluk: ) Kulaklı Yolluk Girişi: BÖLÜM 10: 10. PLASTİK ENJEKSİYONDA SOĞUTMA SİSTEMİ 10.1-) Kalıbın Soğutulmasındaki Amacı: ) Kalıbın soğutulmasında Dikkat Edilecek Hususlar: ) Tek Parçalı Kalıp Plakalarında Soğutma Sistemleri: ) Dişi plakalarda soğutma sistemi: ) Erkek plakalarda soğutma sistemi: ) Çok Parçalı Kalıp Plakalarında Soğutma Sistemi: ) Dişi çekirdeğin soğutma sistemi: ) Erkek Çekirdeğin Soğutma Sistemi: ) Diğer Kalıp Plakaların Soğutulması: ) Diğer kalıp plakaları: ) Valf tipi iticiyi soğutma: ) Kalıp yolluk girişi yatağını soğutma: ) Düzgün Soğutma Olmadığı Zaman Meydana Gelen Hatalar.. 48 BÖLÜM 11: 11. İTİCİLER: 11.1-) Tanım: ) İtici Sistemin Seçimi: ) İtme Metotları:.. 50 BÖLÜM 12: 12. ÜÇ PLAKALI KALIPLAR: 12.1-) Tanım: ) Üç Plakalı Kalıbın Seçilmesinin Nedenleri:. 54 BÖLÜM 13: 13. YOLLUKSUZ KALIP (SICAK YOLLUK): 13.1-) Tanım: ) Sıcak Yollukların Avantajları: ) Sıcak Yolluk Sistemleri: ) Harici Isıtılmış Sıcak Manifoldlu Kalıp: ) Dahili Isıtılmış Manifold Kalıp: ) İzolasyonlu Sıcak Yolluklu Kalıp:...58

5 BÖLÜM 14: 14. MAÇALI (UNDERCUT) KALIP: 14.1-) Tanım: ) Maçanın Geri Çekilmesi: ) Maça Çalışma Metotları: ) Hareketli Maça Çalışma: ) Hareket Kaybetmiş Maça Pimi: ) Hareketli Kenarlar: ) Hidrolikle Çalışan Maça: ) Pnömatikle Çalışan Maça: ) Elektro-Mekanik Hareketli Maça:...61 BÖLÜM 15: 15. PLASTİK MALZEME SEÇİMİ: 15. MÜHENDİSLİK PLASTİKLERİ VE KARŞILAŞTIRMALI ÖZELLİKLERİ..63 Sık Kullanılan Mühendislik Plastikleri ve özellikleri:. 65 BÖLÜM 16: 16. KALIP MALZEMESİ SEÇİMİ: 16.1-) Plastik Kalıplarında Önsertleştirme Ve Nitrürasyon un Önemi: ) Plastik Kalıp Takım Çeliklerinin Seçiminde Dikkate Alınması Gereken Hususlar: ) Plastik Kalıplarında Takım Çeliklerinin Kullanım Yerleri:.. 75 BÖLÜM 17: SEÇİMLERİMİZ VE TASARIM: 17.1 Parçanın Verileri: Kalıp Tasarımında Seçimlerimiz: ABS Malzemesi (AkrilonitriButadienStren): NIMAX (Önsertleştirilmiş Plastik Kalıp Çeliği):.. 81 Desen Verme: Kalıp Çalışma Prensibi: 84 KAYNAKÇA KAYNAKÇA. 88 TEŞEKKÜRLER. 89

6 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 1: GĠRĠġ:

7 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: GĠRĠġ: Plastik terimi plastik malzemelerden yapılan eşyalar kadar çok kullanılan bir terimdir. Ortalama bir günümüzü, plastikten yapılmış bir eşyaya rastlamadan geçirebileceğimizi söylemek güçtür. Yazı yazdığımız kalemler, bindiğimiz otomobillerin direksiyon simitleri, üzerinde yürüdüğümüz halı veya döşemeler, giydiğimiz elbise veya gömlekler ve ayağımıza geçirdiğimiz çoraplar çeşitli plastik malzemelerin birinden yapılmıştır. Plastik endüstrisinin diğer endüstriler üzerinde hayati bir rolü vardır. Haberleşme sahasında kullanılan radyolar, telefonlar, televizyon ve filmler, otomotiv endüstrisinde üretilen birçok parçalar ve emniyet camları hep plastik malzemeden yapılmıştır. Plastikler, modern endüstriyel toplum hayatında çok önemli bir malzeme haline gelmiştir. Plastik malzemeler, çok çeşitli biçimlerde ve belirli amaçlar için çeşitli özelliklerde piyasaya sürülürler. Bazı plastikler boya, vernik, yapıştırıcı veya tutkal olarak kullanılırlar. Diğerleri ise tüketici tarafından kullanılmak üzere sıvı, levha, çubuk, boru, film, iplik, elyaf ve toz halinde bulunurlar. Plastikler, iyi bilinen ve pahalı malzemeler yerine kullanılmak üzere düşünülen sentetik olarak yapılmış ucuz malzemelerdir. Plastik eşyalar sadece metal ve diğer malzemelerle yer değiştirmekle kalmamış, ayrıca kaliteleri de iyileştirmek suretiyle bunların, belirli amaçlar için kullanılan diğer malzemelerden daha iyi sonuç vermeleri sağlanmıştır. Plastikler yıllarca sadece plastik olarak kendi halinde kullanılmış, fakat diğer malzemelerin yerine kullanılmak üzere düşünülmemişlerdir. Plastiklerin sadece çok kullanışlı, uygulanabilir ve pratik bir malzeme olduğu değil, aynı zamanda yerini başka hiçbir malzemenin alamayacağı bir madde olduğu tespit edilmiştir. Buna örnek olarak sinema endüstrisinde kullanılan filmi gösterebiliriz. 1.1-) Teknik deyimle bir plastik malzeme aģağıdaki özelliklere sahiptir: Plastik sentetik bir malzemedir. Bu maddeyi genellikle insan doğada bulmaz, laboratuarda elde eder. Doğada ham maddesi vardır, fakat insan bazı doğal maddeleri sentez yapmak suretiyle plastiği meydana getirir. Genellikle plastikler organik bileşimlerdir. Organik bileşimler karbon ihtiva ederler. Bu bileşimlerin bünyesinde karbon atomları birbirine bağlıdır. Plastik malzeme bitmiş bir ürün haline gelmeden önce akıcı yahut şekillenme ve kalıplama yeteneğine sahip olmalıdır. Plastik malzeme polimer halinde bileşik bir maddedir. Polimer, molekül ağırlığı yüksek iki organik bileşiğin normal moleküllerinin sıcaklık veya basınç ve yahut her ikisinin etkisi altında geniş ve değişik bir molekül özelliği göstermesidir. Plastik malzemeler iki gruba ayrılırlar: Termosetler ve Termoplastikler. Termosetler: Termoset malzemeler sıcaklık ve basınç uygulamak suretiyle kullanılırlar. Malzeme kalıplandıktan sonra tekrar eski haline getirilemez. Kimyasal reaksiyon malzemenin kalıplanmaması esnasında veya diğer işlemlerde, sertleşir ve bu sertleşme artık sabitleşmiştir. Çünkü kimyasal değişim malzemeye başka bir özellik kazandırır ve eski halinden tamamen farklıdır. Kimyasal değişime örnek olarak, yediğimiz gıdaların hazım sistemindeki değişmesini ve şekerin yanmasını gösterebiliriz. Termoset plastikler kimyasal değişime uğradığı zaman bir daha kalıplama amaçlarında kullanılamazlar. Tıpkı çimentonun donduktan sora eski haline dönüşemediği gibi.

8 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Termoplastikler: Termoplastikler ısıtıldığı zaman kalıplanabilme ve soğutulduğu zaman da katılaşabilme yeteneğine sahiptirler. Termoset malzemelerde olduğu gibi kalıplama sırasında kimyasal bir değişikliğe uğramazlar. Kimyasal yapısı değişmez sadece fiziksel değişikliğe uğrarlar. Bu sebeple malzeme, toz haline getirilmek için tekrar öğütülebilir, ısıtılabilir ve kalıplanabilir. Termoplastiklerin bu özelliği balmumunun tekrar tekrar eritilip dondurulmasına benzer. 1.2-) PLASTĠK MALZEMEDEN ÜRÜN ELDE ETME: Plastik malzemeden ürün elde etmek birkaç yöntemle yapılabilir. Bunlar haddeleme, fışkırtma, şişirme, vakum ve kalıplamadır. Kalıplama da kendi içinde 3 e ayrılmaktadır. Bunlar Sıkıştırmalı Kalıplama, İletmeli Kalıplama ve Enjeksiyonla kalıplama. Biz bu projede Enjeksiyon kalıplama yöntemini inceleyeceğiz. Öncelikle kalıplama yöntemlerinin üçünü de kısaca açıklayalım ) SıkıĢtırmalı Kalıplama: Bu kalıplamanın temel kuralı, plastik malzemeyi sıcaklık ve basınç altında akıcı hale getirerek kalıbın içinde zorlamak suretiyle arzu edilen şekli elde etmektir. Termoset plastik malzemeler sıkıştırma ile kalıplamada kullanılırlar ve kalıplama işlemi sırasında kimyasal bir değişime uğrarlar. Bu kimyasal değişim sıcaklık ve basınç uygulamak suretiyle meydana gelir. Termoset malzemeler sertleştikten yahut pişirildikten sonra erimezler ve şekil değiştirmezler. İşlem: Sıkıştırma kalıpları çelikten yapılırlar. Kalıpların kalıplama kısımları sertleştirilmiş ve iyi parlatılmıştır. İki yarım kalıp hidrolik pres tablaları arasına bağlanır. Malzeme toz halinde veya ön biçimlendirilmiş halde sıcak durumda olan dişi kalıp içine konur. İki yarım kalıp, pres aracılığıyla kapatılır. Kalıbın dalıcı denilen erkek kısmı yardımıyla malzeme kalıbın içine gelir. Malzeme kalıp biçimini alması için sıkıştırma işlemine tabi tutulduğu zaman, sıcaklık ve basınç da kimyasal değişime sebep olur. Böylece malzeme istenilen parça biçimini alır ve aynı zamanda pişirilmiş olur. Şekil 1.1 Sıkıştırmalı Kalıplamada Pozitif Kalıbın Açık Durumu

9 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil 1.2 Sıkıştırmalı Kalıplamada Pozitif Kalıbın Kapalı Durumu ) Ġletmeli kalıplama: Termoset malzemelerin kalıplanmasının bir başka metodu da iletmeli kalıplamadır. Malzeme sıkıştırmalı kalıplamada olduğu gibi kalıp çukuruna konmaz, fakat yükleme odasında ısıtılır ve kapalı kalıp içinde akıcı hale gelerek dalıcının yahut hidrolik silindirin basıncı ile kalıp içine girer. Akıcı malzeme, dişi kalıp çukuruna veya çukurlarına yolluk veya yolluklar, dağıtıcılar ve girişlerle dağılır. Basınç malzeme pişinceye kadar sabit kalır. Termoset malzemelerin iletmeli olarak kalıplanmasının bazı üstünlükleri vardır. İletmeli kalıplama devresi, sıkıştırmalı kalıplamaya nazaran daha kısadır. Çok yakın toleransta kalıplama yapılır ve ince cidarlı parçalar kalıplanabilir, maça pimleri çok az zorlanır ve malzeme kalıbın içine yerleştirilen etrafını ve girintilerini iyi sarar. İşlem: Malzeme sıcak kalıp tarafından ısıtılır ve yükleme odası dalıcısının basıncı da buna eklenince akıcı hale gelir. Dalıcı aşağıya indikçe, akıcı haldeki malzeme yolluk, dağıtıcı ve giriş kısımlarının yardımıyla parçaya biçim verecek olan kalıbın içine basılır. Bu durum Şekil 1.4 de gösterilmektedir. Malzeme pişinceye kadar, basınç altıda tutulur. Yükleme odasının dip kısmında fazla malzeme artığı kalır ve bu artığı yukarı çekebilmek için dalıcının ucuna kırlangıçkuyruğu kanal açılmıştır. Parça piştikten sonra kalıp Şekil 1.5 de görüldüğü gibi dalıcı yukarıya çekilmek suretiyle açılır ve bu sırada yolluk çapının en dar yerinden kırılır. Dalıcının artık çekme kanalı, yükleme odasındaki artığı ve yolluk burcundaki yolluk malzemesini dışarı çeker. Pres açılma hareketine devam eder. Dalıcı tablası durduğu zaman aşağı hareket başlar. Kalıbın diğer kısmı ayırma çizgisinden itibaren hareketine devam eder. Kalıbın yapılış şekline göre kalıplanan parça dişi kalıp kısmında kalır. Presin hareketi devam edince itici pimler parçayı dışarı iter.

10 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil 1.3 İletmeli Kalıplamada İletilmeye Hazır Malzemenin Açık Kalıptaki Durumu Şekil 1.4 İletmeli Kalıplamada Malzemenin Kalıp Boşluğuna İletilmiş Durumu

11 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil 1.5 İletmeli Kalıbın Dalıcısının Dışarı Çekilmiş Durumu ) Enjeksiyonla kalıplama: Enjeksiyonla kalıplama işleminde termoplastik malzemeler kullanılır. Termoplastikler yapı bakımından sıcaklık karşısında yumuşayıp akıcı hale gelirler ve soğutulduğu zamanda sertleşmek suretiyle sadece fiziksel bir değişim gösterirler. Bu sebepten termoplastiklerin biçimlendirilmesinde enjeksiyonla kalıplama tercih edilir. İşlem: Enjeksiyonla kalıplama işlemi, malzemenin ısıtılarak akıcı hale getirilmesi ve kapalı soğuk kalıba itilmesi, kalıp içinde soğumak suretiyle sertleşerek istenilen biçimi alması prensibine dayanır. Şekil 1.6 Enjeksiyonla Kalıplama Kapalı Durum

12 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil 1.7 Enjeksiyonla Kalıplamadan Sonra Kalıbın Açılmış Durumu Şekil 1.6 ve 1.7 enjeksiyonla kalıplamanın prensibini göstermektedir. Şekil 1.6 basit bir enjeksiyon kalıbının bir atış yapıldıktan sonraki durumunu kapalı olarak göstermektedir. Atış terimi, parça giriş dağıtıcı ve yolluklar da dâhil olmak üzere bir devrede kalıp içine gönderilen malzeme miktarı için kullanılır. Malzeme, toz veya küçük parçacıklar halinde depoya konur. Depo, elektrikle ısınan bir silindirin üzerindedir. Malzemenin her tarafına sıcaklık verilebilmesi için, silindir içinde malzemeyi cidarlara doğru sevk eden bir yayıcı (torpido) bulunur. Silindir içindeki ısınan malzeme yumuşar ve koyu bir şurup haline gelir. Dalıcı bu malzemeyi, memeden yolluğa oradan da kapalı durumdaki kalıbın sütün boşluklarına iter. Malzeme belirli bir soğukluktaki kalıp içinde soğur ve sertleşir. Enjeksiyon dalıcısı geri çekilir, kalıp ayırma çizgisinden açılır ve parça kalıptan çıkarılır. Kalıp açık iken, yolluk çıkarma pimi yolluğu burcundan dışarı çeker. Yolluk meme ucunun küçük deliğindeki erimiş malzemeden Şekil 1.7 de görüldüğü gibi koparak ayrılır. İş parçaları, dağıtıcılar, girişler ve yolluk bir ünite olarak kalıptan dışarı atılır. İş parçaları yolluk ve dağıtıcılardan dar giriş kısımlarından koparılarak çıkarılır. Kalıp açık durumda ve enjeksiyon dalıcısı geri çekilmiş iken, malzeme ısıtma silindirine gönderilir. Sonra kalıp kapanır ve devre tekrarlanır.

13 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 2: PLASTĠK ENJEKSĠYON:

14 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: PLASTĠK ENJEKSĠYON: Plastik enjeksiyon işlemi plastik eşya yapımında kullanılan kullanımı her geçen gün diğerlerine göre artan en önemli metotlardandır. Hammaddenin tek bir işlemde istenilen şekilde kalabilmesini sağlaması ve birçok durumda imal edilen ürün için son işlem gerektirmemesi, bu metodu seri mal üretimi oldukça uygun bir hale getirmektedir Plastik enjeksiyonda işlemenin önemli avantajlarından biri, bu metotla, otomize edilmiş üretim hatlarının bir tek basamağında bile çok kompleks yapılara sahip ürün edilebilmesidir. Oyuncaklar, yazı yazdığınız kalemler, otomobil parçaları, her çeşit ev eşyası, çeşitli elektronik parçaları gibi günlük hayatta rastladığımız plastik ürünlerinin bir çoğu plastik enjeksiyon işlemi ile üretilir. 2.1-) Plastik Enjeksiyon Kalıpları: Plastik parçaların en önemli özelliklerinden biri kolayca biçimlendirilmesidir. Böyle bir işlemin elemanlarından biride kalıp olarak adlandırılan ve çok sayıda metal blokların sistemli olarak bir araya getirilmesiyle oluşan bir donamın olmaktadır [Şekil 2.1]. Kalıp, içerisine açılmış boşluğa eğritilmiş plastiğin dolması ve boşluğun şeklini almasını yarayan birden fazla parçadan oluşmuş bir settir. Kalıplar, biri dişi biri erkek olmak üzere en az iki parçadan oluşmuştur. Şekil 2.1 İki ana plakadan oluşan kalıp

15 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Enjeksiyonla kalıplama işlemi sırasıyla, toz veya küçük taneler halindeki plastikler, huni yardımıyla, silindir içerisine gönderilir. Silindirin içinde ısıtılan plastik madde, hidrolik pistonla veya helezon vidalı mil yardımıyla silindirin sonuna doğru taşınır. Yayıcı aracılığıyla hız kazanan erimiş plastik, enjeksiyon memesinden hızla geçerek, kalıp boşluğunu doldurur. Kalıp iç boşluğun şeklini alan plastik, soğutularak katılaşır ve kalıp açılarak plastik parça çıkartılır. Plastik enjeksiyon kalıpçılığında ucuz, kaliteli ve tam ölçüsünde parça elde edebilmek için sadece iyi bir kalıp yapmak yeterli değildir. Aynı zamanda enjeksiyon parametrelerinin de iyi ayarlanması gerekmektedir. Bu nedenle, plastik enjeksiyon kalıpçılığında kalite, verim sağlanması için enjeksiyon makinesinin ve enjeksiyon kalıpların bilinmesi gerekmektedir. Enjeksiyon Yoluyla Kalıplanan Plastikler 1.GRUP- Genel maksat Akrilik Selüloz asetat Polipropilen Etil selüloz Polietilen Polistiren 2.GRUP- Naylon ve diğer akışkan plastikler 3.GRUP- Vinil ve diğer korozif plastikler. Sıkıştırma Yoluyla Kalıplanan Plastikler 4.GRUP- Genel maksat Melamin formaldehit Fenol formaldehit Üra formaldehit Alkid reçineleri 5.GRUP- Silikon reçinesi ve yüksek pişirme sıcaklığı gerektiren diğer plastikler. 6.GRUP- Kauçuk. 7.GRUP- Epoksiler ve polyesterler

16 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 3: ÜRÜN ve KALIP:

17 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ÜRÜN ve KALIP: 3.1-) Tanım: Kalıp boşluğu kalıbın iş parçası olup, enjeksiyon ünitesinden gelen erimiş plastiği direkt yolluğa alıp istenen kalıp şeklinde soğutarak parça üretir. Kalıp boşluğu dizaynında; kalıp boşluğunun mümkün olduğunca kolay doldurulması, basılan parçanın mümkün olduğunca iç gerilimsiz olması gibi faktörler kalıp dizayn edilirken göz önüne alınır. Kalıp tasarımcıları bu faktörleri göz önüne alıp kalıp dizayn ederken bu konuyla ilgili sınırlayıcı faktörleri ve ürün tasarımcılarının sınırlayıcı faktörlerini ve zorluklarını bunlarla ilgili tavsiyelerini vermelidir. 3.2-) Kalıpta Çekme: Bütün malzemeler soğuma esnasında çeker. Plastiğin erime sıcaklığından kalıp sıcaklığına soğumasına kalıp çekmesi adı verilir. Plastikteki çekmenin temel nedeni plastiğin sıcaklık nedenli genişleme miktarına bağlıdır. Bu genleşme katsayısı ölçülür. 3.3-) Dahili Gerilim ve Eğilme: Kalın kesitli parça üretildiği zaman sıcaklıklardaki ani değişim, farklı soğumalardan dolayı sıcaklık kaynaklı dahili gerilim oluşur. Eğer bu oluşan iç gerilim, belirlenen gerilim düzeyinden fazla ise parçada çarpılmalar oluşur. Bu iç gerilim üretim esnasında veya üretimden sonra parçanın yavaş soğumasıyla istenen sınırlarda tutulup çarpılmalar önlenebilir. İç gerilme akma yönünde oluşan molekül yönlenmesiyle, bu yönde oluşur. 3.4-) Parça Kalınlığı: Parça kalınlığında bazı faktörlerin hesaba katılması gerekir. Parçada kalın kesitler soğuma etkinliğinden dolayı engellenmelidir. Erimiş plastiğin ince kesitleri doldurmasında sıkıntı oluşacağından dolayı ince kesitlerde engellenmelidir. Ekonomik faktörlerde parçanın kalınlığını belirleyen önemli unsurdur. Parçanın kesit değişimi mümkünse olmamalıdır. Ancak parça farklı kesitlerden oluşacaksa geçiş bölgeleri eğimli yapılmalıdır. Bu yapılmazsa bu bölgelerde plastik akması ve farklı soğuma oranlarından dolayı gerilimler oluşacaktır. Parça doldurma parçanın kalın tarafından ince tarafına doğru olmalıdır. 3.5-) Parça Eğimi ve Eğim Açısı: Parça dizayn edilirken kalıp ayrım çizgisine dik olan bütün yüzeyler parçanın kalıptan atılabilmesi için eğimlendirilmelidir (Kullanılan malzeme ve parça şekline bağlıdır). Normal eğim açısı 1,5 3 o dir, en az 0,5 o olmalıdır. Parça soğurken erkek kısım üzerine çeker. Baskının erkek kısım üzerinde kalması için dahili ve harici yüzeyler için düzgün eğim açısı seçimi gereklidir. Federler için eğim açısı 5 o olmalıdır. Parça köşeleri yuvarlatılarak erimiş plastiğin mümkün olduğunca engelsiz uzaması sağlanmalıdır. Keskin köşeler plastiğin akmasını engeller ve dahili gerilim oluşturur. Köşelerde oluşan gerilim konsantrasyonu parçanın kullanın esnasında bozulmasına neden olur ve akmayla oluşturulmuş gerilim eğilmeyi arttırır. Köşelerin iç kısmının radiüsünün duvar kalınlığının en az 0,5 i kadar olması istenir. 3.6-) Ribs ( Kaburga) : Malzemeyi kuvvetlendirmek için parça duvarlarında kullanılır. Kullanılması gerilim konsantrasyonu ve çekmeye sebep olabilir. Federin 1 1 parçaya en yakın olan kenarı parça kalınlığının si arasında olmalıdır. Federin 3 2 tavsiye edilen yüksekliği parça kalınlığının 3 5 katı arasında olmalıdır. Köşeleri bağlayıcı federde en az 0,2 mm radiüs olmalıdır.

18 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 4: SICAKLIĞA AĠT ÖZELLĠKLER:

19 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: SICAKLIĞA AĠT ÖZELLĠKLER: 4.1-) Tanım: Enjeksiyon makinası erimiş plastiği kalıbın içerisine sıcak halde enjekte eder ve kalıbın içinde sertleşmesini sağlar. Erime sıcaklığı plastik malzemenin cinsine göre 150 o C 400 o C arasında olabilir. Erimiş plastik erime sıcaklığının biraz altında kalıba basılır. Kalıp içinde açılmış sıvı devir daim kanalları vasıtasıyla soğutulur. Kullanılan soğutma sıvı genelde su olmakla birlikte yağ v.b. sıvılarda kullanılmaktadır. Burada önemli olan düzgün bir soğuma için kalıptan ne kadar ısının geri alınacağının hesaplanmasıdır. 4.2-) Isının Hesaplanması: Ocağın temel fonksiyonu plastik malzemenin en iyi şartlarda eritilerek kalıp içine transferini sağlamaktır. Kullanılan kesin sıcaklıklar polimerin bağlı bulunduğu kendi sınıfındaki derecesine; polimer tipine, içindeki katkı maddesinin miktarına ve kalıp doldurma için gerekli özel şartlara bağlıdır. 4.3-) Soğutma: Erimiş plastik kalıp boşluğuna ulaştığında kalıptan ısı geri alınmalıdır. Birçok durumda kalıbın sıcaklığı ortam sıcaklığı kadardır. Bir baskı süresinde en uzun süre soğuma süresidir. Soğumayı homojen bir şekilde sağlayıp bu süreyi ne kadar kısaltabilirsek üretim zamanını o derecede düşürebiliriz. Soğuma süresinin uzun olması polimerlerin ısı iletkenliğinin düşük olmasıdır. Bundan dolayı soğuma süresinin kısalması bakımından kesitlerin ince yapılması önem taşımaktadır. Katkılı polimer karışımı katkısız polimerlerden daha hızlı ısı alıp verir. Termoplastiğin içerisine katılan katkı maddeleri sertliği, çekme mukavemetini ve boyutsal dengeyi gerçekleştirmek için katılır. Polimerlerin özgül ısıları katkı maddelerinden yüksektir. Karışım sonucunda erime sıcaklığı bir miktar artsa da ısı ihtiyacı azalacağından ısının transferi daha kısa sürede yapılacak ve zaman tasarrufu sağlanacaktır. 4.4-) Kalıp Soğutma: Baskıda, kalıba transfer edilen ısı kalıptan uzaklaştırılmalıdır. Bu, kalıp içine yerleştirilmiş soğutma kanallarından soğutma sıvısı-genellikle su geçirmek suretiyle yapılır. Her bir enjeksiyonda geri alınması gereken ısı biliniyorsa kalıbın o sıcaklıkta kalması için gerekli soğutucu sıvı miktarları hesaplanabilir. Bunu yaparken soğutucu sıvının homojen soğutma yapabilmesi için kalıp içinde dolaşma şekli ve müsaade edilebilir sıcaklık farklılıkları belirlenmelidir. Bu da ortalama akışkan sıcaklığının 2 o C civarında alınır. Bu, sıvının kalıba ortalama akışkan sıcaklığının 2 o C altında girmesi ve ayrılırken 2 o C üzerinde çıkması anlamına gelir. Bunu kontrol etmek için çiler kullanılır. Bu cihaz suyun otomatik olarak kontrolünü sağlayarak kalıpta dolaşan suyun istenilen 2 o C aralığında olmasını sağlar.

20 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 5: SIVILARIN AKMASI:

21 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: SIVILARIN AKMASI: 5.1-) Tanım: Akmanın kalıp dizaynında iki yönü vardır. Birincisi soğutma sıvısın kalıp içerisinde dolaştırılarak kalıbın ısısını alması için dolaştırılması, ikincisi erimiş polimerin yolluk sisteminden akarak kalıbı doldurması. Su gibi basit moleküllü sıvıların akması kolaydır fakat erimiş polimerin, uzun ve iplik yumağı gibi karışık moleküllerin akması ise zordur. 5.2-) Soğutma Sistemleri: Soğutma sıvısı bir pompa ile ısısının alındığı soğutucu eşanjörden esnek borularla kalıp içerisine açılmış kanallara gönderilir, kalıp içinde basıncı düşüp ısınarak diğer bir esnek boruyla dışarıya çıkarılır. Kalıbın her iki yarısı bu esnek borularla ayrı ayrı bağlantılıdır. Soğutma kanalları kesiti genelde daireseldir. Soğutucu sıvının akma oranı, aktığı kanalların boyutlarına bağlıdır. 5.3-) Akma Direnci: Viskozite sıcaklık arttıkça azalır. Yüksek sıcaklıktaki düşük viskoziteli sıvı daha düşük çaplı kanallar kullanmamıza ve aynı akma şartlarında daha uzun kanal kullanmamıza imkân sağlar. Örneğin soğutma sıvısı olarak yağ kullanırsak, yağ aynı sıcaklıktaki sudan daha akışkandır ve yağ genellikle sıcak kalıplarda kullanılır. 5.4-) ErimiĢ Polimerler: Erimiş polimerler basit sıvı karakteristikleri göstermez. Fakat kayma oranının artışı ile kayma gerilmesinin azalması gibi bir özellik gösterirler. Basınç arttığında buna bağlı olarak akmada kolaylık elde ediliyor. Bu olaya dinamik viskozitenin kayma oranı artışıyla azalması da denilebilir. Bu davranış polimerin uzun zincir yapısından dolayı yüksek basınç ve hızlarda moleküllerin çözülmesi ve birbirleri üzerinde kaymalarının kolaylaşması sebebiyle ortaya çıkar. 5.5-) Kanal Kesiti: Yolluk kanallarında yuvarlak kanal kesiti dışında, kanal kesitleri de kullanılmaktadır. Bunların kullanılması kalıbın tek bir yüzüne işlenebilmeleri nedeniyledir. Erimiş plastik soğuk kalıp içindeki yolluklardan ilerlerken, kalıp yüzeyine değen kısımları tabakalar halinde donar. Bu donan kısım sıcak plastikle yolluk arasında kalarak bir izolasyon bölgesi oluşturur ve geriden gelen erimiş plastiğin kalan kesitten ileriye doğru hareketini kolaylaştırır. Kullanılan kesit alan daireselliğe yaklaştıkça kullanılabilir kesit alanın oranı artmaktadır. Bu da yolluklarda dairesel kesit kullanmanın avantajını göstermektedir. Şekil ) Kalıp Doldurma ve Diğer Faktörler: Teknik açıdan erimiş plastiğin akışkanlığının sabit bir seviyede kalması için kalıp, plastiğin erime sıcaklığında olmalıdır. Ticarette ise baskı mümkün olduğu kadar hızlı soğutulmalıdır. Sıcak ve erimiş plastik soğuk kalıba enjekte edildiği zaman, soğuma hemen ve düzgün olmayan bir şekilde başlar. Buna ilave olarak polimer viskozitesi polimer ilerledikçe ve kalıbı doldurdukça artar. Kalıbı doldurmayı teknik ve ticari açıdan optimum olan bir noktada gerçekleştirmemiz gerekir.

22 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 6: ENJEKSĠYON MAKĠNASI ve KALIP DĠZAYNINA ETKĠLERĠ:

23 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ENJEKSĠYON MAKĠNASI ve KALIP DĠZAYNINA ETKĠLERĠ: Kalıp dizayn edilmeden önce makina dizaynına uygunluğu hesaba katılmalıdır. Kalıp dizaynının makinaya uygunluğunu seçerken ve işlemin tamamını anlamak için aşağıdaki faktörleri göz önüne almalıyız; o Enjeksiyon baskısı yapılacak parçanın kullanım yeri o Kullanılacak polimerin yapısı o Parça kalitesi ve üretim hacmi bakımından prosesten istenilenler o Hammadde, enerji, kalıp maliyeti açısından ekonomik geçerliliği Enjeksiyon baskı makinası üç ana bölüme ayrılır. Bunlar; o Makine gövdesi o Enjeksiyon ünitesi o Kapatma ünitesi Plastik enjeksiyon kalıplama yöntemi; toz veya tanecikli yapıdaki plastik ham malzemesinin ısıtılmış bir enjeksiyon makinesi silindirinden eritilerek, genelde bir sonsuz vidanın yardımıyla silindirin uçundaki lüleden bir basınç uygulanarak kapalı kalıp boşluğunun biçimini alarak katılaşmaktadır. Şekil 6.1 Vidalı enjeksiyon ünitesi Enjeksiyon makinelerin plastikleştirme mekanizması, bir torpido kullanılan pistonlu tipten, sonsuz vida tipine dönmüştür. Plastik endüstrisinde kullanılan makinelerin yaklaşık %60 ını vidalı, %35 ini de dalıcı pistonlu enjeksiyon makineleri kullanılmaktadır. 6.1-) Makine Gövdesi: Kilitleme ve enjeksiyon ünitesinin monte edildiği yerdir. Ana fonksiyonu; boyutsal, dengeli, hassas ve kuvvetli olmasıdır. Enjeksiyon kalıp işlemi bu üniteye yüksek gerilim yükler. Deformasyon olmadan bu gerilim emilmelidir.

24 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ) Enjeksiyon Ünitesi: Plastik enjeksiyon makineleri piyasada iki tipte kullanılmaktadır. Dalıcı piston enjeksiyon ve Helezon (vidalı) enjeksiyon makineleri kullanılmaktadır. Dalıcı pistonlu enjeksiyon makinesi: 450 gram kapasitelidir. Bu enjeksiyon makineleri üzerinde bulunan huni içerisinde, talaş veya bocuk haldeki plastik madde doludur. Beslenme kanalı yardımıyla plastik madde enjeksiyon silindirin arka boşluğuna akar. Dalıcı piston, silindir içerisinde plastik maddeyi sıkıştırır. Akışkan haldeki plastik madde, basınç ve sıcaklık altında kalıp boşluğuna enjekte edilir. Ancak vidalı enjeksiyon makineleri oranla, dalıcı piston enjeksiyon makineleri kalıplama hızı daha düşük ve basınç kaybı daha fazladır. Bu nedenle dalıcı piston ucundaki enjeksiyon basıncı, enjekte memesi ucundaki basınçtan daha azdır. Vidalı enjeksiyon makinelerinde ise, silindir içerisinde ve enjeksiyon memesi ucundaki basınçlar aynıdır. Şekil 6.2 Dalıcı pistonlu enjeksiyon makinesi Helezon enjeksiyon makinesi: helezon plastik maddesini ısıtma bölgesine almakta ve piston görevi görerek ermiş plastiği kalıba enjekte etmektedir. Bu makinelerde helezon dönmekte ve huniden granüller (hammadde) içeri almaktadır. Helezonun dönme hareketi ile ileri doğru sürülen granüller hem ısıtıcılardan aldığı ısı hem de helezonun sürtünmeden dolayı oluşturduğu ısı ile ergimektedir. Ergiyerek ileri doğru hareket eden plastik malzeme meme boşluğuna dolmaktadır. Ergimiş malzeme meme boşluğuna dolmaktadır. Erimiş plastik meme boşluğuna yeterli miktarda doluncaya kadar helezon geriye doğru hareket etmektedir. Helezonu geri gelmesi esnasında helezon arkasında oluşan geri basıncı hidrolik piston belirli bir değerde tutmaktadır. Bu sayede helezon geri dönme hızı azaltılarak meme boşluğuna daha homojen bir karışım elde etmektedir. Granüllerin meme boşluğuna yeterince dolmasından sonra helezon, hidrolik piston vasıtasıyla ileri doğru hareket etmektedir. Helezonun ileri hareketi ile meme boşluğuna ergiyik, yüksek basınçla kalıp boşluğuna enjekte edilmektedir.

25 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil 6.3 Helezonlu enjeksiyon makinesi 6.3-) Sıkma ünitesi: Sıkma ünitesi; kalıbın kapanması, enjekte edilen malzemenin ürün haline dönüşmesi (katılaşması) için kalıbın kapalı tutulması ve kalıplama işleminden sonra ürünün çıkarılması işlemlerini yapmaktadır. Yatay bir prese benzeyen mengene ünitesi, plastiğin çok yüksek basınçlarda enjekte edilmesi sebebiyle kalıbı enjeksiyon ve tutma basınçları safhasında sıkıca kapatmakta ve kalıbın enjeksiyon basıncına yenilerek açılıp ürünün çapak yapmasını önlemektedir. Enjeksiyon piyasasında en çok iki tipte hidrolik sıkma sistemi kullanılmaktadır. Bunlar; direkt hidrolik sıkma ve kelebek sıkma sistemleridir. Direkt hidrolik sıkma sistemi; hidrolik kuvvet uygulaması ile yapılır. Bu piston makinenin hareketli tarafındadır. Plakanın ileri hareketi ve uygulanan kuvvet sıkma silindirindeki sıvıya uygulanan yük basıncıyla kontrol edilir. Plakanın hareket hızı genellikle sıvının giriş boğazındaki giriş ve çıkış hızları oranları ile kontrol edilir. Şekil 6.4 Direk hidrolik sıkma sistemi Kelebek sıkma sistemi, hidrolik hareketlendirici silindir kelebek sistemi, bağlantılarının ve hareketini kontrol eder. Bu şekilde hareketli plakanın açılıp kapanmasını sağlar. Sıkma kuvveti mekanik olarak kelebek sisteminin açılmasıyla sağlanır. Dizayndaki bağlantılar sebebiyle mekanik olarak avantaj sağlanır. Bu da hidrolik olarak uygulanan kuvvetin 1/20 sinin katlanmasıyla olur. Sıkma gücü, sıkma yüksekliğinin ayarıyla ayarlanabilir. Buda sıkma vidasındaki bağlantılarının ileri geri çevirmesiyle sağlanır. Sıkma tonajı kolanlardaki uzamadan hesaplanır.

26 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil 6.5 Kelebek sıkma sistemi 6.4-) Plastik Enjeksiyon Kalıp Elemanları: Kalıp elemanları denildiği zaman üzerinde bulunan parçalar akla gelmektedir. Bunlar yolluk burcu, yolluk çekme pimi, kılavuz pim, itici pim, itici plaka, merkezleme bileziği, burç, dayama pimleri, paralel bloklar, destek plakası, sütunlar ve benzeri elemanlar vardır. Plastik enjeksiyon kalıbı Şekil 8 de görülmektedir. kaliplanacak parça Kilavuz pim Geri itici pim Burç Itici pim Destek plakasi Yolluk çekici pim Paralel blok Itici plaka Itici baglama plakasi Dayama pimi Şekil 6.6 Plastik enjeksiyon kalıbı Merkezleme bilezigi Yolluk burcu Üst tespit plakasi Sabit çekirdek baglama Sabit çekirdek Hareketli çekirdek Hareketli çekirdek baglama Kilavuz pim Burç Alt tespit plakasi

27 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Yolluk burcu: Yolluk burcu, plastik giriş ağzı içbükey küresel yüzü enjekte memesine uyum sağlanır. Ayrıca, yolluk burcunun plastik giriş ağzı kavis yarıçapından biraz büyük yapılır ve burç ağzında sertleşen artık plastik maddenin enjekte memesi oturma yüzeyine kalması önlenir. 2. Merkezleme bileziği: Sabit veya hareketli kalıp yarımları üzerinde yolluk burcu ile enjekte memesinin aynı merkezde çalışmasını sağlar. 3. Üst tespit plakası: Kalıbın sabit kısmını enjeksiyon makinesinin sabit tablasına bağlamada, kalıbın dayanımını artırmak ve kalıp elemanlarının kolay montajı yapılması içinde kullanılır. 4. Sabit çekirdek bağlama plakası: Kalıbın enjeksiyon memesine gelen kısmında, içine kılavuz pim konmakta ve aynı zamanda sabit çekirdeği, dişi kalıp bloklarını ve yolluk burçlarını tutmaktadır. 5. Sabit çekirdek: Kalıp yarımın sabit olanına bağlanır. Plastik parçaların bir kısmı, sabit çekirdek verir. Kaliteli çelikten ( çelik, yay çeliği gibi ) yapılır. Sertleştirilir, (HRc arasında); gerekirse krom kaplanır. 6. Hareketli çekirdek: Bu da sabit çekirdek gibi, parçanın bir kısmını veren çekirdektir. Buna erkek kalıpta denir. Kalıbın hareketli olan yanına bağlanır. Sabit çekirdekte kullanılan şartlarda, malzemenden yapılır. 7. Kılavuz pim: Sulanmış ve taşlanmış pimler bir birine tespit edilmekte ve kalıp iki yarım kısımlarını tam ayarında tutmaktadır. Sementasyon çeliğinden yapılır. 8. Burç: Sulanmış ve taşlanmış pimler bir birine tespit edilmekte ve kılavuz pimlerine yataklık yapmaktadır. 9. Hareketli çekirdek bağlama plakası: Kalıbın kısmının, üst plakasıdır. Hareketli çekirdek bu kısma bağlanır. 10. Destek plakası: Hareketli çekirdek bağlama plakasının arkasındadır ve onu destekler. Yüksek basınç altında, maça plakasının deformasyonu önler. 11. Paralel bloklar: Alt tespit plakanın üstüne, kalıplandıktan sonra itici pimlerin çıkardığı iş parçasının dışarı alabilmesi için boşluk sağlamak amacıyla dayama plakasının altına tespit edilir. 12. Geri itici pim (geri döndürücü): İtici bağlama plakasına yerleştirmekte ve itici bağlama ve itici plakaları hareket ettirmektedir. Böylece itici pimler kalıbın kapanması için alt konuma getirilmiş olmaktadır. 13. İtici pim: Kalıbın açılması esnasında parçanın çıkarılması için kullanılır. İtici sistemi enjeksiyon makinesi tarafından veya kalıbın açılmasıyla hareket eder. İtici pimler genellikle krom vanadyumlu çelikler veya nitrasyon çelikleriyle yapılır. 14. Yolluk çekici pim: Yolluğun açık olan alt kısmına doğrudan doğruya yerleştirilmektedir. Çevrim bittikten sonra yolluktaki malzemenin burstan çekilmesinde kullanılmaktadır. 15. İtici bağlama plakası: İtici pimlerin, geri döndürücü pimlerin bağlandığı plakadır 17. İtici plaka: İtici bağlama plakası pimler için, destek görevi yapar. İtici bağlama plakasına bağlanır. 18. Dayama pimi: İtici plakaların oturduğu pimlerdir. Geri döndürücü ve itici pimlerin, istenilen seviyeye gelmesini sağlar. 19. Alt tespit plakası: Kalıbın en alt kısmında ve enjeksiyon makinesinin hareketli tablasına bağlanmaktadır.

28 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 7: KALIBI ANLAMA:

29 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: KALIBI ANLAMA: 7.1-) Kalıp Terminolojisi: ) Kalıp Göz Sayısı; Kalıp boşluğu içine erimiş plastiğin gönderildiği ve soğutulduğu kısımdır. Kalıp ihtiva ettiği kalıp boşluğu sayısına kalıp göz sayısı denir ) Erkek Kalıp; Kalıbın iç kısmını oluşturan kalıp boşluğunun oluşmasını sağlayan kısımdır. Parça soğuma esnasında çekme karakteristiğinden dolayı erkek kalıbın üzerine çekilir ve kalıbın dişi kısmından ayrılır. Bu nedenle parçanın atılması için iticilerin erkek kalıbın tarafına yerleştirilmeleri gerekir. İtici sistemi makinenin hareketli kısmının arkasına yerleştirildiği için kalıbın erkek kısmı makinanın hareketli plakasının olduğu tarafa takılır ) Kalıp BoĢluğu; Baskının dış yüzeyini belirler ) Kalıbın Ayrım Çizgisini Belirleme; Kalıp erkek ve dişi yüzeylerinin kalıp kapanmasından sonra oluşturduğu çizgiye denir. Parçanın kolayca dışarı atılmasını sağlamak için aynı hat üzerinde kurulmaz. Parçanın yan tarafına alınarak kalıp dizaynı basitleştirilir. Ön yüzünden ayrılarak çapak gizlenir ) Havalandırma; Polimerlerle birlikte kalıpta hapsolan havayı, kalıp yüzeylerinin birleştiği kalıp ayrım çizgisine sığ yarık açılarak bu sorun giderilir. Şekil 7.1 Havalandırma ) Ġticiler; İtici sistem, karmaşıklığı ve tasarımına göre çeşitlilik gösterir. İtici sistemin temel fonksiyonu kalıp açılması esnasında parçanın dışarı atılmasıdır ) Arka Plaka; Arka plakanın kullanıldığı fonksiyonlar; o Her iki kalıp parçasını bir arada tutan bağlantı yeri olarak o Kalıbı makine plakasına bağlamak için yer temin etmesi o Kalıp yapımında sertliği sağlaması o Bağlantı destek kalıplarının boyutu bir kalıptan diğerine stabilize etmesi ) Yolluk Burcu; Silindirik bir parça genellikle kalıbın dişi kısmına yerleştirilir. Enjeksiyon ünitesinin kalıbı doldurması için giriş noktasıdır. Makine memesi ile burç arasındaki sızıntıyı en aza indirmek bir diğer görevidir ) Sabitleme Halkası; Dişi kalıp plakasının arkasına açılmış yuvarlak boşluk içine konulan merkezleme halkasıdır. Fonksiyonu kalıbı sabit plakaya yerleştirmektir. Enjeksiyon ünitesiyle yolluk burcunun aynı merkezde olmasını sağlar. 7.2-) Doğru Kalıbın Seçilmesi: İyi bir kalıp tasarımcısı aşağıdakiler hakkında mümkün olduğunca fazla bilgi toplamalıdır ) Parça: Müşteriden imzaladığı en son teknik çizimi almalıdır. Parça ile ilgili ticari bilgileri toplamalıdır. Her bir baskı zamanı tahmin edilmelidir ) Malzeme: Kullanılacak malzeme ile ilgili bilgiler toplanmalıdır ) Makine Verileri: Makine ile ilgili özellikleri bilmelidir.

30 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 8: ĠKĠ PLAKALI KALIPLAR:

31 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ) Tanım: Kalıp endüstrisinin en çok kullanılan enjeksiyon kalıbı türüdür. Kullanıcıya kolaylık sağladığı ve basit dizayn edildiği için tercih edilir. Standart kalıp seti kullanıldığı için ayrıca en ucuza dizayn edilen kalıptır. Ana dezavantajları; yolluk giriş pozisyonlarındaki sınırlamalar, klasik besleme sisteminde çoklu kalıplarda kalıp boşluklarını doldurmak için balanslı yolluk sisteminin yeterli olmaması ve yüksek miktarda artık malzeme çıkmasıdır. Şekil 8.1 İki Plakalı Kalıp 8.2-) Kalıp Yapımı: Kalıp dizayn konfigürasyonlarındaki en basit sistemdir. Kısaca erkek ve dişi plakadan ibarettir. Kalıbın her iki parçasının içine erkek ve dişi kalıp parçaları çeşitli metotlarla yerleştirilir. En çok kullanılan iki metot; Kalıp plakası üzerine erkek ve dişinin doğrudan işlenmesi Erkek ve dişiyi iki ayrı lokmaya işleyip, bu lokmaları kalıp plakalarında açılan boşluklara yerleştirme. Kalıp tasarımcıları tarafından kalıp yapım tekniği dikkatli bir şekilde seçilerek aşağıdaki noktalar göz önünde bulundurulmalıdır; Erkek ve dişi kalıp boşluğunu lokmaların üzerine işlemek bazı avantajlar sunar. Bunlar; kalıbın kolay servis yapılabilmesi, yüksek parça işleme hassaslığıdır. Erkek ve dişi lokma kullanmak kalıp yapımcısına hassas kalıp yapma imkânı sağlar. Lokma şeklinde parça kullanılması kalıp soğutmada sorunlara neden olabilir. Bu nedenle kalıp soğutma lokma çevresindedir. Kalıp montaj metodu; kalıp parçalarının hassas bir şekilde montajı kalıp kapama ve kilitlenmesi esnasında kalıbın zarar görmemesi için gereklidir. Eğer kalıp kırılmaya müsait lokma özelliğine sahip ise, kalıp içindeki lokmalar öyle ayarlanmalıdır ki bunların kalıp kullanımından zarar görmesi engellenmelidir. Kalıp koruma özellikleri aşağıdaki şekilde kalıp koruma özelliğine sahiptir;

32 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: o Erkek ve dişi kalıp lokmaları kalıp kapanması esnasında birbirinin içine geçmeden önce kalıp burçlarının birbirinin içine geçmesi sağlanmalıdır. o Bu kalıp ve mil burçlarının eğimleri, kalıp erkek ve dişi lokmalarının eğiminden az olmalıdır. Kalıp kapanmasından hemen önce ve kalıp kapanması esnasında yükün bu millerin üzerinde olmasını sağlar. o Erkek ve dişi kalıp lokmalarının eğim açıları,mil ve burçların kontak açısından ufak olursa, kalıp kapatma parçaları daha yumuşak ve daha tok çelikten imal edilmelidir. o Eğer parça dizaynı, kalıp boşluğu eğim açısının maksimum olmasına, özellikle sert polimer basıldığında müsaade ediyorsa, kalıp içi eğim açısını arttırmak, kalıp açıklığında basılan parçanın kalıba yapışmasını azaltır. o Kalıbın boyutları; büyük dişi ve erkek kalıp plakalarının lokmalı halde dizaynı yapılır. o Isıl işlemle ilgili; kalıbın kullanım esnasında eskimesini azaltmak için yeterince sert olması için ısıl işleme ihtiyaç duyulur. Plakalar sertleştirilmediği için eğer sertleştirme yapılacaksa kalıpta lokmalı dizayn kullanılır. Kalıp bakımıyla ilgili; kalıbın servise uygun ve kalıp bakımının daha kısa sürede yapılması için aşağıdaki şekilde dizayn edilmelidir. o Eskimenin çok olduğu yerlerde standart kalıp parçalarının kullanımı. o Çok zor eskiyen özellikle erkek ve dişi lokmaları kullanmak. o Ön yüzeydeki eskimeyi engelleyici özellikleri kullanmak. o Eskiyen kısımların dizaynını, parçanın hassaslığına ve karmaşıklığına göre basitleştirme Dizayn esnekliği; belirli ürünlerin dizaynında istenen yüksek dizayn esnekliğine cevap verecek şekilde kalıp dizayn edilmelidir. Örneğin lokmaların kalıp makine üzerindeyken değiştirilebilir olması gerekir. Kalıp dizaynı kalıba kolayca ulaşabilme ve kalıp montajında minimum zaman gerektirecek şekilde kalıp dizayn edilmelidir. Proje üzerindeki finansal baskı; Dizayn mühendisleri projelerine başlamadan önce, projedeki finansal maliyeti tam olarak bilmek zorundalar. Projesi yapılan kalıp ömrü üretilecek parça sayısına göre hesaplanmalıdır. Bu hesap kalıp maliyetinin temelini belirler. Az sayıda parça üretecek kalıpta sertleştirilmiş çelik kullanmak suretiyle kalıp yapmak ne kadar yanlışsa, çok sayıda parça üretilecek kalıpta da kısa sürede eskiyecek malzeme ve parça kullanmak o derece yanlıştır. İki durumda kalıp maliyeti anlamında israf demektir.

33 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 9: YOLLUK ve YOLLUK GĠRĠġ DĠZAYNI:

34 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ) Tanım: Kalıp dizayn mühendisleri için kalıp boşluğunu doldurmanın önemi büyüktür. Besleme sistemlerinin geometrisi, uzunluğu boyu ve hacminin kaliteli parça üretimine direkt etkisi vardır. Erimiş plastiğin aktığı yolun mümkün olduğunca kısa, düzgün ve en az dönemeçli olması aranır. Temel kalıp besleme sistemi üç parçadan ibarettir. Kalıp giriş yolluğu, yolluk, yolluk girişi. 9.2-) Donarak Akma Karakteristiği: Etkin kalıp besleme sistemi dizaynında, erimiş plastiğin akma tabiatının anlaşılması ve bunun akma kanal geometrisine etkisine, basınç transferi ve akma etkinliği yönünden etkilerinin anlaşılması gereklidir. Sıcak erimiş polimer soğuk kalıp yüzeyiyle temas ettiğinde temas yüzeyinde donma görülür. Bu donma yüzey bir izolatör görevi görür ve plastiğin erimiş halde iç kısmından akmasını sağlar. Bu donma ile birlikte akma hacmindeki düşüşe bağlı olarak basınç düşmesi olur. Akma donma karakteristikleri yolluk geometrisi tarafından belirlenir ve bunların kanaldaki plastik akma oranına ve basınç iletişimine etkisi vardır. Trapez, dikdörtgen, yarım daire gibi kanallar fazla tercih edilmez. Bu tip yollukların etkin akma hacimlerinde azalma görülür ve basınç düşüşler fazla olur. Baskıdaki kalıp içi kontrolü azdır. Yuvarlak yolluklar bunlara göre çok daha verimlidir. Şekil 9.1 Temel kalıp besleme elemanı Şekil 9.2 Farklı yolluk kesitleri Yolluk sistemi kesitinin, yolluk sistemini dışarı atmada gerekli itici kuvvetlerin üzerine etkisi de vardır. Tam yuvarlak yolluk sistemi, diğer yolluk sistemlerine göre daha iyi akma ve kalıptan atılma karakteristiklerine sahiptir. Fakat bu yolluğun her bir yarısının bir kalıp plakaya işlenmesinin zorluğundan dolayı yapılması pahalıdır. Bunun yerine makul akma ve kalıptan atılma karakteristiklerine sahip tabanı eğimli trapez yolluk daha ucuza üretildiğinden kullanılabilir.

35 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ) Yolluk ġekli: Yolluk planı ve şekli aşağıdaki özellikleri yerine getirmelidir; o Her kalıp boşluğuna eşit basınç nakledilmesini sağlamalıdır. o Her kalıp boşluğuna giren yolluğu mümkün olduğunca kısa yapmalıdır. o Kalıptan kolayca atılmalarını sağlayacak şekilde olmalıdır. o Uygun şekilde fonksiyonu yerine getirirken en düşük ağırlıkta olmalıdır. Yolluk planlamasında iki temel yolluk sistemi vardır. o Balanslı yolluk dizaynı, o Balanssız yolluk dizaynı. Şekil 9.3 Balanslı ve balanssız yolluk dizayn şekli Yolluk seçiminde, üretilecek üründe aranan kalite önemli bir faktördür. Balanssız yolluk sisteminde, kalıp giriş yolluğuna yakın kalıp boşluğunun önce dolma eğilimi vardır. Bu durumda kalıp giriş yolluğuna yakın kalıp boşluğuna gereğinden fazla malzemenin dolması meydana gelirken, kalıp giriş yolluğundan uzaktaki kalıp boşluğuna plastiğin yetersiz dolması gözlenir. Sonuç olarak çıkan üründe boyut ve ağırlık farklılıkları gözlenir. Kalıbın balanssız dolma özelliğinden dolayı kalıpta çapak oluşma ihtimali artar ve bunun kontrolü zorlaşır, zamanla kalıp yüzeyinde çökme oluşabilir. Kalıp doldurmanın balanssız olduğu durumlarda her kalıp boşluğundaki basınç düşmesi her bir yolluk girişinin boyutları değiştirilerek eşitlenebilir veya yolluksuz kalıplarda yolluk giriş pozisyonuyla balanslı doldurma sağlanabilir. Bütün yolluk sistemler ve bütün yan yolluklar veya bağlantılar, mümkün olduğunca basınç düşmesini minimize etmek için yuvarlanmalıdır, eğimlendirilmelidir. Yolluğun sonuna erimiş akan plastiğin önündeki daha az sıcak plastiği hapsetmek için yolluk çapına eşit boyda boşluk yapılmalıdır. 9.4-) Yolluk GiriĢ Pozisyonu ve Dizaynı: Kalıp boşluğuna erimiş polimerin aktığı yola göre yolluk girişinin bulunduğu yer önemlidir. Yolluk giriş bölgesinin seçiminde göz önüne alacağımız diğer faktörler; o Baskının estetik görünüşü o Kalıba tekrar yolluk girişi takılması o Baskının karmaşıklığı o Kalıp ısıtma o İşlenecek polimerin özellikleri o Yolluk girişinden beslenen polimerin hacmi ve besleme oranı o Kaynak izinin oluşacağı yerin önemi o Kalıp doldurma eğrisinin sonucu olarak, kalıp içinde gazın çıkamadığı ve bu gazın bulunduğu bölge

36 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ) Yolluk GiriĢ Tipleri: Yolluk giriş dizaynı kullanılma yerine göre farklılık gösterir. Yolluk giriş bölgesinin tespitinde etkili olan faktörler aynı zamanda yolluk giriş dizaynına da etki eder. Tek gözlü kalıplarda veya büyük tek parçalı baskılarda direkt besleme yolluk giriş sistemi benimsenir. Yolluk sistemine ihtiyaç yoktur. Direkt besleme yolluk girişi parçanın ağırlık merkezine yerleştirilir. Şekil 9.4 Direkt yolluk girişi 9.6-) Kenar Yolluk GiriĢi: En basit yolluk giriş dizaynıdır ve kolayca işlenebilir. Kenar yolluk girişinin yapımının kolay olmasına rağmen kullanım alanı sınırlıdır. Çünkü bu diyaznın kalıp doldurma karakteristiği iyi değildir. Yolluk giriş geometrisi erimiş plastiğin kötü bir şekilde girişte yayıldığını gösterir, parça yüzeyi kötü olur. Şekil 9.5 Kenar yolluk girişi 9.7-) Fan Yolluk GiriĢi: Kenar yolluk girişinin şekillendirilmiş halidir. İnce parçaları doldurmada kullanılır. Erimiş plastik kapıdan yayılarak girer ve bunun sonucunda kalıp doldurma işlemi düzgün olur. Fan yolluk girişi parçanın yamulmasını azaltır ve parçanın düzgün yüzeyli çıkmasına yardımcı olur. Etkin sonuç almak için yolluk girişinin parçayla temas yüzeyinin büyüklüğü besleme yolluğunun kesitinden büyük olmamalıdır. Büyük yolluk giriş alanından dolayı yolluğun kesilmesi veya koparılması esnasında hafif yolluk giriş izi problem olabilir.

37 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil 9.6 Fan yolluk girişi 9.8-) Diyafram Yolluk GiriĢi: Silindirik veya içi boş parçalarda konsantriklik ve kaynak kuvveti istendiği zaman kullanılır. Balanslı kalıp doldurmak için minimum yolluk giriş uzunluğu 0,5-1mm tavsiye edilir. Şekil 9.7 Diyafram yolluk girişi 9.9-) Halka Yolluk GiriĢi: Genellikle silindirik ve iç çapının boyutlarının dış çapından daha önemli olduğu parçalarda kullanılır ) Yolluk Yolluk GiriĢi: Baskı, diyafram veya halka yolluk girişine göre çok daha büyükse kullanılır. Fazla polimerin akmasına izin verir. Silindirik, kalın büyük ağırlıkta enjeksiyon gerektiren parçaların yapımında kullanılır ) Tünel Yolluk GiriĢi: Baskı sonrası yolluk girişinin parçadan otomatik olarak kopmasına imkân sağlar ) Ġğne Yolluk: Bu tip yolluk girişi kullanım esnasında otomatik olarak yolluk girişinin kopmasına imkan sağlar ) Kulaklı Yolluk GiriĢi: Plastiğin kalıp içerisinde yılan gibi akmasını azaltır. Büyük dekoratif parçaların yapımında, estetik görünüşün önemli olduğu yerlerde kullanılır. Kulak kısmının parçadan kopması pahalı bir işlemdir. Bundan dolayı parçanın öyle bir yerine konmalıdır ki, parça basıldıktan sonra orada bırakılabilsin, her hangi bir kullanım fonksiyonu olsun.

38 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 10: KALIP SOĞUTMA:

39 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ) Plastik Enjeksiyonda Soğutma Sistemi: Enjeksiyonla baskıda temel prensip, sıcak plastiği kalıp içerisine basınçla gönderip ergiyiğin kalıp boşluğunun şeklini alarak bu şekilde kalacak kadar soğuyup sertleşmesini beklemektir. Kalıp sıcaklığı, baskı süresini belirleyeceğinden önemlidir. Sıcak kalıpta ergimiş plastik, kolayca akmasına rağmen, baskının soğuyup kalıptan dışarı atılabileceği sıcaklığa düşme süresi uzun olmaktadır. Bunun tersi olarak, soğuk kalıpta erimiş plastiğin soğuması çabuk olur, bazı durumlarda kalıbı doldurmadan soğuyup sertleşir. Bu iki durum, en uygun baskı süresini elde etmede alt ve üst sınırları belirlemeye yardımcı olmaktadır. Kalıp sıcaklığını belirlenen sıcaklıkta tutmak için kalıp içine açılmış kanallarda su (veya başka) sıvılar dolaştırılarak sağlanır. Bu kanal ve deliklere soğuma yolları ve bu sisteme soğutma sistemi denir. Kalıbın dolması esnasında en sıcak erimiş plastik kalıp girişinde ve en soğuk erimiş plastik, yolluk girişinden en uzak noktadadır. Soğutma suyunun sıcaklığı, bu kanallardan geçtikçe artar. Bundan dolayı baskıda eşit soğuma sağlamak için, kalıbın sıcak bölgelerime soğuk sıvı ve parçanın soğuk kısımların sıcak sıvı girişi sağlanmaktadır ) Kalıbın Soğutulmasındaki Amacı: o Diğer malzemede olduğu gibi, sıcak plastik soğuduğunda, bir miktar çekme yapar. Üzerinde kalmasını istediğimiz maçayı soğutarak, plastik parçanın çekmesini, dolayısı ile maçanın üzerinde kalmasını temin etmek. o Ermiş plastik, enjeksiyon memesinden kalıp boşluğuna girerken, sıcaklık, plastiğin cinsine göre değişerek, 160 o C ila 220 o C arasındadır. Soğutma sistemi olmayan kalıp, birkaç baskıdan sonra ısınacaktır. Isınan kalıp, plastik parçaların katılaşmasını engelleyecektir. Böylece istediğimiz şartlarda parça elde etmemiz mümkün olmayacaktır. İşte böyle istenmeyen durumu, ortadan kaldırmak için, kalıp soğutma sistemi ile soğutularak üretim yapılmalıdır. o Kalıp sıcaklığının 60 o C ila 85 o C arasında tutulabilmesi için, soğutma sisteminden yararlanır. o Kalıbın sıcaklığını istenilen sıcaklıkta tutarak, plastik parçanın, kısa sürede donmasını sağlamak için soğutma sistemi uygulanır ve zamandan tasarruf, üretimde artış temin edilir ) Kalıbın soğutulmasında Dikkat Edilecek Hususlar: o Soğutma kanalları, kalıplama boşluğuna yakın olmamalı. o Kalıp bünyesinde dolaşan soğutma su miktarı (debisi), kalıba yeteri derecede soğutacak seviyede olmalıdır. o Kanal ve bakır boru ölçüleri, normal basınçlı su dolaşımına uygun olmalıdır. o Kalıba giren suyun sıcaklığı ile çıkan suyun sıcaklığı arasında çok büyük fark olmalıdır ) Tek Parçalı Kalıp Plakalarında Soğutma Sistemleri: Tek parçalı kalıp plakası tipinin sıcaklığı plakaya açılmış deliklerden geçirilen su sirkülâsyonuyla kontrol edilir. Bu delikler birbirine bağlanarak devre oluştururlar. Devre birkaç seviyeli olabilir. Bunun sayısı kalıp plakasının kalınlığına bağlıdır. Kalıbı dişi kısmı ve erkek kısmı birbirine benzemediğinden bunların soğutma devrelerini ayrı ayrı ele almalıdır.

40 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ) DiĢi plakalarda soğutma sistemi: Kalıp plakası ufak sığ bir kalıp boşluğuna sahipse, bu kalıp için en basit yaklaşım iki tane su kanalı kalıp boşluğunun her iki tarafına açılır ve bunlar esnek hortumla birbirine bağlanır, akma kanalın sonuna adaptör takılır. Yukarıda anlatılan su devresi Şekil 10.1 de gösteriliyor. Şekil 10.1 Tek parçalı dişi kalıp soğutulması Dışarıda yapılana esnek hortumlu su kanalı bağlantısı, kalıp içine kanal delinerek dahili olarak da yapılabilir [Şekil 10.2]. U şeklinde tasarlanan su devresinden, dar ve uzun kalıp boşluklarının soğutulmasında faydalanılmaktadır. Şekil 10.2 Tek parçalı dişi kalıp soğutması U-devresi Dahili kanalları birleştiren delik açma yerine, freze ile açılmış yarıklı plakayı kalıba bağlamak suretiyle de bu su kanalları elde edilebilmektedir. Burada iki temel tasarım kullanılmaktadır. Şekil 10.3 de kalıp plakasının yanına açılmış delikle bu soğutma kanalları birleştirilerek suyun bu kanallarda devamlı kalıp plakasının içine gömülecek şekilde, şekilde görüldüğü gibi vidalanmaktadır. Bu bağlantıda conta kullanılarak su kaçağı önlenmektedir. Şekil 10.3 U-devresi frezeli ve birbiriyle bağlantılı kanal sistemi

41 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil 10.4 deki alternatif dizayn gösterilmektedir. Daha önceki dizaynın aynısıdır, tek farkı bağlantı kanallarının bağlantı plakasının içine açılmış olması ve sonra kalıp plakasının yan tarafına bağlanmasıdır. Şekil 10.4 U-devresi birbiriyle bağlantılı frezelenmiş kanal sistemi Şekil 10.5 deki dikdörtgen su devresi daha fazla su kanalı denilmesini gerektirir, bütün kanallar kalıp boşluğunun dörtkenarına yakın bir yakında geçirilip parçanın her tarafından eşit soğuma sağlanır. Şekil 10.5 Tek parçalı plakanın dikdörtgen su devresi Eğer kalıp boşluğundaki her bir duvarın sıcaklığının kontrolü isteniyorsa, soğutucu plaka metodu düşünülmelidir. Bu plaka kalıbının yan duvarlarına takılır ve soğutma suyu bu plakalar içine açılmış kanallardan geçirilir. Plaka su girişi ve çıkış delikleri haricinde delik açılmamaktadır. Şekil 10.6 de bu tasarım de montaj görünüşü verilmiştir.

42 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil 10.6 Soğutma plakası sistemi Her soğutucu plaka kendine ait su girişi, çıkış deliğine sahiptir ve plaka kalıba, sızdırmazlık contası yerleştirilerek bağlanır. Bu tasarımda, kanal genişliği oldukça küçük tutularak türbülanslı akış sağlanır. Akma uzunluğu belirli uygulamalar için uzun tutulabilir. Türbülanslı akış, kalıptan soğutma sıvısına iyi ısı transferi için gereklidir ) Erkek plakalarda soğutma sistemi: Şekil 10.7 de açılı delik sistemi, kalıbın erkek plakasını altından açılı olarak delinmiş soğutma kanalları X noktasında birleşirler, yüzeye oldukça yakındır. Bu deliklerin her birine tıkaç takılır. Giriş Y ve çıkış Z delikleri kalıbın diğer tarafından açılır ve açılı su yollarından şekilde görüldüğü gibi geçer. Şekil 10.7 Erkek soğutma açılı delik sistemi Şekil 10.8 da tıkaçlı düz delik sistemi, bu sistemde delikler erkek plakanın arka kısmına dik olarak açılır. Bu deliklerin alt kısmına tıkaç takılır. Bu kanalar yan açılmış X kanalıyla birbirine dahili olarak bağlanır. Buradan suyun geçmesi sağlanır ve su engelleri ( baffle) şekilde görüldüğü gibi takılır.

43 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil 10.8 Erkek kalıp soğutma sistemi baffli ( tıkaçlı) düz kanal Şekil 10.9 de tipik çoklu su devresi şematik olarak gösteriliyor. İlk çizim (a) açılı kanal sistemidir. 6 su devresi, ikişer 3 set olarak bağlanmıştır. Bu özellik erkek lokma çevresinde dengeli sıcaklık dağılımını gösteriyor. Şekil 17 (b) de tıkaç su devresi çiftini gösterirken, Şekil 17 (c) de çok basamaklı su devresini gösteriyor. (a) (b) (c) Şekil 10.9 Çoklu devre a- Açık kanal sistemi b- Su engelli (baffeli) kanal sistemi c- Basamaklı su devresi ) Çok Parçalı Kalıp Plakalarında Soğutma Sistemi: Kalıp soğutma plakası prensibiyle yapılmış çekirdekli (lokmalı) kalıpta; eğer baskının derinliği oldukça ufaksa, soğutma sıvısının sirkülasyonu plakandan yapılır. Plakayı soğutmak için benimsenen metot dişi kalıp bloğunun soğutulması için kullanılan metodun aynısıdır. Burada kanallar plakaya delinir ve bir birine, soğutma suyunu sirkülâsyonu sağlamsı için, dâhili ve harici bağlanır. Su kanalının çekirdeğe olabilince yakın bir şekilde yerleştirilmesi arzu edilir. Derin olmayan lokma için kanallar direk çekirdeğin altına açılabilir [Şekil 10.10]. Z tipi sistem normalde

44 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: kullanılır. Buna alternatif metot, lokmanın yan tarafına açılmış kanal mevcuttur [Şekil 10.11]. Bu durumda dikdörtgen tipi su devresi kullanılır. Daha derin baskılar için çok baskılı sistem tercih edilir. Bu sistem kombinasyonunu gösterir. Bu soğutma sistemi erkek ve dişi çekirdekte kullanılır. Şekil Kalıp soğutma plakası ile soğutma, Z- su devresi Şekil Dikdörtgen devresi kalıp plakası ) DiĢi çekirdeğin soğutma sistemi: Kalıbın dişi lokmasını soğutmak için benimsenen metot, belirli derecede çekirdeğin (lokmanın) şekline bağlıdır. Bu dikdörtgen ve yuvarlak olarak sınıflandırılır. Çekirdek içinde soğutma sıvısının sirkülasyonu kolayca sağlanır. Kalıp plakasıyla çekirdek arasına, su sızıntısına engel olacak contalama sistemi olmadan, delik açılmaması gibi problemler çıkarabilir. Tipik dikdörtgen çekirdek şekli Şekil de gösteriliyor. Burada en basit devre gösteriliyor, daha karmaşık tekli ve çok seviyeli su devreleri kullanılabilir. Bu kalıp boşluğu şekli ve derinliğiyle belirlenir. Dişi çekirdek de bütün kanallar birbirine bağlanıp, tıkaçlanmalıdır. Bu şekilde gerekli harici bağlantı miktarı minimumdur. Dizaynır, her lokma için bir su girişi ve bir su çıkışının olmasını amaçlamalıdır. Eğer su giriş ve çıkış hatları duvara bağlanmış veya makine yakınındaki su adaptörüne bağlıysa kalıp ayarı daha çabuk yapılır. Şekil Lokma soğutma a) U-su devresi b-d ) Alternatif metot

45 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Bu tasarımcıların kalıp dışında pozitif bağlantı sağlaması demektir. Üç alternatif metot Şekil de gösteriliyor. Uzantı parça kalıp plakası üzerindeki deliğe, direkt olarak vidalanır [Şekil 10.12]. Bu metodun dezavantajı çekirdek ve uzantı parçası arasındaki bağlantı kırıldığında, çekirdeğin kalıp plakasından çıkarılmasıdır. Uzantı parçanın sonunda ve ortasında ufak bir meme vardır ve standart kalıp parçası olarak satın alabilir. Bu parça kolay bağlantı elemanların kullanılmasına imkan verir ve kalıp ayar zamanı azaltmada faydalanır. Uzantı parçası, kalıp plakasından lokmaya açılmış deliğe direk olarak vidalanır. [Şekil c]. Bu dizayn (b) de belirtilmiş dezavantajı ortadan kaldırır. Fakat bu yarık ufak bir açıklık olmadığı için kalıpta çapak oluştuğunda arasına plastik sıkışıp kalabilir. Buraya sıkışmış malzemenin temizlenmesi zor ve temizlenmesi esnasında kalıbın öbür yüzüne zarar verebilir. Bununla beraber bu yarık baskıda yeterince uzaksa beklenmedik tehlike oluşturmaz. Kalıp plakası kalınlığı yeterli büyüklükte ise delikler çekirdeğin altına, kalıp plakasına yapılır ve birbiriyle ters yönde delikli dahili olarak bağlanır (Şekil d). Lokma ve kalıp plakası arasında su sızması o-ring ile engellenir, şekilde görüldüğü gibi kalıp plakasındaki boşluğuna uygun şekilde yerleştirilir. Bu dizayn daha önceki dizaynların dezavantajlarına sahip olmadığı için tercih edilir. Dar çekirdekler yukarda tanımlanan metotlarla soğutulması zordur, burada klasik soğutma sistemleri yerleştirmek için yeterli alan yoktur. Bu problemin üstünden gelmek için su dağıtım regülâtörü kullanabilir. Bu ünite DME den standart parça olarak satın alınabilir ve basitleştirilmiş görünüş Şekil de gösteriliyor. Şekil DME su şelale sisteminin basit görünüşü Lokma delinir ve musluk takılarak su regülâtörün takılan uygun giriş borusuna takılır. Bu çıkış borusunun diğer ucu su adaptörüne takılır, bu şekilde kalıp alt yüzeyine yakın bir yerde gösteriliyor. Su giriş borusu aynı şekilde su adaptörüne bağlanır. Su regülâtörüne takılan uygun giriş ve çıkış borusuyla çekirdek de soğutma suyu dolaşır. Bu su adaptörü kalıbın diğer parçalarını da soğutana parça olarak görülmelidir. Erkek çekirdek, maça vb. çekirdek soğutma için kullanılan diğer bir metot ise bakır boru kullanılmasıdır. Bu dizayn kalıp alanı ufak olduğunda (yetersiz) uygundur. Borular kanal içine yerleştirilir. Bu belki kalıp içinde diğer deliklere yakın olarak su sızıntı ihtimali olmadan kullanılabilir.

46 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil Lokma soğutma, bakır boru sistemi Kalıp plakası içine belirli bir sayıda (X) kanal açılır [Şekil 10.14]. Bakır borular uygun şekilde eğilerek kanal içine yerleştirilir. Çekirdek plakanın içine takıldığı zaman boruyla direk kontak halindedir. Borunun kontak alanını arttırmak ve ısı transferini arttırmak için, boru çevresindeki boşluk alan düşük erime dereceli alaşımla doldurulur veya dört köşe kesitli boru kullanılabilir. Dört köşe çekirdekler için kullanılan delme işlemi normalde yuvarlak lokmalara alanındaki sınırlamalardan dolayı uygulanmaz. Bununla beraber yuvarlak şekildeki lokmalarda yuvarlak şekilde açılan kanal daha kolayca kullanılabilir. Yuvarlak dişi çekirdek için yapılan direk soğutma dizaynını çoğunluğu bu prensibe göre yapılır. Şekil İle ilgilenelim. Yuvarlak dişi çekirdek standart tip kalıp plakasına takılmıştır. Soğutma kanalı (X) lokmanın çevresine ve ilave kanal (Y) soğutucu girişinin üzerine ve altına açılmıştır, o-ring takılmıştır. Çekirdek lokmaya takıldığı zaman o-ring, plaka ve çekirdek arasındaki su sızıntısına engel olur. Çekirdek takılırken o-ringin zarar görmemesine dikkat edilmelidir. Bu operasyonu Z deki plaka deliği sağlar.

47 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil Lokma soğutma, yuvarlak soğutma metodu (5) Bu kanal plakaya açılan delikle su kanalına bağlanır. Çok gözlü kalıplarda lokmalar bir hat üzerinde olmalı. Böylece diklemesine açılan delik her kanalı birbirine bağlayarak su devresini oluşturur. Şekil Lokma soğutma, birbirine bağlı dizaynı ve çekirdek planı Şekil de yuvarlak daire şeklinde çekirdekleri takılmış kalıp plakasının izdüşümü gösteriliyor. Soğutucu sıvıya iyi bir akma yolu sağlamak için bu kanallar arasında boşluk bırakılmıştır. Bu kanallar su giriş ve çıkışına bağlanmıştır.

48 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Çekirdek boşlukların birbiriyle bağlantısını sağlamak için en büyük miktarda çelik plakanın ortasından işlenerek atılır. Buda kalıp plakasında dikkate değer oranda zayıfladır. Bundan dolayı, kalıp dizayncıları arka plakayı yeterli desteklemelidir ) Erkek Çekirdeğin Soğutma Sistemi: Çekirdek dizayn sisteminden yeterli soğutulmuş baskı sağlamak için sistem geliştirilmiştir, normalde soğutma sıvısı çekirdeğin içine açılmış kanallardan geçerek soğutma sağlanır. Bu dizaynı kullanma geniş ölçüde lokmanın büyüklük ve şekline bağlıdır. Büyük derin olmayan kutu için soğutma için gerekli dizayn, ufak çaplı uzun kalem için gerekli dizayndan farklıdır. Kalıp tasarımcısı, ermiş plastikten gelen ısıyı erkek çekirdekten uzak bir yere açılmış soğutma kanalıyla uzaklaştıramayacağına karar verdiğinde erkek çekirdeğin içine soğutma kanal açmayı düşünebilir. Sığ erkek çekirdek soğutması benimsenen diğer bir alternatif dizayn spiral su devresidir. Bu dizayn temel olarak çekirdeğin arka yüzüne açılmış spiral şeklindeki kanaldan ibarettir. Fakat pratikte spiral şekli yapmak zor ve pahalıdır. Bundan dolayı karşılaştırmalı spiral normalde benimsenir. Buna örnek Şekil da büyük yuvarlak çekirdeklerin soğutulması için gösterilmiştir. Şekil de Büyük dikdörtgen çekirdeğin soğutulması gösterilmiştir. Birinci örnekte dairesel kanallar serisi açılmıştır ve bunlar birbiriyle kanal vasıtayla bağlanmıştır. Görüldüğü akma yolu uygun şekilde yerleştirilmiş o-ring bütün kanalların çevreleyecek şekilde açılmıştır ve böylece soğutma sıvındaki sızıntıyı engeller. İkinci örnek basit dikdörtgen plandır [Şekil 10.18]. Çizim çekirdeğin yalnızca alt kısmı gösteriyor. Bu dizaynda tıkaçsız tek bir kanal vardır. Alternatif olarak aynı düzenleme yuvarlak lokmada kullanılabilir [Şekil 10.17]. Şekil Sığ çekirdek soğutma, yuvarlak frezelenmiş kanal dizaynı

49 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil Sığ çekirdek soğutma, dikdörtgen frezeli kanal dizaynı Derin çekirdek soğutmada erkek çekirdeğin derinlemesine iç kısmından yapılan su sirkülasyonu lokmanın yüzeyinde etkin bir şekilde ısının uzaklaştırılmasını sağlar. Derin çekirdek soğutması için bir çok alternatif vardır. Derin oda dizaynı Şekil deki İlk örnekte erkek çekirdeğin arkasına açılmış derin bir boşluktur. Buda normalde kolay işleme için yuvarlaktır. Çekirdek plaka içine açılmış cebe ve sıkıca vidayla bağlanır. Bu iki yüzey arasındaki su sızıntı kanal içine konulmuş o-ring ile engellenir. Kullanım esnasında bu oda tamamen su ile dolar. Soğutma sıvısı (X) den girer ve odanın merkezine takılmış borudan geçer (Y). Tek gözlü kalıplarda bu kısımlarda bu kısım erkek çekirdeğin en sıcak kısmıdır. Kalıp yolluk girişinin karşısındadır. Bu derin soğutma sistemi en ucuz soğutma metodu olmasına rağmen, bu dizaynın iki ana dezavantajı vardır. Soğutma sıvısının akma hızı odaya girer girmez dikkate değer ölçüde düşer. Bu bölgede aranan türbülans akışının sağlanmaması demektir ve soğutma sıvısının ısı transferi daha az etkilidir. Şekil b deki Gibi doğru parça dizaynı yapılmamaktan ve işleyememekten dolayı üst kısmında hava cebi oluşur. Düzgün olmayan ısı dağılımından dolayı oluşan baskı problemi vardır. Odaya bağlantılı olarak su çıkışının (Z) yanlış pozisyonlanmasından dolayı hava cebi oluşur. Bu çıkışın odanın en yüksek yerine yerleştirilmesi, kalıp enjeksiyon makinesine takıldığında gereklidir [Şekil a ve şekil b yi karşılaştır]. Bu sebepten kalıbın derin oda dizaynlı soğutucu oda yapılmışsa, kalıbın içine kalıbın hangi şekilde makineye takılması gerektiği yazılmalıdır. Şekil a) Derin erkek çekirdek soğutma dizaynı Derin oda sistemi b) Doğru pozisyonda olmayan çıkış deliği

50 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Bu dizayn üretim miktarının önemli olmadığı ve maliyetin minimum olması gerektiği haldeki kalıplar için seçilmelidir. Derin oda dizaynı daha etkili dizaynlar için temel oluşturur. Helisel kanal dizaynını daha önce dizayndan daha etkilidir. Bu dizayn Şekil da gösteriliyor. Daha pahalı bir dizayndır. Bu dizaynda daha derin oda çok sıkı şekilde yerleştirilen çelik veya sarı bloktur (ikinci sarı blok paslanmama ve bloğun takılması yönünde tercih edilir.). helis kanal bu bloğun çevresine helis şeklinde açılır. Kalıp plakası bloğundan ve soğutma bloğundan matkapla açılan delik öyle ayarlanmalıdır ki, soğutma suyu V den gelip merkeze açılmış W doğru akar. Bu bloğun kesit görüşü (A-A) ve helis kanaldan sonraki su çıkış kısmı şekilde görüyor. Erkek çekirdek kalıp plakasına o-ringle birlikte takılarak su sızıntısı engel olunur. Bu dizayn soğutucu sıvının tam bir su yolunu takip etmesini ve su sisteminde ölü noktaların (suyun akmadığı) olmamasını sağlar. Çelik blok erkek çekirdeğin iç kısmına pozitif bir destek sağlar ve bundan dolayı bu dizayndaki duvar kalınlığı (Z) daha önceki dizaynlara göre daha incedir. Duvar kalınlığının azlığından dolayı plastik parçadan soğutma sistemine daha hızlı transferi gerçekleşir. Şekil Erkek çekirdek takılmış soğutma dizaynı, helisli kanal sistemi Kabarcıklı sistem dizaynında temelde derin oda dizaynıyla ile aynıdır, ufak çekirdeklere uygun şekilde adapte edilmiştir. Şekil b de görüldüğü gibi çekirdeklerin arka yüzüne ufak çaplı delik açılmıştır. Bubble boru kalıp plakasına takılır ve bu deliğin içine doğru görüldüğü gibi çıkıntıyı yapar. Bundan dolayı arka plakaya uygun su giriş ve çıkış delikleri açılır. Bu sistem için şekilde görülen su devresi kullanılabilir. Soğutma sıvısı giriş deliği (U) dan geçerek bubbler borunun içine buradan da dışarıya çıkış deliğine (V) gider. Bu devrenin tam şematik çizimi Şekil a da gösteriliyor. Not: Her bir çekirdekteki soğutma sıvısının sıcaklık derecesi aşağı yukarı aynıdır. Çünkü bunlar aynı şekilde bağlantılıdır.

51 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil Ufak lokmalar için kabarcık sistemi 10.5-) Diğer Kalıp Plakaların Soğutulması: ) Diğer kalıp plakaları: Çok plakalı kalıplarda, dişi ve erkek kalıp plakalarına ilaveten diğer kalıp plakalarının soğutulmasıyla da ilgilenmek gerekir. Özellikle sıyırmalı plakalı (stripper plate) kalıptaki sıyırıcı plaka ve alttan beslemeli (underfeed) kalıptaki besleme plakasında. Bu plakaların ayrı sıcaklık kontrolleri optimum üretim elde etmek için gereklidir. Genel olarak, integral tipi dişi plaka için kullanılan sıcaklık kontrolüyle aynı şekilde sıcaklık kontrol edilir. Sıvının akma yolu delinir ve birbiriyle bağlanır bu şekilde soğutma sıvısı plakada sirkülâsyona başlar. Şekil Valf itici elemanı soğutma: kabarcık itici

52 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ) Valf tipi iticiyi soğutma: Valf tipi iticiler normalde baskının oldukça büyük kısmını kapsar. Bundan dolayı bu parçadan toplanan ısının dağılmasını temin edilir. Bununla ilgili birkaç dizayn gösteriliyor. İlk olarak bubbler sistem benimsenir. Valf itici sistemin gövdesi delinerek su soğutma ünitesi yerleştirilir. Su giriş ve çıkış yerine esnek borular bağlanarak itici hareketine engel olunmaz. Soğutucu sıvı giriş yerinden borunun merkezi ve çıkış yerinden borunun dış kısmına gider. Bu valf tipi itici için en basit soğutma metodudur. Eğer istenirse, soğutma sıvısının valf iticinin baş kısmından geçmesi için daha karmaşık soğutma sistemi gerekir. İtici başlığı delinir ve gerekli yerlerine tıkaç takılarak dört köşe tip su devresi oluşturulur. Soğutma sıvısı baş kısmında dolaşarak itici gövdesinde uygun delikten geçer. Burada baş kısmı iki parça halinde yapılmıştır. Soğutma kanalları (a) da gösterildiği gibi bir parçaya açılmıştır. Tıkaçlar (baffle) arkadan frezelenmiş yarıklara takılır. Soğutma sıvısı daha önceki dizaynda olduğu gibi valf bölgesinden uygun kanaldan geçer. Şekil Valf itici elemanlarını soğutma: valf başlığındaki soğutma devresi dizaynı Şekil Valf itici elemanlarını soğutma: valf başlığındaki soğutma devresi dizaynı

53 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ) Kalıp yolluk giriģi yatağını soğutma: Kalıp yolluk girişinde oldukça büyük miktarda plastik malzeme bulunur ve her bir baskıda burada biriken ısınan parçanın kolay dışarı atılabilmesi için geri alınması gerekir. Bundan dolayı kalıp yolluk giriş burcuna ayrı soğutma devresi konulması ısının buradan etkin şekilde uzaklaştırması gerekir. Kalıp giriş yolluğunun şekli yuvarlak lokmaya benzer bundan dolayı yuvarlak lokmalar için soğutma sistemi burada kullanılır ) Düzgün Soğutma Olmadığı Zaman Meydana Gelen Hatalar: Parçaların değişik bölgelerinin farklı sürelerde soğuması ve çekmede faklılıkları aşağıdaki olumsuzluklara sebep olur; o İç Gerilim Oluşmasına, o Parçanın Eğrilmesine, o Parça Yüzeylerin Çökmelere, o Parça İçinde Hava Boşlukların Oluşmasına, o Ölçüler Toleransların Büyümesi Gibi Hatalar Meydana Gelir. Soğumadaki farklılıklar bazı olumsuzluklara sebep olurlar; o İç Gerilim Oluşmasına, o Parçanın Eğilmesine, o Ölçü Toleransların Büyütülmesine Gibi Hatalar Ortaya Çıkar.

54 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 11: ĠTĠCĠLER:

55 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ) Tanım: İtici sistemin fonksiyonu, baskı soğuduktan sonra kalıptan atılmasını sağlamaktır. İtici mekanizmanın fonksiyon ve dizayn olarak çok çeşitleri vardır. İtici mekanizmanın seçiminin bağlı olduğu faktörler; o Dışarı atılacak parçanın dizaynı o Parçanın estetik görünüşü o Üretimin ihtiyaçları 11.2-) Ġtici Sistemin Seçimi: İtici sistemin seçiminde, basılacak parçaya bağlı olarak itici yapımıyla ilgili kısa bir istekler listesi yapılır; a-) Parça Estetiği; o İtici pimlerin izleri gözle görülen yerlerde giderilebilir mi? Baskıyı kalıp dizaynında ters yönde yapmakla bu problem aşılabilir. o Parçanın kalıptan atılması esnasında, parçanın duvarlardan sürtünerek çıkmasını engellemek için kalıp boşluğuna uygun eğim açısı verilmelidir. Bo faktör parça dizayn aşamasında göz önünde bulundurulmalıdır. b) Parçanın Boyutlarıyla Ġlgili; o Ne miktarda itici kuvvet ile parçada yapılan boyutsal bozukluk giderilebilir. Parçanın dışarı atılması esnasında basılmış parçanın şekli kolayca bozulabilir. İnce parçalarda bu bozulma daha çok görülür. o Bozulma olmadan parçanın dışarı atılması için ilave kaburga gerekecek mi bakılır. c-) Makinayla Ġlgili; o Enjeksiyon makinasının çalışma sınırları arasında itici kuvvet parçayı dışarı atacak kadar yeterli olmalı. o Kullanılacak enjeksiyon makinesi itici sistemi çalıştırabilmeli. o İlave core çekme veya hareketlendirici devreye ihtiyaç var mı? o Kalıp makinaya bağlandığında parçanın makineden atılması için açıklık yeterli olmalı. o Makina istenilen itici mesafesine sahip olmalı. d) Kalıp-Kalıp Parçasıyla Ġlgili; o Kullanılan ilave itici sistem kalıp boşluğunu havalandırma için, o Parça kalıptan atılmadan önce parça ve erkek kalıp arasında oluşan vakumu kaldırmak için olabilir ) Ġtme Metotları: ) Pimler ve Bıçaklar: İtici pimler en ucuz itici sistemi sunarlar. Fakat bunların kullanımı sınırlıdır. Küçük kesitlerinden dolayı yüksek miktardaki itici kuvveti baskıda parçaya bir noktaya uygularlar. Bu ince duvarlı veya kırılgan parçalarda hasara ve ölçü bozukluklarına neden olur. İtici pimler standart parçalardır. Metrik ve inç ölçü birimlerinde; bıçak, düz, basamaklı olarak temin edilebilirler.

56 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil 11.1 İtici pim tipleri Şekil 11.2 Pim ve bıçakların pozisyonları ) Ġtici Bilezikler: İtici bilezikler belirli özellikteki parçaların dışarı atılmasında kullanılırlar. İtici kuvveti pimlerdeki olumsuz etkisi, daha geniş yüzeyle parçaya temas ettiklerinden dolayı düşüktür. Kalıp havalandırmasını iki kat daha iyi sağlarlar. Şekil 11.3 Pim ve bıçakların pozisyonu Şekil 11.4 İtici boru pozisyonları ) Valf BaĢlıklı Ġticiler: Valf iticileri, itici kuvvetlerin transferinde daha geniş bir izdüşüm alanı sunarlar. Düz başlı dizayn ince parçaların şeklinin bozulmadan dışarı atılmalarını temin eder. Şekil 11.5 Standart valf başlıklı itici format ve takılması metodu ) Sıyırma Halkalı ve Plakalı Ġtici: Parçayı iterek veya çekerek erkek kalıptan atar. Genellikle parça tabanının çevresiyle bu plakanın temas etmesiyle gerçekleşir. Parçada daha az bozulma gözlenir. Bu metodu kullanmanın birçok faydasıyla birlikte kalıpta daha yüksek seviyede aşınma gözlenir.

57 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil 11.6 Sıyırma halkası ve plakası ) Havalı Ġtici: Çeşitli mekanik itici metot kombinasyonlarına ihtiyaç duyulduğunda, havalı iticiler kullanılır. Büyük ince duvarlı parçaların kalıptan atılmasında kullanılır. Şekil 11.7 Hava destekli karışık itici metodu.

58 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 12: ÜÇ PLAKALI KALIPLAR:

59 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ) Tanım: Kalıp üç ayrı plakadan oluşmuştur ve kalıp açıldığında bu üç plaka bir birinden ayrılır. Açıklığın biri, parçanın dışarı atılması için açıklık sağlarken, diğeri kalıp giriş yolluğunun dışarı atılması için boşluk sağlar. Kalıbın kompleks yapısından dolayı iki plakalı kalıba göre yapımı daha fazla zaman alır ve maliyeti daha yüksektir ) Üç Plakalı Kalıbın Seçilmesinin Nedenleri: Üç plakalı kalıbın seçilmesinin ana sebebi, kapının yerleştirilmesindeki esnekliktir. Son yıllarda yolluksuz veya sıcak yolluklu dizaynın ortaya çıkmasıyla birlikte üç plakalı kalıp kullanma eğilimi azalmıştır. Yine de sıcak yolluklu kalıpla kıyaslandığında birkaç avantajı hala mevcuttur. Bunlar; o Kalıbın kullanılması esnasında malzemenin veya renginin kolayca değiştirilebilmesi o Güvenilirlik o Daha ucuz maliyet o Isıya hassas polimerlerin baskısı Şekil 12.1 Üç plakalı kalıbın şematik görünüşü Şekil 12.2 Üç plakalı kalıp tasarımı

60 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 13: YOLLUKSUZ KALIP (SICAK YOLLUK):

61 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ) Tanım: Yolluksuz veya sıcak yolluk sistemlerini enjeksiyon ünitesinin kalıp içine uzantısı olarak görebiliriz. Bu durum termokupul kontrollü ısıtma elemanlarıyla polimerin kalıp içindeki kapıya kadar erimiş olarak tutulmasıdır. Sıcak yolluğun çalışma sıcaklığı polimerin erime sıcaklığıdır. Sabit çalışma sıcaklığı sağlamak için sıcak yolluk ünitesi kalıbın diğer elemanlarından izole edilmelidir ) Sıcak Yollukların Avantajları: o Yalnızca baskının soğuması gerektiğinden baskı süresi kısalır. o Yolluk sistemi olmadığı için bunların geri dönüşümü gibi bir işlemede gerek yoktur. Malzeme ve zaman tasarrufu sağlanır. Geri dönüşüm malzemesinin besleme sistemine ilavesi olmadığından üretim ve enjeksiyon miktarında üretim esnasında sabitlik sağlanır. o Yolluk koparmaya ihtiyaç olmadığı için, baskı sonrası işlemlere ve ilave işçiliğe gerek yoktur. Böylece bir tasarruf sağlanır. o Baskı esnasında kalıp doldurma üzerinde polimer akışında çok iyi kontrol olur. Yüksek miktarda baskının düşük maliyetle üretilmesi istendiğinde yalnızca sıcak yolluk sistemi ideal çözüm sunar ) Sıcak Yolluk Sistemleri: Üç ana gruba ayrılırlar; o Harici ısıtılmış manifold kalıp o Dahili ısıtılmış manifold kalıp o İzolasyonlu sıcak yolluk kalıbı Bu gruplara ilaveten, kalıp dizancıları ve sistem üreticileri bu grupların karışımlarını da kullanır ) Harici IsıtılmıĢ Sıcak Manifoldlu Kalıp: Avantajları; o Isıtılmış yolluk kesitinden tamamen erimiş polimer akışı sonucu kapıya iyi basınç transferi. o Diğer sıcak yolluk sistemleriyle karşılaştırıldığı zaman, besleme sisteminde ufak yolluk sistemi nedeniyle plastiğin bekleme sisteminde daha az beklemesi ve bunun sonucu daha az polimer bozunması oluşması. o Termal olarak ayarlanıp çalıştırıldığında sabit verim. Dezavantajları; o Sızdırmazlık yatağındaki polimer sızıntısına eğimli olması için ilave kalıp servisine ihtiyaç vardır. BeCu sızdırmazlık contalarını her makine çalışmasında değiştirmek gibi. o Manifold bloğunun kullanılmadan ön ısıtılması. Isıtılma yaklaşık 0,75 saat/makine alır. o Dizaynın genel ısıtılmasından dolayı her kalıp boşluğunun polimerle besleme kontrolü sınırlıdır. Eğer besleme kontrolü herhangi bir kalıp boşluğu için ayarlanmaya ihtiyaç duyarsa kapı geometrisi ve sızdırmazlık contalarının delik çapı buna uyacak şekilde değiştirilir.

62 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Şekil 13.1 Tipik harici ısıtılmış sıcak manifoldlu kalıp ) Dahili IsıtılmıĢ Manifold Kalıp: Avantajları; o Her kalıp boşluğuna iyi kalıp doldurma kontrolü.her bir kapının arkasında münferit olarak ısıtılan ve kontrol edilen ısıtıcı çubuklarla bütün kalıbın hassas ve balanslı kalıp doldurma kontrolü sağlanır. o Kapı problemlerinde azalma. o Her baskıda hassas baskı kontrolü. o Bozuk kalıp boşluğunu, münferit olarak ısıtma çubuğunun elektriğini kapatarak devre dışı bırakabilmek. Dezavantajları; o Sıcak yolluk bloğundan gelen kirlenme. Her distribütör sonunda kör nokta vardır eğer burada polimer soğuyup sertleşmezse bozunma oluşur. o Kullanım esnasında renk kirlenmesi gözlenir. Özellikle renk değişimi hesaplanmazsa bu kirlenme olur. Kör noktaların ve polimerin aktığı kanallardaki polimer kabuğunun kombinasyonu bütün renk kirlenmelerinin kaynağıdır. o Kullanım esnasında ısıtma çubuğu ucunda kırılma ve eskime oluşması. Çubuk eğer yeterli desteklenmezse çubuk ucu kapı duvarıyla kolayca bozulur. o Kapının bloke olması. Bozunuma uğramış polimer ve yabancı maddeler genellikle çubuk ucuyla ve kapı duvarı arasında birikir ve sonuçta kapının bloke olmasına neden olur. Şekil 13.2 Tipik dahili ısıtılmış sıcak manifold kalıp

63 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ) Ġzolasyonlu Sıcak Yolluklu Kalıp: Avantajları; o Yolluk sistemi kolayca açılıp temizlenebilir ve bunun sonucu çok az malzeme ve renk kirlenmesi gözlenir. Besleme sisteminin temizlenmesi kalıp makine üzerindeyken yapılır. o Kalıbı çalıştırmaya başlama süresi diğer sıcak yolluk sistemlerine göre daha kısadır. o Diğer sıcak yolluk sistemlerine göre bu kalıbın yapımı daha ucuzdur. o Termal olarak dengesiz polimerler bu sistem kullanılarak işlenebilir. Dezavantajları; o Yolluk sisteminin donması. Üretim esnasında durma nedeniyle besleme sistemi donar. Tekrar üretime başlamadan önce yolluk sisteminin temizlenmesine ihtiyaç vardır. o Daha önceki baskıdan kapıda donmuş malzemenin kalarak kapıyı bloke etmesi. Problemin giderilmesi için her kapının arkasına fişek rezistans yerleştirilir. Sorun giderilir ancak maliyet artar. o Yolluk sisteminde basınç kaybı yüksektir. Oldukça büyük yolluk çapının sonucunda besleme kanalında erimiş polimerin fazla sıkıştırılmasından dolayı fazla basınç düşmesi oluşur. Şekil 13.3 Tipik izolasyonlu sıcak yolluklu kalıp

64 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 14: MAÇALI (UNDERCUT) KALIP:

65 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: ) Tanım: Maça kalıbın, parçanın dışarı atılmasına engel olan veya direnen parçasıdır. Parçanın kalıptan dışarı atılması için bu maçayı oluşturan kalıp parçasının, parça dışarı atılmadan önce geri çekilmelidir ) Maçanın Geri Çekilmesi: Maça sistemi parçanın dışarı atıldığı hattan dışarı çekilir. Kalıp ana plakası içinde yeterli alan maça çekme mekanizmasını yerleştirmek ve mekanizmayı işlemek için gereklidir. Maça sistemini çekmek için yeterli hareket gereklidir ) Maça ÇalıĢma Metotları: ) Hareketli Maça ÇalıĢma: Hareketli maça sistemi en çok kullanılan maça çekme metodudur. Ucuz olarak satın alınabilen ve kolayca montaj edilebilen standart kalıp parçasıdır. Dört temel parçadan oluşur; o Konik pim o Maçayı tutan blok o Baskı parçası o Hareketli maça ) Hareket KaybetmiĢ Maça Pimi: Bunlara görünüşlerinden dolayı köpek ayağı maça pimi de denilir. Kalıp açılması esnasında maça açılımında gecikme istendiği zaman kullanılır. İçinde çıkıntısı olan parçanın kalıbın istenilen yarısında dışarı atılması işlemi için kalması durumunda kullanılır ) Hareketli Kenarlar: Maçanın minimum yan hareketi istendiği zaman sıkça kullanılır. Parça kumluysa, ters basılacak parçada eğim varsa veya çok küçük maça hareketi isteniyorsa kullanılır. Dört temel parçadan yapılmıştır; o Hareket kenarları o Kenar maça bloğu o Blokların kaydığı kenarlar o Kenarın geri dönüşü ) Hidrolikle ÇalıĢan Maça: Modern makinaların çoğu hidrolikle çalışır. Avantajları; o Kalıbın kullanımı esnasında kolayca kontrol edilir ve ayarlanabilir. o Yüksek kapanma gücü kullanılabilir ve bu gücün kullanma süresi ayarlanabilir. Dezavantajları; o Yüksek kapanma basıncında yavaşlatılarak kapatma sağlamak zordur. o Hidrolik sistem kirlidir ve çalışma bölgesini kirletmeye eğilimlidir ) Pnömatikle ÇalıĢan Maça: Pnömatiği hidroliğin yerine kullanmak daha ucuz bir alternatif olarak görülebilir. Fakat bazı problemler vardır. Avantajları; o Hızlı maça hareketi. Pnömatik sistem hızlı ve etkin şekilde çalışır. Hızlı baskı yapıldığında bu sistem uygulanır. o Temizlik. Filtrelenmiş hava kullanıldığında pnömatik sistem temiz oda uygulamasında kullanılabilir. o Ucuzluk. Pnömatik parçalar daha ucuzdur. Dezavantajları; o Düşük maça kapama kuvvetine sahiptirler. o Gürültü, pnömatik sistemin kullanımı esnasındaki çıkan egsoz gazı nedeniyledir. Pnömatik gürültü oldukça yüksek seviyededir. o Nem. Sıkıştırılmış havadan dolayı fabrika içinde buharlaşmış hava

66 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: bulunur ve bunun için kompresör fabrikanın dışına konulur. o Basınç dalgalanması. Pnömatik hat basıncında bir yönde isteğe göre değiştirilmesiyle farklılık oluşur. Basınç düşmesi maça kapatma hızını ve kuvvetini düşürür. Basınç artmasında da bunun tersi olur ) Elektro-Mekanik Hareketli Maça: Elektrik motoru genellikle maçayı hareket ettiren vida mekanizmasında bulunur. Kalıp kapandığında maçayı ileriye doğru hareket ettirirken, parça basıldıktan sonra geriye doğru hareket ettirir ve mikro sviçe gelindiğinde elektrik motoru kapanır.

67 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: BÖLÜM 15: PLASTĠK MALZEME SEÇĠMĠ:

68 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: MÜHENDĠSLĠK PLASTĠKLERĠ VE KARġILAġTIRMALI ÖZELLĠKLERĠ: Mühendislik Plastiklerinin Seçiminde Kullanılan Temel Kriterler: Mekanik Özellikler Darbe Mukavemeti Boyutların Kararlılığı Sıcaklık Mukavemeti Kimyasal Mukavemet Alev Geciktiricilik Elektriksel Özellikler Sürtünme ve Aşınma İşleme Özellikleri UV Mukavemeti Yüzey Sertliği Yüzey Görünümü Maliyet Mühendislik Uygulamalarında Plastiklerin Sağladığı Avantajlar: Parça Konsolidasyonu Montaj Kolaylıkları Boyama ve yüzey işlemlerinin ortadan kalkması Yüksek Mukavemet/Ağırlık oranı Kimyasal Mukavemet Darbe Mukavemeti Yaygın kullanılan mühendislik plastiklerinin karşılaştırmalı özelikleri aşağıdaki grafiklerde verilmiştir;

69 HACİM KALIP TASARIMI Sayfa No: Çekme Mukavemeti (MPa) Kopmada Uzama (%) Takviyeli Mühendislik Plastikleri UL Endeksi C Eğilme Modülü Gpa Tablo 15,1 Plastik Malzemelerin Kimyasal Özellikleri Kimyasal Alev Mukavemet Geciktiricilik Boyutların Işık Fiyat İşlenebilirlik Kayganlık Kararlılığı Geçirme (DM) PP 1, Bazı Cins 5 1,50 ABS ,9-2, Bazı Cins 2 2,70 PA ,2-3, Bazı Cins 10 5,20 PPO ,8-3, Yok 2 8,00 PC 115 2,3-3, Var 2 6,20 PBT 150 PET 1,8-3, Yok 8 6,00 POT 90 2, Yok 9 4,60

SOĞUTMA SİSTEMLERİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI. Kalıp Soğutma Sistemi

SOĞUTMA SİSTEMLERİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI. Kalıp Soğutma Sistemi SOĞUTMA SİSTEMLERİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI Kalıp Soğutma Sistemi 2 Enjeksiyon başlangıcı 3 Kalıp Doldurma 4 Ütüleme 5 Tutma Yolluğun donması Kalıp

Detaylı

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ HADDELEME (Calendering) İLE İŞLEME TEKNİĞİ HADDELEMEYE(Calendering) GİRİŞ Bu yöntem genellikle termoplastiklere ve de özellikle ısıya karşı dayanıklılığı düşük olan

Detaylı

SICAK YOLLUK SİSTEMİ

SICAK YOLLUK SİSTEMİ SICAK YOLLUK SİSTEMİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI Sıcak Yolluk Sistemi (SYS) 2 Plastik enjeksiyon kalıplarında eriyik plastik malzemeyi sıcaklık ve basınç

Detaylı

ÜRETİM YÖNTEMLERİ (Devam)

ÜRETİM YÖNTEMLERİ (Devam) ÜRETİM YÖNTEMLERİ (Devam) Film ekstrüzyonu, son yıllarda plastik film (0,7 mm den düşük kalınlıktaki tabakalar) yapımında en çok kullanılan metottur. Proseste; erimiş plastik halkasal bir kalıpta yukarıya,

Detaylı

İmal Usulleri. Fatih ALİBEYOĞLU -8-

İmal Usulleri. Fatih ALİBEYOĞLU -8- Fatih ALİBEYOĞLU -8- Giriş Dövme, darbe veya basınç altında kontrollü bir plastik deformasyon sağlanarak, metale istenen şekli verme, tane boyutunu küçültme ve mekanik özelliklerini iyileştirme amacıyla

Detaylı

3.1. Proje Okuma Bilgisi 3.1.1. Tek Etkili Silindirin Kumandası

3.1. Proje Okuma Bilgisi 3.1.1. Tek Etkili Silindirin Kumandası HİDROLİK SİSTEM KURMAK VE ÇALIŞTIRMAK 3.1. Proje Okuma Bilgisi 3.1.1. Tek Etkili Silindirin Kumandası Basınç hattından gelen hidrolik akışkan, 3/2 yön kontrol valfine basılınca valften geçer. Silindiri

Detaylı

DÖKÜM TEKNOLOJİSİ. Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir.

DÖKÜM TEKNOLOJİSİ. Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir. DÖKÜM TEKNOLOJİSİ Döküm:Önceden hazırlanmış kalıpların içerisine metal ve alaşımların ergitilerek dökülmesi ve katılaştırılması işlemidir. DÖKÜM YÖNTEMİNİN ÜSTÜNLÜKLERİ Genelde tüm alaşımların dökümü yapılabilmektedir.

Detaylı

Hidroliğin Tanımı. Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır.

Hidroliğin Tanımı. Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır. HİDROLİK SİSTEMLER Hidroliğin Tanımı Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır. Enerji Türleri ve Karşılaştırılmaları Temel Fizik Kanunları

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 5. Soğutma Şekline Göre Hava soğutmalı motortar: Bu motorlarda, silindir yüzeylerindeki ince metal kanatçıklar vasıtasıyla ısı transferi yüzey alanı artırılır. Motor krank milinden hareket alan bir fan

Detaylı

Kalıp Yapımı I / 2016

Kalıp Yapımı I / 2016 Ürün Yenilikleri Kalıp Yapımı I / 2016 Şimdi sanal marketimizden sipariş verin! www.meusburger.com 0,02 mm paralellik ile ısı yalıtım plakası Standart optimize edilmiş ısı yalıtım plakaları»» 0,02 mm paralellik

Detaylı

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir.

formülü zamanı da içerdiği zaman alttaki gibi değişecektir. Günümüz endüstrisinde en yaygın kullanılan Direnç Kaynak Yöntemi en eski elektrik kaynak yöntemlerinden biridir. Yöntem elektrik akımının kaynak edilecek parçalar üzerinden geçmesidir. Elektrik akımına

Detaylı

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri

Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik Kalıplarının Üretiminde Kullanılan Takım Çelikleri ve Üretim Prosesleri Nurettin ÇALLI Fen Bilimleri Ens. Öğrenci No: 503812162 MAD 614 Madencilikte Özel Konular I Dersi Veren: Prof. Dr. Orhan KURAL İTÜ Maden Fakültesi Konu: Yüksek Hassasiyetli Yağ Keçelerinin Takviye Bilezik

Detaylı

Silindirik iç ve dış yüzeyler üzerine açılan helisel girinti ve çıkıntılara vida denir.

Silindirik iç ve dış yüzeyler üzerine açılan helisel girinti ve çıkıntılara vida denir. 9. VİDALAR Silindirik iç ve dış yüzeyler üzerine açılan helisel girinti ve çıkıntılara vida denir. Vida Helisi Vida Adımı Bir kenarı silindirin çapına eşit dik bir üçgen, silindirin üzerine sarıldığında

Detaylı

MALZEME BİLİMİ I MMM201. aluexpo2015 Sunumu

MALZEME BİLİMİ I MMM201. aluexpo2015 Sunumu MALZEME BİLİMİ I MMM201 aluexpo2015 Sunumu Hazırlayanlar; Çağla Aytaç Dursun 130106110005 Dilek Karakaya 140106110011 Alican Aksakal 130106110005 Murat Can Eminoğlu 131106110001 Selim Can Kabahor 130106110010

Detaylı

TALAŞLI İMALAT. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek istenen parça arasında belirgin bir sertlik farkının olmasıdır.

TALAŞLI İMALAT. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek istenen parça arasında belirgin bir sertlik farkının olmasıdır. TALAŞLI İMALAT Şekillendirilecek parça üzerinden sert takımlar yardımıyla küçük parçacıklar halinde malzeme koparılarak yapılan malzeme üretimi talaşlı imalat olarak adlandırılır. Koşul, takım ile iş şekillendirilmek

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4 BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 0 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY İÇİNDE SABİT SICAKLIKTA SİLİNDİRİK ISITICI BULUNAN DİKDÖRTGEN PRİZMATİK SAC KUTU YÜZEYLERİNDEN ZORLANMIŞ TAŞINIM

Detaylı

Plastik Parça Ü retim Giderlerinin Sayısal Metodlar ile Dü şü rü lmesi

Plastik Parça Ü retim Giderlerinin Sayısal Metodlar ile Dü şü rü lmesi Plastik Parça Ü retim Giderlerinin Sayısal Metodlar ile Dü şü rü lmesi Hazırlayan Arda Avgan, Makine Müh. arda.avgan@akromuhendislik.com Can Özcan, Makine Yüksek Müh. can.ozcan@akromuhendislik.com AKRO

Detaylı

HOŞGELDİNİZ MIG-MAG GAZALTI KAYNAK PARAMETRELERİ. K ayna K. Sakarya Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi. Teknolojisi. Teknolojisi

HOŞGELDİNİZ MIG-MAG GAZALTI KAYNAK PARAMETRELERİ. K ayna K. Sakarya Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi. Teknolojisi. Teknolojisi MIG-MAG GAZALTI KAYNAK PARAMETRELERİ K ayna K K ayna K Teknolojisi Teknolojisi HOŞGELDİNİZ Doç. Dr. Hüseyin UZUN Kaynak Eğitimi Ana Bilim Dalı Başkanı 1 /27 KAYNAK PARAMETRELERİ VE SEÇİMİ Kaynak dikişinin

Detaylı

Kovan. Alüminyum ekstrüzyon sisteminin şematik gösterimi

Kovan. Alüminyum ekstrüzyon sisteminin şematik gösterimi GİRİŞ Ekstrüzyon; Isı ve basınç kullanarak malzemenin kalıptan sürekli geçişini sağlayarak uzun parçalar elde etme işlemi olup, plastik ekstrüzyon ve alüminyum ekstrüzyon olmak üzere iki çeşittir. Biz

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI

MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI MAKİNE ELEMANLARI DERS SLAYTLARI PERÇİN VE YAPIŞTIRICI BAĞLANTILARI P r o f. D r. İ r f a n K A Y M A Z P r o f. D r. A k g ü n A L S A R A N A r ş. G ör. İ l y a s H A C I S A L İ HOĞ LU Perçin; iki veya

Detaylı

BİG BAG DOLUM SİSTEMLERİ

BİG BAG DOLUM SİSTEMLERİ BİG BAG DOLUM SİSTEMLERİ Big-Bag dolum makinesi, toz ve granül malzemelerin silolardan big-bag torbalarına, PLC kontrolü ile doldurulması işlemini gerçekleştirir. İsteğe bağlı olarak doldurma işlemi 200-1500

Detaylı

PLAKALI ISI EŞANJÖRÜ SEÇĐMĐ: [1)YÜZME HAVUZLARININ ISITILMASINDA ÇAĞDAŞ ÇÖZÜM. Semih Ferit Emekli

PLAKALI ISI EŞANJÖRÜ SEÇĐMĐ: [1)YÜZME HAVUZLARININ ISITILMASINDA ÇAĞDAŞ ÇÖZÜM. Semih Ferit Emekli [1)YÜZME HAVUZLARININ ISITILMASINDA ÇAĞDAŞ ÇÖZÜM Semih Ferit Emekli 1960 Đstanbul'da doğdu. Pertevniyal Lisesi'nden sonra ĐDMMA Yıldız Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü'nden 1980 81 döneminde mezun

Detaylı

Ürün Yenilikleri. Kalıp yapımı IV / 2015. E 3300 Maça ünitesi. CD katalog 5.9.1.0 Çevrim içi-katalog

Ürün Yenilikleri. Kalıp yapımı IV / 2015. E 3300 Maça ünitesi. CD katalog 5.9.1.0 Çevrim içi-katalog Ürün Yenilikleri Kalıp yapımı IV / 2015 CD katalog 5.9.1.0 Çevrim içi-katalog Ürün gruplarımızı tekrar genişletmekle, sizlerin talep ve önerilerinize karşılık vermeye çalışıyoruz. Bir sistem tedarikçisi

Detaylı

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI Kabartılı direnç kaynağı, seri imalat için ekonomik bir birleştirme yöntemidir. Uygulamadan yararlanılarak, çoğunlukla

Detaylı

Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan

Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ISIL İŞLEMLER Isıl işlem, katı haldeki metal ve alaşımlarına belirli özellikler kazandırmak amacıyla bir veya daha çok sayıda, yerine göre birbiri peşine uygulanan ısıtma ve soğutma işlemleridir. İşlem

Detaylı

EKSTRÜZYON YOLU İLE İMALAT

EKSTRÜZYON YOLU İLE İMALAT EKSTRÜZYON YOLU İLE İMALAT EKSTRÜZYON TANIMI (I) : Bu imalat yöntemi genellikle hafif metaller (Al,Cu,Mg, vs gibi için uygulanır.metal bir takoz bir alıcı kovan içine konur bir ıstampa vasıtasıyla metal

Detaylı

ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI

ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI Çelik yapılarda kullanılan birleşim araçları; 1. Bulon ( cıvata) 2. Kaynak 3. Perçin Öğr. Gör. Mustafa EFİLOĞLU 1 KAYNAKLAR Aynı yada benzer alaşımlı metallerin yüksek

Detaylı

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1

MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 A. TEMEL KAVRAMLAR MAKİNE ELEMANLARI - (8.Hafta) VİDALAR -1 B. VİDA TÜRLERİ a) Vida Profil Tipleri Mil üzerine açılan diş ile lineer hareket elde edilmek istendiğinde kullanılır. Üçgen Vida Profili: Parçaları

Detaylı

Sektöre ÖzgüRedüktörler - 1

Sektöre ÖzgüRedüktörler - 1 Sektöre ÖzgüRedüktörler - 1 Yılmaz Redüktörün standart üretim yelpazesinin içerisinde genel kullanım amaçlı üretilen redüktörlerin dışında sektöre özgü imal edilmiş özel redüktörlerde bulunmaktadır. Bu

Detaylı

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM

ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM ATOM HAREKETLERİ ve ATOMSAL YAYINIM 1. Giriş Malzemelerde üretim ve uygulama sırasında görülen katılaşma, çökelme, yeniden kristalleşme, tane büyümesi gibi olaylar ile kaynak, lehim, sementasyon gibi işlemler

Detaylı

www.muhendisiz.net Basınç Ayar Supabının Çalışması :

www.muhendisiz.net Basınç Ayar Supabının Çalışması : DPA TİP YAKIT POMPALARI Distiribitör yakıt pompalarının en büyük özeliği ;yakıtı bir Distiribitör gibi motor ateşleme sırasına göre ve eşit miktarlarda enjökterlere gönderilmesidir. Teknik avantajı da

Detaylı

Elektron ışını ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Elektron ışını ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Elektron ışını ile şekil verme Prof. Dr. Akgün ALSARAN Elektron ışını Elektron ışını, bir ışın kaynağından yaklaşık aynı hızla aynı doğrultuda hareket eden elektronların akımıdır. Yüksek vakum içinde katod

Detaylı

DÖVME (Forging) Dövme (cold forging parts)

DÖVME (Forging) Dövme (cold forging parts) DÖVME (Forging) Dövmenin tarihi 4000 yıl veya daha fazlasına dayanmaktadır. Cıvatalar, perçinler, çubuklar, türbin milleri, paralar, madalyalar, dişliler, el aletleri, hava taşıtı parçaları dövme yolu

Detaylı

27.10.2011. Plastik Şekil Verme MAK351 İMAL USULLERİ. Metal Şekillendirmede Gerilmeler PLASTİK ŞEKİL VERMENİN ESASLARI

27.10.2011. Plastik Şekil Verme MAK351 İMAL USULLERİ. Metal Şekillendirmede Gerilmeler PLASTİK ŞEKİL VERMENİN ESASLARI Plastik Şekil Verme MAK351 İMAL USULLERİ Doç.Dr. Turgut GÜLMEZ İTÜ Makina Fakültesi Metal parçaların şeklinin değiştirilmesi için plastik deformasyonun kullanıldığı büyük imalat yöntemleri grubu Genellikle

Detaylı

YTÜ Makine Mühendisliği Bölümü Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Anabilim Dalı Özel Laboratuvar Dersi Kompresör Deneyi Çalışma Notu

YTÜ Makine Mühendisliği Bölümü Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Anabilim Dalı Özel Laboratuvar Dersi Kompresör Deneyi Çalışma Notu YTÜ Makine Mühendisliği Bölümü Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Anabilim Dalı Özel Laboratuvar Dersi Kompresör Deneyi Çalışma Notu Laboratuar Yeri: E1 Blok Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Laboratuvarı

Detaylı

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26.

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. Mil-Göbek Bağlantıları Soruları 1. Mil-göbek bağlantılarını fiziksel esasa göre sınıflandırarak her sınıfın çalışma prensiplerini açıklayınız. 2. Kaç çeşit uygu kaması vardır? Şekil ile açıklayınız. 3.

Detaylı

İÇTEN YANMALI MOTORLAR 2. BÖLÜM EK DERS NOTLARI

İÇTEN YANMALI MOTORLAR 2. BÖLÜM EK DERS NOTLARI İÇTEN YANMALI MOTORLAR 2. BÖLÜM EK DERS NOTLARI 1.Kısmi Gaz Konumunda Çalışan Benzin (OTTO) Motoru Şekil 1. Kısmi gaz konumunda çalışan bir benzin motorunun ideal Otto çevrimi (6-6a-1-2-3-4-5-6) Dört zamanlı

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DENEY FÖYÜ DENEY ADI AKIŞKAN YATAKLI ISI TRANSFER DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEY SORUMLUSU DENEY GRUBU: DENEY TARİHİ

Detaylı

MAK-204. Üretim Yöntemleri

MAK-204. Üretim Yöntemleri MAK-204 Üretim Yöntemleri Taşlama ve Taşlama Tezgahı (12.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. Bölümü Taşlama Đşleminin Tanımı: Belirli bir formda imal

Detaylı

SIZDIRMAZLIK Sİ S STEMLER İ İ Vedat Temiz

SIZDIRMAZLIK Sİ S STEMLER İ İ Vedat Temiz SIZDIRMAZLIK SİSTEMLERİ Vedat Temiz Sızdırmazlık Kavramı Sızdırmazlık problemi en genel halde ortak bir sınırı bulunan, iki farklı ortam arasındaki akışkan ş akışının ş kontrol edilebilmesi olarak tarif

Detaylı

KALIP TÜRLERİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI. SOĞUK YOLLUKLU (Cold Runner)

KALIP TÜRLERİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI. SOĞUK YOLLUKLU (Cold Runner) KALIP TÜRLERİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI Kalıp Türleri 2 Yolluk Tipine Göre: SOĞUK YOLLUKLU (Cold Runner) SICAK YOLLUKLU (Hot Runner) Kalıp Yapısına

Detaylı

ÜRETİM HATALARI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI

ÜRETİM HATALARI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI ÜRETİM HATALARI MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI Üretim Hataları 2 Malzeme özellikleri, kalıp tasarımı, makine proses parametreleri ve operatörlerden kaynaklanan

Detaylı

AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ

AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ AKM 205 BÖLÜM 8 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut 1. Yoğunluğu 850 kg/m 3 ve kinematik viskozitesi 0.00062 m 2 /s olan yağ, çapı 5 mm ve uzunluğu 40

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI I DERSİ ISIL İŞLEM (NORMALİZASYON, SU VERME, MENEVİŞLEME) DENEY FÖYÜ DENEYİN ADI: Isıl İşlem(Normalizasyon,

Detaylı

CNC FREZE TEZGAHLARININ PROGRAMLANMASI

CNC FREZE TEZGAHLARININ PROGRAMLANMASI CNC FREZE TEZGAHLARININ PROGRAMLANMASI Frezelemenin Tanımı Çevresinde çok sayıda kesici ağzı bulunan takımın dönme hareketine karşılık, iş parçasının öteleme hareketi yapmasıyla gerçekleştirilen talaş

Detaylı

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ Prof. Dr. Atatürk Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümü, Erzurum Otomotivde Isıtma, Havalandırma ve Amaç; - Tüm yolcular için gerekli konforun sağlanması,

Detaylı

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ ENJEKSİYON YÖNTEMİ İLE İŞLEME TEKNİĞİ

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ ENJEKSİYON YÖNTEMİ İLE İŞLEME TEKNİĞİ PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ ENJEKSİYON MAKİNASI ENJEKSİYON YÖNTEMİ İLE İŞLEME TEKNİĞİ Bu yöntem genellikle termo plastik lere uygulanan şekil verme tekniğidir. * Bu makine asıl olarak ; 1.

Detaylı

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Mühendislik Fakültesi Makina Müh.Böl.Çiçek Özes. Bu sunudaki bilgiler değişik kaynaklardan derlemedir.

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Mühendislik Fakültesi Makina Müh.Böl.Çiçek Özes. Bu sunudaki bilgiler değişik kaynaklardan derlemedir. AKSLAR ve MİLLER Bu sunudaki bilgiler değişik kaynaklardan derlemedir. AKSLAR MİLLER Eksenel kuvvetlerde her iki elemanda çekmeye veya basmaya zorlanabilirler. Her iki elemanda içi dolu veya boş imal edilirler.

Detaylı

AYTU YÜKSEK ISI VE TEKNİK TEKSTİL ÜRÜNLERİ SAN.TİC.LTD.ŞTİ.

AYTU YÜKSEK ISI VE TEKNİK TEKSTİL ÜRÜNLERİ SAN.TİC.LTD.ŞTİ. AYTU YÜKSEK ISI VE TEKNİK TEKSTİL ÜRÜNLERİ SAN.TİC.LTD.ŞTİ. HAKKIMIZDA Firmamız Yüksek Isı İzolasyon Ürünleri Ve Teknik Tekstil Ürünleri Üzerine Uzmanlaşmış Kadrosuyla Uzun Yıllardır Sektörde Hizmet Vermektedir.

Detaylı

DÖKÜM USULLERİ : Parçamız Adı : Bağlantı elemanı Dökülecek metal : Dökme demir Çekme payı : % 1 Maçanın Mal. : Kum Modelin Mal.

DÖKÜM USULLERİ : Parçamız Adı : Bağlantı elemanı Dökülecek metal : Dökme demir Çekme payı : % 1 Maçanın Mal. : Kum Modelin Mal. DÖKÜM USULLERİ : Döküm : kalıp için kullanılan malzeme ve ergimiş metalin kalıp içersinde sevkedilme şekline göre sınıflandırılabilir. Buna göre parçamız kum kalıb dökümü ile üretilecek. Parçamız Adı :

Detaylı

Lamella Tekniği Kullanım Nedenleri

Lamella Tekniği Kullanım Nedenleri Lamella Teknolojisi Lamella teknolojisi, su ve atık su arıtma sistemlerinde çöktürme ve yüzdürme işlemlerinde kullanılan, 100 yıl önce mühendislik ürünü olarak bilinmesine rağmen, uygulamada ürün geliştirilememesi

Detaylı

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) MAKİNE TEKNOLOJİSİ

T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) MAKİNE TEKNOLOJİSİ T.C. MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) MAKİNE TEKNOLOJİSİ TEMEL PLASTİK ENJEKSİYON KALIPLARI 4 ANKARA-2006 Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen

Detaylı

Redüktörler genel olarak sahip oldukları dişli tiplerine göre sınıflandırılırlar.

Redüktörler genel olarak sahip oldukları dişli tiplerine göre sınıflandırılırlar. REDÜKTÖR TİPLERİ VE ÖZELLİKLERİ Redüktörler genel olarak sahip oldukları dişli tiplerine göre sınıflandırılırlar. Helisel dişli redüktörler Sonsuz dişli redüktörler Konik dişli redüktörler Planet dişli

Detaylı

Mühendislik Mimarlık Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü

Mühendislik Mimarlık Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü ÇEKME DENEYİ 1. DENEYİN AMACI Mühendislik malzemeleri rijit olmadığından kuvvet altında deforme olup, şekil ve boyut değişiklikleri gösterirler. Malzeme özelliklerini anlamak üzere mekanik testler yapılır.

Detaylı

KILAVUZ. Perçin Makineleri KILAVUZ

KILAVUZ. Perçin Makineleri KILAVUZ 2016 Perçin Makineleri 1. PERÇİNLEME NEDİR? Perçin, sökülemeyen bir bağlantı elemanıdır. İki parça bir birine birleştirildikten sonra tahrip edilmeden sökülemiyorsa, bu birleştirmeye sökülemeyen birleştirme

Detaylı

HİDROLİK GÜÇ ÜNİTESİ Hidrolik hortum

HİDROLİK GÜÇ ÜNİTESİ Hidrolik hortum - 1 -- 10. 10.1 Genel lar uçlarında rekorlar bulunan basınca dayanıklı elastik özel hortumlardır. Elastik kısım üç parçadan oluşur: α. İç hortum. Sızdırmazlığı sağlayan kısımdır ve içinden geçen sıvıya

Detaylı

YTÜMAKiNE * A305teyim.com

YTÜMAKiNE * A305teyim.com YTÜMAKiNE * A305teyim.com KONU: Kalın Sacların Kaynağı BİRLEŞTİRME YÖNTEMLERİ ÖDEVİ Kaynak Tanımı : Aynı veya benzer cinsten iki malzemeyi ısı, basınç veya her ikisini birden kullanarak, ilave bir malzeme

Detaylı

ALÜMİNYUM KOMPOZİT PANELLER

ALÜMİNYUM KOMPOZİT PANELLER ALÜMİNYUM KOMPOZİT PANELLER YAPI MARKET SAN.TİC.LTD.ŞTİ. Formlandırılmış alüminyum kompozit panel kaplamalarının alt taşıyıcı strüktürlerinin yardımı ile mimarinize farklı yenilikler katması, sadece formları

Detaylı

KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MADEN İŞLETME LABORATUVARI. (2014-2015 Bahar Dönemi) BÖHME AŞINMA DENEYİ

KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MADEN İŞLETME LABORATUVARI. (2014-2015 Bahar Dönemi) BÖHME AŞINMA DENEYİ KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MADEN İŞLETME LABORATUVARI (2014-2015 Bahar Dönemi) BÖHME AŞINMA DENEYİ Amaç ve Genel Bilgiler: Kayaç ve beton yüzeylerinin aşındırıcı maddelerle

Detaylı

MAK-204. Üretim Yöntemleri. Frezeleme Đşlemleri. (11.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt.

MAK-204. Üretim Yöntemleri. Frezeleme Đşlemleri. (11.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. MAK-204 Üretim Yöntemleri Freze Tezgahı Frezeleme Đşlemleri (11.Hafta) Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi Makine Eğt. Bölümü Freze tezgahının Tanımı: Frezeleme işleminde

Detaylı

1.0. OTOMATİK KONTROL VANALARI UYGULAMALARI

1.0. OTOMATİK KONTROL VANALARI UYGULAMALARI 1.0. OTOMATİK KONTROL VANALARI UYGULAMALARI Otomatik kontrol sistemlerinin en önemli elemanları olan motorlu vanaların kendilerinden beklenen görevi tam olarak yerine getirebilmeleri için, hidronik devre

Detaylı

GAZ ENJEKSĐYON TEKNOLOJĐSĐ. Mehmet SAYINDI

GAZ ENJEKSĐYON TEKNOLOJĐSĐ. Mehmet SAYINDI GAZ ENJEKSĐYON TEKNOLOJĐSĐ Mehmet SAYINDI Makina Yüksek Mühendisi GĐRĐŞ Gaz Enjeksiyon Teknolojisi (GET), 30 yıllık geçmişi olan bir yöntemdir. Đlk patent, 1971 yılında Almanya da verilmiştir ve 80 li

Detaylı

MAK-204. Üretim Yöntemleri. (8.Hafta) Kubilay Aslantaş

MAK-204. Üretim Yöntemleri. (8.Hafta) Kubilay Aslantaş MAK-204 Üretim Yöntemleri Vidalar-Vida Açma Đşlemi (8.Hafta) Kubilay Aslantaş Kullanım yerlerine göre vida Türleri Bağlama vidaları Hareket vidaları Kuvvet ileten vidaları Metrik vidalar Trapez vidalar

Detaylı

IGH. Isı Geri Kazanımlı Taze Hava Cihazı

IGH. Isı Geri Kazanımlı Taze Hava Cihazı Isı Geri Kazanımlı Taze Hava Cihazı Systemair HSK Isı Geri Kazanımlı Havalandırma Sistemi kısaca IGH olarak adlandırılmaktadır. IGH, ısı enerjisini eşanjörler ve fanlar yardımı ile geri kazanarak enerji

Detaylı

Cam: Malzemeye Genel Bakış CAM İŞLEME. Cam Ürünler. Cam Şekillendirme Yöntemleri

Cam: Malzemeye Genel Bakış CAM İŞLEME. Cam Ürünler. Cam Şekillendirme Yöntemleri CAM İŞLEME Cam: Malzemeye Genel Bakış Hammaddelerin Hazırlanması ve Eritilmesi Cam İşlemede Şekillendirme Yöntemleri Parça mamul şekillendirme Yassı veya borusal cam şekillendirme Cam elyafın şekillendirilmesi

Detaylı

KAYMALI YATAKLAR II: Radyal Kaymalı Yataklar

KAYMALI YATAKLAR II: Radyal Kaymalı Yataklar KAYMALI YATAKLAR II: Radyal Prof. Dr. İrfan KAYMAZ Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Giriş Bu bölüm sonunda öğreneceğiniz konular: Radyal yataklama türleri Sommerfield Sayısı Sonsuz Genişlikte

Detaylı

TALAŞLI İMALAT SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI. Talaşlı İmalat Yöntemleri

TALAŞLI İMALAT SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI. Talaşlı İmalat Yöntemleri TALAŞLI İMALAT MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ KALIPÇILIK TEKNİĞİ DERS NOTU Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI Talaşlı İmalat Yöntemleri 2 Talaşlı İmalat; iş parçası üzerinden, sertliği daha yüksek bir kesici takım yardımıyla,

Detaylı

İmalat Yöntemleri. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

İmalat Yöntemleri. Prof. Dr. Akgün ALSARAN İmalat Yöntemleri Prof. Dr. Akgün ALSARAN Sınıflandırma Kütlesel şekilverme 1. Dövme 2. Haddelme 3. Ekstrüzyon 4. Tel çekme Sac şekilverme 1. Eğme 2. Derin çekme 3. Germe 4. Kesme Dövme Dövme, darbe ve

Detaylı

Bükme ve Düzeltme. Özel bükme ve şekillendirme ihtiyaçları için geniş geçim. Güvenebileceğiniz kalitede. Tesisat 7 5. Enstrüman 8 3 Üçlü Bükme 1 1

Bükme ve Düzeltme. Özel bükme ve şekillendirme ihtiyaçları için geniş geçim. Güvenebileceğiniz kalitede. Tesisat 7 5. Enstrüman 8 3 Üçlü Bükme 1 1 Bükme ve Düzeltme Özel bükme ve şekillendirme ihtiyaçları için geniş geçim. Güvenebileceğiniz kalitede. Tip No inç. Sayfa Boru Bükmeler Tesisat 7 5 8-4 10-18 8.2 Enstrüman 8 16-1 2 6-12 8.2 Üçlü Bükme

Detaylı

DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi. AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi.

DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi. AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi. DENEYİN ADI: Çeliklerin Isıl İşlemi AMACI: Çeliklerde ısıl işlem yoluyla mikroyapı ve mekanik özelliklerin değişiminin öğretilmesi. TEORİK BİLGİ: Metal ve alaşımlarının, faz diyagramlarına bağlı olarak

Detaylı

EVHRAC 3 YIL. Avantajları. Fonksiyonu. Modeller

EVHRAC 3 YIL. Avantajları. Fonksiyonu. Modeller EVHRAC Fonksiyonu Bilindiği gibi binalarda hava kalitesinin arttırılması için iç ortam havasının egzost edilmesi ve yerine taze hava verilmesi kaçınılmaz hale gelmiştir. Her ne kadar ısı geri kazanım cihazları

Detaylı

MAXIMA Serisi. 500 ile 4000 Ton Arası

MAXIMA Serisi. 500 ile 4000 Ton Arası MAXIMA Serisi 500 ile 4000 Ton Arası 1 MAXIMA Hidrolik Güç Santralli İsminden de anlaşıldığı gibi; güçlü hidrolik 2 ½ plaka tasarımı ile MAXIMA serisi büyük ebatlı ürünlerin üretilmesi için tasarlamıştır.

Detaylı

MIG-MAG GAZALTI KAYNAĞINDA KAYNAK PAMETRELERİ VE SEÇİMİ

MIG-MAG GAZALTI KAYNAĞINDA KAYNAK PAMETRELERİ VE SEÇİMİ MIG-MAG GAZALTI KAYNAĞINDA KAYNAK PAMETRELERİ VE SEÇİMİ Prof. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA Kaynak

Detaylı

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr.

T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR. Prof. Dr. T.C. ONDOKUZ MAYIS ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ MAKĠNA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ SANTRĠFÜJ POMPA DENEY FÖYÜ HAZIRLAYANLAR Prof. Dr. Aydın DURMUŞ EYLÜL 2011 SAMSUN SANTRĠFÜJ POMPA DENEYĠ 1. GĠRĠġ Pompa,

Detaylı

PERÇİN BAĞLANTILARI. Bu sunu farklı kaynaklardan derlemedir.

PERÇİN BAĞLANTILARI. Bu sunu farklı kaynaklardan derlemedir. PERÇİN BAĞLANTILARI Perçin çözülemeyen bağlantı elemanıdır. Kaynak teknolojisindeki hızlı gelişme sonucunda yerini çoğunlukla kaynaklı bağlantılara bırakmıştır. Sınırlı olarak çelik kazan ve kap konstrüksiyonlarında

Detaylı

PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION)

PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) Püskürtme şekillendirme (PŞ) yöntemi ilk olarak Osprey Ltd. şirketi tarafından 1960 lı yıllarda geliştirilmiştir. Günümüzde püskürtme şekillendirme

Detaylı

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Başlık KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Tanım İki veya daha fazla malzemenin, iyi özelliklerini bir araya toplamak ya da ortaya yeni bir özellik çıkarmak için, mikro veya makro seviyede

Detaylı

AKSESUARLAR BAZA AKSESUARLARI. Materyal. Gerekli : Montajında M12 x 30 vida ve pul gereklidir. Sf **

AKSESUARLAR BAZA AKSESUARLARI. Materyal. Gerekli : Montajında M12 x 30 vida ve pul gereklidir. Sf ** BAZA AKSESUARLARI SABİT BAZA : 3,00 mm Galvaniz sac + RAL 7012 boya : Baza genişlik : 2 adet baza ve bağlantı parçaları. Baza derinlik : 2 adet baza ve bağlantı parçaları. Gerekli : Montajında M12 x 30

Detaylı

ENJEKSİYON KALIPÇILIĞI DERSİ ÇALIŞMA SORULARI. b. Alın frezeleme. c. Eğik frezeleme. d. Konik frezeleme. a. Yatay freze tezgâhı

ENJEKSİYON KALIPÇILIĞI DERSİ ÇALIŞMA SORULARI. b. Alın frezeleme. c. Eğik frezeleme. d. Konik frezeleme. a. Yatay freze tezgâhı ENJEKSİYON KALIPÇILIĞI DERSİ ÇALIŞMA SORULARI 1. Aşağıdakilerden hangisi el enjeksiyon kalıbının elemanlarından birisidir? a. Kalıp boşluğu c. Dişi kalıp 2. Kalıp yarımlarının aynı eksende çalışmasını

Detaylı

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi Toz metalurjisinin çoğu uygulamalarında nihai ürün açısından yüksek yoğunluk öncelikli bir kavramdır.

Detaylı

IGH. Isı Geri Kazanımlı Taze Hava Cihazı

IGH. Isı Geri Kazanımlı Taze Hava Cihazı Isı Geri Kazanımlı Taze Hava Cihazı Systemair HSK Isı Geri Kazanımlı Havalandırma Sistemi kısaca IGH olarak isimlendirilmektir. IGH, ısı enerjisini eşanjörler ve fanlar yardımı ile geri kazanarak enerji

Detaylı

Soru 5) Pistonun, silindir içersinde iki ölü nokta arasında yaptığı tek bir harekete ne denir? a) Çevrim b) Vakum c) Basma d) Zaman

Soru 5) Pistonun, silindir içersinde iki ölü nokta arasında yaptığı tek bir harekete ne denir? a) Çevrim b) Vakum c) Basma d) Zaman Soru 1) Pistonun silindir içersinde yön değiştirmek üzere bir an durakladığı yere ne ad verilir? a) Silindir başı b) Silindir eteği c) Ölü nokta d) Piston durağı Soru 4) Silindir hacmi aşağıdakilerden

Detaylı

Mak-204. Üretim Yöntemleri II. Talaşlı Đmalatın Genel Tanımı En Basit Talaş Kaldırma: Eğeleme Ölçme ve Kumpas Okuma Markalama Tolerans Kesme

Mak-204. Üretim Yöntemleri II. Talaşlı Đmalatın Genel Tanımı En Basit Talaş Kaldırma: Eğeleme Ölçme ve Kumpas Okuma Markalama Tolerans Kesme Mak-204 Üretim Yöntemleri II Talaşlı Đmalatın Genel Tanımı En Basit Talaş Kaldırma: Eğeleme Ölçme ve Kumpas Okuma Markalama Tolerans Kesme Kubilay ASLANTAŞ Afyon Kocatepe Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi

Detaylı

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Makina Elemanlarına Giriş Ç. Özes, M. Belevi, M. Demirsoy

AKSLAR ve MİLLER. DEÜ Makina Elemanlarına Giriş Ç. Özes, M. Belevi, M. Demirsoy AKSLAR ve MİLLER AKSLAR MİLLER Eksenel kuvvetlerde her iki elemanda çekmeye veya basmaya zorlanabilirler. Her iki elemanda içi dolu veya boş imal edilirler. Eksen durumlarına göre Genel olarak düz elemanlardır

Detaylı

MAK-LAB017 HİDROLİK SERVO MEKANİZMALAR DENEYİ 1. DENEYİN AMACI 2. HİDROLİK SİSTEMLERDE KULLANILAN ENERJİ TÜRÜ

MAK-LAB017 HİDROLİK SERVO MEKANİZMALAR DENEYİ 1. DENEYİN AMACI 2. HİDROLİK SİSTEMLERDE KULLANILAN ENERJİ TÜRÜ MAK-LAB017 HİDROLİK SERVO MEKANİZMALAR DENEYİ 1. DENEYİN AMACI Bu deneyin amacı temel ilkelerden hareket ederek, hidrolik sistemlerde kullanılan elemanların çalışma ilkeleri ve hidrolik devre kavramlarının

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 40 MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 9A GERİNİM ÖLÇER KULLANARAK GERİLİM ANALİZİ YAPILMASI TEORİ Bir noktada oluşan gerinim ve gerilme değerlerini

Detaylı

A210 Yeni Nesil Pnömatik Aktüatörler

A210 Yeni Nesil Pnömatik Aktüatörler A210 Yeni Nesil Pnömatik Aktüatörler Yeni nesil ProAir 210 Serisi Proval pnömatik aktüatörler kremayer dişli tip tasarıma sahip olup çift ve tek etkili tipte üretilmektedir. Yeni nesil aktüatörler mil

Detaylı

Kalıp Tasarım Çalışmaları

Kalıp Tasarım Çalışmaları Bursa Nilüfer Atatürk Anadolu ve Endüstri Meslek Lisesi Makine Teknolojisi Alanı Endüstriyel Kalıp Dalı Sac Metal Kalıpları ve Hacim Kalıpları Dersi Kalıp Tasarım Çalışmaları SAC KALIP TASARIM - 1 1 -

Detaylı

İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması

İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması Sakarya 2010 İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması Temel Kavramlar Basınç; Birim yüzeye etki eden kuvvettir. Birimi :bar,atm,kg/cm2

Detaylı

Metalurji Mühendisliğine Giriş. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Metalurji Mühendisliğine Giriş. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Metalurji Mühendisliğine Giriş Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Esasını makromoleküllü organik maddelerin oluşturduğu yapay veya doğal maddelerin kimyasal yoldan dönüştürülmesiyle elde edilirler. Organik

Detaylı

HRV-DX Plus. DX Tavan Tipi Isı Geri Kazanım Cihazı

HRV-DX Plus. DX Tavan Tipi Isı Geri Kazanım Cihazı HRV-DX Plus DX Tavan Tipi Isı Geri Kazanım Cihazı HRV-DX Plus DX Tavan Tipi Isı Geri Kazanım Cihazı IGK cihazları kapalı mekanlardaki egzoz ve taze hava ihtiyacını karşılamak amacı ile tasarlanmış alüminyum

Detaylı

DİŞLİ ÇARKLAR SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜH. BÖLÜMÜ MAKİNE ELEMANLARI DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI

DİŞLİ ÇARKLAR SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜH. BÖLÜMÜ MAKİNE ELEMANLARI DERS NOTU. Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI DİŞLİ ÇARKLAR MAKİNE MÜH. BÖLÜMÜ MAKİNE ELEMANLARI DERS NOTU Doç.Dr. Akın Oğuz KAPTI Dişli Çarklar 2 Dişli çarklar, eksenleri birbirine paralel, birbirini kesen ya da birbirine çapraz olan miller arasında

Detaylı

RÜZGAR VE DOĞAL HAVALANDIRMA. Prof. Dr. Gülay ZORER GEDİK Yapı Fiziği Bilim Dalı

RÜZGAR VE DOĞAL HAVALANDIRMA. Prof. Dr. Gülay ZORER GEDİK Yapı Fiziği Bilim Dalı RÜZGAR VE DOĞAL HAVALANDIRMA Prof. Dr. Gülay ZORER GEDİK Yapı Fiziği Bilim Dalı RÜZGAR Bir yapıya doğru esen rüzgar, yapıyla karşılaştığında esiş düzeni değişir, yapı çevresine ve üstüne doğru yön değiştirir.

Detaylı

BARA SİSTEMLERİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER

BARA SİSTEMLERİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER BARA SİSTEMLERİ HAKKINDA GENEL BİLGİLER Günümüzde bara sistemlerinde iletken olarak iki metalden biri tercih edilmektedir. Bunlar bakır ya da alüminyumdur. Ağırlık haricindeki diğer tüm özellikler bakırın

Detaylı

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ

PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ PLASTİK MALZEMELERİN İŞLENME TEKNİKLERİ BASINÇLA KALIPLAMA (Compresssion moulding)ile İŞLEME TEKNİĞİ BASINÇLI KALIPLAMA NEDİR? Granül veya toz haldeki reçine ısıtılmış kalıba konur,basınç uygulanır katılaşması

Detaylı

Çizelge 5.1. Çeşitli yapı elemanları için uygun çökme değerleri (TS 802)

Çizelge 5.1. Çeşitli yapı elemanları için uygun çökme değerleri (TS 802) 1 5.5 Beton Karışım Hesapları 1 m 3 yerine yerleşmiş betonun içine girecek çimento, su, agrega ve çoğu zaman da ilave mineral ve/veya kimyasal katkı miktarlarının hesaplanması problemi pek çok kişi tarafından

Detaylı

İmalatta İşlenebilirlik Kriterleri

İmalatta İşlenebilirlik Kriterleri Bölüm 24 TALAŞLI İŞLEMEDE EKONOMİ VE ÜRÜN TASARIMINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR Talaşlı işlenebilirlik Toleranslar ve Yüzey Kesme Koşullarının Seçimi konuları İmalatta İşlenebilirlik Kriterleri Takım ömrü-

Detaylı

ÜRÜN TANIMI; arasında olmalıdır.! Derz uygulaması yapıştırma işleminden bir gün sonra yapılmalıdır.!

ÜRÜN TANIMI; arasında olmalıdır.! Derz uygulaması yapıştırma işleminden bir gün sonra yapılmalıdır.! ÜRÜN TANIMI; Granülometrik karbonat tozu, portlant çimentosu ve çeşitli polimer katkılar ( yapışma, esneklik, suya karşı direnç ve aşırı soğuk ve sıcağa dayanmı arttıran ) birleşiminden oluşan, seramik,

Detaylı

PRİZMATİK VE SİLİNDİRİK KANAL TİPİ ELEKTRİKLİ ISITICI DTIK-01-02

PRİZMATİK VE SİLİNDİRİK KANAL TİPİ ELEKTRİKLİ ISITICI DTIK-01-02 PRİZMATİK VE SİLİNDİRİK KANAL TİPİ ELEKTRİKLİ ISITICI DTIK-01-02 DTIK-01 DTIK-02 MALZEME : Kasa 1 mm. Kalınlıkta galvaniz veya paslanmaz malzemeden ısıtıcı rezistanslar paslanmaz malzemeden imal edilir.

Detaylı

PMS / MİNİ 250 ZEYTİN İŞLEME SİSTEMİ

PMS / MİNİ 250 ZEYTİN İŞLEME SİSTEMİ PMS / MİNİ 250 ZEYTİN İŞLEME SİSTEMİ POLAT MAKİNA SANAYİ VE TİCARET A.Ş. Astim Organize Sanayi Bölgesi (P.K. 105) AYDIN / TÜRKİYE TEL : +90 (256) 231 04 73 (pbx) FAX : +90 (256) 231 04 78 www.polatas.com.tr

Detaylı