Bilişsel Performansın Sirkadyen Varyasyonu. Uykululuk ve Uyanıklığın Zamansal Değişimini Kaydetme Yöntemleri

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Bilişsel Performansın Sirkadyen Varyasyonu. Uykululuk ve Uyanıklığın Zamansal Değişimini Kaydetme Yöntemleri"

Transkript

1 Bilişsel Performansın Sirkadyen Varyasyonu ve Uykululuk ve Uyanıklığın Zamansal Değişimini Kaydetme Yöntemleri Doç. Dr. Adile TınçÖniz (MD, PhD) DEÜ Tıp Fak. Biyofizik AD Uyku Dinamiği Lab. Uyku ve Bilinç Durumları Teknolojisi Araştırma ve Uygulama Merkezi Türk Uyku Tıbbı Derneği, TEMEL Bilimler Çalışma Grubu

2 BİYORİTMLER Saatten günlere Hours to days (circadian) Dakikadan saatlere Minutes to hours(ultradian) Saniyelerden dakikalara Milliseconds to minutes (microdian(ultramicrodian))

3 BEYİN (Yanıtlılık) ve BİYORİTMLER BEYİN BİYORİTMLER UYKU SÜREGENLİĞİ Uzun dönem tepkiler (Reactive longterm) Uyarılmış orta dönem (Induced Midterm) Uyarılmanın hemen sonrası (Evoked Immediate) Saatten günlere (circadian, mevsimsel) Dakikadan saatlere (ultradian, circadian) Milisaniyeden saniyeye (microdian, ultramikrodian)

4

5 Uyarılabilirlik o Emosyonel duyarlılık o Uyaranlara yavaş alışma Uyarılmışlık Uyaran Uyarılmışlık İlişkileri Uykudaki değişikliklere ilişkin DAVRANIŞSAL ve BİLİŞSEL STRATEJİLER Kişilerarası İlişkiler (Çatışmalar, emosyonel etkileşimler) o Fizyolojik o Emosyonel o Bilişsel Uyku ve günlük işlevler üzerine işlevsel olmayan DEĞERLENDİRME Bozulan uyku ve günlük işlevler üzerine olumsuz YÜKLÜ DÜŞÜNCELER UYKU Uyku ve günlük işlevler üzerine yüksek bireysel standartlar MÜKEMMELİYETÇİLİK UYKU YAKINMALARI (İNSOMNİ) Uyku ihtiyacı, uykusuzluğun sonuçları hakkında hatalı İNANIŞLAR Lundh ve Broman ın uyku bozucu ve psikolojik süreçler arasındaki ilişkiyi bütünleyici modeli (2000)

6 İşlevsel olmayan bilişsel aktiviteler o Uykusuzluk üzerine aşırı endişe o Sonuçlar hakkında numinasyonlar o Gerçekçi olmayan beklentiler o Yanlış yorumlamalar Uyarılmışlık o Emosyonel o Bilişsel o Fizyolojik UYKUSUZLUK Adaptif olmayan alışkanlıklar o Yatakta daha fazla zaman harcama o Düzensiz uyku saatleri o Gündüz uykuları o Uykuyla uyumlu olmayan aktiviteler Sonuçlar o Duygudurum bozuklukları o Yorgunluk o Performans kaybı ososyal sorunlar Harvey in mikroanalitik modeli: uyaran-organizma-yanıt-sonuç modeli

7 Jet-Lag Belirgin saat farkı olan bir bölgeden diğerine yolculuk yapıldığı zaman endojen sirkadyen ritim ile çevresel koşullar arasında uyumsuzlukların ortaya çıkması Bilişsel performansta düşüş Zaman algısında bozulma (60 sn yerine 40 sn gelmesi gibi Melatonin tedavisi, uyku hijyenine özen vb

8 Kutup kuşakları (uzun gündüz ve gece dönemleri) İnsomnia

9 Vardiyalı Çalışma Olağan uyku saatlerinde meslek gereği uykusuz kalınması durumu Uyku yoksunluğu Çalışma saatlerinde uykululuk Sürdürülebilir dikkatte düşüş Dinlendirici olmayan uyku süreçleri

10 Düzensiz Uyku-Uyanıklık Ritmi (Siesta, Şekerleme, Mikro uyku vb) Yakınmaları; uykusuzluk/ aşırı uykululuk Kötü uyku hijyeni Bazı patolojik durumlar SCN işlevinde bozukluk

11 Saat Genleri (Clock Genes) PER-1, PER-2, PER-3 Gece anestezisi ile gündüz anestezisi aynı değil

12 ÖLÇÜLEBİLİRLİK

13 Beyin Biyofiziğinde Farklı domainlerin kullanımı fnir Termal

14 UYANIKLILIK BİLİŞSEL PERFORMANS ÖLÇÜM UYKULULUK Nöropsikolojik/ Davranışsal Testler Elektrofizyoloji Termal Ölçümler Beyin Oksijenizasyon Ölçümleri Nörogörüntüleme (fmri, vb) Sübjektif Objektif

15 UYANIKLILIK UYKULULUK

16 Sübjektif yöntemler MMBD PVT_DEU Objektif yöntemler AERP SERP

17 Sübjektif yöntemler MMBD

18 Uyarlanmış Çoklu Bellek Deseni (MMBD) İlk kez Anlamlı ve anlamsız kelimeler Üç farklı konumda Uyku öncesi Uyku Uyku sonrası MMBD Uyarlanmış üç test İşitsel-Sözel Öğrenme Testi Kelime Tanıma Testi Kelime Kökü Tamamlama Testi

19 Uyku Öncesi Süreç Uyku Süreci Uyku Sonrası Süreç Uyarlanmış İşitsel-Sözel Öğrenme Testi A Listesi 16 Anlamlı Kelime B Listesi 16 Anlamlı Kelime C Listesi 8 Anlamsız Kelime 24 yeni anlamlı kelime & 8 yeni anlamsız kelime Test 1 Test 2 Uyarlanmış Uyarlanmış Kelime Tanıma Kelime Kökü Testi Tamamlama Testi

20 Deney Grubu Kontrol Grubu

21

22 Hatırlama oranları Uyandıktan 6-36 sonra Uyku Sonrası Süreç Uyarlanmış Kelime Kökü Tamamlama Testi(MWSC) Açık Bellek Örtük Bellek Test 1 Test 2 Uyarlanmış Uyarlanmış Kelime Tanıma Kelime Kökü Uyarlanmış Kelime Tanıma Testi (MWRT) Tutarlılık Testi Tamamlama Testi

23 - Balon - Ba...

24 Ölçüm Koşulları Deney Grubu Hatırlama Oranı (%) Kontrol Grubu Hatırlama Oranı (%) İstatistik Anlamlılık Açık Bellek (Anlamlı+Anlamsız) NS Açık Bellek ANLAMSIZ NS Örtük Bellek ** (Anlamlı+Anlamsız) ** Örtük Bellek ANLAMSIZ* * * p<0.05 ** p<0.005

25 ARA SONUÇLAR MMBD MMBD uyku süreçlerinde açık bellek ve örtük belleğin durumunu ölçmek amaçlı uygun bir yöntemdir. Uykunun açık bellek üzerine etkisi gösterilemezken örtük bellek üzerine olumlu etkisi gösterilmiştir. [MMBD diğer bilinç durumlarının ölçülmesinde de kullanılabilir (anestezi altında, koma vb.)]

26 Sübjektif yöntemler PVT_DEU

27 ViJiLANS Uyanıklık. dikkatin görev üzerinde uzun zaman sürdürülmesi (sürekli dikkat), tetikte olma (alarmed) ve canlı olma (arousal) komponentlerini içeren; kişinin çevresel uyaranları fark etme, saptama, işleme (anlamlandırma) ve çevrenin taleplerine ve değişimlerine uygun yanıt verebilme yeteneği ve hızı olarak açıklanabilir (Davies and Parasuraman 1982, Warm 1984, 1993, Ballard 1996, Warm et al. 2008). Vijilans ilk olarak 1920li yıllarda ünlü bir nörolog olan Henry Head tarafından tanımlandı: State of high grade physiological efficiency necessary for effective action both conscious and reflex, which depends on the structure and condition of the nervous system. (Head, 1923).

28 Vijilans: Davies ve Parasuraman 1982, Warm 1984, 1993, Ballard 1996, Warm et al. 2008b Dikkatin uzun süre sürdürülebilmesi Çevresel uyaranları fark etme Uygun yanıt verme yetisi Oken, Salinsky ve Elsas, 2006 Bilinçten veya davranışsal bir tepkiden söz etmeksizin, uyku-uyanıklık ekseni üzerinde, uyanıklık düzeyine işaret ettiği savunulmaktadır

29 tehlikeye karşı tetikte olma uyanıklık, sürekli dikkat ya da sürdürebilir dikkat

30 Pilotlar Vijilansın Önemi: Otomasyon; Güvenlik/askeri gözetim Hava ve deniz trafik denetimi Endüstriyel alanda kalite kontrolünde Tıbbi ortamlarda Tetkiklerin incelenmesi Cerrahi işlemlerde Kamu alanları, işyeri ve hava alanı güvenliğinde Vardıyalı çalışanlar Uzun yol sürücüleri Güvenlik görevlileri

31 Sürücülerin vijilans ve uykululuk derecelerinin tespit eden navigasyon sistemi Sürücü göz kapağı hareketleri NASA nın Göz kırpma yürüttüğü sıklığında bazı çalışmalarla artış, göz astranotların kapağının 1,5 sn sirkadiyen den uzun ritim kapalı değişikliklerine kalmasında sesle uyarı bağlı olarak yaşadıkları vijilans kaybını değerlendirmek için psikomotor vijilans testleri kullanılmaktadır. Uçuş şirketleri için özel programlar geliştirilmekte Pilot adaylarının zihinsel performanslarının ölçümü için oluşturulmuş olan psikoteknik test bataryaları uygulanmaktadır.

32 Görev Niteliklerine Süresi Talepleri Uyarı şiddeti belirginliği sıklığı Vijilans Kaybı (vigilance decrement): dikkatin sürdürülememesi, uyarana tepki verme sürelerinin uzaması ve/veya uyarana verilen doğru tepki sayısının azalması Kişisel Faktörler Motivasyon Yorgunluk Uykusuzluk

33 Görev niteliklerine bağlı vijilans kayıplarına örnekler: Görev süresi, görevin talepleri, uyaran belirginliği ve sıklığı (Temple et al, 2000, Helton & Warm, 2008, Warm et al, 2008). Görev süresi vijilans kaybı Sürekli dikkat isteyen bir görevde dakika sonra vijilans kaybı görülmeye başlamaktadır (Mackworth, 1948, Teichner, 1974, Lichstein, Riedel & Richman, 2000). Görevin talepleri vijilans kaybı Zor görevlerde ve çalışma beleğini kullanmayı gerektiren görevlerde vijilans kaybı artmaktadır. (Desmond, Mathews & Bush, 2001, Warm et al, 2008, Reinerman-Jones et al, 2011). Uyaran belirginliği ve sıklığı, vijilans kaybı Uyaranın süresi kısaldıkça, şiddeti azaldıkça, sıklığı azaldıkça, tepki süreleri artmaktadır ve vijilans kaybı artmaktadır. Kişinin görev üzerinde deneyimli ve antrenmanlı olması, vijilans kaybını, ancak ortadan kaldırmaz (Parasuraman & Giambra, 1991).

34 Görev ile ilgili niteliklerin vijilans ölçümünde tepki süresi (TS) üzerindeki etkileri: Görev süresi TS (Desmond, Mathews & Bush, 2001, Warm et al, 2008, Reinerman-Jones et al, 2011). Uyaran şiddeti ve/veya süresi TS (Froeberg, 1907; Wells, 1913; Temple et al, 2000, Helton & Warm, 2008, Warm et al, 2008) Görsel uyaranlarda TS > Sesli uyaranlarda TS Dokunsal uyaranlarda TS (Shelton and Kumar, 2010; Ng and Chan, 2012; Kosinski, 2008) Basit TS < Tanıma TS < Seçim TS (Donders, 1868; Kosinski, 2008). Basit Tepki Süresi (Simple reaction time) Uyarana yanıt vermeyi gerektiren görevlerde uyaranın başlangıcından kişinin tepki vermesine kadar geçen sürenin ölçümüdür. Tanıma Tepki Süresi (Recognition reaction time): Bir tip uyarana yanıt vermeyi, diğer bir tip uyarana yanıt vermemeyi (inhibasyon) gerektiren görevlerde tepki verilmesi beklenen uyaranın başlangıcından kişinin tepki vermesine kadar geçen sürenin ölçümüdür. Seçim Tepki Süresi (Choice Reaction time): Bir tip uyarana (örneğin kirmizi) belli bir tepki (örneğin sol tuşa basma), ve diğer bir tip uyarana (örneğin mavi) başka bir tepki (örneğin sağ tuşa basma) gerektiren görevlerde uyaranın başlangıcından kişinin tepki vermesine kadar geçen sürenin ölçümüdür.

35 Kişisel Faktöreler bağlı vijilans kayıplarına örnekler: Vijilans kayıplarına etki eden kişisel faktörler, durumsal (örneğin uykusuzluk) veya sürekli (örneğin yaş) olabilir. Uyku yoksunluğu vijilans kaybı Yorgunluk vijilans kaybı Stres vijilans kaybı Motivasyon vijilans kaybı (Mackworth, 1948; Warm et al, 2008; Blatter ve Cajochen, 2007; Loh ve ark. 2004; Hancock & Vasmatzidis, 1998; Dinges & Powell, 1985) Yas vijilans kaybı (Parasuraman & Giambra, 1991; Berardi, Parasuraman & Haxby, 2001), (Kosinski, 2008, Silverman, 2006) Bazı çalışmalar cinsiyet farkı bulmamaktadır ; bazıları erkeklerde daha kısa tepki süreleri bulmakta, bazı çalışmalar ise kadınlarda vijilans kayıplarının erkeklere oranla daha yavaş olduğunu ifade etmektedir (Kosinski, 2008, Silverman, 2006) Zeka TS vijilans kaybı (Nettelbeck, 1980; Schweitzer, 2001; cf Kosinski, 2008).

36 Kişisel Faktöreler bağlı vijilans kayıplarına örnekler Görme engellilerde işitsel uyaranlara karşı TS (Benedetti & Loeb, 1972) İşitme engellilerde görsel uyaranlara karşı TS (Dittmar et al.,1982) (Reinerman-Jones et al 2011). Dikkat dağınıklığı TS vijilans kaybı A tipi kişilik TS vijilans kaybı (Reinerman-Jones et al 2011). Patolojiler; Şizofreni ve bazı nevrozlarda TS > normal kontrol grubundakiler (Lenzenweger, 2001; Robinson and Tamir, 2005 cf Reinerman-Jones et al 2011). Alkol kullanımı TS vijilans kaybı (Tzambazis and Stough, 2000).

37 Çevresel Faktöreler bağlı vijilans kayıplarına örnekler: Uygun olmayan ortam sıcaklıklarında TS vijilans kaybı (Hancock, 1986; Hancock & Vasmatzidis, 1998). Aynı anda birden fazla görev üzerinde çalışma TS vijilans kaybı (Richard et al. (2002) and Lee et al. (2001) cf. Kosinski, 2008) Bu faktörler birbiriyle etkileşebilir: Motivasyon artıkça uyku yoksunluğunun vijilans kaybı üzerindeki etkisi azalabilir (36 saate kadar) (Horne & Pettitt, 1985, cf. Loh et al, 2004). Görevin talepleri artıkça yorgunluğun vijilans kaybı üzerindeki etkisi de artar (Singleton, 1953) Yaş artıkça uyku yoksunluğunun vijilans kaybı üzerindeki etkisi azalabilir (Philip et al., 2004) (cf. Kosinski, 2008).

38 Vijilans kaybı ile ilgili zihinsel kaynak teorisi: Beynin bilgi işleme kapasitesi sınırlıdır, bu yüzden dikkat mekanizmalarına gereksinim vardır (Broadbent 1971). Vijilans kaybı, kişinin zihinsel kaynaklarını geriye konma hızından daha hızlı bir şekilde tüketmesi sonucunda gelişmektedir. (Parasuraman, 1986) Zihinsel iş yükü (mental workload) arttıkça vijilans kaybı artmaktadır (Parasuraman, Warm, & Dember, 1987, Parasuraman and Davies 1977, Parasuraman 1979, Davies and Parasuraman 1982, Parasuraman et al. 1987).

39 Vijilans ölçümü Davranışsal veriler Vijilans, psikomotor uyanıklık testleri tepki süresi (wilkonson & Haughton, 1982) Beyin görüntüleme teknikleri (PET, fmri, Transcranial Doppler Ultrasonography vb) motor tepkiden bağımsız objektif ölçümler (Warm, Parasuraman ve Mathews, 2008). EEG (Bayazıt ve ark 2009; Özgören ve ark. 2009, Özgören ve ark, 2009). Fonksiyonel yakın kızılötesi spektrospopi (duyusal, motor veya bilişsel aktiviteye ve zihinsel iş yüküne bağlı olarak prefrontal kortekste meydana gelen hemodinamik değişimler) (Ayaz ve ark, 2012)

40 Psikovijilans + Farklı Bilişsel İşlevlerin Ölçülmesi Math proc (Yönetici işlev) Clocktest + Probmonitor + Change detection (Görsel İzlemleme) Stroop + Simon/Oddball (Bozucu Etkiye Karşı Koyma + Seçici Dikkat) Clocktest (Vijilans) Timewall + Timetap (Uzaysal ve Zamansal Algı) N-back (Çalışma Belleği) CCPT (Seçici Dikkat + İnhibasyon) PVT + Go No Go + TOAV (İnhibisyon) Spatial Cue / Flanker (Uzaysal Yönelim + Seçici Dikkat) Rotation + Object judgement (Uzaysal Algı)

41 Eşdeğer testler tablosu Testlerin ölçtüğü işlevler Vijilans tepki süresi, sürekli dikkat, Vjilans, görsel izlem, sinyal saptama Bozucu etkiye karşı koyma ve seçici dikkat Çalışma belleği/ Çalışma belleği ve uzamsal algı Görsel uzamsal algı/ Görsel uzamsal algı ve zamansal algı Seçici dikkat ve inhibasyon Diğer yönetici işlevler İnce motor ve görsel koordinasyon Testler ve eş değer testler *PVT *Clocktest * Posner s Attentional Cueing (Spotlight) Task *Probability Monitor *Change Detection * Visual Search *Dot Judgement * Simon *Oddball *n-back *memory span *Item Order/ *corsi block tapping *match to sample *Pattern Sequential *Wilkonson & Haughton Four choice response time test * Situation Awareness Test *Dot Judgement *Rotation *Object Judgement *Matrix Rotation * Pattern Comparison/ *Timewall *Timetap *CCPT *Go No Go *Flanker *ANT *Math Proc *Switcher task *Trail making task *Letter Digit Substitution *Symbol Counter *Two Column Addition *Dexterity *Fitts, Aimed Movement task *Device Mimicry *Compansatory Tracker *Persuitrotor Türkiye ye Uyarlanmı ş eş değer testler Stroop Digit Span *İz sürme Testi *Wisconsin Kart eşleme Testi *Londra kulesi Testi *Iowa

42 ÖRNEK SONUÇ 36 kişi (13 erkek, yaş) Tepki süresi Farklı bilişsel işlevler Psikovijilans Testi Dikkat ve diğer bilişsel işlevleri değerlendiren testler Psikovijilans Testi

43 Uygulanan Testler Psikovijilans Testi (Tepki süresi ve dikkat) Connors Sürekli Performans Testi (dikkat ve inhibisyon) Corsi Blok Testi (çalışma belleği) Timewall (uzaysal-zamansal yönelim) Simon (dikkat ve bozucu etkiye karşı koyma)

44 Uygulanan Testler Psikomotor vijilans test (PVT) (Wilkinson & Hauaghton, 1982): Kişinin 2000 ile ms aralıklarla ekranda beliren kırmızı yuvarlağı gördüğü anda tuşa basması gerekmektedir. Kişinin tepki süresi değerlendirilmektedir. Vijilans, basit tepki süresi ve sürekli dikkat ölçülmektedir. Ort.10 dakika Connors Sürekli Performans Testi (Conners, et al; 2000): Harf görünce bas, X görünce basma Hedef ve hedef olmayan uyaranlara karşı tepki süresi ve doğru tepki sayısı Tanıma tepki süresi (recognition reaction time); vijilans, sürekli dikkat, seçici dikkat ve inhibasyon yetilerini ölçmektedir. Ort.14 dakika Corsi Block tapping Test (Kessels et al,2000): Kişinin ekranda gördüğü kareler beli uzunlukta seriler halinde yanıp sönmektedir. Kişinin yanan karelerin sırasını aklında tutması ve belirtmesi gerekmektedir. Kişinin doğru olarak anımsayabildiği en uzun seri (block span) ve bu rakamın doğru yanıt sayısı ile çarpımı (total Score) değerlendirilmektedir. Sürekli dikkat ve çalışma belleği değerlendirmektedir. Ort. 5 dakika

45 Uygulanan Testler Timewall testi (Unified Triservice Cognitive Performance Assessment Bataryası (UTCPAB) kapsamındır: Kişinin ekranın tepesinden aşağıya doğru sabit hızla inmekte olan ve duvarın arkasında kaybolan bir cismin yere iniş anını tahmin etmesi gerekmektedir. Uzaysal ve zamansal yönelim becerilerini değerlendirmektedir. Simon Testi (Simon, 1969): Ekranda beliren yuvarlağın mavi veya kırmızı olmasına bağlı olarak katılımcının sağ veya sol tuşa basması gerekmektedir. Katılımcının, uyaranın ekran ortasında, sağında veya solunda çıktığını ihmal ederek verilen kurala göre yanıt vermesi gerekmektedir. Kişinin yanıt ve uyaranın birbiriyle uyumlu olduğu ve uyumsuz olduğu durumlardaki tepki süre farkları ve doğru yanıt verme sayıları değerlendirilmektedir. Seçim tepki süresi (Choice reaction time), sürekli dikkat, Seçici dikkat ve bozucu etkiye karşı koyma yetilerini ölçmektedir.

46 Örnek Analiz Sonuçları Psikovijilans testi (PVT) Ortalama tepki süresi 300,48±32,6ms Connor Sürekli Performans Testi Hedef 0,97±0,03 ve hedef olmayan 0,53±0,2 uyaranlara doğru yanıt verme oranlarında anlamı fark r1l Doğru Yanıt Yüzdesi r1l r1l r1l r1l r1l *** 0.97± ±0.2 Uyaran Türü Hedef Hedef Olmayan *** p<0,001 Corsi Blok Testi Toplam puan ortalaması 55,7±20,3

47 Simon Testi Bozucu etkide ölçülen tepki süre farkları ve doğru yanıt oran farkları anlamlı r5l 0.98± ± r4l Tepki Süresi (ms) r4l r4l r3l r3l *** Aynı Uyaran ve Yanıt yönü Aksi *** p<0,001 Timewall Testi Ortalama tahmin hatası 0,079±0,054 ms Tüm sonuçlar literatürle uyumlu bulunmuştur.

48 300.56± ±46.6 Test başında ve sonunda verilen PVT sonuçları değerlendirildiğinde: Psikovijilans testinde tepki sürelerinde anlamlı bir fark gözlenmiştir (p<0.01). Bunun bilişsel yüke bağlı olarak vijilans kaybına (vigilance decrement) işaret olduğu düşünülmektedir.

49 Ara Sonuçlar Gerek nörodejeneratif hastalıkların veya beyin işlevlerinin değerlendirildiği tıbbi ortamlarda, gerek dikkat gerektiren işlerin görüldüğü çalışma alanları ve (bellek, dikkat ve öğrenmenin söz konusu olduğu) eğitim alanında bilişsel fonksiyonların sürdürülmesinde önemli rol oynayan vijilansın ölçülebilmesi hayati bir önem taşımaktadır. Oluşturulan bataryanın, vijilans değişimlerini ölçmede Türk toplumuna uyarlanmış bir araç olması ve yeni parametreler eklenerek geliştirilmesi hedeflenmektedir. Bu çalışmayla geliştirilen batarya sayesinde de elde edilen verilerin uykuda beyin yanıtlılığına ait diğer fizyolojik göstergeler ile ilişkilendirilmesi sonucunda: Uyku yoksunluğu Vardiyalı çalışanlarda bilişsel performans ölçümü ve sürekliliğinin irdelenmesi (iş sağlığı vb.) Nörodejeneratif hastalıklarda süreç izleminde objektif kıstaslarla ölçüm yapılmasına olanak sağlanacaktır.

50 Objektif yöntemler AERP

51 İŞİTSEL BEYİN BİYOFİZİĞİ BATARYASI (UYARANLAR) Spontaneous EEG Dikotik Ton (391 Hz, 292 Hz) Dikotik Hece(/ga/, /ba/, /ka/, /da/, /ta/, /pa/) Uyumsuzluk Negativitesi (MMN) (süre, yön, frekans, genlik) İşitsel uyarılma Potansiyeli (AEP) (1500 Hz, 500 ms) İşitsel Olay İlişkili Potansiyel (AERP) (Hedef olmayan 1500Hz, Hedef 2000 Hz, 500 ms)

52 BIS Values ALYI _ SLEEP Time DT DL MMN AEP AERP Ozgoren 2012

53 BIS Values ALYI _ SLEEP Time DT DL MMN AEP AERP Ozgoren 2012

54 BIS Values ALYI _ SLEEP Time DT DL MMN AEP AERP Ozgoren 2012

55 BIS Values ALYI _ SLEEP Time DT DL MMN AEP AERP Ozgoren 2012

56 BIS Values ALYI _ SLEEP Time DT DL MMN AEP AERP Ozgoren 2012

57 UYKUDA AEPs ÖLÇÜLEN in SLEEP DALGALAR STUDIES N1 A negative component evoked ms afterthe auditory stimulation. Auditory N1 response is the leading step in the conscious audiory pathway. Karakaş et al., Atienza et al., P2 Yüzeyel Related to deepening of sleep. Uyku Yang and Wu, N300 influencedby intensity and frequency changes, and the Bastien and Campbell, content of the stimulation Perrin et al., Derin Atienza et al., P450 UykuEvoked after Non-Target stimulus Hall and Harsh, N550 Effectedfrom the meaning and the physical properties of the stimulus. Sallinen et al., Bastien and Campbell, Colrain et al., P900 (P750) Related to deepening and maintaining of sleep pr Yang and Wu, Uyku Nöroloji AD 2012

58 AEP Evreler arası farklar-bis Uyku derinleştikçe N100 küçülür. P300, P900 büyür Kocaaslan, S., Öniz, A., Özgören, M., "Sleep Electrophysiology in the Light of Bispektral Index", Turkish Clinical Medical Sciences, (2009). Uyku Nöroloji AD 2012

59 SERP

60 UYANIKLIK SERP SERP OBJEKTİF YÖNTEM UYKU Somatosensory Evoked Potentials Dokunsal Uyarılma Potansiyelleri (SEP) Aynı Basınç ~ 120 kpa Somatosensory Event Related Potentials Dokunsal Olay-İlişkili Potansiyeller (SERP) Seyrek (Hedef) Uyaran (20-25%) Standart (Hedef-olmayan) Uyaran (75-80%) Bilindiğine göre; ağrısız uyaranlarla ve kullanılan deney deseni ile ilk çalışma.

61 Skorlama American Academy of Sleep Medicine (AASM) skorlama sistemine göre yapıldı. Aynı zamanda BIS ile desteklendi. EVRE 1 YÜZEYSEL UYKU NREM EVRE 2 EVRE 3 DERİN UYKU

62 SEP-R N= 15 P200 P450 P900 N100 P200 N300 N550 P450 P900 N_late N550 N100 N300 N_late

63 ERP BULGULAR Target Non-target UYANIKLIK UYKU

64 Cz Uyanıklık P300 TARGET NON-TARGET UYKU

65 SERP-R Tüm gece NREM (N1+N2+N3)

66 SEP-R N= 15

67 ARA SONUÇLAR SERP Uyanıklıkta SERP de ölçülen P300 bileşeni uykuda kaybolur. Öncelikli incelenen 12 elektrot (FZ, CZ, PZ, OZ, F3, F4, C3, C4, P3, P4, T3, T4) uykuya özgü dalga formlarını (N300, P450, N550, P900) farklı uyku düzeylerinde (yüzeysel ve derin) belirgin olarak ölçülmüştür. SERP denemelerinde, uyku sürecinde, hem seyrek hem de standart uyarana karşı yaygın, belirgin yanıtlar ölçülmüştür. Uyanıklıkta görülen Standart ve seyrek uyaran farkı UYKUda ortadan kalkmaktadır.

68 fnir (Yakın Kızılötesi İşaretleme Yöntemi)

69 Termal Değişimler Hot Water Cold Water

70 S O N U Ç Bu deneysel çalışmaların ışığı altında, sübjektif ve objektif olarak kullanılan ölçüm yöntemleri aracılığıyla beynin işleyişi ve farklı bilinç durumlarında bilişsel süreçlerin gelişim/değişimi hakkında değerli bilgiler elde edilebileceği söylenebilir. Sonuç olarak, uyku süreçlerinde bilişsel işlevlerin sürdüğü ve uyanıklığa göre farklılıklar gösterdiği saptanmıştır.

71 Uyku Tıbbı Araştırmalarında Çoklu Bakış Genetik? UYKU Üst analiz yöntemleri, Sinyal işleme, kaynak ayrıştırma MRG (PET vb) Elektrofizyoloji (MEG vb) SÜREGENLİĞİ Meta Analiz, Data mining?

72 Biyofizik Elektrik-Elektronik Mühendisliği Fizyoloji Psikiyatri Anestezi ÇOKLU DİSİPLİN BAKIŞI Bilgisayar Mühendisliği Bilişim Mühendisliği Nöroloji Radyoloji Nükleer Tıp Kulak-Burun-Boğaz Psikoloji İstatistik

73

74 TEŞEKKÜRLER

75 References Allport A (1989) Visual attention. MI Posner (Ed) Foundations of Cognitive Science. Cambridge, MA:MIT Press. Ayaz, H., Shewokis, P. A., Bunce, S., İzzetoğlu, K., Willems, B., & Onaral, B. Optical brain monitoring for operator training and mental workload assessment. NeuroImage 59, 36-47, (2012). Ballard, J.C., Computerized assessment of sustained attention: A review of factors affecting vigilance performance. Journal of clinical and experimental neuropsychology, 18, Bayazit O., Öniz A., Hahn C., Güntürkün O., Özgören M. Dichotic listening revisited: Trail-by-trial ERP analysis reveal intra- and interhemispheric differences. Neuropsychologia, 47(2), , (2009). Berardi, A., Parasuraman, R., Haxby, J. V (2001). Overall Vigilance and Sustained Attention Decrements in Healthy Aging. Experimental Aging Research: An International Journal Devoted to the Scientific Study of the Aging Process, 27:1, Blatter, K., & Cajochen, C. Circadian rhythms in cognitive performance: Methodological constraints protocols, theoretical underpinnings. Physiology & Behavior, 90, , (2007). Davies, D. R., & Parasuraman, R. (1982). The psychology of vigilance London: Academic Press. Desmond, P. A., Matthews, G., Bush, J. (2001). Sustained visual attention during simultaneous and successive vigilance tasks. Proceedings of the Human Factors and Ergonomics Society Annual Meeting : Dinges D.F., Powell J. W. (1985) Microcomputer analysis of performance on a portable, simple visual task during sustained operations. Behav Res Methods Instrum Comput. 17: Donders, F. C On the speed of mental processes. Translated by W. G. Koster, Acta Psychologica 30: Hancock, P., A, (1986), Sustained Attention Under Thermal Stress. Psychological Bulletin 1986, Vol. 99, No. 2, Hancock, P. A., & Vasmatzidis, I., (1998) Human occupational and performance limits under stress the thermal environment as a prototypical example. Ergonomics, 1998, Vol. 41, No. 8, Head, H. The conception of nervous and mental energy (II) Vigilance ; A physiological state of the nervous system. British Journal of Psychology 14(2), , (1923). Helton, W. S., Hollander, T. D., Warm, J. S., Tripp, L. D., Parsons, K., Matthews, G., Dember, W. N., Parasuraman,R., Hancock, P. A. (2007). The abbreviated vigilance task and cerebral hemodynamics. Journal of Clinical and Experimental Neuropsychology, 29, Helton, W. S., Warm, J. S., (2008), Signal salience and the mindlessness theory of vigilance. Acta Psychologica 129 (2008) Kessels, R. P. C., van Zandvoort, M. J. E., Postma, A., Kappelle, L. J., & de Haan E. H., F. (2000). The Corsi Block-Tapping Task: Standardization and Normative Data. Applied Neuropsychology: Adult, 7:4, Kosinski, R. J. (2008). A literature review on reaction time, Clemson University. Lichstein, K. L., Riedel, B.W. & Richman, S. L. (2000): The Mackworth Clock Test: A Computerized Version, The Journal of Psychology: Interdisciplinary and Applied, 134:2, Loh, S., Lamond, N., Dorrian, J. Roach, G., Dawson, D. The Validity of psychomotor vigilance tasks of less than 10 minute duration. Behavior Research Methods, Instruments and Computers. 36 (2), , (2004). Mackworth, N.H. (1948). The breakdown of vigilance during prolonged visual search. Quarterly Journal of Experimental Psychology, 1, 6-21, Mathis, J., & Hess, C. W. Sleepiness and vigilance tests. Swiss Med. Wkly 139 (15-16), , (2009). Ng, A., W., Y. and Chan, A., H., S. (2012). Finger Response Times to Visual, Auditory and Tactile Modality Stimuli. Proceedings of the International MultiConference of Engineers and Computer Scientists IMECS2012 March. HongKong. Oken, B. S., Salinsky, M. C., & Elsas, S. M. (2006). Vigilance, alertness or sustained attention: Physiological basis and measurement. Clinical Neurophysiology, 17(9), Öniz, A., Özgören M., Taşlıca S., Güdücü Ç., Aytener a.y., Akdede B.B., Alptekin K. Optimal mismatch negativity applied in schizophrenia patients Schizophrenia research, 1st Schizophrenia International Research Society Conference, Italy, (2008) 102/1-3/113/2008 Özgören, M.,Erdoğan U., Bayazıt O., Taslıca. S, Öniz A., Brain asymetry measurement using EMISU (embedded interactive stimulation unit) in applied brain biopğhysics, Computers in biology and medicine, 39(10), , (2009) Özgören M., Bayazıt., O, Erdoğan U., Öniz A., EEG ve sloreta: Dikotik dinleme testi ve önbulguları IEEEIEEEXPLORE, 2009, 14. Biyomedikal Mühendisliğği Ulusal Toplantısı İzmir, Mayıs Parasuraman, R. (1986). Vigilance, Monitoring and Search In J.R. Boff, L. Kaufmann & J.P. Thomas (Eds.) Handbook of Human Perception and Performance, Vol.2, Cognitive Processes and Performance (pp ). New York, Wiley. Parasuraman, R., Warm, J.S., & Dember, W.N. (1987). Vigilance: Taxonomy and utility. In L.S. Mark, J.S. Warm, & R.L. Huston (Eds.), Ergonomics and human factors: Recent research (pp ). New York: Springer-Verlag. Parasuraman, R., Giambra, L. (1991) Skill development in vigilance: Effects of event rate and age. Psychology and Aging, Vol 6(2), Pattyn, N., Neyt, X., Henderickx, D., Soetens, E. (2008). Psychophysiological investigation of vigilance decrement: Boredome or cognitive fatigue? Physiology & Behavior 93, The PEBL Psychological test battery (http://pebl.sourceforge.net/batter y.html retrieved ) Reinerman-Jones, L.E., Matthews, G., Langheim, L. K., Warm, J. S. (2011): Selection for vigilance assignments: a review and proposed new direction, Theoretical Issues in Ergonomics Science, 12:4, Scott, L.D, Rogers, A. E., Hwang, W., Zhang, Y. (2006). Effects of Critical Care Nurses Work Hours on Vigilance and Patients Safety. American Journal of Critical Care (2006). vol. 15 no Shelton, J., and Kumar, G.,P. (2010). Comparison between Auditory and Visual Simple Reaction Times. Neuroscience & Medicine, 1, Silverman, I., W. (2006). Sex Differences in Simple Visual Reaction Time: A Historical Meta-Analysis. Sex Roles, 54, p Smallwood J,D., Heim.D.J.B, Finnigan. F, Sudberry.M., O'Connor R, et al. Subjective experience and the attentional lapse: task engagement and disengagement during sustained attention. Conscious Cogn;13: Teichner, W.H. (1974). The detection of a simple visual signal as a function of time on watch. Human Factors 16,

76 İki Referans Sistemi BİS R&K Uyku Nöroloji AD 2012

Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar

Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar Prof. Dr. Sacit Karamürsel İstanbul Tıp Fakültesi, Fizyoloji Anabilim Dalı sacit@istanbul.edu.tr Elektroansefalogram (EEG), merkezi sinir

Detaylı

Mental Stres ve Elektrofizyoloji. Prof. Dr. Sacit Karamürsel

Mental Stres ve Elektrofizyoloji. Prof. Dr. Sacit Karamürsel Mental Stres ve Elektrofizyoloji Prof. Dr. Sacit Karamürsel UnutulmuĢ Organ - Beyin Beyin: vücut ağırlığının -> %2 si Kardiak output un -> %15 ini alır Tüm vücutta kullanılan oksijenin -> %20 sini kullanır

Detaylı

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ

İnsomni. Dr. Selda KORKMAZ İnsomni Dr. Selda KORKMAZ Uykuya başlama zorluğu Uykuyu sürdürme zorluğu Çok erken uyanma Kronik şekilde dinlendirici olmayan uyku yakınması Kötü kalitede uyku yakınması Genel populasyonda en sık görülen

Detaylı

UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D.

UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. UYKU UYANIKLIK DÖNGÜSÜ Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. Uyku tanımı Uyku Fizyolojisi (uyku evreleri) Sirkadiyen ritim Uyku yoksunluğu İdeal uyku Uyku ile ilgili bazı hastalıklar

Detaylı

PSİKOFİZYOLOJİ DENEYLERİNDE TASARIM

PSİKOFİZYOLOJİ DENEYLERİNDE TASARIM PSİKOFİZYOLOJİ DENEYLERİNDE TASARIM Sirel Karakaş Hacettepe Üniversitesi Deneysel Psikoloji Uzmanlık Alanı Bilişsel Psikofizyoloji Araştırma Birimi Psikofizyoloji ve Nöropsikoloji Derneği Başkanı Karıştırıcı

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ ÖĞR. GÖR. DR. ARZU ÖZKAN CEYLAN. ozkana@hacettepe.edu.tr.

ÖZGEÇMİŞ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ ÖĞR. GÖR. DR. ARZU ÖZKAN CEYLAN. ozkana@hacettepe.edu.tr. ÖĞR. GÖR. DR. ARZU ÖZKAN CEYLAN ÖZGEÇMİŞ E-Posta: ozkana@hacettepe.edu.tr Telefon: Adres: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü 06800 Beytepe Yerleşkesi Çankaya / ANKARA Eğitim Mezuniyet

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl. Biyoloji Hacettepe Üniversitesi 1999. Fizyoloji Celal Bayar Üniversitesi 2002. Biyofizik Dokuz Eylül Üniversitesi 2009

Derece Alan Üniversite Yıl. Biyoloji Hacettepe Üniversitesi 1999. Fizyoloji Celal Bayar Üniversitesi 2002. Biyofizik Dokuz Eylül Üniversitesi 2009 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Turan Onur BAYAZIT 2. Doğum Tarihi : 12 Ocak 1978 3. Unvanı : Yardımcı Doçent 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Biyoloji Hacettepe Üniversitesi 1999 Yüksek Lisans

Detaylı

Açıklama 2008-2010. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008-2010. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 20082010 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞU VE UYKU Hypnos (Uyku Tanrısı) Nyks (Gece Tanrısı) Hypnos (uyku tanrısı) ve Thanatos (ölüm tanrısı) Morpheus

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

Nörometrika Medikal Tıp Teknolojileri Ltd.Şti. info@neurometrika-tech.com http://www.neurometrika-tech.com

Nörometrika Medikal Tıp Teknolojileri Ltd.Şti. info@neurometrika-tech.com http://www.neurometrika-tech.com Nörometrika Medikal Tıp Teknolojileri Ltd.Şti. info@neurometrika-tech.com http://www.neurometrika-tech.com Prof. Dr. Sirel Karakaş Kurucu Ortak / Yönetici Neurometrika Medikal, Tıp Teknolojileri, Yazılım,

Detaylı

Uyku Yoksunluğu - Kazalar

Uyku Yoksunluğu - Kazalar TUTD 14.Ulusal Uyku Tıbbı Kongresi 6-10 Ekim 2013 Hilton Otel-Bodrum Uyku Yoksunluğu - Kazalar Doç.Dr.Sadık Ardıç Acıbadem Ankara Hastanesi, Göğüs Hastalıkları ve Uyku Bozuklukları Kliniği Oran-Ankara

Detaylı

PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ

PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ Ahmet Zihni SOYATA Selin AKIŞIK Damla İNHANLI Alp ÜÇOK İ.T.F. Psikiyatri

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III

İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...III Ünite:I Eğitim Psikolojisinde Bilimsel Araştırma Yöntem ve Teknikleri 13 Psikoloji ve Eğitim Psikolojisi 15 Eğitim Psikolojisi ve Bilim 17 Eğitim Psikolojisi ve Bilimsel Araştırma

Detaylı

BİLİNÇ. Doç. Dr.Lütfullah Beşiroğlu

BİLİNÇ. Doç. Dr.Lütfullah Beşiroğlu BİLİNÇ Doç. Dr.Lütfullah Beşiroğlu 1 Tanım Belirli bir anda aktif olan düşünce, duygu, algı ve anıların tümüne olan FARKINDALIK hali. İzlenimlerimiz ve eylemlerimiz üzerinde bilgi sahibi olmak Farkındalık

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) SAĞLIK TANILAMASI (HEM 601 TEORİK 2, 2

Detaylı

Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl

Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: Bige Zeynep OKTUĞ Doğum Tarihi: 12.02.1972 Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Boğaziçi Üniversitesi 1996 Y. Lisans İletişim

Detaylı

Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım. Dr. Hakan KAYNAK

Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım. Dr. Hakan KAYNAK Uykusuzluk Yakınması İle Gelen Hastaya Yaklaşım Dr. Hakan KAYNAK Uykusuzluk Birçok kişi için = Uyku ilacı Uyku hekimi için =??? Kabus 1979 Sınıflaması Diagnostic Classification of Sleep and Arousal Disorders

Detaylı

BOLOGNA PROJESİ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ ERGOTERAPİ LİSANS PROGRAM

BOLOGNA PROJESİ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ ERGOTERAPİ LİSANS PROGRAM DERS TANITIM BİLGİLERİ BOLOGNA PROJESİ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ ERGOTERAPİ LİSANS PROGRAM Dersin Adı Kodu Yarıyıl Teori (saat/hafta) Uygulama (saat/hafta) Laboratuar (saat/hafta)

Detaylı

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ YASLANMA ve YASAM KALİTESİ Tufan Çankaya İzmir, 2003 Giriş: Doğal süreç; Doğum, büyüme-gelişme, üreme, ölüm Ölüm, yaşamın hangi döneminde meydana geliyor? Genç ölüm - Geç ölüm Dünya topluluklarına bakıldığında:

Detaylı

PROQUEST NURSING & ALLIED HEALTH SOURCE

PROQUEST NURSING & ALLIED HEALTH SOURCE PROQUEST NURSING & ALLIED HEALTH SOURCE ProQuest Nursing & Allied Health SourceTM kullanıcılara hemşirelik, müttefik sağlık, alternatif ve tamamlayıcı tıp ve sağlık alanı ile ilgili daha birçok konuda

Detaylı

Havacılıkta Ġnsan Faktörleri. Uçak Müh.Tevfik Uyar, MBA

Havacılıkta Ġnsan Faktörleri. Uçak Müh.Tevfik Uyar, MBA Havacılıkta Ġnsan Faktörleri Uçak Müh.Tevfik Uyar, MBA BÖLÜM 1 Biyolojik Varlık Olarak İnsan Birinci Bölüm: Fiziksel Faktörler ve Algı Geçen Hafta GEÇEN HAFTA İnsan, Fiziksel Faktörler ve İnsan Performansı

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl. BA Psychology Hacettepe 1999

Derece Alan Üniversite Yıl. BA Psychology Hacettepe 1999 Resume 1. Name, Last Name: Ferzan Curun 2. Date of Birth: 11.04.1975 3. Position Title: :Assistant Professor 4. Education Info: :PhD. Derece Alan Üniversite Yıl BA Psychology Hacettepe 1999 Yüksek Lisans

Detaylı

VARDİYA SİSTEMİ İLE ÇALIŞAN HEMŞİRELERİN DİKKAT DÜZEYLERİ

VARDİYA SİSTEMİ İLE ÇALIŞAN HEMŞİRELERİN DİKKAT DÜZEYLERİ VARDİYA SİSTEMİ İLE ÇALIŞAN HEMŞİRELERİN DİKKAT DÜZEYLERİ Ayfer PEKER Kocaeli Üniversitesi Cerrahi Hastalıkları Hemşireliği Doktora Öğrencisi DANIŞMAN: Prof. Dr. Süreyya Karaöz Yüksek Lisans Tezi Vardiya

Detaylı

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 2008 2009 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK SİLAHLI ÇATIŞMA İLE İLİŞKİLİ TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞUNDA DİĞER BİYOLOJİK TEDAVİ SEÇENEKLERİ Dr. Cemil ÇELİK Sunumun hedefleri Silahlı

Detaylı

PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI GÜZ DÖNEMİ PROGRAMI

PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI GÜZ DÖNEMİ PROGRAMI ANADAL EĞİTİM PROGRAMI ZORUNLU DERSLERİ 1.Sınıf/1.Yarıyıl in ön koşulu var mı? *** in önceki eğitim programında eşdeğer bir dersi var mı? **** 1 YDİ101 YDF101 YDA101 2 ATA101 Temel Yabancı Dil (İngilizce)

Detaylı

İnsomnia ve diğer uyku bozukluklarında bilişsel ve davranışcı tedavi

İnsomnia ve diğer uyku bozukluklarında bilişsel ve davranışcı tedavi İnsomnia ve diğer uyku bozukluklarında bilişsel ve davranışcı tedavi Prof. Dr. Hamdullah Aydın Uyku Tıbbı Hekimliği Sertifikasyon Kursu, 2013 www.uyku.gen.tr Kuramsal tanımlama-i Varsayım: Bireyin duygu

Detaylı

ÝÞ DOYUMU MONOTONLUK OTONOMÝ VE KAZAYA YATKINLIK

ÝÞ DOYUMU MONOTONLUK OTONOMÝ VE KAZAYA YATKINLIK Ertuðrul GÖDELEK Yrd. Doç. Dr., Mersin Üniv. Fen Edebiyat Fak. Psikoloji Bölümü Psik., Umut ÇÝÇEK Özet Ýþ bireyin yaþamýnýn belki de en önemli yanýdýr. Diðer etkinliklerle kýyaslandýðýnda bireyin en fazla

Detaylı

UYKUDA İŞİTSEL UYARILMA POTANSİYELLERİ. Sibel KOCAASLAN, Adile ÖNİZ, Murat ÖZGÖREN

UYKUDA İŞİTSEL UYARILMA POTANSİYELLERİ. Sibel KOCAASLAN, Adile ÖNİZ, Murat ÖZGÖREN ADÜ Tıp Fakültesi Dergisi 2010; 11(3) : 49-56 Deneysel Araştırma UYKUDA İŞİTSEL UYARILMA POTANSİYELLERİ 1 1 1 Sibel KOCAASLAN, Adile ÖNİZ, Murat ÖZGÖREN ÖZET AMAÇ: Bu çalışmanın amacı uykunun farklı evrelerinde

Detaylı

Beyin salınımları ve bağlanırlık

Beyin salınımları ve bağlanırlık Beyin salınımları ve bağlanırlık FF seminerleri Tolga Esat Özkurt 09/11/12 İnsan beyni YeAşkinler için 1300-1400 gram (~ vücudun 50 de 1 i), enerjinin ise 1/5 ini tükeayor 100 milyar nöron Nöronlar: beynin

Detaylı

Principles of Atatürk & History of the Turkish Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi I revolution I

Principles of Atatürk & History of the Turkish Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi I revolution I I I. YIL HAFTALIK DERS SAATI FBÖ 101 Z Genel Fizik I General Physics I (4+0) -4 6 FBÖ 151 Z Genel Fizik Lab. I General Physics Lab. I (0+2) -1 2 FBÖ 103 Z Genel Kimya I General Chemistry I (4+0) -4 6 FBÖ

Detaylı

Bilişsel Aşama. Bölüm Beş. Öğrenme Aşamaları. Öğrenme Aşamaları

Bilişsel Aşama. Bölüm Beş. Öğrenme Aşamaları. Öğrenme Aşamaları Bilişsel Aşama Bölüm Beş Hareket hakkında genel bir bilgi edinmek. Öğrenen kendi kendine konuşur ve işe yarayabilecek stratejileri düşünerek çok fazla zaman harcar. Bu aşama bilişsel problem çözme aşamasıdır.

Detaylı

İS SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

İS SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ İS SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İŞ HİJYENİ PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İş Hijyeni İş Hijyenisti tanımı Psikososyal riskler Yüklenme Yorgunluk Stres Monotoni

Detaylı

Ders Tanıtım Formu. Temel İşlemler Laboratuarı

Ders Tanıtım Formu. Temel İşlemler Laboratuarı Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Temel İşlemler Laboratuarı Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans ( ) Lisans (x) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (x) Uzaktan

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl. Lisans Psikoloji Hacettepe 1999

Derece Alan Üniversite Yıl. Lisans Psikoloji Hacettepe 1999 EK 3 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Ferzan Curun 2. Doğum Tarihi: 11.04.1975 3. Unvanı: :Yrd.Doç.Dr 4. Öğrenim Durumu: :Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Psikoloji Hacettepe 1999 Yüksek Lisans Doktora

Detaylı

EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER

EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER İÇİNDEKİLER 1. Bölüm ÖZEL EĞİTİMDE KAVRAMLAR, İLKELER, HİZMETLER VE SAYISAL BİLGİLER Giriş... 3 Türkiye de Özel Eğitim Gerektiren Bireylerle İlgili Sayısal Bilgiler...10 Özel Eğitimde İlkeler...11 Türkiye

Detaylı

DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu

DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ. Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ BİLİMLERİ TIPSAL PSİKOLOJİYE GİRİŞ Doç. Dr. Lü)ullah Beşiroğlu DAVRANIŞ (Behavior): Organizmanın doğrudan veya dolaylı olarak gözlenebilen tüm etkinlikleridir. Duygular, tutumlar, zihinsel süreçler

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ EĞİTİM ÇALIŞMA VE İŞ TECRÜBELERİ

ÖZGEÇMİŞ EĞİTİM ÇALIŞMA VE İŞ TECRÜBELERİ ÖZGEÇMİŞ İsim Soyisim : Mehmet Ergen Doğum yeri/tarihi : İstanbul/13.04.1977 Medeni durumu : Evli Telefon : 0 216 500 40 71 (ofis) E-posta : mehmet.ergen@acibadem.edu.tr Yabancı dil : İngilizce (İleri)

Detaylı

ŞİZOFRENİDE TOPLUMSAL BECERİ EĞİTİMİ ve BİLİŞSEL İŞLEVSELLİK

ŞİZOFRENİDE TOPLUMSAL BECERİ EĞİTİMİ ve BİLİŞSEL İŞLEVSELLİK ŞİZOFRENİDE TOPLUMSAL BECERİ EĞİTİMİ ve BİLİŞSEL İŞLEVSELLİK Prof. Dr. Mustafa YILDIZ Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı Öğretim Üyesi 46. Ulusal Psikiyatri Kongresi, Ekim 2010

Detaylı

Sağlıklı Gönüllülerde Elektriksel Duyu Eşiği Ölçümü. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D.

Sağlıklı Gönüllülerde Elektriksel Duyu Eşiği Ölçümü. Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. Sağlıklı Gönüllülerde Elektriksel Duyu Eşiği Ölçümü Dr.Ezgi Tuna Erdoğan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji A.D. Duyu Fizyolojisi Duyu lifleri A beta A delta C myelinli myelinli myelinsiz İletim hızı hassas

Detaylı

Yarıyılı. Tasarımda İnsan Faktörü SEC154 2 2 0 2

Yarıyılı. Tasarımda İnsan Faktörü SEC154 2 2 0 2 Dersin Adı Kodu Yarıyılı Ders (Saat/Hafta) (Saat/Hafta) AKTS Tasarımda İnsan Faktörü SEC154 2 2 0 2 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Türkçe Dersin Türü Seçmeli Dersin Seviyesi Lisans Dersin Koordinatörü

Detaylı

91-03-01-529 SAYISAL GÖRÜNTÜ İŞLEME (Digital Image Processing)

91-03-01-529 SAYISAL GÖRÜNTÜ İŞLEME (Digital Image Processing) 91-03-01-529 SAYISAL GÖRÜNTÜ İŞLEME (Digital Image Processing) Dersi Veren Öğretim Üyesi Doç. Dr. Aybars UĞUR Ders Web Sayfası : http://yzgrafik.ege.edu.tr/~ugur 1 Amaçlar Öğrencileri Matlab gibi teknik

Detaylı

GEZİNME ADAPTASYONU: NEDEN VE NASIL?

GEZİNME ADAPTASYONU: NEDEN VE NASIL? GEZİNME ADAPTASYONU: NEDEN VE NASIL? S İ BEL SOMYÜREK B İLAL ATASOY İçerik Neden gezinme adaptasyonuna ihtiyaç duyulur? Gezinme adaptasyonu nedir? Gezinme adaptasyonu nasıl gerçekleştirilir? Sonuç ve öneriler

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl. Lisans Psikoloji Hacettepe 1999

Derece Alan Üniversite Yıl. Lisans Psikoloji Hacettepe 1999 EK 3 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Ferzan Curun 2. Doğum Tarihi: 11.04.1975 3. Unvanı: :Yrd.Doç.Dr 4. Öğrenim Durumu: :Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Psikoloji Hacettepe 1999 Yüksek Lisans Doktora

Detaylı

Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi

Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Temel Tıp Bilimleri Bölümü Fizyoloji Anabilim Dalı PSİKOMETRİK VE PSİKOMOTOR ÖLÇME DEĞERLENDİRME MERKEZİ Proje Yöneticisi Necip KUTLU Üniversitemiz Psikometrik Ve

Detaylı

Öğrenme Güçlüğü. Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ

Öğrenme Güçlüğü. Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ Öğrenme Güçlüğü Yrd. Doç. Dr. Emre ÜNLÜ Öğrenme Güçlüğü Nedir? Normal yada normal üstü zekaya sahip olma Yaşından ve yeteneklerinden beklenilen düzeyde başarı elde edememe Dinleme, konuşma, okuma-yazma,

Detaylı

Araç Sürüş Kabiliyetinizin Psikolojik Temelleri Nelerdir ve Nasıl Ölçülür? - Genç Gelişim Kişisel Gelişim

Araç Sürüş Kabiliyetinizin Psikolojik Temelleri Nelerdir ve Nasıl Ölçülür? - Genç Gelişim Kişisel Gelişim SERHAT SÜER serhatikuat@gmail.com ** İnsan zihni oldukça karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu karmaşık yapıya rağmen oldukça hızlı çalışmaktadır. Çevremizdeki binlerce uyaran içerisinde dikkatimizi çeken şeyler

Detaylı

CURRICULUM VITAE. 1. Name Surname: Belma Bekçi. 2. Date of Birth: 17.08.1973. 3. Affiliation: Associate Professor. 4. Education: Ph.D.

CURRICULUM VITAE. 1. Name Surname: Belma Bekçi. 2. Date of Birth: 17.08.1973. 3. Affiliation: Associate Professor. 4. Education: Ph.D. CURRICULUM VITAE 1. Name Surname: Belma Bekçi 2. Date of Birth: 17.08.1973 3. Affiliation: Associate Professor 4. Education: Ph.D. Degree Department University Year Bachelor Psychology Đstanbul 1997 Master

Detaylı

NİKOTİN BAĞIMLILIĞI VE DİĞER BAĞIMLILIKLARLA İLİŞKİSİ

NİKOTİN BAĞIMLILIĞI VE DİĞER BAĞIMLILIKLARLA İLİŞKİSİ NİKOTİN BAĞIMLILIĞI VE DİĞER BAĞIMLILIKLARLA İLİŞKİSİ Doç. Dr. Okan Çalıyurt Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD, Edirne Temel Kavramlar Madde kötüye kullanımı Madde bağımlılığı Yoksunluk Tolerans

Detaylı

Nöropsikoloji Eğitimi IV

Nöropsikoloji Eğitimi IV Nöropsikoloji Eğitimi IV Nöropsikoloji Derneği tarafından düzenlenecek olan ve 3 kurdan oluşan Nöropsikoloji Eğitimi IV seminerlerinin detayları aşağıda yer almaktadır. 1. Kur: Temel Nöropsikoloji Eğitimi

Detaylı

Bilişsel Psikoloji II (PSY 312) Ders Detayları

Bilişsel Psikoloji II (PSY 312) Ders Detayları Bilişsel Psikoloji II (PSY 312) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Bilişsel Psikoloji II PSY 312 Bahar 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i PSY 311

Detaylı

(*) Dr. Çağatay Kundak DÜZEN LABORATUVARLAR GRUBU 16 Ekim 2009, Ankara

(*) Dr. Çağatay Kundak DÜZEN LABORATUVARLAR GRUBU 16 Ekim 2009, Ankara (*) Dr. Çağatay Kundak DÜZEN LABORATUVARLAR GRUBU 16 Ekim 2009, Ankara Referans Aralığı Kavramı Eş anlamlılar Referans değerler = Reference Values Normal değerler = Normal Values Beklenen değerler = Expected

Detaylı

Dersin Grubu. Dersin Kodu. Yarıyıl. Dersin Adı. Bölüm Zorunlu. 1 1 PSY101 Psikolojiye Giriş-I. Bölüm Zorunlu. 2 2 PSY102 Psikolojiye Giriş-II

Dersin Grubu. Dersin Kodu. Yarıyıl. Dersin Adı. Bölüm Zorunlu. 1 1 PSY101 Psikolojiye Giriş-I. Bölüm Zorunlu. 2 2 PSY102 Psikolojiye Giriş-II Adı 1 1 PSY101 ye Giriş-I Açıklaması 6 3 ki temel konulara giriş niteliğinde bir derstir. İşlenecek konulara araştırma teknikleri, davranışın biyolojik kökenleri, algı, hafıza, dil, insan gelişimi, vb.

Detaylı

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım

Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Risk Altındaki Çocuklara Yaklaşım Prof. Dr. Betül Ulukol Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Sosyal Pediatri Bilim Dalı Risk Yüksek riskli gebeliklerin sonucu dünyaya gelenler Özel sağlık gereksinimi olan

Detaylı

RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ. Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK

RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ. Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK RATLARDA ANNE YOKSUNLUĞU SENDROMUNA ZENGĠNLEġTĠRĠLMĠġ ÇEVRENĠN ETKĠSĠ Serap ATA, Hülya İNCE, Ömer Faruk AYDIN, Haydar Ali TAŞDEMİR, Hamit ÖZYÜREK Hayatın erken döneminde ebeveyn kaybı veya ihmali gibi

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Eğitim. Akademik Ünvanlar HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ SEVGİNAR VATAN. sevginarvatan@gmail.

ÖZGEÇMİŞ. Eğitim. Akademik Ünvanlar HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ SEVGİNAR VATAN. sevginarvatan@gmail. ÖZGEÇMİŞ SEVGİNAR VATAN E-Posta: sevginarvatan@gmail.com Telefon: 2978325 Adres: Hacettepe Üniversitesi Psikoloji Bölümü Beytepe/Ankara Eğitim Mezuniyet Tarihi Derece Alan Kurum 2006 Lisans Psikoloji Orta

Detaylı

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur.

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Gençlerde DEHB nin Öğrenim Hayatı Üzerine Etkileri Dr Aytül Karabekiroğlu Samsun Mehmet Aydın Eğitim ve Araştırma

Detaylı

ÖĞRENME PERFORMANSINI YÜKSELTME PROJESİ

ÖĞRENME PERFORMANSINI YÜKSELTME PROJESİ ÖĞRENME PERFORMANSINI YÜKSELTME PROJESİ Çağdaş eğitimin en önemli amaçlarından biri her öğrenciye kendi bireysel özelliklerine göre öğrenme fırsatı sağlamaktır. Bu yolla bireysel farklılıkları olan çocuklar

Detaylı

İMRAN GÖKER YARDIMCI DOÇENT

İMRAN GÖKER YARDIMCI DOÇENT İMRAN GÖKER ÖZGEÇMİŞ YÜKSEKÖĞRETİM KURULU 05.03.2014 Adres Telefon E-posta İstanbul Arel Üniversitesi, Tepekent Yerleşkesi, Türkoba Mahallesi Erguvan Sokak No 26 / K 34537 Tepekent - Büyükçekmece 2128672500-1098

Detaylı

Uzman Psikolog T.C. İstanbul Kültür Üniversitesi, Beyin Dinamiği, Kognisyon ve Karmaşık Sistemler Araştırma Merkezi

Uzman Psikolog T.C. İstanbul Kültür Üniversitesi, Beyin Dinamiği, Kognisyon ve Karmaşık Sistemler Araştırma Merkezi Özgeçmiş İsim: Soyisim: Doğum Yeri: Derya Durusu Emek Savaş İzmir, Türkiye Doğum Tarihi: 19.05.1985 E-mail: derya.emek@deu.edu.tr Tarih Eğitim 1996-2003 60.Yıl Anadolu Lisesi, İzmir 2003-2004 American

Detaylı

Uluslararası Spor Bilimleri Araştırma Dergisi (USBAD)

Uluslararası Spor Bilimleri Araştırma Dergisi (USBAD) Uluslararası Spor Bilimleri Araştırma Dergisi (USBAD) Yazım Kuralları: Çalışmanın metni 12 punto, 1,5 satır aralığında, Times New Roman yazı karakterinde, iki yana yaslı şekilde, MS Word programında yazılmalıdır.

Detaylı

Course Information. Course name Code Term T+P Hours National Credit ECTS

Course Information. Course name Code Term T+P Hours National Credit ECTS Course Information Course name Code Term T+P Hours National Credit ECTS Reading And Speaking In English BIL221 3 4+0 4 4 Prerequisite Courses None Language Level Type English First Cycle Required / Face

Detaylı

Dersin I.Sınıf 2.Yarıyıl (02) I. st Year 2. nd Semester Teorik/Theory Lab./Lab. Uyg./Practice Toplam/Total Kredi/Credit ECTS

Dersin I.Sınıf 2.Yarıyıl (02) I. st Year 2. nd Semester Teorik/Theory Lab./Lab. Uyg./Practice Toplam/Total Kredi/Credit ECTS T.C. ISTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU ISTANBUL BILIM UNIVERSITY SCHOOL OF HEALTH FİZİK TEDAVİ VE REHABİLİTASYON BÖLÜMÜ DEPARTMENT OF PHYSICAL THERAPY AND REHABILITATION MÜFREDAT DERS PROGRAMI

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl. OrtaöğretimMatematikEğitimi BoğaziciÜniversitesi 2007

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl. OrtaöğretimMatematikEğitimi BoğaziciÜniversitesi 2007 ÖZGEÇMİŞ 1. AdıSoyadı: Rukiye Didem Taylan 2. DoğumTarihi: 25 Temmuz 1984 3. Unvanı: Yrd. Doç. Dr. 4. ÖgrenimDurumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans OrtaöğretimMatematikEğitimi BoğaziciÜniversitesi 2007

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

EMG nin Kullanım Alanları ve Uyarılmış Potansiyeller. Uzm Dr Pınar Gelener

EMG nin Kullanım Alanları ve Uyarılmış Potansiyeller. Uzm Dr Pınar Gelener EMG nin Kullanım Alanları ve Uyarılmış Potansiyeller Uzm Dr Pınar Gelener Genel Bilgiler Sinir ve kas hücreleri elektrik üretebilen, dışarıdan elektrik ile uyarılabilen ve elektriği iletebilen dokulardır

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı: Serra İçellioğlu 2. Doğum Tarihi: 17.02.1983 3. Unvanı: Yardımcı Doçent 4. Öğrenim Durumu: Doktora

ÖZGEÇMİŞ. 1. Adı Soyadı: Serra İçellioğlu 2. Doğum Tarihi: 17.02.1983 3. Unvanı: Yardımcı Doçent 4. Öğrenim Durumu: Doktora ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Serra İçellioğlu 2. Doğum Tarihi: 17.02.1983 3. Unvanı: Yardımcı Doçent 4. Öğrenim Durumu: Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Psikoloji İstanbul Üniversitesi 2001-2005 Y.

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili BİLİŞSEL PSİKOLOJİ Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ

ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ Doç. Dr. Deniz Beste Çevik Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Eğitimi Bölümü Müzik Eğitimi Anabilim Dalı beste@balikesir.edu.tr

Detaylı

Pediatrik Uyku Evrelemesi Ve Yetişkinle Karşılaştırması

Pediatrik Uyku Evrelemesi Ve Yetişkinle Karşılaştırması Pediatrik Uyku Evrelemesi Ve Yetişkinle Karşılaştırması Doç.Dr.Nalan Kayrak Nöroloji ve Klinik Nörofizyoloji İstanbul Cerrahi Hastanesi Çocuklarda Uyku Yapısı Erişkinlerdekinden Farklıdır REM süresi daha

Detaylı

Veri Toplama Teknikleri

Veri Toplama Teknikleri A. Gözlem Yoluyla Veri Toplama Teknikleri B. Soruşturma Yoluyla Nicel Veri Toplama Teknikleri Yazılı Soruşturma Tekniği Anket, Başarı Testi Yapılandırılmış Gözlem Önceden hazırlanmış göstergeler ve semboller

Detaylı

7.1. Uluslararası hakemli dergilerde yayınlanan makaleler (SCI & SSCI & Arts and Humanities)

7.1. Uluslararası hakemli dergilerde yayınlanan makaleler (SCI & SSCI & Arts and Humanities) ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Mikail YALÇIN 2. Doğum Tarihi: 1985 3. Unvanı: Araştırma Görevlisi 4. Öğrenim Durumu: Derece Bölüm/Program Üniversite Yıl Lisans İlköğretim Matematik Öğretmenliği Cumhuriyet Üniversitesi

Detaylı

Bir çocuk değişir, dünya değişir

Bir çocuk değişir, dünya değişir Bir çocuk değişir, dünya değişir Toplumu oluşturan bireylerin; Yaklaşık %95 i normal zeka Yaklaşık %3 ü alt zeka Yaklaşık %2 si üstün yetenek grubuna girmektedir. Toplumu Oluşturan Bireyler normal zeka

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ DİL ADI SINAV ADI PUAN SEVİYE YIL DÖNEM. İngilizce ÜDS 65 İYİ 2001 Bahar PROGRAM ADI ÜLKE ÜNİVERSİTE ALAN DİĞER ALAN BAŞ.

ÖZGEÇMİŞ DİL ADI SINAV ADI PUAN SEVİYE YIL DÖNEM. İngilizce ÜDS 65 İYİ 2001 Bahar PROGRAM ADI ÜLKE ÜNİVERSİTE ALAN DİĞER ALAN BAŞ. ÖZGEÇMİŞ TC KİMLİK NO: PERSONEL AD: SOYAD: DOĞUM TARİHİ: SİCİL NO: UYRUK: EHLİYET: 25120892212 TOLGAY ERGENOĞLU 7/5/68 12:00 AM A55479 TÜRKİYE B DİL ADI SINAV ADI PUAN SEVİYE YIL DÖNEM İngilizce ÜDS 65

Detaylı

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Hangi Böbrek Hastalarına Ruhsal Destek Verilebilir? Çocukluktan yaşlılığa

Detaylı

BALIK YETİŞTİRİCİLİĞİNDE STRES

BALIK YETİŞTİRİCİLİĞİNDE STRES MAKALE BALIK YETİŞTİRİCİLİĞİNDE STRES Ercan KÜÇÜK - SUMAE Giriş Organizma seviyesinde stres ilk olarak insanlar dahil tüm memelilerin, uyarıcıların farklı oranlardaki uyarılarına genel tepkisi olarak (Selye,

Detaylı

SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE

SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE Eyüp S. Akarsu Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji ABD 22. Ulusal Farmakoloji Kongresi 5 Kasım 2013, Antalya 1 Organizmanın çok çeşitli tehdit algısına

Detaylı

DERS PLANI VE AKTS FORMU

DERS PLANI VE AKTS FORMU DERS PLANI VE AKTS FORMU DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl Saat (T-U) Kredi AKTS TÜRK EĞİTİM SİSTEMİ VE SORUNLARI 3+0 3 6 Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Türkçe Doktora Seçmeli

Detaylı

Psikofarmakolojiye Giriş (PSY 421) Ders Detayları

Psikofarmakolojiye Giriş (PSY 421) Ders Detayları Psikofarmakolojiye Giriş (PSY 421) Ders Detayları Ders Adı Ders Dönemi Ders Kodu Saati Uygulama Saati Laboratuar Kredi AKTS Saati Psikofarmakolojiye Giriş PSY 421 Güz 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i PSY

Detaylı

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLAR. PSİ154 - PSİ162 Doç.Dr. Hacer HARLAK

PSİKOLOJİK BOZUKLUKLAR. PSİ154 - PSİ162 Doç.Dr. Hacer HARLAK PSİKOLOJİK BOZUKLUKLAR BU DERSTE ŞUNLARı KONUŞACAĞıZ: Anormal davranışı normalden nasıl ayırırız? Ruh sağlığı uzmanları tarafından kullanılan belli başlı anormal davranış modelleri nelerdir? Anormal davranışı

Detaylı

TIBBİ HİZMETLER VE TEKNİKLER BÖLÜMÜ TIBBİ LABORATUVAR TEKNİKLERİ PROGRAMI DERS PLANI DÖNEM KOD DERSİN ADI TEORİK UYG. AKTS

TIBBİ HİZMETLER VE TEKNİKLER BÖLÜMÜ TIBBİ LABORATUVAR TEKNİKLERİ PROGRAMI DERS PLANI DÖNEM KOD DERSİN ADI TEORİK UYG. AKTS TIBBİ LABORATUVAR TEKNİKLERİ PROGRAMI DERS PLANI 6703101 ANATOMİ 2 0 3 6703109 TÜRK DİLİ I 2 0 2 6703110 YABANCI DİL I 2 0 2 6703114 ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I 2 0 2 6703121 GENEL BİYOLOJİ 3

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

İnmeyi öngörebilir miyiz? Beyin elektrofizyolojisi

İnmeyi öngörebilir miyiz? Beyin elektrofizyolojisi İnmeyi öngörebilir miyiz? Beyin elektrofizyolojisi Prof.Dr.Sacit Karamürsel İ.Ü.İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı sacit@istanbul.edu.tr Sacit Karamürsel 1/77 Beyin Metabolizması Serebrovasküler

Detaylı

EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi

EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe 1. ofsport Sciences 2004, 15 (1),49-64 Dave/li Derleme EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi Ziya KORUÇ, Perlearı BAYAR Hacettepe Üniversitesi Spor Bilimleri

Detaylı

Dr. rer. nat. Serkan Het Psikolojik Psikoterapist Diplom Psikolog Özgeçmiş Doğum tarihi ve yeri 12.12.1977, Essen

Dr. rer. nat. Serkan Het Psikolojik Psikoterapist Diplom Psikolog Özgeçmiş Doğum tarihi ve yeri 12.12.1977, Essen Özgeçmiş Doğum tarihi ve yeri 12.12.1977, Essen İş Deneyimleri 07/2013 - bugüne kadar Frankfurt am Main şehrinde kendi psikoterapi muayenehanemle yerleşme 05/2008-06/2013 Hamm şehrinde, Psikologlar Eric

Detaylı

1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR

1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 ÖZEL EĞİTİM VE ÖZEL EĞİTİME MUHTAÇ ÇOCUKLAR 13 1.1. Özel Gereksinimli Bireyler 16 1.2. Özel Eğitimin Amacı ve İlkeleri 18 1.3. Özel Eğitimin Önemi 19 1.4. Engelliliğin Genel

Detaylı

YAŞILIĞIN PSİKOLOJİK BOYUTU YAŞLILARIN NÖROPSİKOLOJİK VE PSİKOLOJİK AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ

YAŞILIĞIN PSİKOLOJİK BOYUTU YAŞLILARIN NÖROPSİKOLOJİK VE PSİKOLOJİK AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ YAŞILIĞIN PSİKOLOJİK BOYUTU YAŞLILARIN NÖROPSİKOLOJİK VE PSİKOLOJİK AÇIDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Doç. Dr. Banu CANGÖZ Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü Hacettepe Üniversitesi GEBAM

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı

Visuo-Motor Egzersiz ve Rehabilitasyon Cihazı

Visuo-Motor Egzersiz ve Rehabilitasyon Cihazı Visuo-Motor Egzersiz ve Rehabilitasyon Cihazı (Visuo-Motor Training Device) 2014 Proje Yarışması 2. lik Ödülü www.cogniboard.net CogniBoard Nedir? CogniBoard, görsel, gross motor ve nörokognitif görevlere

Detaylı

Dijital Görüntü İşleme Teknikleri

Dijital Görüntü İşleme Teknikleri Teknikleri Ders Notları, 2013 Doç. Dr. Fevzi Karslı Harita Mühendisliği Bölümü Mühendislik Fakültesi KTÜ 08 Ekim 2013 Salı 1 Ders Planı ve İçeriği 1. Hafta Giriş, dersin kapsamı, temel kavramlar, kaynaklar.

Detaylı

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri Zeka Geriliği nedir? Zeka geriliğinin kişinin yaşına ve konumuna uygun işlevselliği gösterememesiyle belirlidir. Bunun yanı sıra motor gelişimi, dili kullanma yeteneği bozuk, anlama ve kavrama yaşıtlarından

Detaylı

SOFTWARE ENGINEERS EDUCATION SOFTWARE REQUIREMENTS/ INSPECTION RESEARCH FINANCIAL INFORMATION SYSTEMS DISASTER MANAGEMENT INFORMATION SYSTEMS

SOFTWARE ENGINEERS EDUCATION SOFTWARE REQUIREMENTS/ INSPECTION RESEARCH FINANCIAL INFORMATION SYSTEMS DISASTER MANAGEMENT INFORMATION SYSTEMS SOFTWARE REQUIREMENTS/ INSPECTION SOFTWARE ENGINEERS EDUCATION RESEARCH FINANCIAL INFORMATION SYSTEMS DISASTER MANAGEMENT INFORMATION SYSTEMS SOFTWARE REQUIREMENTS/ INSPECTION Ö. Albayrak, J. C. Carver,

Detaylı

2 Tarihsel, Kültürel ve Yasal/Etik Konular 35

2 Tarihsel, Kültürel ve Yasal/Etik Konular 35 İçİndekİler Önsöz xiii K I S I M I Genel Bir Bakış 1 Psikolojik Test ve Değerleme 1 Test ve Değerleme 1 Psikolojik Test ve Değerleme 1 Psikolojik Değerleme Araçları 5 Testler 5 Görüşme 7 Portfolyo 9 Vaka

Detaylı

HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME Psi. Özge Kutay Sos.Yelda ġimģir Ġzmir,2014 HEMġEHRĠ ĠLETĠġĠM MERKEZĠ ÇALIġANLARIYLA STRES VE KAYGI DURUMLARI

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans 1. Adı Soyadı: Ayşe Begüm Ötken ÖZGEÇMİŞ 2. Doğum Tarihi: 08.08.1977 3. Ünvanı: Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Y. Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkiler Y. Human Resource

Detaylı

Stres Yönetimi (PSY 324) Ders Detayları

Stres Yönetimi (PSY 324) Ders Detayları Stres Yönetimi (PSY 324) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Stres Yönetimi PSY 324 Seçmeli 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i PSY 301, Dersi veren

Detaylı

PSK 529 KİŞİLERARASI NÖROBİYOLOJİ

PSK 529 KİŞİLERARASI NÖROBİYOLOJİ PSK 529 KİŞİLERARASI NÖROBİYOLOJİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ PSK 529 KİŞİLERARASI NÖROBİYOLOJİ DERS PROGRAMI VE BEKLENTİLER PROF. DR. NESRİN HİSLİ ŞAHİN PSK 529 KİŞİLERARASI NÖROBİYOLOJİ PROF.

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Dönem T+U Saat Kredi AKTS. Sinir Sistemi TIP 204 2 103+40 9 10. Kurul Dersleri Teorik Pratik Toplam

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Dönem T+U Saat Kredi AKTS. Sinir Sistemi TIP 204 2 103+40 9 10. Kurul Dersleri Teorik Pratik Toplam DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Dönem T+U Saat Kredi AKTS Sinir Sistemi TIP 204 2 103+40 9 10 Kurul Dersleri Teorik Pratik Toplam Anatomi 42 16 58 Fizyoloji 39 18 57 Histoloji ve Embriyoloji 12 4 16 Biyofizik

Detaylı

Negatif Geri Beslemeli Kontrol

Negatif Geri Beslemeli Kontrol Negatif Geri Beslemeli Kontrol Beyin Anatomisi ve EEG nin Biyofizik Temelleri Dr. Bülent Yılmaz 1 Giriş İnsan sinir sistemi (nervous system) Merkezi sinir sistemi (Central Nervous System (CNS)) Çevresel

Detaylı

Polisomnografi(PSG) Elektrofizyolojik Temeller

Polisomnografi(PSG) Elektrofizyolojik Temeller Polisomnografi(PSG) Elektrofizyolojik Temeller Dr.İbrahim Öztura Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Nörofizyoloji Bilim Dalı Dokuz Eylül Üniversite Hastanesi Uyku Bozuklukları

Detaylı

Emine Sevinç Tok. İzmir Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü. Gürsel Aksel Bulvarı No: 14 35350 Üçkuyular İzmir

Emine Sevinç Tok. İzmir Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü. Gürsel Aksel Bulvarı No: 14 35350 Üçkuyular İzmir Emine Sevinç Tok İzmir Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü Gürsel Aksel Bulvarı No: 14 35350 Üçkuyular İzmir sevinc.tok@izmir.edu.tr EĞİTİM 2009-devam Klinik Psikoloji Doktora Programı

Detaylı