Deniz Ticareti Hukuku

Transkript

1 İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Deniz Hukuku Anabilim Dalı Deniz Ticareti Hukuku /10/2013 Tek, Çift ve II. Öğretim Lisans Dersleri

2 İnceleme Düzeni 7-8 Ekim: Uygulama Alanı; Bayrak; Zilyetlik; Tescil Ekim: Tatil Ekim: Tescil (devam); Mülkiyet Ekim: Tatil 4-5 Kasım: Sınırlı Aynî Haklar: I Yararlanma (İrtifak) Hakkı: İntifa; II Rehin Hakları: A - Kanundan Doğan Rehin Hakları Kasım: B Sözleşmeyle Kurulan Rehin Hakları: Gemi (Yapı) İpoteği; Diğer seçenekler hakkında tartışma.

3 Gemi 23-24/9/2013: I. Tanım A) Gemi B) Ticaret Gemisi II. Bütünleyici Parça ve Eklenti III. Tür ve Hukuksal Nitelik A) Hukuksal Nitelik devam

4 Uygulama Alanı - 1 B) Hükümlerin Uygulama Alanı 1. Kural (TTK m. 935 f. 1) bu Kanun un deniz ticaretiyle ilgili hükümleri ticaret (TTK m. 931 f. 2) gemileri (TTK m. 931 f. 1) hakkında uygulanır!

5 Uygulama Alanı İstisnalar a) Genişletme aa) Kullanım amacı bakımından: gezinti-bilim gemileri (TTK m. 935 f. 2 b. [a]) bb) Malik bakımından: devlet-donanma gemileri (TTK m. 935 f. 2 b. [b])

6 Uygulama Alanı - 3 cc) Yapı lar (TTK m. 1054) bakımından: yabancı adına inşa (TTK m. 935 f. 2 b. [c]) dd) Türk bayrağını çekme yükümlülüğü bakımından: her Türk gemisi (TTK m. 940 f. 1)

7 Uygulama Alanı - 4 b) Daraltma Aynî haklar bakımından: sicile kayıtlı Türk gemileri ve yapıları (TTK m. 996 f. 1) Nitekim: 5718 sayılı MÖHUK m. 22 Dahil: Türk Uluslararası Gemi Sicili ne ve Bağlama Kütüğü ne kayıtlı gemiler, eğer özel hüküm yoksa!

8 Kanunlar İhtilâfı Kuralları C) Kanunlar İhtilâfı Kuralları 5718 sayılı MÖHUK hükümleriyle kesişme/çelişki? Hayır! TTK m. 935 f. 1: ticaret gemileri hakkında uygulanır Türk nitelendirmesi yok yalnızca maddi hukuk kuralı. Kanunlar İhtilâfı Kuralları = MÖHUK!

9 Geminin Kimliği - 1 IV. Geminin Kimliği = TTK 5. Kitap 1. Kısım 2. Bölüm başlığı A) Geminin Adı Seçim: ilk Türk malik (TTK m. 938) Baş tarafta sancak ve iskele bordaya ad; kıçta ad ve bağlama limanı (TTK m. 939)

10 Geminin Kimliği - 2 B) Bağlama Limanı = Gemiye ait seferlerin yönetildiği Yer (TTK m. 946) seçenekler: Türkiye de bir liman (E-TTK m. 819) Yabancı bir liman (TTK m. 955 f. 2) Kara kenti (TTK m. 955 f. 2) Gemi (TTK m. 955 f. 2)

11 Geminin Kimliği - 3 C) Ölçü Gemilerin Tonilatolarını Ölçme YÖN (2009/ 2013) = 1969 tarihli MS Tonilâto: gemilerin iç hacmini ifade eden ölçü (2,83 m3 = 1 t) GRT (gros t): bütün kapalı yerlerin toplam hacmi NT (net t): ticari kullanılabilen yerlerin toplam hacmi DWT (deadweight t): geminin taşıyabileceği toplam ağırlık.

12 Geminin Kimliği - 4 D) Milliyet (Uyrukluk, Tâbiîyet) Türk gemisi = TTK m. 940 f. 2-5 Yeni sistem: tüm seçeneklerde çoğunluk Dikkat: şirketlerde, sermaye değil oy çoğunluğu (yönetim) belirler Halka açık şirketler sorunu / çözümü Tanıma girmeyen gemi = yabancı gemi!

13 Geminin Kimliği - 5 E) Bayrak TTK m. 940 f. 1 Türk Gemisi, Türk Bayrağı çeker = 19/4/1926 tarihinde 815 sayılı Kabotaj Kanunu ile tanınan haklardan yararlanır (dikkat: öğretide başka görüşler de var, ancak uygulama bu yönde!) Dikkat: tescil düzeni bakımından farklı belgeler ve sonuçlar var şimdi:

14 . Gemiler Üzerinde Aynî Haklar

15 Zilyetlik I. Zilyetlik Tanım ve kapsam hakkında özel hüküm yok TMK hükümleri (m. 973 vdm.) geçerli Uygulamada kural: Geminin kaptanı = başkası için zilyet = zilyet yardımcısı = vaziülyet Kaptanın işvereni = malik = aslî zilyet (974) Kaptanın işvereni = kiracı = fer î zilyet (974) = dolaysız zilyet (975) / malik = dolaylı zilyet (975)

16 Tescil ve Kayıt II. Gemilerin Tescili ve Kaydı A) Giriş 1999 ve 2009 t. Kanunlar: Türkiye de 5 tescil düzeni: Milli Gemi Sicili (Gemi / Yapı için ayrı) Türk Uluslararası Gemi Sicili Bağlama Kütüğü Bir de kira sicili var ama aynî etkisi yok.

17 MGS - 1 B) Milli Gemi Sicili ( MGS ) 1. Yasal Dayanak Türk gemileri için gemi sicilleri tutulur (TTK m. 954) = Milli Gemi Sicili (TUGSK m. 2 f. 1 b. [c]) Çeşitli liman şehirlerinde Türk Bayrağı çekecek gemi, MGS ye tescil edilir (TTK m )

18 MGS Zorunlu ve Seçimlik Tescil TTK m. 957 f GRT (= geminin toplam hacmi) ve üstü ticaret gemisi için tescil zorunlu yaklaşık 47 ayak (14 metre) 18 GRT den küçük ticaret gemilerinin ve tonajı ne olursa olsun TTK m. 935 f. 2 b. (a) ve (c) de sayılan gemilerin MGS ye tescili malikin isteğine bağlı (Dikkat: BLK).

19 MGS Hangi MGS? TTK m. 955 f. 1 Bağlama limanı nın tâbi olduğu sicil dairesine tescil yapılır. = TTK m. 946 f. 1 = geminin seferlerinin yönetildiği yer Türkiye de liman dışında: malikin seçimi

20 MGS Yapı Halindeki Gemilere Özgü Sicil ( YPS ) Özel hükümler (TTK m ) saklı Kalan hususlar: MGS hükümleri (TTK m. 991) Tescil seçimlik Yalnızca mülkiyete aleniyet kazandırmak için tescil serbest bırakıldı (TTK m.986 f.1)

21 TUGS - 1 C) Türk Uluslararası Gemi Sicili ( TUGS ) 1. Kuruluş Sorun: Elverişli (ucuz) Bayrak/Sicil (flag of convenience) Çözüm: Türk Uluslararası Gemi Sicili ( TUGS ) Kanunu ( TUGSK ) (T: 16/12/1999, S: 4490) ve DŞK (T: 2/12/2004, S: 5266) YÖN (RG T: 23/6/2000, S: 24088), DŞK (RG T: 22/8/2002, S: 24854, T: 19/1/2005, S: 25705, T: 17/9/2006, S: 26292)

22 TUGS - 2 Merkez: İstanbul (TUGSK m. 3 f. 1) İrtibat büroları : MGS yerlerinde (TUGSK m. 3 f. 2; YÖN m. 5 f. 2) = İzmir E-ortamda + dosya tutulur (YÖN m. 6 b. (b)) Açık hüküm yoksa MGS kuralları uygulanır (TTK m. 995 f. 1; YÖN m. 6 b. (d), m. 14, m. 16)

23 TUGS Hangi Ayrıcalıklar? Türkiye de yerleşik yabancı gerçek kişilerin ve Türkiye de kurulmuş şirketler in gemilerine tescil hakkı (TUGSK m. 5. f. 1; YÖN m. 7 f. 1) TTK m. 940 şartları oluşmasa bile Türk Bayrağı çekme olanağı (TUGSK m. 7 f. 1; kabotaj hariç: f. 2; YÖN m )

24 TUGS - 4 Kaptan hariç, yabancı gemi adamı çalıştırma hakkı (TUGSK m. 9 c. 2; YÖN m. 21) Yurt dışında sigorta hakkı (m. 13; Sigortacılık Kanunu m. 15 f. 2; YÖN m. 24)

25 TUGS Mali Hükümler (5266 s.k. ile dşk. TUGSK m. 12; YÖN m. 26): Gelir/kurumlar vergisi, fon muafiyeti (f. 1) Damga vergisi, harç, banka ve sigorta işlemleri vergisi ve fonu muafiyeti (f. 2) Kayıt ve yıllık tonaj harcı ile sınırlı külfet (f. 3) Gemi adamı ücretlerinde gelir vergisi ve fon muafiyeti (f. 5)

26 TUGS - 6 MGS ve TUGS ye kayıtlı gemilere ilişkin istatistikler Güncel istatistik: Tonajın % 92 si TUGS de; MGS boşaldı! Neden tam başarılı değil: Kurumlar vergisi alınmıyor, ancak şirketin dağıttığı kazanç paylarından gelir vergisi alınıyor; yurt dışındaki sicillerde o da yok.

27 TUGS Hangi Araçlar a Uygulanır? a) Türkiye de inşa edilen ticaret gemileri (TUGSK m. 2 b. (a); YÖN m. 4 b. (a)) tonaj sınırı yok b) Türkiye de inşa edilen ve turizm şirketi envanterlerinde kayıtlı ticari yatlar (TUGSK m. 2 b. (b); YÖN m. 4 b. (b)) tonaj sınırı yok

28 TUGS - 8 c) Özel Maksatlı ve Özel Yapılı Gemiler (TUGSK m. 4 b. (c), YÖN m. 4 b. (d)) = Gemi ve yat tanımına girmeyen Tip ve nitelikleri İdare tarafından belirlenen (Türkiye de inşa edilen) gemiler = 13/7/2007 t. ve s. OLUR ile yürürlüğe giren liste = %c3%96zel%20maksatl%c4%b1%20gemi%20l istesitugs.doc

29 TUGS - 9 d) Yurt dışından ithal edilen: aa) DWT'nin üzerindeki yük ve açık deniz balıkçı gemileri bb) 300 GRT nin üzerindeki yolcu gemileri cc) 300 GRT nin üzerindeki özel maksatlı, özel yapılı gemiler dşk. önce: DWT ve 499 GRT Sebep: koster filosu + yolcu taşıma teşviki İthalat: mülkiyet veya finansal kiralama yoluyla olabilir (TUGSK m. 5 f. 2, YÖN m. 11)

30 TUGS Harçlar (TUGSK m. 12 f. 3; YÖN m. 26 b. (b)): a) Kayıt harcı: Gemi: USD + NT başına 1 USD Yat: USD b) Yıllık tonaj harcı: Takvim yılı için NT başına 1 USD Belli şartlar altında: %50 indirim.

31 MGS / TUGS: Ortak - 1 D) Ortak Hükümler (MGS, YPS, TUGS) 1. İdare a) UDH Bakanlığı, Deniz ve İçsular Düzenleme Gn. Müd. (KHK m. 9 f. 1 b. [e], RG T: 1/11/2011, S.: Mük.) Taşra: Liman Bşk. (TTK m. 954 f. 2 c. 1) b) İdari denetim: Denetim Hizmetleri Bşk. (KHK m. 17 f. 1 b. [b])

32 MGS / TUGS: Ortak - 2 c) Yargısal denetim: Görevli / yetkili mahkeme (dikkat) TTK m. 954 f. 2 = İstanbul 51/52. ve İzmir 6. ATM d) Sicil işlemlerine itiraz: TTK m. 993 (YÖN m. 6 b. [d]) TTK m. 34 = ticaret sicili kararlarına itiraz usulü

33 MGS / TUGS: Ortak - 3 Tebliğden başlayarak 8 gün içinde itiraz Kural: dosya üzerinden İstisna: 3. kişilere etkiliyse duruşmalı. e) İdare nin sorumluluğu: = TMK m (TTK m. 954 f. 1 ve 3; TUGSK m. 3 f. 1) = tapu sicilinin tutulmasından doğan sorumluluk Dikkat: f. 3 yerine özel görev/yetki kuralı.

34 MGS / TUGS: Ortak Aleniyet: Siciller (TTK m. 973 f. 1; YÖN m. 6 b. (c): dşk. anlatıma dikkat!) 3. İlgi ispatı halinde: Dosyalar (TTK m. 973 f. 2) 4. Gemi hakkında bilgiler: TTK m. 960; TUGSK m. 6 f. 1 (karine değil!)

35 MGS / TUGS: Ortak Hangi haklar tescil edilir? a) Mülkiyet (TTK m. 960 f. 1 b. [f], m. 974 f. 1; YÖN m. 14) b) (Sözleşmeyle kurulan) Gemi ipoteği (TTK m f. 1, m. 974 f. 2; YÖN m. 14) c) (Kanundan doğan) Tersaneci ipoteği (TTK m f. 1 c. 1; YÖN m. 14)

36 MGS / TUGS: Ortak - 6 d) Gemi ipoteği üzerinde hak (TTK m f. 6, m. 974 f. 2; YÖN m. 14) e) Gemi üzerinde intifa hakkı (TTK m f. 3, m. 974 f. 2; YÖN m. 14) f) Finansal kiralama sözleşmesi (6361 s. K. m. 22 f. 1 c. 2; TUGSK m. 5 f. 2) g) (a)-(e) yi güvence altına almak için şerh (TTK m. 977 f. 1; YÖN m. 14)

37 MGS / TUGS: Ortak Kayıtların Hükümleri TTK m. 974; YÖN m. 14 Sicile güven ilkesi TMK dan daha dar: a) Kayıtlı malik gerçek malik sayılır (f. 1) Dikkat: mülkiyet sicil dışında geçiyor (TTK m f. 1; YÖN m. 14)

38 MGS / TUGS: Ortak - 8 b) Kayıtlı ipotek, ipotek üzerinde hak veya intifa hakkı alacaklısı, yalnızca o sınırlı ayni hakkı kazanmış sayılır (f. 2); alacağın kendisi (temeldeki borç ilişkisi) bakımından karine etkisi yok! c) Terkin edilmiş (a)-(b) nin sona erdiği kabul edilir (f. 3) TMK m. 992 f. 2 saklı (f. 4) = zilyet (örn. kiracı, intifa lehtarı) zilyetlik koruması ister.

39 Bayrak Çekme Hakkı 8. Bayrak Çekme Hakkı a) İspatı (Kullanılması) a) Gemi tasdiknamesi MGS/TUGS düzenler (TTK m. 968 f. 2; YÖN m. 10) hakkı ispat eder (TTK m. 943 f. 1) b) Bayrak şahadetnamesi yurt dışında iktisap (TTK m. 944 f. 1; YÖN m. 13 b. (b))

40 Geçici Bayrak b) Geçici Bayrak Düzeni TTK m. 941 Türk gemisinin yabancı bayrak çekmesi Yabancı geminin Türk bayrağı çekmesi Gemi kirası nda ele alınacak.

41 İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Deniz Hukuku Anabilim Dalı Deniz Ticareti Hukuku /10/2013 Tek, Çift ve II. Öğretim Lisans Dersleri