SINIF İÇİ REHBERLİK ETKİNLİKLERİ

Transkript

1 SINIF İÇİ REHBERLİK ETKİNLİKLERİ ÖĞRENCĠ YETERLĠKLERĠ Ġlköğretim Okulları Kapsamlı PDR Programının dört hizmet unsuru ile öğrencilere kazandırılacak öğrenci yeterlilikleri kiģisel/sosyal eğitsel ve mesleki alanlara göre aģağıda verilmiģtir. 2. FAALĠYETLER KĠġĠSEL - SOSYAL REHBERLĠK EĞĠTSEL REHBERLĠK MESLEKĠ REHBERLĠK Bu bölümde öğrenci yeterliklerine iliģkin olarak yapılacak etkinlikler verilmiģtir. KĠġĠSEL / SOSYAL REHBERLĠK 1. YETERLĠK: Akranları ile olumlu iliģkiler geliģtirebilme. 1. Grupta iģbirliği davranıģını geliģtirme (1. Sınıf, Etkinlik 1). 2. ArkadaĢlık iliģkilerinde yardımlaģmanın önemini kavrama (2. Sınıf,Etkinlik 2) 3. ArkadaĢlığın önemini ve anlamını fark etme (3.Sınıf, Etkinlik 3). 4. Bir arkadaģ edinme sürecini tanımlama (4. Sınıf, Etkinlik 4). 5. ArkadaĢ iliģkilerindeki davranıģlarının, baģkalarını ve anlarla olan iliģkilerini nasıl etkilediğini fark etme (5. Sınıf, Etkinlik 5). 6. Akranları ile etkili iletiģim kurmak için gerekli olan becerileri bilme (6. Sınıf, Etkinlik 6). 7. ĠletiĢim engellerini tanımlama (7. Sınıf, Etkinlik 7). 8. Etkili Ġnsan iliģkilerini, bunun önemini ve nasıl oluģtuğunu analiz etme (8. Sınıf, Etkinlik 8).

2 ETKĠNLĠK 1 Amaç: Grupta iģbirliği davranıģını geliģtirme * Düzey: 1. Sınıf ve üstü Materyal: Kek ya da pasta yapımında kullanılan malzemelerden örnekler ve her öğrenci için birer adet dilim pasta ya da kek Süreç : 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. iģbirliği kavramı öğrencilere açıklanır. 3. Gönüllü öğrencilere pasta yapımında kullanılan maddeler (un, yağ, karbonat v.b.) ayrı ayrı tattırılır ve hoģlarına gidip gitmediği sorulur. 4. Tadılan her madde karıģtırma kabına konulur. 5. Öğrencilere daha önce hazırlanarak, sınıfa getirilmiģ olan pasta dilimleri dağıtılır. 6. Daha önce, tek tek maddeleri tadan öğrencilerden postanın tadı ile karģılaģtırma yapmaları istenir. 7. AĢağıdaki sorular sorularak grup etkileģimi baģlatılır: Gördüğünüz gibi, birden fazla madde bir araya gelerek daha güzel bir ürün yarattı. Bunlardan birisi eksik olsaydı ne olurdu? Ġnsanların da bir oraya gelerek çalıģmak zorunda olduğu iģler ya da durumlar var mıdır? Örnek verebilir misiniz? Birlikten kuvvet doğar sözünden ne anlıyorsunuz? *Erkan (2000) den alınmıģtır. 1

3 ETKĠNLĠK 2 Amaç: ArkadaĢlık iliģkilerinde yardımlaģmanın önemini kavrama *. Düzey: 1. Sınıf ve üstü Materyal: Form 1 (Gurur Kartı) 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilere arkadaģlarından hangi durumlarda yardım istedikleri sorulur (ödev yaparken, oyuncağınızı onarırken, ders çalıģırken, oyun oynarken). 3. Öğrencilerden baģkalarına yardım etmek için neler yaptıklarını anlatmaları istenir (arkadaģının anlamadığı problemi çözmesine yardımcı olmak, elleri dolu olan birine kapıyı açmak, sofrayı hazırlarken anneye yardım etmek, bir yeri tamir ederken babaya yardım etmek) 4. Öğrenciler birinden yardım istediklerinde ve birine yardım ettiklerinde neler hissettiklerini paylaģırlar. 5. Öğrencilere birer gurur Kartı dağıtılarak, Karta arkadaģlarından birinin herhangi birine yaptığı yardımı yazmaları istenir. Bu kartlar sınıfta sergilenir. *Selçuk ve Güner 2000 den alınmıģtır. FORM 1 GURUR KARTI Sevgili arkadaģım (yaptığı yardım)... Bu davranıģından dolayı seninle gurur duyuyorum. Ġyi ki benim arkadaģımsın! Ġsim ve imza 2

4 ETKĠNLĠK 3 Amaç: ArkadaĢlığın önemini ve anlamını fark etme *. Düzey: 4. Sınıf ve üstü Materyal: Her öğrenci için birer adet Form 2 ve bir adet posterleģtirilmiģ Form 3 2. Öğrencilerden Formu doldurmaları istenir. 3. Öğrencilerden cevaplarını sınıfla paylaģmaları istenir. 4. Poster tahtaya asılarak posterdeki her bir ifadenin anlamı üzerinde öğrencilerin görüģleri alınır ve bu görüģlere ne ölçüde katıldıklarını sınıfla paylaģmaları istenir. 5. Öğrencilerin etkinlikle ilgili yaģadıkları paylaģılarak oturum bitirilir. *Selçuk ve Güner 2000 den alınmıģtır. FORM 2 AĢağıdaki eksik cümleleri size uygun gelen biçimde tamamlayınız. ArkadaĢım... ArkadaĢlar önemlidir çünkü... ArkadaĢ edinmek... ArkadaĢlarımla birlikteyken yapmaktan hoģlandığım Ģeyler... ArkadaĢlar... Benim bir arkadaģım vardı... ArkadaĢlarımı seçerken... Bir yere giderken... ile gitmeyi tercih ederim, çünkü o Güvendiğim arkadaģlarım... 3

5 FORM 3 Kendinizin arkadaģı olun. NeĢeli olun. Ġnsanların olduğu yere gidin. Kendiniz olun. ArkadaĢlarınızın mükemmel olmasını beklemeyin. ArkadaĢlık hem vermek hem de almaktır. ArkadaĢlarınıza özgürlük verin. ArkadaĢ kendinize verdiğiniz bir hediyedir. ArkadaĢlarınızı toplamak güzeldir... ama parçalarını değil. ArkadaĢ edinmek için reçete! Bir tane ol! Bir Ġnsan arkadaģ edinmez. Sadece arkadaģlarının farkına varır. Bana arkadaģını söyle sona kim olduğunu söyleyeyim. ETKĠNLĠK 4 Amaç: Bir arkadaģ edinme sürecini tanımlama *. Düzey: 3. Sınıf ve üstü Materyal: Form 4 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. ArkadaĢlık kurma becerisi ile ilgili olarak form 4'teki hikaye öğrencilere okunur. 3. Hikayenin nasıl tamamlanabileceğine iliģkin seçenekler okunarak her bir seçenek Ģu sorular çerçevesinde tartıģılır: Bu durumda Sibel ne hissetti? Yeni arkadaģlık kurarken siz ne yaparsınız? Hiç tanımadığınız birisi sizinle arkadaģ olmak istese ne yaparsınız? *Selçuk ve Güner 2000 den alınmıģtır. 4

6 FORM 4 ''Sibel bu sene yeni bir okula baģladı. Yeni sınıfından ve arkadaģlarından çok hoģlandı: Bir gün, okula gelip sınıfa girdiğinde arkadaģlarına ''günaydın'' dedi masasına oturdu. Erken gelen arkadaģları kendi aralarında konuģuyorlardı. Kimse onun geldiğini fark etmedi. Teneffüste arkadaģları yine kendi aralarında oynadılar, kimse onu oyuna davet etmedi. Sibel kenarda anları seyrederek, bir süre çağırılmayı bekledi. Ama yine onu kimse çağırmadı. 1. Sibel ağlar ve koģarak sınıfa gider. 2. Sibel, öğretmenine gidip, diğer çocukların onu oyuna çağırmadıklarını Ģikayet eder. 3. Sibel, diğer çocuklara ''ben de oynayabilir miyim?" diye sorar ve çocuklardı biri ''hayır oynayamazsın" der. 4. Sibel oyun oynayan çocukların yanına gider, kendini tanıtır. Bu okula yeni baģladığını söyler, ''ben de oynayabilir miyim?'' diye sorar ve çocuklar onu aralarına alırlar. ETKĠNLĠK 5 Amaç: ArkadaĢ iliģkilerindeki davranıģlarının, baģkalarını ve onlarla olan iliģkilerini nasıl etkilediğini fark etme. Düzey: 5. Sınıf ve üstü Materyal : Form 5 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrenciler hazırlanmıģ olan örnek olaylar okunur ve anları tamamlamalı istenir. 3. AĢağıdaki sorularla etkileģim baģlatılır: Her iki olayda iletiģim ile ilgili olan durumlar nelerdi? Olayları tamamladığınızda neler fark ettiniz? Hangi durumun daha yararlı olduğunu düģünüyorsunuz? Niçin? 5

7 FORM 5 Olay 1: FatoĢ Cumartesi günü ArkadaĢı Hülya'nın evine gitti. Mert te gelecekti ve beraber hem ders çalıģacak hem eğleneceklerdi. Önce hep beraber Hülya nın annesinin yaptığı pastaları, kurabiyeleri yediler. Bu sırada FatoĢ hiçbir sohbete katılmadı. Mert ise FatoĢ'a sürekli Ģakalar yapıyordu. Hülya ise onlarla hiç ilgilenmiyor, sürekli bir Ģeyler anlatıyordu. FatoĢ bazı Ģeyler anlatmaya baģladığında da onu dinlemiyordu.o da konuģmaktan vazgeçti. Oysa eğlenmek için bir oraya gelmiģlerdi ama öyle Ģeyler oldu ki Olay 2: FatoĢ Cumartesi arkadaģı Hülyanın evine gitti. Mert te gelecekti ve beraber hem ders çalıģacak hem eğleneceklerdi. Önce hep beraber Hülyanın annesinin yaptığı pastaları, kurabiyeleri yediler. Mert ise sürekli Ģakalar yapıyordu ve hep gülüyorlardı. Bu sırada FatoĢ yaģadığı, bir olayı anlatmaya baģiadı. Hülya ve Mert gülmeyi bırakıp, FatoĢ'un anlattıklarını dinlemeye baģladılar. FatoĢ arkadaģlarının onunla ilgilendiklerini fark edince, anlatmayı düģünmediği Ģeyleri de anlatmaya baģladı. Onlar çalıģmak ve eğlenmek için bir araya gelmiģlerdi ama olaylar daha da güzel geliģti... ETKĠNLĠK 6 Amaç: Akranları ile etkili iletiģim kurmak için gerekli olan becerileri bilme. Düzey: 6. Sınıf ve üstü Materyal: - Süreç : 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. ĠletiĢimin ne anlama geldiği sorulur. 3. Verilen cevaplar tahtaya yazılır ve içlerinde iletiģimin temel öğesi olan beceriler iģaretlenir. 4. Bu beceriler (genel olarak dinleme, anlama ve anladığını iletme) üzerinde konuģulur. 5. AĢağıdaki sorularla etkileģim baģlatılır: ArkadaĢlarınızla iliģkilerinde bu becerileri ne kadar kullanıyorsunuz? Ana babanız ve kardeģinizle iliģkilerinizde bu becerileri ne kadar kullanıyorsunuz? Ġnsanlar etkili iletiģim becerilerini iliģkilerinde kullanmadıklarında neler olur? 6

8 ETKĠNLĠK 7 Amaç: ĠletiĢim engellerini tanımlama*, Düzey: 6. Sınıf ve üstü Materyal: 1. Her bir öğrenci için birer adet Form 7, 2. Bir adet posterleģtirilmiģ Form 6 1. Poster tahtaya asılarak iletiģim engelleyen ifade biçimleri hakkında kısaca bilgi verilir, 2. Form 7 ler öğrencilere dağıtılır ve her bir ifadenin hangi iletiģim engelini temsil ettiğini bulmaları istenir, 3. Öğrenciler cevaplarını paylaģtıktan sonra aģağıdaki sorular yöneltilerek etkileģim baģlatılır. Bu tür ifadeleri daha önce kullandınız mı? Hangi durumlarda? Size karģı bu tür ifadeler kullanıldı mı? Bu etkinlikte neler öğrendiniz? *Erkan (2000) den alınmıģtır. FORM 6 KĠġĠLER ARASI ĠLETĠġĠMĠ ENGELLEYEN ĠFADE BĠÇĠMLERĠ Yargılama Analiz etme Sorgulama Rahatlatma, GeçiĢtirme Emir verme, Yönlendirme, Çözüm önerme 7

9 FORM 7 Yakınmayı bırak ve ödevini yap.'' Kesinlik doğru yolda ilerliyorsun, böyle devam et.'' Sen güçlü birisin, bir Ģekilde halledersin.'' Neden bu kadar geç geldin?!'' Ona kalırsa sen bunu pek iyi öğrenememiģsin.'' Böyle bir tutumla sen hiçbir sonuca ulaģamazsın.'' Eğer sınıfını geçmek istiyorsan, kendine gelip derslerine çalıģsan iyi edersin.'' Peki sen ne yaptın?'' ArkadaĢınla kaçta buluģacaksın? Birisini bekletmek hiç hoģ değil, geç kalmasan iyi olur...'' Gelmemek için bu kadar direnmenin nedeni ne?'' Derslerine tek baģına çalıģmalısın.'' Zamanla bunlar da geçer.'' Koca bir çocuk gibi davranıyorsun.'' Bence seni rahatsız eden Ģey...'' ETKĠNLĠK 8 Amaç: Etkili Ġnsan iliģkilerini, bunun önemini ve nasıl oluģtuğunu analiz etme. Düzey: 8. Sınıf ve üstü Materyal: - Süreç : 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilerden öğrencilerin, öğretmenlerin birbirlerini dinlemediği, anlamadığı ve birbirlerine yardım etmediği bir okul ortamı hayal etmeleri ve böyle bir durumda neler olabileceğini düģünmeleri istenir. 3. Öğrencilerin düģüncelerini ifade etmeleri sağlanır. 4. ĠletiĢim kurulmadığında baģarı, öğrenme, yardımlaģma kavramlarının nasıl olacağı tartıģılır. 8

10 2. YETERLĠK: Kendisini ve baģkalarını olumlu ve olumsuz özellikleriyle birlikte kabul edebilme. Kendisinin ve baģkalarının bedensel özelliklerini tanımlayarak farklılıklarını bilme (1.Sınıf, Etkinlik 9). Kendinin ve baģkalarının özel ve farklı yönlerinin farkına varma (2. Sınıf, Etkinlik 10). Her Ġnsanın farklı olduğunu, farklı yetenek ve becerilere sahip olduklarını anlama (3.Sınıf, Etkinlik 11 ). DavranıĢlarında gördüğü hataları tanımlama ve değiģtirme yollarını açıklama (4. Sınıf), Etkinlik 12). Ġnsanların değiģebilecek ve değiģmeyecek özelliklerini fark etme ( 5. Sınıf, Etkinlik 13). Özelliklerini ve yeteneklerini diğer Ġnsanların özellikleri ve yetenekleri ile karģılaģtırıp farklılığı kabul etme (6. Sınıf, Etkinlik 14) ETKĠNLĠK 9 Amaç: Kendisinin ve baģkalarının bedensel özelliklerini tanımlayarak farklılıklarını bilme. Düzey: 1. Sınıf ve üstü Materyal: Gazete ve dergilerden kesilmiģ çok sayıda Ġnsan fotoğrafı. 2. Tahtaya eldeki resimler asılır. 3. Fotoğraflardaki Ġnsanların özelliklerinden birini öğretmen söyler ve diğerlerini öğrencilere sorar. DeğiĢik Ġnsanların bedensel özellikleri karģılaģtırmalı olarak gözden geçirilir. 4. Öğrencilerin kendi fiziksel özelliklerini tanımlaması istenir. 5. AĢağıdaki sorularla tartıģma baģlatılır: ArkadaĢlarınızın sizden farklı olan özellikleri var mı? Çevremizdeki Ġnsanların bedensel özellikleri birbirinden farklı mı? Bu farklılıklar olmasaydı ne olurdu? 9

11 ETKĠNLĠK 10 Amaç: Kendinin ve baģkalarının özel ve farklı yönlerinin farkına varma. Düzey: 2. Sınıf ve üstü Materyal: 2. Gönüllü dört öğrenci tahtaya kalkar. 3. Öğrencilerden ikiģerli olarak birbirlerine dönüp arkadaģlarına dikkatlice bakarak, anların bütün özelliklerini ve birbirlerinden farklı olan yönlerini geçmiģ yaģantılarını da dikkate olarak belirlemeleri istenir. 4. Öğrencilerin arkadaģlarında belirledikleri farklılıkları söylemeleri istenir. 5. Verilen cevaplar genel hatları ile tahtaya yazılır (fiziksel özellikleri, ders baģarıları, ilgiler, kiģilik özellikleri v.b) 6. Sınıftaki diğer öğrencilerden aynı Ģeyi, kardeģleri ve kendilerini düģünerek yapmaları istenir ve düģündüklerini paylaģmaları sağlanır. ETKĠNLĠK 11 Amaç: Her Ġnsanın farklı olduğunu, farklı yetenek ve becerilere sahip olduklarını anlama. Düzey: 3. Sınıf ve üstü Materyal: Bir küçük sepet ya da kutu 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilerden kalemlerinin özelliklerini inceledikten sonra, onları sepete atmaları istenir. 3. Kalemler karıģtırılır. 4. Öğrencilerden sepetten kalemlerini bulmaları istenir. 5. AĢağıdaki sorular sorularak grup etkileģimi baģlatılır: Kimler zorluk çekmeden kalemlerini bulabildi? Kalemlerinizi hangi özelliklerine bakarak bulabildiniz? farz edin ki sepete kalem yerine Ġnsanları koyduk. Ġnsanların hangi özelliklerine bakarak birbirinden ayırabiliriz? Ġnsanların ya da kalemlerin bu farklılıkları anları diğerinden daha iyi ya kötü yapar mı? 10

12 Herkes ya da her Ģey birbirinin aynı olsaydı, ne tür problemlerle karģılaģırdık? ETKĠNLĠK 12 Amaç: DavranıĢlarında gördüğü hataları tanımlama ve değiģtirme yollarını açıklama. Düzey: 4. Sınıf ve üslü Materyal: Her öğrenci için dosya kağıdı 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilerin üçlü gruplar oluģturarak, hatanın ne anlama geldiğini tartıģmaları ve üçer tane davranıģ hatası örneği yazmaları istenir. 3. Öğrencilerin örnekleri alınır ve her altı örnekten sonra, öğrencilere ben, 4. hatalar yapıp yapmadıkları ve hata sonrası ne yaptıkları sorulur. 5. AĢağıdaki sorularla grup etkileģimi baģlatılır: Hataya yaptığınızı hemen fark ediyor musunuz? Öyle bir durumda kendinizi nasıl hissediyorsunuz? Hata yapmak çok kötü bir Ģey midir? Hatalı davrandıktan sonra ne yapmak daha uygun olur? Hatalı davranıģınızı nasıl değiģtirebilirsiniz? ETKĠNLĠK 13 Amaç: Ġnsanların değiģebilecek ve değiģmeyecek özelliklerini fark etme. Düzey: 5. Sınıf ve üstü Materyal: Form 8, kalem,tahta,tebeģir 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilerden çevrelerindeki Ġnsanların (ana-baba, kardeģ, arkadaģ) özelliklerini düģünmeleri istenir. 3. Öğrencilere, sihirli bir güce sahip olsalardı, çevrelerindeki Ġnsanlarda değiģtirmek isteyecekleri özellikleri yazmaları söylenir. (Form 8 kullanılır) 4. Gönüllü öğrencilerin yazdıklarını sınıfla paylaģmaları istenir. 5. Gönüllü bir öğrenci seçilir. Ondan annesi,babası, kardeģleri ve arkadaģı yerine geçecek birilerini seçmesi istenir. Gönüllü öğrenci sihirli gücünü kullanarak onlara değiģtirmeleri gereken özelliklerini söyler. 6. Her bir özellikten sonra, bunu istemenin doğru olup olmadığı, bu özelliğin değiģtirilip değiģtirilemeyeceği, böyle bir Ģeyi istemeye hakkımız olup olmadığı, bu değiģiklik gerçekleģirse baģka ne gibi sonuçlar ortaya 11

13 çıkabileceği ve baģka birisi bizden bu tür bir değiģiklik isterse neler hissedeceğimiz gibi konularda sınıfın görüģü alınır. 7. DeğiĢikli isteme yöntemi konusunda grup tartıģması baģlatılır. FORM 8 1. Annemin... değil... olmasını isterdim. 2. Annemin... değil... olmasını isterdim. 3. Babamın... değil... olmasını isterdim. 4. Babamın... değil... olmasını isterdim. 5. Kardeşimin... değil... olmasını isterdim. 6. Kardeşimin... değil... olmasını isterdim. 7. Arkadaşımın... değil... olmasını isterdim. 8. Arkadaşımın... değil... olmasını isterdim. ETKĠNLĠK 14 Amaç: Özelliklerini ve yeteneklerini diğer Ġnsanların özellikleri ve yetenekleri ile karģılaģtırıp farklılığı kabul etme Düzey: 6. Sınıf ve üstü Materyal: Form 9 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilerden Form 9'u doldurmaları istenir. 3. Öğrencilerin Form 9'0 verdikleri cevapları sınıfla paylaģmaları istenir. 4. AĢağıdaki sorularla etkileģim baģlatılır: ArkadaĢlarınızın yetenekleri ve özellikleri ile kendi özellikleriniz orasında farklılıklar gördünüz mü? Ġnsanların birbirinden farklı olmaları hakkında ne düģünüyorsunuz? Ġnsanları hepsi aynı özelliklere sahip olsaydı ne olurdu? Kendi özelliklerinizin sizi farklı yaptığı görüģüne katılıyor musunuz? FORM 9 1. Fiziksel özelliklerim ; Yeteneklerim ; İlgilerim ; Değerlerim ; Önceliklerim ;... 12

14 6. Hedeflerim ; Öncelikli ihtiyaçlarım ; Diğer ; YETERLĠK: Ġçinde bulunulan yaģ döneminin özelliklerini kavrayabilme, Ġnsanların yaģları ilerledikçe büyüyüp geliģtiklerini fark etme (3.Sınıf, Etkinlik 15). Kendisinin hangi geliģim döneminde olduğunu fark etme (4. Sınıf, Etkinlik 16). Ön ergenlik döneminin özelliklerini bilme (5. Sınıf, Etkinlik 17). Ergenlik dönemindeki geliģim özelliklerini bilme (6. Sınıf, Etkinlik 18). YaĢadıklarını ergenlik dönemi açısından değerlendirme (7.Sınıf, Etkinlik 19) ETKĠNLĠK 15 Amaç: Ġnsanların yaģları ilerledikçe büyüyüp geliģtiklerini fark etme. Düzey: 3. Sınıf ve üstü Materyal: Öğrencilerin ana babalarının çocukluktan itibaren, yetiģkinliğe kadar bazı fotoğrafları (bir önceki hafta getirmeleri istenir) kağıt kalem. 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Tahtaya tohum, fide ve ağaç Ģekilleri içilir. 3. Öğrencilere aģağıdaki sorular yöneltilir: Bir ağaç nasıl oluģur? Ne gibi değiģimlerden geçer? Bu değiģimlerin insanla benzer noktaları neler? 4. Öğrencilerin getirdikleri fotoğraflara bakmaları istenir. 5. Ana babalarında gördükleri değiģimleri sınıfla paylaģmaları istenir. 6. Kendilerinde meydana gelecek muhtemel değiģikliklerle ilgili görüģlerini de sınıfla paylaģmalarını sağladıktan sonra değiģme ve geliģmenin normalliği vurgulanarak etkinlik bitirilir. 13

15 ETKĠNLĠK 16 Amaç: Kendisinin hangi geliģim döneminde olduğunu fark etme. Düzey: 4. Sınıf ve üstü Materyal: Tahta ve kalem 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. GeliĢim dönemleri tahtaya Ģematik olarak çizilir. 3. Dönemler belirli özellikleri ile öğrencilere anlatılır. 4. Orta çocukluk döneminin özellikleri tahtaya yazılır. 5. Gönüllü öğrencilerden Ģu an yaģadıkları değiģimleri, orta çocukluk döneminin özellikleri ile karģılaģtırarak sınıfla paylaģmaları istenir. 6. Söz konusu değiģmelerin normal olduğu vurgulanarak etkinlik sona erdirilir. ETKĠNLĠK 17 Amaç: Ön ergenlik döneminin özelliklerini bilme. Düzey: 5. Sınıf ve üstü Materyal: Form Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Ön ergenlik döneminde olan iki kardeģin hikayesi öğrencilere okunur ve öğrencilerden hikayeyi tamamlamaları istenir: 3. Verilen cevaplar tahtaya yazılır. 4. Eksiklikler tamamlanarak ön ergenlik dönemi anlatılır. FORM 10 CAN VE AYCAN Can ve Aycan adında ikiz kardeģler varmıģ. Ġkisi de ilköğretim 5. sınıfa yeni baģlamıģlar ve aynı sınıfta okuyorlarmıģ. 3. sınıfa giden bir kardeģleri daha varmıģ. Anne, baba ve kardeģleri ile mutlu bir yaģam sürdürüyorlarmıģ. Can ve Aycan 5. 14

16 sınıfa baģladıklarında kendilerinde değiģiklikler olmaya baģladığını fark etmiģler. Bu değiģiklikler ĢunlarmıĢ... ETKĠNLĠK 18 Amaç: Ergenlik dönemindeki geliģim özelliklerini bilme. Düzey: 6. Sınıf ve üstü Materyal: 1. Etkinliğin amacı öğrencilere anlatılır. 2. Ergenlik dönemi özellikleri, fiziksel, biliģsel ve duygusal-sosyal geliģim baģlıkları altında tahtaya yazılır ya da konu ile ilgili poster hazırlanarak tahtaya asılır. 3. Her biri üzerinde açıklama yapılır ve öğrencilerin soruları cevaplanır. 4. Ergenlik döneminde meydana gelen değiģimlerin doğal olduğu vurgulanarak, bu dönemde güçlük yaģayanların Rehberlik Servisine baģvurabilecekleri belirtilir. ETKĠNLĠK 19 Amaç: YaĢadıklarını ergenlik dönemi açısından değerlendirme. Düzey: 7. Sınıf ve üstü Materyal: Her öğrenci için birer adet ergenlik döneminin özelliklerini anlatan broģür. 1. Öğrencilere ergenlik döneminin özelliklerini anlatan broģür dağıtılır. 2. BroĢürde yazılan özellikler tek tek okunur ve öğrencilerden kendilerinde bu özelliğin olup olmadığını belirleyerek evet ya da hayır biçiminde not almaları istenir. 3. ĠĢlem tamamlandıktan sonra öğrencilerden evet cevaplarının oranları ya da sayıları sorulur. 4. Belirtilerin ortaklığı ve bunun normalliği vurgulanır. 15

17 5. Ergenlik döneminde yaģadıkları ile ilgili olarak yardıma ihtiyaç duyduklarında Rehberlik Servisine baģvurabilecekleri belirtilerek etkinlik sona erdirilir. 4. YETERLĠK : BaĢkaları ile iyi iliģkiler kurma yollarını geliģtirebilme. ĠletiĢimde dinlemenin anlamını tanımlama (1. Sınıf, Etkinlik 20). KiĢiler arası iletiģim türlerini tanımlama (2. Sınıf, Etkinlik 21 ). Dinlemenin önemini açıklama (3. Sınıf, Etkinlik 22). Söylediklerinin baģkaları ve baģkalarının söylediklerinin de kendi üzerindeki etkilerini değerlendirme (4. Sınıf, Etkinlik 23). Sözsüz iletiģimi etkili olarak kullanma (6. Sınıf, Etkinlik 24). ETKĠNLĠK 20 Amaç: ĠletiĢimde dinlemenin anlamını tanımlama. Düzey: 1. Sınıf ve üstü Materyal: Tahta ve kalem : 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrenciler daire olacak Ģekilde otururlar. 3. Öğrencilere kulaktan kulağa oynayacakları söylenerek, baģtaki öğrenciye ''Ģu on mutluyum çünkü oyun oynuyorum" cümlesi söylenir. 4. Oyun sona erdikten sonra, aģağıdaki sorular sorularak, etkileģim baģlatılır: ArkadaĢınız kulağınıza verilen cümleyi söylerken neler oldu? Sonucun doğru/yanlıģ çıkmasını ne etkiledi? 5. Tahtaya büyük harflerle "dinleme'' yazılır ve öğrencilerin dinlemeyi tanımlamaları ve dinlemenin nasıl gerçekleģtiğini tanımlamaları istenir. 16

18 ETKĠNLĠK 21 Amaç: KiĢiler arası iletiģim türlerini tanımlama. Düzey: 2. Sınıf ve üstü Materyal: 1. ĠletiĢimin sözlü ve sözsüz olarak iki türlü olduğu tahtaya yazılır. 2. Bir gönüllü öğrenci seçilir ve ondan, verilen çizgi film adını sözsüz olarak anlatması istenir. 3. AĢağıdaki sorular sorularak etkileģim baģlatılır: ArkadaĢınız çizgi filmi neler yaparak anlatmaya çalıģtı? ArkadaĢınızın konuģmadan anlattıklarını yanlıģ anladığınız oldu mu? ArkadaĢınız sizi mutlu ettiğinde ve kızdırdığında, bunu ona konuģmadan nasıl anlatıyorsunuz? 4. Ġki gönüllü öğrenci seçilir ve anlardan tahtada birbirlerine hafta sonunu nasıl geçirdiklerini anlatmaları istenir. 5. AĢağıdaki sorular öğrencilere sorularak etkileģim baģlatılır: ArkadaĢlarınız hafta sonunda neler yaptıklarını nasıl anlattılar? Okuldan eve döndüğünüzde, annenize ve babanıza okulda neler yaptığınızı anlatıyor musunuz? iki oyun orasında ne tür farklılıklar vardı? Amaç: Dinlemenin önemini açıklama Düzey: 3. Sınıf ve üstü Materyal: Form 11 ETKĠNLĠK Form 11'deki iki örnek durum okuyarak, olaydaki kiģinin neler hissedeceğini belirlemeleri istenir. 17

19 3. Kendileri yaģadıkları benzer durumları ve o zaman neler hissettiklerini sınıfla paylaģmaları istenir. 4. Etkinlik ile ilgili yaģantıları paylaģılarak etkinlik bitirilir. FORM 11 Olay 1 : Birsen o gün okula geldiğinde canı çok sıkkındı. Serviste bir arkadaģı ile kavga etmiģti. Sırasına oturduğunda yaģadığı olayı Mert'e anlatmaya baģladı. Mert Birsen in sözünü bitirmesini beklemeden,'' barıģırsınız boģ ver'' diyerek oradan ayrıldı ve diğer arkadaģlarının yanına gitti. Olay 2 : Birsen o gün okula geldiğinde canı çok sıkkındı. Serviste bir arkadaģı ile kavga etmiģti. Sırasına oturduğunda yaģadığı olayı Mert'e anlatmaya baģladı. Mert Birsen i sonuna kadar dikkatlice dinledi. Serviste olanları anlamak için sorular sordu. ''Duruma üzüldüğünü ama onun kendini çok üzmemesini, arkadaģıyla bu konu için konuģursa barıģacaklarını'' söyledi. Daha sonra beraber diğer arkadaģlarının yanına gittiler. ETKĠNLĠK 23 Amaç: Söylediklerinin baģkaları ve baģkalarının söylediklerinin de kendi üzerindeki etkilerini değerlendirme. Düzey: 4. Sınıf ve Üstü Materyal: - 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrenciler el ele, ayakta ikili sıra oluģturur. 3. Öğretmen elinde demir para ile sıranın arkasına geçer. Elindeki parayı gösterince, en arkadaki öğrenci elini tuttuğu, önündeki arkadaģının elini sıkar. Eli sıkılan öğrenci, önündeki arkadaģının elini sıkar ve ilk bitiren grup puan alır. 4. Ġlk tur bittiğinde öndeki öğrenci en arkaya geçer ve oyuna, en baģtaki öğrenciler en arkaya gelene kadar devam edilir. 5. AĢağıdaki sorularla grup etkileģimi baģlatılır: Oyun sırasında neler oldu? Her bir arkadaģınızın davranıģı sizi ve grubunuzu nasıl etkiledi? Bu durumu, iliģkilerimiz açısından nasıl yorumlayabiliriz? 18

20 Günlük hayatta baģkalarının davranıģları bizi etkiler mi? Nasıl? Günlük hayatta sizin davranıģlarınız baģkalarını etkiler mi? Nasıl? ETKĠNLĠK 24 Amaç: Sözsüz iletiģimi etkili olarak kullanma.. Düzey: 6. Sınıf ve üstü Materyal: - 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilere sözsüz mesajların neler olduğu sorulur. 3. Öğrencilerin ikili gruplar oluģturarak, birbirleri ile 3'er dakika konuģmaları ve konuģurken de birbirlerinin sözsüz mesajlarına dikkat etmeleri istenir. 4. Öğrencilerin, arkadaģlarının hangi sözsüz mesajları kullandığını anlatmaları sağlanır. 5. Etkili sözsüz mesajların neler olduğu anlatılır ve öğrencilerin bunlara örnek vermesi sağlanır. 19

21 5. YETERLĠK: Çevresindeki Ġnsanlara duygu ve düģüncelerini rahat ifade edebilme. Olaylar karģısında yaģadığı duygu ve düģüncelerini belirleme (2. Sınıf, Etkinlik 25). Aile, öğretmen ve arkadaģları ile olan iliģkilerinin olumlu ve olumsuz yönlerini tanımlama (3. Sınıf, Etkinlik 26). Aile, öğretmen ve arkadaģları ile yaģadığı olaylara iliģkin duygu ve düģüncelerini ayrıntılı olarak betimleme (4. Sınıf, Etkinlik 27). Olaylar karģısında yaģadığı olumlu ve olumsuz duyguları ifade etmemesinin kendisini ve iliģkilerini nasıl etkilediğini fark etme (5. Sınıf, Etkinlik 28). Duygu ve düģüncelerini ifade etme yollarını, iliģkilerinde etkili bir biçimde kullanabilme (6. Sınıf, Etkinlik 29). Ailesiyle olan iliģkilerinde aksayan yönleri ifade ederek bunlarla baģ etme becerilerini geliģtirme (7. Sınıf, Etkinlik 30). ETKĠNLĠK 25 Amaç: Olaylar karģısında yaģadığı duygu ve düģüncelerini belirleme. Düzey: 1. Sınıf ve Üstü Materyal: Form 12 Süreç : 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Hikaye öğrencilere okunur ve boģlukları tamamlamaları istenir. 3. AĢağıdaki sorularla etkileģim baģlatılır: Mert nelerden mutlu oldu, nelere üzüldü? Siz onun yerinde olsaydınız ne hissederdiniz? FORM 12 Mert eve geldiğinde annesinin onu beklediğini gördü. Onu alıģveriģe götürüp, istediği kıyafetleri alacaktı. Mert çok...annesinin onu çok... düģündü. Annesi gerçekten de Mert'in tüm istediklerini aldı. Mert daha 20

22 da... oldu. Annesine hamburger yemek istediğini söylediğinde, annesi evde çok güzel yemekler olduğunu ve eve döneceklerini söyledi Mert bu duruma biraz... ETKĠNLĠK 26 Amaç: Aile, öğretmen ve arkadaģları ile olan iliģkilerinin olumlu ve olumsuz yönlerini tanımlama. Düzey: 3. Sınıf ve üstü Materyal: Süreç : 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilere aileleri, arkadaģları ve öğretmenleri ile yapmaktan en çok hoģlandıkları ve hoģlanmadıkları faaliyetler sorularak cevaplarını sınıfta paylaģmaları istenir. 3. Her bir grupla olan iliģkilerindeki problemlerin neler olduğu, bunların nedenleri ve nasıl ortadan kaldırılabileceği konusunda görüģlerini sınıfta anlatmaları istenir. ETKĠNLĠK 27 Amaç: Aile, öğretmen ve arkadaģları ile yaģadığı olaylara iliģkin duygu ve düģüncelerini ayrıntılı olarak betimleme. Düzey: 4. Sınıf ve üstü Materyal: Form Form 13'ü doldurmaları istenir. 3. Gönüllü öğrencilerden cevaplarını sınıfla paylaģmaları istenir. 4. Öğrencilerin cevapları arasındaki benzerlikler ve farklılıklarla bunların nedenleri üzerinde durulur. Duygu ve düģüncelerin değiģebilirliği vurgulanarak etkinlik bitirilir. FORM Annemin... olduğunu düşünüyorum. 2. Anneme karşı... hissediyorum 3. Babamın... olduğunu düşünüyorum. 4. Babama karşı... hissediyorum 5. Arkadaşımın... olduğunu düşünüyorum. 21

23 6. Arkadaşıma karşı... hissediyorum 7. Öğretmenimin... olduğunu düşünüyorum. 8. Öğretmenime karşı... hissediyorum ETKĠNLĠK 28 Amaç: Olaylar karģısında yaģadığı olumlu ve olumsuz duyguları ifade etmemesinin kendisini ve iliģkilerini nasıl etkilediğini fark etme. Düzey: 5. Sınıf ve Üstü Materyal: 2. Öğrencilerden en son ne zaman ve kimlere olumlu ve olumsuz duygularını söylediklerini düģünerek bu yaģantılarını sınıfla paylaģmaları istenir. 3. Aynı Ģekilde bu kez yoğun duygular hissedip bunu söylemedikleri yaģantıları sınıfla paylaģmaları istenir. 4. Her iki durumla ilgili yaģadıkları sonuçları tahtaya not alarak farkı görmeleri sağlanır. 5. Örnek durumlar vererek olumlu ve olumsuz duyguların ifade edildiği rol oynama etkinlikleri gerçekleģtirilir. 6. Etkinlikle ilgili yaģantılar sınıfla paylaģılarak etkinlik bitirilir. ETKĠNLĠK 29 Amaç: Duygu ve düģüncelerini ifade etme yollarını, iliģkilerinde etkili bir biçimde kullanabilme. Düzey: 6. Sınıf ve üstü Materyal: - 2. Öğrencilerin duygu ve düģüncelerini ifade etme yollarını gösteren örnekler vermesi sağlanır. 3. Öğrencilere ''ben dilinin kullanımı ve kendini açma becerisi'' hakkında bilgi verilir. 4. Öğrencilerden ikili gruplar oluģturarak, sırayla sınıfın önünde birbirlerine ben dilini kullanarak duygu ve düģüncelerini ifade etmeleri istenir. 22

24 5. Öğrencilerin etkinlikle ilgili yaģantıları paylaģılarak etkinlik sona erdirilir. ETKĠNLĠK 30 Amaç: Ailesiyle olan iliģkilerinde aksayan yönleri ifade ederek bunlarla baģ etme becerilerini geliģtirme. Düzey: 7. Sınıf ve üstü Materyal: - 2. Öğrencilerin aile iliģkilerinde yaģadıkları problemleri ifade etmeleri sağlanır. 3. Öğrencilerin problemleri arasındaki benzerlikler vurgulanır ve ortak iletiģim sorunları tahtaya yazılır. 4. Her bir iletiģim sorunu üzerinde konuģulur ve öğrencilerin nasıl boģ etmeye çalıģtıklarını ve sonuçları sınıfla paylaģmaları istenir. 5. Sonucu etkili olan yöntemler tahtaya yazılır, diğer öğrencilerin önerileri de alınır ve eksik kalan etkili boģ etme yöntemleri tamamlanır ve sorunlarla baģ etme konusunda yardıma ihtiyaç duyan öğrencilerin Rehberlik Servisine baģvurabilecekleri belirtilerek etkinlik bitirilir. 23

25 6. YETERLĠK : Duygularını etkili olarak ifade etme becerilerini geliģtirebilme. Olaylarla karģısında yaģadığı duyguları bilme (1. Sınıf, Etkinlik 31 ). HoĢa giden ve gitmeyen duygularını ayırt etme (2. Sınıf, Etkinlik 32). Olumlu ve olumsuz duygularını uygun yüz ifadeleriyle birleģtirme (3. Sınıf, Etkinlik 33). BaĢkalarının duygularını, anların yüz ifadelerinden anlama (4. Sınıf, Etkinlik 34 ). Ġnsanların aynı durumda farklı duygular yaģayabileceklerini kavrama (5. Sınıf, Etkinlik 35). Duygulara iliģkin sözcük dağarcığını geliģtirme (6. Sınıf), Etkinlik 36) YaĢadıkları duyguların kaynaklarını belirleme becerilerini geliģtirme (7. Sınıf, Etkinlik 37). Duygularını etkili bir Ģekilde ifade etme becerilerini geliģtirme (8. Sınıf, Etkinlik 38) ETKĠNLĠK 31 Amaç: Olaylarla karģısında yaģadığı duyguları bilme * Düzey: 1. Sınıf ve üstü Materyal: - 1. Öğrencelere etkinliğin amacı anlatılır. 2. AĢağıdaki hikaye öğrencilere okunur: 3. Ġnci çok güzel defter tutan bir çocuktu. ArkadaĢı Cenk, ondan defterini bir süre için istedi ve bir gün sonra getireceğini söyledi. Ancak, bir gün sonra, Cenk gelip defterin üzerine yanlıģlıkla meyve suyu döküldüğünü ve yırtıldığını söyledi. 4. ġu sorular doğrultusunda, hikayeyi tamamlamaları istenir: Ġnci ne hissetti? Ġnci duygusunu nasıl ifade etti? Cenk ne hissetti? Cenk neler söyledi? 24

26 Akkök (1996) dan alınmıģtır. ETKĠNLĠK 32 Amaç: HoĢa giden ve gitmeyen duygularını ayırt etme. Düzey: 2. Sınıf ve üstü Materyal: Her öğrenci için Form Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. AĢağıdaki baģlıklar tahtaya yazılır: HOġLANDIĞINIZ DUYGULAR HOġLANMADIĞINIZ DUYGULAR 3. Form 14 ler öğrencilere dağıtılır ve öğrencilerden formda yer alan durumları okumaları tepkide bulunmaları istenir. 4. Öğrencilerin formdaki durumlarda ne hissedeceğini ve o duyguları yaģamaktan hoģlanıp hoģlanmayacağını anlatmaları sağlanır. 5. HoĢlandığımız duyguların mutluluk veren Ģeyler, hoģlanmadığımız duyguların ise, mutsuzluk verici durumlarla ilgili olduğu vurgulanır. 6. Öğrencilerin duyguları tahtadaki uygun yere yazılır. 7. Öğrenciler formda yer olmayan baģka duyguları düģünmeye teģvik edilir. 8. AĢağıdaki sorular sorularak etkileģim baģlatılır: HoĢlandığınız ve hoģlanmadığınız duyguları ayırmak zor muydu? Tahtaya yazılanlar orasında size uygun olmayan bir sınıflama var mıydı? Hangi tür duyguları yaģamayı tercih edersiniz? HoĢa giden duygularınızı artırabilir misiniz? FORM 14 Okumayı öğrendiniz. Bir arkadaģınız size vurdu. Bir kitabınızı kaybettiniz. Yolan söylediğiniz için anne ve babanız sizi cezalandırdı. Yeni bir mahalleye taģındınız. Memleketten babaanneniz ve dedeniz sizi ziyarete geldi. KardeĢiniz hastalandı. Yeni bir diģiniz çıktı. 25

27 Öğretmeniniz ödevinizi yapmadığınız için sizi azarladı. Pazar günü ailenizle birlikte pikniğe gittiniz. Yeni bir arkadaģınız oldu. ETKĠNLĠK 33 Amaç: Olumlu ve olumsuz duygularını uygun yüz ifadeleriyle birleģtirme. Düzey: 3. Sınıf ve üstü Materyal: Form 15, dergiler, gazeteler, makas ve yapıģtırıcı 1. Etkinliğin amacı öğrencilere anlatılır. 2. Yüz ifadeleri ve duyguları iletmenin yolları öğrencilerle tartıģılır. 3. Formlar gazete ve dergiler öğrencilere dağıtılıp tamamlamaları istenir. 4. Formlar sınıfla paylaģılır. 5. Öğrencilere birer durum verilir ve anlardan o durumda yaģayacağı duyguyu yüz ifadeleri ile göstermeleri istenir. FORM Gazele ya da dergilerden insan resimleri seçip keserek aģağıya yapıģtırın. O kiģinin yaģadığı duyguları resmin altına yazın. 26

28 ETKĠNLĠK 34 Amaç: BaĢkalarının duygularını, onların yüz ifadelerinden anlama. Düzey: 1. Sınıf ve üstü Materyal: Sevinçli, ĢaĢkın, üzüntülü yüz ifadelerini gösteren kartlar 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilerle, aģağıdaki sorular çerçevesinde, duygular ve duyguların ifadesi hakkında konuģulur. Sevdiğiniz bir kiģiyi gördüğünüz zaman ne hissedersiniz? Hasta olduğunuz zaman ne hissedersiniz? ArkadaĢlarınızla oyun oynarken yenildiğinizde ne hissedersiniz? Bu konuģma sırasında, öğrencilerin farklı duyguları tanıması ve doğru ifade etmesi sağlanır. 3. Yüz ifadelerini gösteren kartlar öğrencilere gösterilir. Her bir kart üzerinde konuģularak, karģıdaki kiģinin duygularını, yüz ifadesinden anlaģılabileceği açıklanır. 4. Öğrencilere, aģağıda verilen sorular sorularak, nasıl hissedeceklerini söylemeleri ve bunu yüzleriyle ifade etmeleri istenir. AkĢam eve gelirken baban sona çok istediğin bir Ģeyi alıp getirse, ne hissedersin? Diyelim ki, annenin aldığı pantolon kaza ile yırtıldı. Ne hissedersin? ETKĠNLĠK 35 Amaç: Ġnsanların aynı durumda farklı duygular yaģayabileceklerini kavrama. Düzey: 5. Sınıf ve üstü Materyal: 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Form 16 öğrencilere okunur ve hangi durumda ne hissedecekleri sorulur. 3. Öğrencilerin aynı durumlar için ifade ettikleri duygular arasındaki farklılıklar vurgulanır. 27

29 4. Öğrencilerden arkadaģları ile aynı olayı yaģayıp farklı duygulara yaģadıkları örnekler vermeleri istenir ve bu durumun normalliği vurgulanarak etkinlik sona erdirilir. FORM ArkadaĢların seninle konuģmuyor. 2. ArkadaĢın haber vermeden size geldi. 3. Annen sana pek beğenmediğin bir kıyafet aldı. 4. KardeĢin sen ders çalıģırken seninle oyun oynamak istedi. 5. Okula geç kaldın. 6. Ödevini yapmayı unuttun. 7. Öğretmenin yaz tatilinde kitap okumanı istedi. 8. Okullar tatil oldu. 9. Baban yaptığın ödevi kontrol etti. 10. ArkadaĢlarınla oynadığın oyunda yenildin. ETKĠNLĠK 36 Amaç: Duygulara iliģkin sözcük dağarcığını geliģtirme. Düzey: 6. Sınıf ve üstü Materyal: Her öğrenci için dosya kağıdı ve Form Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilerden birer duygu listesi oluģturmaları istenir. 3. Öğrencilerden oluģturdukları duygu listesini okumaları istenir. 4. Duygular tahtaya yazılır, danıģman da eklemeler yapabilir. 5. Öğrencilerin ifade ettikleri duyguları hangi durumlarda yaģadıklarını anlatmaları sağlanır. 6. Formdaki örnek durumlar okunarak, orada ki kiģinin neler hissediyor olabileceği hakkında öğrencilerin görüģleri alınır. 7. Etkinlikle ilgili yaģantılar paylaģılarak etkinlik sona erdirilir. 28

30 FORM 17 Anneniz: Yemek, çamaģır, temizlik, dikiģ, alıģ-veriģ, çocuklar... Bütün gün tek baģıma koģturuyorum; yinede yetiģemiyorum. Kendime ayıracak beģ dakikam yok. Kendimi mutfakla banyo arasına hapsolmuģ hissediyorum. Bir ArkadaĢınız : Bir miras meselesi yüzünden babamla amcam kavga ettiler. Aslında ben ikisini de severim. Aralarını bulmaya çalıģtım; daha kötü oldu. Babam ''bir daha o adamla konuģmayacaksın'' dedi. Gerçi, miras konusunda babam haklı gibi geliyor ama, amcamdan da vazgeçemem ki. Bunca yıl bize ikinci bir baba oldu. Üç kuruģ için bu çektiğimize değer mi? Bir Dostunuz: Son günlerde canım sıkılıyor. Belli bir sebep yok ama, içimin daraldığını hissediyorum. Canım hiçbir Ģey yapmak istemiyor; amaçsız dolanıyorum. Üstelik bu sıkıntımı kimse ile paylaģamıyorum. Bir Erkek arkadaģınız: BaĢımın yan tarafında bir tutam saç var, ne yapsam yatıramıyorum. Islatıyorum olmuyor, bağlıyorum olmuyor. Ne zaman aynaya baksam neģem kaçıyor. Bir Kız ArkadaĢınız: Annem geçen hafta doğum gününde; bana nefis bir atkı hediye etti. Verirken de, ''sana özel bir Ģey bulabilmek için Ģehrin altını üstüne getirdim'' dedi. Dün ne öğrensem beğenirsin? BaĢka Ģehirde oturan bir ablam var. Annem, bana aldığının aynısını üç ay önce ona da almıģ. Bunu öğrenince periģan oldum. ġu anda son derece kötü hissediyorum kendimi. ETKĠNLĠK 37 Amaç: YaĢadıkları duyguların kaynaklarını belirleme becerilerini geliģtirme. Düzey: 7. Sınıf ve üstü Materyal: Her öğrenci için dosya kağıdı ve Form Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilere duygular, düģünceler ve davranıģlar arasındaki iliģki anlatılır. 3. Öğrencilerden son bir haftada sıklıkla yaģadıkları duyguları ve anları yaratan olayları düģünmeleri istenir. 4. Form 18 dağıtılır ve öğrencilerin doldurmaları sağlanır. 5. Öğrencilerin yazdıklarını sınıfla paylaģmalar istenir. 6. AĢağıdaki sorularla grup etkileģimi baģlatılır. ÇeĢitli duyguları yaģamanızda düģüncelerinizin etkisi nedir? 29

31 OLAY DUYGU DÜġÜNCE DAVRANIġ Duygularınızın davranıģlarınıza etkisi nedir? DüĢünceleri değiģtirerek duyguları ve davranıģları değiģtirmek mümkün müdür? FORM ETKĠNLĠK 38 Amaç: Duygularını etkili bir Ģekilde ifade etme becerilerini geliģtirme *. Düzey: 6. Sınıf ve üstü Materyal: - 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilerle birlikte bir halka oluģturulur. 3. Öğrencilerden, okula iliģkin duygularını dile getirmeleri istenir. 4. Okula iliģkin duyguların olumlu olabileceği gibi olumsuz da olabileceğinin altı çizilerek, istediklerini söyleme konusunda, öğrenciler cesaretlendirilir. 5. Öğrenciler duygularını dile getirdikten sonra, duyguları ifade etmenin önemi ve yöntemi üzerine tartıģma baģlatılır. 30

32 *PiĢkin (1999)'dan alınmıģtır. 7. YETERLĠK: Etkili reddetme becerileri geliģtirebilme. HoĢlanmadığı kiģiler arası durumları betimleme (2. Sınıf, Etkinlik 39) Reddetmenin olumsuz bir davranıģ olmadığını anlama (3. Sınıf, Etkinlik 40). Kendi reddetme davranıģını betimleme (4. Sınıf, Etkinlik 41 ). Etkili reddetme davranıģları geliģtirme (5. Sınıf, Etkinlik 42). Etkili reddetme davranıģının günlük iliģkilerine etkisini değerlendirme (7. Sınıf, Etkinlik 43). ETKĠNLĠK 39 Amaç: HoĢlanmadığı kiģiler arası durumları betimleme. Düzey: 2. Sınıf ve üstü. Materyal: Her öğrenciye evet ve hayır yazılı Kart ve Form Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilere kartlar dağıtılır ve okunacak ifadelere katılıyorlarsa ''evet'' yazılı kartı, katılmıyorlarsa ''hayır'' yazılı kartı havaya kaldırmaları söylenir. 3. AĢağıdaki sorular yöneltilerek etkileģim baģlatılır: HoĢlanmadığınızı belirttiğiniz durumlar nelerdi? Okulda ya da evde, hoģlanmadığınız durumlar yaģıyor musunuz? Bunları daha az yaģamak için neler yapılabilir? FORM ArkadaĢlarımın beni oyun oynamaya zorlamalarından hoģlanmıyorum. 2. ArkadaĢımın defterimi, benden izin almadan almasından hoģlanmıyorum. 3. Annemin ödevlerime yardım etmesinden hoģlanıyorum. 4. Öğretmenimin bana, ödevimi yaptığımda aferin demesinden hoģlanıyorum. 5. Anne ve babamın, ben okuldan döndüğümde, neler yaptığımı sormalarından hoģlanmıyorum. 6. Öğretmenimin ödevlerimi kontrol etmesinden hoģlanmıyorum. 7. ArkadaĢlarımla konuģmaktan hoģlanıyorum. 31

33 8. ArkadaĢlarıma hediye vermekten hoģlanıyorum. 9. Hata yaptığımda, özür dilemekten hoģlanmıyorum. 10. ArkadaĢlarımın benimle alay etmesinden hoģlanmıyorum. ETKĠNLĠK 40 Amaç: Reddetmenin olumsuz bir davranıģ olmadığını anlama. Düzey: 3. Sınıf ve üstü Materyal: Form Etkinliğin amacı öğrencilere açıklanır. 2. Form 20'de yer alan olay öğrencilere okunur. 3. Öğrencilerin olay hakkında konuģması sağlanır. 4. AĢağıdaki sorularla grup etkileģimi baģlatılır: Siz olsaydınız nasıl davranırdınız? Sizce en uygun reddetme davranıģı hangisi? Niçin? YaĢadığınız benzer bir olay var mı? Nasıl davranmıģtınız? FORM 20 Olay: AyĢe Ali'yi doğum gününe çağırdı. Ali o gün annesi ile teyzesini ziyaret edecekti ve bu nedenle doğum gününe katılamayacaktı. a. ''Doğum günlerini hiç sevmem, gelmeyeceğim'' dedi. b. Doğum gününe gelemeyeceğini AyĢe ye söylemedi. c. ''Gelmeyi çok isterdim ama o gün annemle teyzeme gideceğim, o yüzden gelemeyeceğim'' dedi. d. ''Gelirdim ama, iģim var'' dedi. ETKĠNLĠK 41 Amaç: Kendi reddetme davranıģını betimleme. Düzey: 4. Sınıf ve üstü Materyal: - Süreç : 1. Etkinliğin amacı öğrencilere anlatılır. 2. Öğrencilere en son ne zaman, birisinin isteğini reddettiklerini ve bunu nasıl yaptıklarını hatırlamaları istenir. 3. Gönüllü öğrencilerin hatırladıkları olayı anlatmaları ve diğer öğrencilerin olayla ilgili düģüncelerini söylemeleri sağlanır. 4. AĢağıdaki sorularla grup etkileģimi baģlatılır: Çevrenizdeki insanlar sizden bir Ģey istediklerinde onları nasıl reddediyorsunuz? ArkadaĢlarınızın reddetme davranıģları ile kendi reddetme davranıģlarınız arasında farklar var mıydı? 32

34 5. Farklı reddetme davranıģlarının sonuçlarının da farklı olacağı, bu nedenle uygun reddetme davranıģlarının seçilmesi gerekliliği vurgulanarak etkinlik sona erdirilir. ETKĠNLĠK 42 Amaç: Etkili reddetme davranıģları geliģtirme. Düzey: 5. Sınıf ve üstü Materyal: - 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilerden yapmayı istemedikleri holde hayır diyemedikleri durumları yazmaları istenir. 3. Gönüllü öğrencilerin yazdıkları durumları anlamaları sağlanır. 4. istemedikleri durumlara hayır dedikleri takdirde neler olabileceğinin tartıģılması sağlanır ve alınan cevaplar tahtaya yazılır. 5. Tahtaya yazılan cevaplar üzerinde tek tek durulur. Hayır demenin olumsuz bir durum olmadığı, önemli olanın uygun reddetme davranıģının kullanılması olduğu vurgulanarak uygun reddetme davranıģları açıklanır. 6. Her bir etkili reddetme davranıģı ile ilgili olarak öğrencilerle tartıģılır. 7. Öğrencilerden gönüllü olan iki tanesi etkili reddetme davranıģlarını canlandırır. 8. Öğrencilerin kendi reddetme davranıģlarının etkililiğini belirleyerek değiģiklik yapma ihtiyacında olup olmadıkları üzerindeki düģüncelerini sınıfla paylaģmaları istenir. ETKĠNLĠK 43 Amaç: Etkili reddetme davranıģının günlük iliģkilerine etkisini değerlendirme. Düzey: 7. Sınıf ve üstü Materyal: 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilerin etkili reddetme davranıģının nasıl olduğu konusunda görüģleri alınır. 3. AĢağıdaki sorularla grup etkileģimi baģlatılır: Son zamanlarda yaģadığınız, ve reddetme davranıģı gösterdiğiniz veya göstermeniz gereken durumlar nelerdi? Ne yaptınız? Sonucu ne oldu? 33

35 Ġnsanlar birbirlerine hiç hayır demeselerdi neler olurdu? Ġnsanların birbirlerini uygun bir Ģekilde reddetmelerinin yararları neler olabilir? 8. YETERLĠK: KiĢisel problemlerini etkili bir Ģekilde çözebilme. YaĢadığı kiģisel problemlere örnekler verme (1.Sınıf, Etkinlik 44). Herhangi bir problemin kendine ait olup olmadığına karar verme (2. Sınıf, Etkinlik 45). Yakın çevresinde bulunan kiģilerin kiģisel problemlerini çözme yollarını fark etme (4. Sınıf, Etkinlik 46). KiĢisel problemleri olduğunda ne tür tepkiler verdiğini fark etme (5. Sınıf, Etkinlik 47). Etkili problem çözme yollarını betimleme (6. Sınıf, Etkinlik 48). Etkili problem çözme sürecinin kullanılmasının kendine ve baģkalarına olan etkilerini değerlendirme (7. Sınıf), Etkinlik 49). ETKĠNLĠK 44 Amaç: YaĢadığı kiģisel problemlere örnekler verme. Düzey: 2. Sınıf ve üstü Materyal: - Süreç : 2. "Problem" kavramı tahtaya yazılır ve öğrencilere ne anlama geldiği sorulur. 3. Oyun oynarken yaģadıkları problemlerin neler olduğu sorulur. 4. Anlattıkları problemlere iliģkin, o anki duygu ve düģüncelerini ortaya çıkaracak sorular sorulur. 5. Öğrencilerin...yaparken problem yaģıyorum biçiminde cümleler kurmaları istenir. 6. Bu problemlerle baģa çıkmak için neler yapılabileceği konusunda sınıfın da önerileri alınır. Problemsiz bir hayat olamayacağı vurgulanarak etkinlik sona erdirilir. 34

36 ETKĠNLĠK 45 Amaç: Herhangi bir problemin kendine ait olup olmadığına karar verme. Düzey: 2. Sınıf ve üstü Materyal: Her öğrenci için bir dosya kağıdı. 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Öğrencilerden evde ve okulda yaģadıkları, onları rahatsız eden problemleri düģünmeleri ve yazmaları istenir. 3. Üç gönüllü öğrenci seçilir. 4. Bu öğrencilerin ifade ettikleri problemlerinin gerçekte kendilerine ait olup olmadığı konusunda sınıfla tartıģılır. 5. Öğrencilerin, problemin baģkasına ait olduğu durumlarda neler yapabilecekleri üzerinde konuģmaları sağlanır ve baģkalarının problemleri olduğunda sadece yardım edebileceğimiz ama onun bizim problemimiz olmayacağı vurgulanır. 6. AĢağıdaki sorular sorularak grup etkileģimi baģlatılır Ġnsanlar baģkalarının problemlerini çözmek için uğraģsalardı ne olurdu? Etkinliğin baģında kağıtlara yazdığınız problemlerin hepsi gerçekten kendi problemleriniz mi? ETKĠNLĠK 46 Amaç: Yakın çevresinde bulunan kiģilerin kiģisel problemlerini çözme yollarını fark etme. Düzey: 4. Sınıf ve üstü Materyal : Form Form 21 öğrencilere okunarak, tamamlamaları istenir. 3. AĢağıdaki sorularla etkileģim baģlatılır Problemleriniz olduğunda nasıl davranıyorsunuz? Sizin davranıģlarınızda çevrenizdeki insanların davranıģları benziyor mu? Çevrenizdeki insanlardan hangilerinin problem çözme davranıģını daha uygun buluyorsunuz? Niçin? 35

37 FORM 21 Bayram tatilinde Antalya ya gitmeye karar vermiģlerdi. Ta ki o telefon gelene kadar! Teyzesi arıyordu, bayramda onlara gelmek istediklerini söyledi. Büyük bir sorun olmuģtu bu telefon... Baba yapalım dedi. Anne yapalım dedi. KardeĢ yapalım dedi. ETKĠNLĠK 47 Amaç: KiĢisel problemleri olduğunda ne tür tepkiler verdiğini fark etme. Düzey: 5. Sınıf ve üstü Materyal: Her öğrenci için küçük birer Ģehir krokisi. 1. Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Krokiden iki nokta belirtilerek (örneğin bir okul ve hastane) birinden diğerine en kısa yoldan ulaģabilecekleri yöntem sorulur 3. Öğrencilerin cevaplarını sınıfla paylaģmaları istenir. 4. Öğrencilerle arkadaģlarının yöntemleri ve ortaya çıkan sonuçlar tartıģılır 5. AĢağıdaki sorularla grup etkileģimi baģlatılır: Buradaki problem neydi? Bu problemi çözmede tek bir çözüm yolu mu vardı? Probleminizi çözerken neler yaptınız? Evde ve okula karģılaģtığınız problemlerle karģılaģtığınızda nasıl davranıyorsunuz? Thornton (1998) 'den esinlenerek hazırlanmıģtır. 36

38 ETKĠNLĠK 48 Amaç: Etkili problem çözme yollarını betimleme. Düzey: 6. Sınıf ve üstü Materyal: Form Öğrencilere etkinliğin amacı anlatılır. 2. Problem çözme sürecinin aģamaları tahtaya yazılır. 3. Öğrencilerden gönüllü birisinin bir problemini söylemesi istenir. 4. Öğrencinin problemi üzerinde, problem çözme sürecinin her bir adımı uygulanır. 5. Diğer öğrencilerin de birer problemlerini ele olarak aynı süreci gerçekleģtirmeleri istenir. 6. Gönüllü öğrencilerin yazdıklarını paylaģmalarından sonra, çözümlere iliģkin, diğer öneriler de alınır ve etkinlik bitirilir. FORM 22 PROBLEM ÇÖZMENĠN BASAMAKLARI 1. Problemin gerçekten size ait olup olmadığına karar verin. 2. Problemi tam olarak tanımlayın. 3. Problemi çözmek için yardıma ihtiyacınız olup olmadığına karar verin. 4. Problemin tüm çözüm yollarını belirleyin. 5. Her çözüm yolunun muhtemel sonuçlarını düģünün. 6. Bir karar verin. 7. Kararınızı uygulayın. ETKĠNLĠK 49 Amaç: Etkili problem çözme sürecinin kullanılmasının kendine ve baģkalarına olan etkilerini değerlendirme. Düzey: 7. Sınıf ve üstü 2. Öğrencilere problemlerini çözerken hangi adımları izledikleri sorulur. 3. Uyguladıkları yolun etkilerini, örnekler vererek anlatmaları sağlanır. 4. Problem çözme güçlüğü yaģan öğrencilerin Rehberlik Servisine baģvurabilecekleri belirtilerek etkinlik bitirilir. 37

39 EĞĠTSEL REHBERLĠK 1. YETERLĠK : Verimli ders çalıģma. yollarını ve zamanı planlayabilme. Derslerle ilgili sorumluluklarının farkına varma (2. Sınıf, Etkinlik 50). Öğrenme için gerekli becerileri kavrama (3. Sınıf, Etkinlik 51 ). Verimli ders çalıģmayı engelleyen durumları fark etme (4. Sınıf, Etkinlik 52). Etkili öğrenmenin basamaklarını açıklama (5. Sınıf, Etkinlik 53). Zamanı etkili kullanma becerisini geliģtirme (6. Sınıf, Etkinlik 54). Bir çalıģma planı yapma (7. Sınıf, Etkinlik 55). ETKĠNLĠK 50 Amaç: Derslerle ilgili sorumluluklarının farkına varma. Düzey: 2. Sınıf ve üstü Materyal: 2. Tahtaya ''SORUMLULUK'' kelimesi büyük harflerle yazılarak kelimenin anlamı öğrencilerle tartıģılır. 3. Öğrencilerden derslerle ilgili sorumluluklarının neler olduğunu düģünmeleri istenir. 4. Gönüllü öğrencilerin cevaplarını sınıfla paylaģmaları istenir. 5. AĢağıdaki sorular sınıfa yöneltilerek grup etkileģimi baģlatılır. Sorumluluklarınız arasında yerine getirmedikleriniz var mı?hangileri? Niçin? Sorumluluklarınızı yerine getirmediğinizde ne gibi sonuçlarla karģılaģıyorsunuz? Sorumluluklarınızı yerine getirmediğinizde baģkaları sizin hakkınızda neler düģünebilir? 38

40 ETKĠNLĠK 51 Amaç: Öğrenme için gerekli becerileri kavrama. Düzey: 1. sınıf ve üstü Materyal: - 2. Öğrencilere okulda yaptıkları faaliyetler sorularak etkinlik baģlatılır. (Oyun oynamak, Ģarkı söylemek, beden eğitimi yapmak, dinlenmek, resim yapmak, öğrenmek gibi.) 3. Öğrenme etkinliklerinin neden önemli olduğu ve öğrenme becerilerini geliģtirmenin gerekliliği üzerinde bir tartıģma baģlatılır. 4. Öğrenme için gerekli olan becerilerle ilgili yaģantılar yaratılır. Bu iģlemle ilgili olarak aģağıdaki önerilerden yararlanılabilir. Dinleme : Öğrencilerden gözlerini kapamaları istenerek bazı sesler dinletilir ve onlardan bu sesleri tahmin etmeleri istenir. Gözlem : Gönüllü öğrenciler belirlenerek onlardan bir takım eylemleri (bahçe kazma, araba sürme, sofrayı hazırlama, bulaģık yıkama, futbol oynama, ağlama gibi) ses çıkarmadan taklit etmeleri, diğer öğrencilerden bu eylemleri tahmin etmeleri istenir. DüĢünme : Öğrencilere aģağıdaki biçimde problem örnekleri vererek, bu problemlerin çözümünü düģünmeleri ve cevaplarını sınıfla paylaģmaları istenir. Anneler gününde annenize bir hediye almak istiyorsunuz ama Ģu anda elinizde hiç para yok. Ne yapabilirsiniz? Matematik dersinde baģarılı olamıyorsunuz. Ne yapabilirsiniz? En sevdiğiniz arkadaģınız size küstü ama sebebini bilmiyorsunuz. Ne yapabilirsiniz? Hatırlama : Bir cümle söylenir ve öğrencilerden bu cümleyi tekrar etmeleri istenir. Ardından sınıfa bir talimat verilir. ( PerĢembe günü ödevlerinizi getirmeyi unutmayın gibi ). ÇeĢitli öğrencilere doğum tarihleri, doğum yerleri, kaç kardeģleri olduğu, hangi dersleri daha çok sevdiği gibi değiģik sorular sorulur. Bu sorular cevaplandıktan sonra sınıftan daha önce verilen talimatı hatırlamaları istenir. 5. Her bir beceriyle ilgili yaģantılardan sonra, öğrencilerle cevapları bulmada zorlanıp zorlanmadıkları ve o öğrenme becerisinin öğrenmedeki önemi hakkında tartıģılır. 6. Sınıfa aģağıdakilere benzer sorular yöneltilerek grup etkileģimi baģlatılır. Öğrenme ile ilgili becerilerden en fazla eksikliğini duyduğunuz hangisi? Bunları geliģtirmek için neler yapabilirsiniz? *Bu etkinlik örneği Erkan (2000) den alınmıģtır. 39

41 ETKĠNLĠK 52 Amaç: Verimli ders çalıģmayı engelleyen durumları fark etme. Düzey: 4. Sınıf ve üstü Materyal: PosterleĢtirilmiĢ Form Poster tahtaya asılır. 3. Çok sayıda öğrencinin ders çalıģmaya baģlamakta güçlük çektiği çalıģmayı sürdüremedikleri ve çalıģtıkları halde baģarılı olamadıkları belirtilir. Öğrencilerin ders çalıģma konusundaki problemlerinin nedenlerinden birinin yanlıģ çalıģma alıģkanlıkları olduğu söylenerek etkinlik boģlatılır. 4. Öğrencilerden ''yanlıģ çalıģma alıģkanlıklarını'' inceleyip, bu alıģkanlıklara sahip olup olmadıklarını belirlemeleri istenir. 5. Gönüllü öğrencilerin cevaplarını sınıfla paylaģmaları istenir. 6. Bu alıģkanlıklardan nasıl kurtulacakları konusunda grup etkileģimi baģlatılır. FORM 23 AMAÇSIZ ÇALIġMA PLANSIZ VE PROGRAMSIZ ÇALIġMA EVĠN DEĞĠġĠK YERLERĠNDE ÇALIġMA YATARAK VE UZANARAK ÇALIġMA TELEVĠZYON KARġISINDA ÇALIġMA EZBERLEYEREK ÖĞRENMEYE ÇALIġMA KAYNAKLARDAN YARARLANMAMA DERSLERDEN KORKMA, ANLAYAMADIĞI DERSĠ BIRAKMA DERSLERLE ĠLGĠLĠ ÖNYARGILAR DÜZENLĠ DERS TEKRARI YAPMAMA ÇALIġMA ANINDA UYGUN DĠNLENME ARALIKLARI VERMEME 40

42 ETKĠNLĠK 53 Amaç: Etkili öğrenmenin basamaklarını açıklama. Düzey: 5. Sınıf ve üstü Materyal: PosterleĢtirilmiĢ Form 24, Form 25, Form Posterler tahtaya asılır. 3. Posterlerde yer olan her madde kısaca açıklanır. 4. Gönüllü öğrencilerden açıklanan maddelere örnek vermelerini istenir. 5. AĢağıdaki sorular sınıfa yöneltilerek grup etkileģimi baģlatılır. Etkin dinlemenin aģamalarından hangilerini kullanıyorsunuz? Not alırken hangi noktalara dikkat ediyorsunuz? Etkin okumanın o amalarından han ilerini kullanıyorsunuz? FORM 24 ETKĠN DĠNLEME Ġleriye Bak: Dersi dinlerken öğretmenin kullandığı cümlelerden yola çıkarak daha sonra söyleyeceğini önceden tahmin etme. Fikirler: Konunun ana fikirlerini bulmaya çalıģma. Bu dersin amacı ne? Öğretmenin mesajı nedir? Dersin ana noktaları nelerdir? ĠĢaretler: Öğretmenin bir konunun önemli noktasını benzer sözcükler kullanması veya ses tonunu değiģtirmesi. Katıl: Derse zamanında gelme, öğretmenin söylediklerini baģ sallayarak, gülümseyerek anladığınızı gösterme, ya da kaģ çatarak anlamadığınızı gösterme. AraĢtır: Öğretmene konuyla ilgili sorular sorma, dersten sonra öğretmenle ya da arkadaģlarla tartıģma. FORM 25 NOT TUTMA Dersin adını, konuyu ve tarihi yazma Okunaklı bir Ģekilde yazma Her yeni fikri yeni bir satıra yazma Önemli kelimeleri büyük harfle ya da renkli kalem ile yazma Öğretmenin önemli bulduğu cümlelerin altını çizme Ana baģlıklar, alt baģlıklar kullanma 41

43 FORM 26 ETKĠN OKUMA Göz at: Kitaptaki bir bölümün içinde ne anlatılmak istendiğini anlayabilmek için baģtan sona 3-4 dakika gözden geçirme. Sor: Kitabı ya da konuyu okumakla ne kazanılacağını kendi kendine sorma. Bu bölümü neden okuyorum?,, Oku: Okuma sırasında kitap üzerinde iģaretlemeler yapma, karton veya kağıda sorular ve cevaplar yazma. Anlat: Bu aģamada kitap ve defterleri kapatarak sadece karta veya notlar çıkartılan kağıda göz atarak soruların cevabını anlatma. Tekrarla: Bu son aģamada alınan notlara bakılmadan tüm konuyu tekrar etme. ETKĠNLĠK 54 Amaç: Zamanı etkili kullanma becerisini geliģtirme *. Düzey: 4. Sınıf ve üstü. Materyal: Her öğrenci için birer adet boģ kağıt. Süreç : 1. Öğrencilere zamanı etkili bir Ģekilde kullanmanın önemini anlatılarak etkinlik baģlatılır. 2. Öğrencilere boģ kağıtlar dağıtılır. 3. Öğrencilerden üstlendikleri bütün görevleri yazmaları için 10 dakika süre vererek Ģu yönerge okunur: ''Üstlendiğiniz görevleri önem sırasına göre üçe ayırın. Çok önemlileri birinci gruba, orta derecede önemlileri ikinci gruba ve az önemlileri üçüncü gruba yerleģtirin. Bu görevlerin önem sıraları aynı zamanda size hangilerini önce yapacağınızı gösterecektir. Birinci gruptakiler ilk yapacağınız iģlerdir, üçüncü gruptakiler ise yapmayı en sona bırakacağınız iģlerdir.'' 4. ġimdi de öğrencilerden dinlenmek için en uygun zamanı ve anları dinlendirecek etkinlikleri yazmaları istenir ( Spor, müzik dinlemek, televizyon seyretmek, dıģarı çıkmak vb.) 5. Öğrencilerin yazdıklarını düzenli hale getirmelerine yardımcı olunur bunları günlük hayatlarında kullanmaları için cesaretlendirilir. *Selçuk ve Güner (2000)'den alınmıģtır. 42

44 ETKĠNLĠK 55 Amaç: Bir çalıģma planı yapma *. Düzey: 6. Sınıf ve üstü. Materyal: - 1. Öğrencilere etkili ders çalıģma planı yapmanın önemi anlatılarak etkinlik baģlatılır. 2. AĢağıda verilen maddelerin bir çalıģma planı hazırlamanın basamakları olduğu belirtilerek, maddeler açıklanıp örnek bir plan yapılır a. Okuldaki ders programındaki bütün derslerin adlarının yazılması. b. Haftanın her günü için uyanma ve yatma saatinin belirlenmesi. c. Bir saat öğle yemeği ve iki saat de akģam yemeği için zaman ayırma. Bu saatler aynı zamanda dinlenme saatleri olacak d. Bir hafta içinde eğlence ve etkinlik için ayrılan sürenin belirlenmesi. e. Hafta da üç ya da dört saatin spor için ayrılması. f. Cumartesi akģamlarının dinlenmek için boģ bırakılması. g. Ders çalıģmak için uygun saatlerin belirlenmesi. 3. Öğrencilerden verilen bu bilgilerden sonra bir haftalık bir plan yapmaları istenir. Bir hafta sonra plan birlikte gözden geçirerek ihtiyaçlarına uyup uymadığını denetlenir. Gerekli görülen yerlerde yukarıda belirtilen basamaklardan yararlanarak düzeltmeler yapılır. *Selçuk ve Güner (2000)'den alınmıģtır. 43

45 2. YETERLĠK : Okul kurallarına uymanın ve içinde bulunduğu ortamlara uygun davranmanın demokratik ve sosyal yaģamın bir gereği olduğu inancını benimseyebilme. Sınıf kurallarını söyleme (1. Sınıf, Etkinlik 56). Sınıf kurallarına uyma (2. Sınıf, Etkinlik 57). Kuralların neden var olduğunu ve ne iģe yaradığını anlama (3.Sınıf, Etkinlik 58). Kuralların önleyici ve koruyucu yanlarını fark etme (4. Sınıf, Etkinlik 59). Kuralların Ġnsan hayatındaki önemini kavrama (5. Sınıf, Etkinlik 60). Her ortamda uyulması gereken kuralların farklı olduğunu fark etme (6. Sınıf, Etkinlik 61 ). Ortamlara uygun davranmanın sosyal uyumun bir gereği olduğunu anlama (7. Sınıf, Etkinlik 62). ETKĠNLĠK 56 Amaç: Sınıf kurallarını söyleme. Düzey: 1. Sınıf ve üstü. Materyal: Her grup için birer adet boģ kağıt. 2. Öğrencilere sınıfta uymaları gereken kuralları düģünmeleri için 5-10 dakika süre verilir. 3. Öğrenciler dörtlü gruplara ayrılır, her gruba boģ bir kağıt verilir. 4. Her gruptan sınıfta uyulması gereken kurallardan bir tanesinin resmini çizmeleri istenir. 5. Her gruba çizdikleri resmi diğer gruplara anlatmaları için 5 dakika süre verilir. 6. Belirlenen kurallar bir liste haline getirilip sınıfa asılır. 44

46 Amaç: Sınıf kurallarına uyma *. Düzey: 1 Sınıf ve üstü. Materyal : DavranıĢ çiçeği kartları ETKĠNLĠK Öğrencilere sınıfta uyulması gereken kurallar ve anlardan beklenilen davranıģlar hatırlatılır. 3. Her öğrenciye kartondan hazırlanmıģ davranıģ çiçekleri dağıtılır. 4. Öğrencilere bu etkinliğin hangi kural (söz olarak konuģma, kullanılan sınıf) araç gereçlerini yerine kaldırma, zil çaldığında öğretmenden önce sınıfa girip sırasına oturması gibi ) için uygulanacağı açıklanır. 5. Her öğrenciden kendi çiçeğini boyamasını, uyacağı kuralı, ismini ve tarihi yazması istenir. 6. Sonra bu çiçekler sınıf panosuna asılır. 7. Bir hafta süreyle belirlenen kural her çiğnendiğinde o öğrencinin çiçeğinden bir yaprak koparılacağı, süre sonunda çiçeğinde en çok yaprak kalan öğrencilerin ödüllendirileceği söylenir. ETKĠNLĠK 58 Amaç: Kuralların neden var olduğunu ve ne iģe yaradığını anlama.* Düzey: 1. Sınıf ve üstü. Materyal: Kadın, erkek, kız ve erkek çocuk, yaģlı insan kuklaları. Süreç : 2. Okulda öğrenciler için nerelerde (sınıfta, yemekhanede, bahçede, koridorlarda, tuvaletlerde) hangi davranıģların uygun olduğu öğrencilerle tartıģılır. 3. Her öğrencinin kendine bir el kuklası seçip olmaları istenir. 4. Öğrenciler üçerli gruplara ayrılır. 5. Her gruba sırayla okuldan bir mekan söylenir ve ellerindeki kuklaları kullanarak bu mekanda uygun olmayan bir davranıģ sergilemeleri istenir. 6. Öğrencilerin oyunu bittiğinde, grubun geri kalanıyla birlikte doğru, seçenekleri ve nedenleri konuģulur. *Selçuk ve Güner (2000)'den alınmıģtır. 45

47 ETKĠNLĠK 59 Amaç: Kuralların önleyici ve koruyucu yanlarını fark etme *. Düzey: 2. Sınıf ve üstü. Materyal: Süreç : 2. Gönüllü öğrencilerin, okulda Ģimdiye kadar uymadıklar bir kuralı ve bu durumda baģına gelen ( yaralanma, yaralama, ceza olma, vb. ) olayı paylaģmaları istenir. 3. Öğrencilerden ne yapsalardı bu sorunu yaģamayacakları konusunda fikir üretmeleri istenir. 4. Herkesin hata yapabileceği, bunun normal olduğu, önemli olan Ģeyin bu hatalardan ders olmak olduğu söylenerek grup etkileģimi baģlatılır. * Selçuk ve Güner 2000 'den alınmıģtır. ETKĠNLĠK 60 Amaç: Kuralların insan hayatındaki önemini kavrama. Düzey: 4. Sınıf ve üstü Materyal: (Bir önceki hafta gönüllü öğrencilerden iki grup oluģturulur. Grubun birine ''Kurallar insan yaģamında önemlidir'' konusu, diğer gruba ise ''Kuralların insan yaģamında önemi yoktur'' konusu verilerek, sınıfta sunu yapmak üzere hazırlanmaları istenir.) 2. Bir önceki hafta oluģturulan grupların hazırlandıkları konuları sırayla sınıfta sunmaları istenir. 3. Sunular bittikten sonra sınıftaki diğer öğrencilerin, gruplara konularla ilgili soru sormaları ya da düģüncelerini söylemeleri istenir. 4. Konularla ilgili paylaģımlar bittikten sonra varılan sonuçların değerlendirmesi yapılır. 46

48 ETKĠNLĠK 61 Amaç: Her ortamda uyulması gereken kuralların farklı olduğunu fark etme. Düzey: 3. Sınıf ve üslü Materyal:- 2. Öğrenciler beģer kiģiden oluģan gruplara ayrılır. 3. Her gruba farklı bir ortamda uyulması gereken kurallar ( otobüs, kütüphane, lokanta gibi ) diğer gruptaki çocukların duyamayacakları bir sesle söylenir. 4. Her grubun sırayla canlandırdığı ortamda ilgili davranıģları pandomimle (sözsüz davranıģlar) oynamaları sağlanır. 5. Grupların çalıģmaları tamamlandıktan sonra izleyen öğrencilerin oynanan kuralların hangi ortamlara ait olduğunu tahmin etmeleri islenir. ETKĠNLĠK 62 Amaç: Ortamlara uygun davranmanın sosyal uyumun bir gereği olduğunu anlama. Düzey: 6. Sınıf ve üstü. Materyal: - 2. AĢağıda verilen durum okunur. Serap, Türkçe öğretmeninin verdiği ödevi hazırlamak için bir kaç arkadaģı ile birlikte kütüphaneye gitmeye karar verdi. Oraya vardıklarında hemen kitapların içine daldılar. Bir süre geçmiģti ki Serap ın telefonu çalmaya baģladı ve Serap telefonunu açarak konuģmaya baģladı. Kütüphanedeki herkes ona çok sert bakmıģtı. Aradan yarım saat geçmemiģti ki Serap kütüphanede uzun süredir görmediği bir arkadaģına rastladı. Çok mutlu olmuģtu ve arkadaģıyla hemen oracıkta sohbet etmeye baģladı. Bu kez kütüphane görevlisi Serap ın yanına gelerek onu uyardı, bir kez daha insanları rahatsız ederse ve kütüphane kurallarına uymazsa oraya alınmayacağını söyledi. Serap çok utanmıģtı ve kitaplarını toplayıp kütüphaneden baģı önünde ayrıldı.'' 3. AĢağıdakine benzer sorular sınıfa yöneltilerek grup etkileģimi boģlatılır. Daha önce benzer bir durumla karģılaģtınız mı? Ġnsanların tepkileri nasıldı? Böyle bir durumda yaģanacak sonuçlar neler olabilir? Bu sonuçları yaģamamak için ne yapılmalı? 47

49 3. YETERLĠK : Okulda ve yakın çevrede bulunan sportif ve kültürel etkinlikler çerçevesinde boģ zamanlarını etkili bir Ģekilde kullanabilme. Günlük yapması gereken iģlerin dıģındaki boģ zamanlarını belirleme (3. Sınıf, Etkinlik 63). Çevrede bulunan sportif ve kültürel etkinliklerden haberdar olma (4. Sınıf, Etkinlik 64). HoĢlandığı faaliyetlerle çevrede bulunan etkinlikleri eģleģtirme (5. Sınıf, Etkinlik 65). Seçtiği boģ zaman faaliyetlerinin kendisi açısından getirilerini değerlendirme (6. Sınıf, Etkinlik 66). ETKĠNLĠK 63 Amaç: Günlük yapması gereken iģlerin dıģındaki boģ zamanlarını belirleme. Düzey: 3. Sınıf ve üstü. Materyal: Her öğrenci için Form Öğrencilere etkinliğin amacını açıklanır. 2. Öğrencilere formlar dağıtılır ve doldurmaları istenir. 3. Gönüllü öğrencilerin cevaplarını sınıfla paylaģmaları istenir. 4. Öğrencilerin boģ kaldıkları zamanlarda neler yapabilecekleri ile ilgili bir grup etkileģimi baģlatılır. FORM 27 Evde Yapmam Gereken Faaliyetler Süresi Okulla Ġlgili Yapmam Gereken Faaliyetler Süresi

50 ETKĠNLĠK 64 Amaç: Çevrede bulunan sportif ve kültürel etkinliklerden haberdar olma. Düzey: 4. Sınıf ve üstü Materyal : - 1. Okulda ve yakın çevrede bulunan sportif ve kültürel etkinlikler belirlenip gönüllü öğrencilere birer etkinlik ile ilgili bir önceki hafta ödev verilerek bu etkinlik ve etkinliğe katılma koģulları hakkında bilgi toplamaları istenir. 2. Öğrenciler sunularını yaptıktan sonra, her bir etkinliğin Ġnsan hayatına etkileri konusunda bir grup etkileģimi baģlatılır. ETKĠNLĠK 65 Amaç: HoĢlandığı faaliyetlerle çevrede bulunan etkinlikleri eģleģtirme. Düzey: 4. Sınıf ve üstü. Materyal: - 1. Öğrencilerden hoģlandıkları faaliyetlerle ilgili olarak sportif ve kültürel etkinlikler hakkında gazetelerden, dergilerden fotoğraf ve yazı toplamaları istenir. 2. Bunları sergileyebilecekleri bir sınıf ya da okul panosu hazırlamaları için öğrenciler cesaretlendirilir ve sınıftaki tüm öğrencilerin bu etkinliğe katılımı sağlanır. 3. Sergileme sırasında, sınıfa davet edilen, kol, kulüp ya da dernek temsilcisi yürüttükleri faaliyetler hakkında sınıfa bilgi verir, soruları cevaplandırır. Hangi faaliyetlere nasıl katılabilecekleri konusunda öğrencilere bilgi sunulur. ETKĠNLĠK 66 Amaç: Seçtiği boģ zaman faaliyetlerinin kendisi açısından getirilerini değerlendirme. Düzey: 4. Sınıf ve üstü. Materyal: - 2. Öğrencilerin boģ zamanlarında neler yaptıklarını ve neler yaģadıklarını belirleyerek not almaları istenir ve bunun için 5 dakika süre verilir. 3. Gönüllü öğrencilerin cevaplarını sınıfla paylaģmaları istenir. 4. AĢağıdakine benzer sorularla grup etkileģimi baģlatılır. BoĢ zamanları olumlu biçimde değerlendirecek faaliyetler hangileridir? Bu faaliyetlerin derslerinize olan katkısı nedir? Bu faaliyetlerin sağlığınıza olan etkisi nedir? Bu faaliyetlerin insanlarla olan iliģkilerinize katkısı nedir? Bu faaliyetlerin gelecekteki meslek seçiminize katkısı olabilir mi? Nasıl? 49

51 4. YETERLĠK : Okuldaki bölümleri ve okul personelinin görevlerini hatırlayabilme. Okul bölümlerinin ve personelinin adlarını söyleme (1. Sınıf, Etkinlik 67). Okul bölümlerinin yerlerini tarif etme (2. Sınıf, Etkinlik 68). Okul personelinin örgütsel yapısını açıklama (3. Sınıf, Etkinlik 69). ETKĠNLĠK 67 Amaç: Okul bölümlerinin ve personelinin adlarını söyleme. Düzey: 1. Sınıf Materyal: - 2. Öğrencilere oryantasyon çalıģmaları içinde ziyaret edilen okul bölümleri ve personelinin adlarını söylemeleri istenir. 3. Öğrencilerden gelen cevaplar tahtaya yazılır. 4. YanlıĢ bilgiler varsa düzeltilir, eksik bilgiler tamamlanır. ETKĠNLĠK 68 Amaç: Okul bölümlerinin yerlerini tarif etme. Düzey: 2. Sınıf ve üstü Materyal: - 2. Daha önceden hazırlanan okulun krokisi tahtaya asılır. 3. Öğrencilere okul krokisinde yer alan bölümlerde ''kimlerin çalıģtığı'' sorulur 4. Gönüllü öğrencilerden söyledikleri okul personelinin resimlerini çizerek krokiye yerleģtirmeleri istenir. 50

52 Amaç: Okul personelinin örgütsel yapısı Düzey: 3. Sınıf ve üstü. Materyal: - ETKĠNLĠK AĢağıdakine benzer sorular sınıfa yöneltilir. Kantinci ve hizmettiler izin olmak istediklerinde kime baģvurmalıdır? Öğretmen dersi yürütmekle ilgili olarak kime karģı sorumludur? Öğrenci hastalandığında okuldan eve dönmek için kimden izin alır? Öğrenci teneffüslerde okul bahçesinin dıģına çıkmak istediğinde kimden, izin alır? 3. Öğrencilerin cevapları alındıktan sonra okul müdürü ya da yardımcısı sınıfa davet edilerek okulun örgütsel iģleyiģi hakkında sınıfa bilgi sunması istenir. Aynı sorular ona yöneltilir (Okul müdüründen bu etkinlikle ilgili olarak önceden randevu olmak uygun olacaktır). 4. Okuldaki tüm personelin farklı görevleri olduğu ve her personelin bu görevleri yerine getirirken birine karģı sorumlu olduğu vurgulanarak etkinlik bitirilir. 51

53 5. YETERLĠK : Okul rehberlik hizmetlerini tanıyabilme. Okul rehberlik servisinin yerini bilme (1. Sınıf, Etkinlik 70). Rehber öğretmeni (psikolojik danıģman) tanıma ve onu okuldaki diğer öğretmenlerden ayırt etme (2. Sınıf, Etkinlik 71 ). Gerektiğinde rehberlik servisine baģvurabileceğini kavrama (3.Sınıf, Etkinlik 72) Öğrenci rehberlik komisyonu üyelerini ve görevlerini tanıma (4.Sınıf, Etkinlik 73) (Yukarıdaki tüm hedeflere iliģkin bilgiler oryantasyon programında sunulur, ayrıca okul gazetesi ve broģürler aracılığıyla da sürekli tanıtım yapılır. AĢağıdaki etkinlikler tekrar niteliğinde olacaktır). ETKĠNLĠK 70 Amaç: Okul rehberlik servisinin yerini bilme. Düzey: 1. Sınıf ve üstü. Materyal: - Rehberlik servisinde öğrencilere küçük bir parti düzenlenir. Okulun imkanlarına göre ikramda bulunulur. Sınıflarından rehberlik servisine nasıl gelecekleri, rehberlik servisinin yanındaki ve karģısındaki odaların neler olduğu öğrencilere sorulur. Hangi durumlarda servise gelebilecekleri belirtilir. ETKĠNLĠK 71 Amaç: Rehber öğretmeni (psikolojik danıģman) tanıma ve onu okuldaki diğer öğretmenlerden ayırt etme. Düzey: 2. Sınıf ve üstü. Materyal: 2. ''Rehber öğretmen (psikolojik danıģman) kimdir? sorusu sınıfa yöneltilerek öğrencilerden gelen cevaplar tahtaya yazılır. 3. ''Öğretmen kimdir? sorusu sınıfa yöneltilerek öğrencilerden gelen cevaplar tahtaya yazılır. 4. Öğrencilerden rehber öğretmen (psikolojik danıģman) ile öğretmen arasındaki farkları söylemeleri istenir. 5. Eksik bilgiler tamamlanır ve rehber öğretmenin (psikolojik danıģman) kim olduğu, elde edilen cevaplar doğrultusunda tekrar öğrencilere söylenir. 52

54 ETKĠNLĠK 72 Amaç: Gerektiğinde rehberlik servisine baģvurabileceğini kavrama. Düzey: 3. Sınıf ve üstü Materyal: 2. Öğrencilere okuldaki rehberlik servisinin yaptığı çalıģmalarla ilgili neler bildikleri sorulur. 3. Gönüllü öğrencilerin cevapları tahtaya yazılır. 4. Eksik bilgiler varsa tamamlanır ve yanlıģ bilgiler düzeltilir. 5. Öğrencilerin güçlüklerle karģılaģtıkları durumlarda rahatlıkla rehberlik servisine gidebilecekleri ve yardıma ihtiyaç duyan arkadaģlarına da servise gitmeyi önerebilecekleri belirtilir. ETKĠNLĠK 73 Amaç: Öğrenci rehberlik komisyonu üyelerini ve görevlerini tanıma. Düzey: 4. Sınıf ve üstü. Materyal: - 2. Sınıfa davet edilen Rehberlik Komisyonu üyeleri öğrencilere, kendilerini tanıtır, görevleri bu komisyona kimlerin nasıl üye olabilecekleri hakkında bilgi sunarlar. Soruları cevaplandırırlar. 53

55 6. YETERLĠK : Sınavlarda daha baģarılı olma yollarını kavrayabilme. Sınavın yapılıģ nedenlerini bilme (3. Sınıf, Etkinlik 74). Sınava hazırlıklı gitmenin sınav kaygısını azaltacağını bilme (4. Sınıf, Etkinlik 75). Sınav sırasında dersle ilgili bilgileri hatırlama yöntemlerini bilme (5.Sınıf, Etkinlik 76). Sınav kaygısına neden olan etkenleri bilerek bunlarla baģ etme yollarını geliģtirme (6. Sınıf, Etkinlik 77). Amaç: Sınavın yapılıģ nedenlerini bilme. Düzey: 3. Sınıf ve üstü. Materyal : - ETKĠNLĠK Öğrencilerden, kendilerini bir öğretmen olarak düģünmelerini ve bir oy boyun, öğrencilerine çok önemli bir konuyu öğretmeye ÇalıĢtıklarını hayal etmelerini isteyin 3. AĢağıdakilere benzer soruları Sınıfa yönelterek grup etkileģimini baģlatın. Öğrencilerin anlattığınız konuyu öğrenip öğrenemediklerini nasıl anlarsınız? Öğrencilerin nerede eksiklikleri olduğunu nasıl anlarsınız? Herkesin baģarısını aynı onda nasıl değerlendirirsiniz? Sınavların öğrencilere yararı olur mu? Nasıl? 54

56 ETKĠNLĠK 75 Amaç: Sınava hazırlıklı gitmenin sınav kaygısını azaltacağını bilme. Düzey: 4. Sınıf ve üstü Materyal: 1. Öğrencilerden; kendilerini girdikleri son sınavda hayal ederek, yaģadıkları kaygı düzeylerini az, orta ve çok biçiminde derecelendirmeleri istenir. 2. Yüksek ve düģük kaygı yaģayan öğrencilere bunun muhtemel nedenleri sorulur. 3. Cevaplar tahtaya yazılır. DüĢük ve yüksek kaygılı öğrencilerin cevapları karģılaģtırılır. 4. Kendilerini sınava hazır hissetmelerinin etkisi vurgulanarak, sınava hazırlık ile ilgi olarak neler yapılabileceği konusunda grup etkileģimi baģlatılır. ETKĠNLĠK 76 Amaç: Sınav sırasında dersle ilgili bilgileri hatırlama yöntemlerini bilme. Düzey: 5. Sınıf ve üstü. Materyal: - (Öğrencilerin daha önce görmüģ oldukları derslerle ilgili bir konu belirlenir ve bu konu ile ilgili sorular hazırlanır.) 1. Sınıfa belirlenen konu ile ilgili hazırlanan sorular yöneltilerek etkinlik baģlatılır. 2. Öğrencilerin cevaplarından sonra, öğrenilen bilgilerin bir süre sonra kolayca unutulduğu, oysa bazı metotlarla öğrenilen bu bilgilerin uzun süre hafızada kalabileceği ile ilgili bir açıklama yapılır. 3. Öğrenilecek bilgiyi daha anlamlı hale getirerek öğrenenin hatırlamasını kolaylaģtıran aģağıdaki metotlar hakkında öğrenciler, yukarıdaki konudan örnekler verilerek bilgilendirilir: Kodlama Eklemleme Ġmajlar Sözel Semboller 55

57 ETKĠNLĠK 77 Amaç: Sınav kaygısına neden olan etkenleri bilerek bunlarla baģ etme yollarını geliģtirme. Düzey: 6. Sınıf ve üstü Materyal: Her öğrenciye birer adet boģ kağıt. 1. Öğrencilere etkinliğin amacı açıklanarak, sınavlarda çok kaygılanmanın kendilerini olumsuz olarak değerlendirmelerine, enerjilerini boģa harcamalarına hatta sağlıklarının bozulmasına yol açabileceği hakkında bilgi verilir. 2. Her öğrenciye boģ bir kağıt dağıtılarak sınavlarda kaygılanmalarına neden olabilecek etkenleri yazmaları istenir. 3. Gönüllü öğrencilerin cevaplarını sınıfla paylaģmaları istenir. Eksiklikler tamamlanır. 4. Öğrencilerin sınav kaygılarını azaltacak aģağıdaki bilgi verilir: Bedeni kontrol etme ve gevģeme egzersizleri Fizik egzersizleri ve spor yapma Dengeli ve sağlıklı beslenme Zamanı iyi kullanma YanlıĢ inanç ve düģünceleri değiģtirme Sınava iyi hazırlanma 56

58 MESLEKĠ REHBERLĠK 1. YETERLĠK : Bir meslek sahibi olmanın önemini ve değiģik mesleklerin özelliklerini kavrayabilme. Aile üyelerinin mesleklerini tanımlama (1. Sınıf, Etkinlik 78). Okul çalıģanlarını tanıma (2. Sınıf, Etkinlik 79). ÇeĢitli mesleklerle ilgili etkinlikleri tanıma (3. Sınıf, Etkinlik 80). Ġnsanların farklı meslekleri yapan kiģilere nasıl bağlı olduklarını anlama (4. Sınıf, Etkinlik 81 ). Meslek seçimini etkileyen faktörleri açıklama (5. Sınıf, Etkinlik 82). DeğiĢik mesleklerin farklı becerilerle iliģkili olduğunu fark etme (6. Sınıf, Etkinlik 83). Meslekleri tanıma (7. Sınıf, Etkinlik 84).!Ģ ve özel yaģam arasındaki iliģkiyi fark etme (8. Sınıf, Etkinlik 85). ETKĠNLĠK 78 Amaç: Aile üyelerinin mesleklerini tanımlama. Düzey: 1. Sınıf ve üstü Materyal: - ( Bir önceki hafta beģ gönüllü öğrenciden anneleriyle, beģ gönüllü öğrenciden ise babalarıyla görüģerek meslekleri hakkında bilgi toplamaları istenir. Sınıftan da bu öğrencilerin tanıtacakları meslekleri duyurduktan sonra, gazete ya da dergilerden bu meslek mensuplarının mesleklerini icra ederken çekilmiģ fotoğraflarını bulurlarsa kesip sınıfa getirmeleri istenir. ) 2. Sınıfa, belirlenen meslekler ile ilgili sorular yöneltilerek etkinlik baģlatılır. 3. Görevli öğrencilerden topladıkları bilgileri sınıfla paylaģmalarını ve anne ya da babalarının mesleklerini yürütürken yaptıkları faaliyeti Sınıfta canlandırmaları istenir. Her bir görevli konuģmasına baģlamadan önce sınıfa o meslekle ilgili fotoğrafları gösterir. 4. Varsa, yanlıģ bilgiler düzeltilir ve eksiklikler tamamlanır. Sınıfa aģağıdakilere benzer sorular yöneltilerek grup etkileģimi boģlatılır. Bu mesleklerin hangilerini ilgi çekici buldunuz? Niçin? Bu meslekler hakkında daha önce yanlıģ bilgiye sahip olduklarınız var mıydı? Varsa hangi yanlıģ bilgilere sahiptiniz? Bu meslekler mensupları olmasaydı, toplumda ne gibi aksaklıklar olurdu? 57

59 Bu mesleklerden herhangi birini seçmeyi düģünür müsünüz? ETKĠNLĠK 79 Amaç: Okul çalıģanlarını tanıma. Düzey: 2. Sınıf ve üstü Materyal: Gönüllü öğrencilerin her biri için birer adet Form 28 (Bir önceki hafta gönüllü öğrencilerden okuldaki görevlilerle görüģme yaparak anların meslekleri hakkında bilgi toplamaları islenir. Bu amaçla öğrencilere formlar verilir. ) 2. Öğrencilere okuldaki çeģitli personelin görevlerini ve iģlerinin ne gibi özellikler gerektirdiği sorularak etkinlik baģlatılır. 3. Bir önceki hafta görev verilen öğrencilerden topladıkları bilgileri sınıfla paylaģmaları istenir. 4. Varsa, yanlıģ bilgiler düzeltilir ve eksiklikler tamamlanır. 5. Sınıfa aģağıdakine benzer sorular yöneltilerek grup etkileģimi baģlatılır. Müdür okula gelmeseydi ne olurdu? Müdür yardımcıları okula gelmeseydi ne olurdu? Rehber öğretmen (psikolojik danıģman) okula gelmeseydi ne olurdu? Öğretmenler okula gelmeseydi ne olurdu? Hizmetliler okula gelmeseydi ne olurdu? Kantinci okula gelmeseydi ne olurdu? Servis aracı sürücüsü okula gelmeseydi ne olurdu? 58

60 FORM 28 GÖRÜġME SORULARI Mesleğinizin adı nedir?... Bu mesleği yürütürken yaptığınız iģler nelerdir? Bu iģleri yapmak için ne gibi bilgilere sahip olmak gerekir? Açık havada mı, yoksa kapalı bir yerde mi çalıģıyorsunuz?... Bu iģi yaparken güçlü olmak ( fiziksel olarak ) gerekir mi?... Özel bir eğitim gerektiriyor mu?... Yükselme imkanı var mı?... Bu mesleği seçtiğiniz için mutlu musunuz?... Kızınız ya da oğlunuzun aynı mesleği seçmesini ister misiniz?... Eğitiminizde aldığınız derslerden hangisi/hangileri mesleğinizde baģarılı olmanıza yardımcı oldu? Veya, mesleğinizde daha baģarılı olabilmek için ne gibi dersler almıģ olmak isterdiniz?

61 ETKĠNLĠK 80 Amaç: ÇeĢitli mesleklerle ilgili etkinlikleri tanıma. Düzey: 1. Sınıf ve üstü Materyal: Gazete ya da dergilerden kesilmiģ çeģitli meslek mensuplarının resimleri ( Bir trafik polisi, doktor, öğretmen vb.) 2. Sınıfa resimlerden birini gösterilerek hangi mesleği yaptığı sorulur. Sonra bir gönüllü seçerek ses çıkarmadan o meslek elemanının nasıl çalıģtığını taklit etmesi istenir. 3. Diğer resimlerin her biri için birer gönüllü seçilerek pandomim yaptırılır ve öğrencilerden o pandomimle ilgili meslek elemanını tahmin etmeleri istenir. (Meslek elemanının resmini sadece seçilen gönüllü öğrenci görecektir ). 4. Her resimden sonra öğrencilere o meslekle ilgili neler bildiklerini, o mesleğe mensup tanıdıkları olup olmadığını ve ileride o mesleği seçmeyi düģünüp düģünmedikleri sorulur. Mesleğin toplum için önemi tartıģılır ETKĠNLĠK 81 Amaç : Ġnsanların farklı meslekleri yapan kiģilere nasıl bağlı olduklarını anlama. Düzey: 3. Sınıf ve üstü Materyal : - Süreç : 2. Öğrencilere çeģitli mesleklerin ( öğretmen, doktor, polis, gazeteci, çiftçi, Ģoför, eczacı vb. ) görevlerinin ne olduğu sorularak etkinlik baģlatılır. 3. Gönüllü öğrencilerin cevaplarını sınıfla paylaģmaları istenir. 4. Sınıfa aģağıdakilere benzer sorular yöneltilerek grup etkileģimi baģlatılır. Öğretmen olmasaydı ne olurdu? Polis olmasaydı ne olurdu? Doktor olmasaydı ne olurdu? Gazeteci olmasaydı ne olurdu? ġoför olmasaydı ne olurdu? Çiftçi olmasaydı ne olurdu? Eczacı olmasaydı ne olurdu? 60

62 ETKĠNLĠK 82 Amaç: Meslek seçimini etkileyen faktörleri açıklama.* Düzey: 3. Sınıf ve üstü. Materyal: 1- PosterleĢtirilmiĢ Form Her öğrenci için birer adet Form Poster tahtaya asılır ve her kavram örnekler verilerek öğrencilerle tartıģılır. 3. Formlar öğrencilere dağıtılır ve doldurmaları istenir. 4. Gönüllü öğrencilerin cevaplarını sınıfla paylaģmaları istenir. 5. AĢağıdakilere benzer sorularla grup etkileģimi baģlatılır. Seçmeyi düģündüğünüz mesleklerle ilgili bilmediğiniz özellikler var mı? Hangisi? Bu bilgileri nasıl sağlayabilirsiniz? Kendinizin hangi özelliklerini yeterince tanımıyor olabilirsiniz? Bu bilgileri nasıl sağlayabilirsiniz? Meslek seçimini etkileyen etkenlerden en önemlileri hangileridir? Bu etkenleri dikkate olmamak ne gibi sonuçlar doğurabilir? * Erkan (2000)'den alınmıģtır. FORM 29 ĠNSANLARIN MESLEK SEÇĠMLERĠNĠ ÇEġĠTLĠ FAKTÖRLER ETKĠLER ÖRNEĞĠN: MESLEKTE Ġġ BULMA ĠMKANI YETENEK ĠLGĠ KĠġĠLĠK ÖZELLĠKLERĠ MESLEĞĠN GETĠRDĠĞĠ ÖDÜLLER (PARA, SAYGINLIK, ġöhret GĠBĠ) AĠLENĠN ĠSTEKLERĠ. YETERSĠZ EĞĠTĠM NEDENĠYLE SEÇĠM ġansinin FAZLA OLMAMASI 61

63 FORM 30 Ben gelecekte... olmak istiyorum. ( Birden fazla seçenek iģaretleyebilirsiniz ) Bu meslekte iģ bulma imkanı: Yüksektir DüĢüktür Bilmiyorum Yeteneklerim bu mesleğe: Uygundur Uygun değildir Bu mesleğin gerektirdiği yetenekleri bilmiyorum... Kendi yeteneklerimi bilmiyorum Ġlgilerim bu meslekte mutlu olmam için: Uygundur Uygun değildir Bu mesleğin gerektirdiği ilgileri bilmiyorum Kendi ilgilerimi bilmiyorum KiĢilik özelliklerim bu mesleğe : Uygundur Uygun değildir Bu mesleğin gerektirdiği kiģilik özelliklerini bilmiyorum Kendi kiģilik özelliklerimi bilmiyorum Bu meslek benim istediğim ödülleri ( para, saygınlık, Ģöhret gibi ) Sağlar Sağlamaz Bilmiyorum Ġlerde bu mesleği seçmeyi düģünmemim nedeni: ĠĢ bulma imkanının yüksek olmasıdır Yeteneklerime uygun olmasıdır Ġlgilerime uygun olmasıdır KiĢilik özelliklerime uygun olmasıdır Sağladığı imkanlardır Ailemin isteğidir Eğitimimi sürdüremeyeceğim için, BaĢka çare olmamasıdır

64 ETKĠNLĠK 83 Amaç: DeğiĢik mesleklerin farklı becerilerle iliģkili olduğunu fark etme. Düzey: 4. Sınıf ve üstü. Materyal: - 2. Öğrenciler beģer kiģilik gruplara ayrılır. 3. Her bir gruba bir alan verilerek (sağlık, eğitim v.b. gibi) bu alanlarda çalıģan kiģilerin neler yaptıklarını, ne tip bedensel özelliklere, kiģilik özelliklerine ve becerilere sahip olmaları gerektiğini belirleyerek liste haline getirmeleri istenir. 4. Her grup sırayla listesini sunar. Diğer grupların da katkılarına imkan tanınır, eksiklikler giderilir, yanlıģlar tamamlanır. 5. Her meslekle ilgili bilgiler sunulduktan sonra, sunulan bilgilere göre öğrencilerin o mesleğe uygun özellikler taģıyıp taģımadıkları sorusu sınıfa yöneltilir. ETKĠNLĠK 84 Amaç: Meslekleri tanıma *. Düzey: 5. Sınıf ve üstü. Materyal: Her öğrenci için Form Öğrencilere formlar dağıtılır ve cevaplamaları için uygun süre verilir. 3. Sürenin bitiminde formdaki bulmacada yer alan meslekler tek tek ele alınarak aģağıdakilere benzer sorular yöneltip grup etkileģimi baģlatılır. Bu meslekte çalıģan bir tanıdığınız var mı? Bu meslek elemanlarının yaptıkları iģler nelerdir? Hakkında daha çok bilgiye ihtiyaç duyduğunuz meslekler hangileri? Bu mesleklere uygun olduğunu düģündüğünüz yetenekleriniz ve becerileriniz neler? Bu mesleklere sahip olduğunuzu düģünürseniz, bu meslekler size ne kazandırır. *Akkök (1999) dan alınmıģtır. 63

65 FORM 31 AĢağıdaki bulmacada, 15 tane meslek adı gizlidir. Bunlar, yukarıdan aģağıya, aģağıdan yukarıya, soldan sağa ve sağdan sola yazılmıģ olabilir. Bakalım kaç tanesini bulacaksınız? T A T B D A R H Z A K C B E F V E E T ġ L ġ K R I U S M R Ġ R ġ L B M K S ġ L S E O Ġ E R A A Ġ K Ġ T F K R L T M R C D E Ö Ğ R E T M E N N R R S T O L Ġ P M E K K U D L O M O Ġ H E T B Ü M O A L K Ü S P A H Ç I R Ġ A M Ü Z Y I C V A S H C Bulunacak Meslek Adları Mimar Sekreter Mühendis Öğretmen Pilot Polis Savcı Hakim Avukat Subay HemĢire ġoför Berber AĢçı Ressam ETKĠNLĠK 85 Amaç: ĠĢ ve özel yaģam arasındaki iliģkiyi fark etme. Düzey: 6. Sınıf ve üstü. Materyal: - 2. Öğrencilerden gelecekte kendi hayatlarının nasıl olacağını hayal etmeleri istenir. 3. Seçmeyi düģündüğü mesleğin hayal ettikleri bu yaģamın gerçekleģmesinde oynadığı rolü bulmaları istenir. 4. Bu mesleğe sahip kiģi olarak boģ zamanlarında neler yaptıkları, iģ dıģındaki etkinlikleri sorulur. 5. Gönüllü öğrencilerin cevaplarını sınıfla paylaģmaları istenerek grup etkileģimi baģlatılır. 64

66 2. YETERLĠK: Mesleki seçenekler arasından, ilgi ve yeteneklerini de dikkate alarak geçici bir tercih yapabilme HoĢlandığı faaliyetleri söyleme (1. Sınıf, Etkinlik 86). Ġlgilendiği ve ilgilenmediği faaliyetleri ayırt etme (2. Sınıf, Etkinlik 87). Sahip olduğu yeteneklerini tanımlama (3. Sınıf, Etkinlik 88). Geleceğe yönelik planlar yapmanın önemini açıklama (4. Sınıf, Etkinlik 89). Okulda gördüğü derslerin mesleklerle olan iliģkilerini kavrama (5. Sınıf, Etkinlik 90). Yetenek ve ilgilerini fark etme (6. Sınıf, Etkinlik 91 ). Sahip olduğu ilgi ve yeteneklerle var olan meslekleri karģılaģtırarak geçici bir tercihe ulaģma ( 7. Sınıf, Etkinlik 92). ETKĠNLĠK 86 Amaç: HoĢlandığı faaliyetleri söyleme. Düzey: 1. Sınıf Materyal: Her öğrenci için birer adet resim kağıdı. 2. Öğrencilerden kendilerinin sevdikleri bir yerde sevdikleri iģleri yaptıklarını hayal etmelerini istenir. 3. Öğrencilerden hayal ettiklerini içeren bir resim yapmalarını istenir. 4. Gönüllü öğrencilerin yaptıkları resimleri anlatmalarını istenir. 5. Etkinlik sonunda öğrencilerin yaptıkları resimler sınıf panosunda sergilenir. ETKĠNLĠK 87 Amaç : Ġlgilendiği ve ilgilenmediği faaliyetleri ayırt etme. Düzey: 2. Sınıf ve üstü. Materyal: Her öğrenci için birer adet boģ kağıt. 2. Öğrencilere kağıtlar dağıtıldıktan sonra ilgilendikleri ve ilgilenmedikleri 5 faaliyeti yazmaları istenir. 3. Tahta ''ilgilendiğim faaliyetler'' ve ''ilgilenmediğim faaliyetler'' Ģeklinde ikiye bölünür. 4. Öğrenciler listelerini hazırladıktan sonra, gönüllü öğrencilerden listelerindeki maddeleri okumaları istenir ve bunlar tahtaya yazılır. 5. AĢağıdakine benzer sorular sınıfa yöneltilerek grup etkileģimi baģlatılır. Ġlgilendiğiniz ve ilgilenmediğiniz faaliyetleri ayırmak zor oldu mu? Tahtaya ilgilenilen bir faaliyet olarak yazılan ancak sizin ilgilenmediğiniz faaliyetler var mı? Neler? Tahtaya ilgilenilmeyen bir faaliyet olarak yazılan ancak sizin ilgilendiğiniz faaliyetler var mı? Neler? Ġnsanların ilgilerinin farklı olması doğal mıdır? Niçin? 65

67 ETKĠNLĠK 88 Amaç : Sahip olduğu yeteneklerini tanımlama. Düzey : 3. Sınıf ve üstü. Materyal :Kura torbası. 2. Daha önceden hazırlanan ve çeģitli mesleklerin yer aldığı kura torbasından gönüllü öğrencilerin kura çekmeleri istenir. 3. Öğrencilerin çektikleri meslekleri sınıfta canlandırmaları sağlanır. 4. ÇeĢitli meslekleri canlandıran öğrencilere aģağıdakilere benzer sorular sorarak grup etkileģimini baģlatın. Canlandırdığın meslekten hoģlandın mı? Bu meslekte baģarılı olmak için hangi yetenekler gerekli? Hangi yeteneklerin canlandırdığın mesleğe uygun? Hangi yeteneklerin canlandırdığın mesleğe uygun değil? ETKĠNLĠK 89 Amaç: Geleceğe yönelik planlar yapmanın önemini açıklama. Düzey: 4. Sınıf ve üstü. Materyal: Her öğrenci için birer adet Form Formlar öğrencilere dağıtılır ve açıklamayı okunduktan doldurmaları istenir. 3. Gönüllü öğrencilerden cevaplarını sınıfla paylaģmaları istenir. 4. AĢağıdakine benzer sorular sınıfa yöneltilerek grup etkileģimi baģlatılır. Formu doldururken neler hissettiniz? Daha önce geleceğiniz hakkında düģünmüģ müydünüz? 25 yaģınıza geldiğinizdeki durumunuzdan memnun oldunuz mu? Niçin? Ġstediklerinizi elde etmek için neler yapmanız gerekir? 66

68 FORM 32 Farz et ki, bir zaman makinemiz var ve seni geleceğe gönderdik Gittiğin zaman diliminde 25 yaģındasın. ġimdi oradan bize aģağıdaki soruların cevaplarını içeren bir mesaj gönderiyorsun. 1. Evli misin? 2. Çocukların var mı? 3. Varsa isimleri ve cinsiyetleri ne? 4. Nasıl bir evde yaģıyorsun? 5. Araban var mı? 6. Mesleğin ne? 7. Hobilerin nedir? yaģına kadar hep istediğin ve sonunda gerçekleģtirdiğin iki Ģey nedir? ETKĠNLĠK 90 Amaç : Okulda gördüğü derslerin mesleklerle olan iliģkilerini kavrama. Düzey: 5. Sınıf ve üstü. Materyal: PosterleĢtirilmiĢ Form PosterleĢtirilmiĢ Form tahtaya asılır. 3. Öğrencilerden okulda gördükleri derslerin içeriklerini söylemeleri istenir. Eksik bilgiler varsa tamamlanır. 4. Öğrencilerden posterde yer alan meslek elemanlarının ne iģ yaptıklarını söylemeleri istenir 5. Gönüllü öğrencilerden tahtaya çıkıp okulda gördükleri derslerle iliģkili olan meslekleri eģleģtirmeleri istenir. 6. EĢleĢtirmelerin sonuçları öğrencilerle tartıģılır. 67

69 FORM 33 DERSLER Türkçe Matematik Fen Bilgisi Bilgisayar Müzik Eğitimi Resim Ġngilizce Beden Eğitimi Sosyal Bilgiler ĠĢ Eğitimi MESLEKLER Gazeteci Spiker Doktor. Psikolog HeykeltıraĢ Turist Rehberi Muhasebeci Arkeolog Tercüman Avukat Fotoğrafçı Maliyeci Bilgisayar Programcısı Savcı DiĢ Hekimi Desinatör Elektrik Mühendisi Müzisyen Dekoratör Yazar Ressam Diyetisyen Polis Antrenör Hakim 68

70 ETKĠNLĠK 91 Amaç: Yetenek ve ilgilerini fark etme. Düzey: 6. Sınıf ve üstü. Materyal: Her öğrenci için birer adet Form Öğrencilere formlar dağıtılır. 3. Açıklama okunduktan sonra öğrencilerin yapmak istedikleri iģleri iģaretlemeleri istenir. 4. AĢağıdakilere benzer sorular sınıfa yöneltilerek grup etkileģimi baģlatılır. Listede yer olan iģlerden hangilerini yapabilirsiniz? Hangilerini yapmak istersiniz? Bu iģlerden kaç tanesini yapabilirsiniz? Hiç bir iģi seçemiyorsanız nedeni nedir? FORM 34 A kasabasında Ģiddetli bir deprem oldu, evler yıkıldı, bazı insanlar yıkıntıların altında kaldı, kurtarılanlar aç ve açıkta kaldılar. Böyle bir ortamda bazı iģlerin yapılması gerekiyor. Yapılması gereken iģler Ģunlardır: Yararlıları tedavi etmek Küçük çocuklara bakmak Depremden zarar görenler için ev ev dolaģıp yardım toplamak Yıkıntı altındakileri kurtarmaya gelen ekiplere rehberlik etmek Çadır kurmak Yemek piģirmek Yıkıntıları baģka yerlere taģımak Yardım malzemelerinin kaydını tutmak Kurtulan insanların ihtiyaçlarını saptamak Yardım malzemelerinin dağıtımını düzenlemek Yangınları söndürmek Gazete, radyo ve televizyon muhabirlerine olay hakkında bilgi vermek Yaralıları hastanelere sedye ile taģımak Yağma yapılmasını önlemek için gece nöbet tutmak Kan vermek isteyenlerden kan almak KargaĢayı önleyip insanların düzenli davranmaları için ikna etmek Sanat eserlerinin zarar görmeden kurtarılmalarını sağlamak Ġnsanların sorunlarını dinlemek 69

71 ETKĠNLĠK 92 Amaç: Sahip olduğu ilgi ve yeteneklerle var olan meslekleri karģılaģtırarak geçici bir tercihe ulaģma.* Düzey: 6. Sınıf ve üstü. Materyal: PosterleĢtirilmiĢ ya da tahtaya yazılmıģ Form PosterleĢtirilmiĢ form tahtaya asılır ve formda verilen açıklama okunur. 3. AĢağıdakilere benzer sorular sınıfa yöneltilerek grup etkileģimini baģlatılır Atilla ilköğretimden mezun olduktan sonra hangi okula gitmeli? Atilla için uygun olan üç meslek söyleyin. Bu meslekleri neden seçtiniz? Atilla'nın 15 yıl sonra nasıl bir hayatı olur? *Kuzgun (1997) den alınmıģtır. FORM 35 Atilla 8. Sınıf öğrencisidir. Babası muhasebeci, annesi öğretmendir. Atilla bedence sağlıklı bir çocuktur. Yalnız, miyop olduğu için devamlı gözlük takmaktadır. Atilla küçük yaģtan beri çevresindekilere bir Ģeyler satmaktan hoģlanırdı. ArkadaĢlarına bilye, çiklet gibi Ģeyler satardı. Her yıl kullandığı kitapları kendisinden sonra gelen öğrencilere satar, kendisi de kullanılmıģ kitaplar alırdı. Bu Ģekilde biriktirdiği paralarla ve harçlığından arttırdıkları ile her yıl yaz aylarında arkadaģlarının veya akrabalarının bulunduğu değiģik Ģehirlere giderdi. Atilla genel olarak derslerinde baģarılı bir çocuktur. Bazı konuları kolay öğrenmekte ve o konulara ilgi duymakta, bazı konularda ise zorluk çekmektedir. Atilla'nın Kolay Öğrendiği ve Sevdiği Dersler Zorlandığı Dersler Türkçe Matematik Tarih Fen Bilgisi Coğrafya Ġngilizce Atilla müzik, resim ve spor alanlarında etkindir, ancak belli bir varlık gösterdiği söylenemez. Ara sıra okul gazetesine yazı yazar Yazılar, esprili ve eğlencelidir. Ayrıca, güzel ve etkili konuģma kurslarına devam etmektedir. 70

72 3. YETERLĠK: Karar verme sürecini ve mesleki karar verme aģamalarını kavrayabilme. Karar vermenin önemini açıklama (4. Sınıf, Etkinlik 93). Karar verme aģamalarını bilme (5. Sınıf, Etkinlik 94). Karar vermeden önce seçenekler üzerinde düģünmeyi açıklama (6. Sınıf, Etkinlik 95). Kendi karar verme tarzını fark etme (7. Sınıf, Etkinlik 96). Vereceği kararların geleceğine olan etkilerini fark etme (8. Sınıf, Etkinlik 97). ETKĠNLĠK 93 Amaç: Karar vermenin önemini açıklama *. Düzey: 3. Sınıf ve üstü. Materyal : - Süreç : 2. AĢağıdaki yönerge okunur. Babanız size kıģlık bir ayakkabı olacak. Bunun için on milyon lira para ayırmıģ ve bundan fazlasını veremeyecek. Birlikte çarģıya çıkıyorsunuz. Ayakkabı alırken nelere dikkat edersiniz? 3. Öğrencilere düģünmeleri için 5-10 dakika süre verilir. 4. Gönüllü öğrencilerin cevaplarını sınıfla paylaģmaları istenir ve cevapları tahtaya yazılır. 5. Bütün cevaplar tamamlandıktan sonra öğrencilerin bunları önem sırasına göre sıralamaları istenir. 6. Sıralama tartıģılır. 7. AĢağıda verilen sıralamayı öğrencilerin bulmalarına yardımcı olunur. Ayağa uygunluk Ucuzluk ( cebinizdeki paraya uygunluk ) Mevsime uygunluk Sağlamlık Zevke uygunluk Giysilere uygunluk 8. BaĢka örnek karar durumları için de aynı iģlem gönüllü öğrencilere tekrarlattırılır. 9. Karar verme iģleminin önemi konusunda öğrencilerle grup tartıģması baģlatılır. *Bu etkinlik örneği Akkök (1999) dan alınmıģtır. 71

73 Amaç: Karar verme aģamalarını bilme *. Düzey: 4. sınıf ve üstü. Materyal: PosterleĢtirilmiĢ Form 36 ETKĠNLĠK Poster tahtaya asılır. 3. Karar vermenin anlamı ve Ġnsan hayatındaki önemi ile ilgili bilgi verilir. 4. Posterde yer alan her bir basamak örneklerle açıklanır. 5. Öğrencilerin kendi yaģamlarındaki karar verme durumlarına bu basamakları uygulamaları istenerek gönüllü öğrencilerin cevaplarını sınıfla paylaģmaları sağlanır. 6. AĢağıdakine benzer sorular sınıfa yöneltilerek grup etkileģimi baģlatılır. Daha önce yanlıģ kararlar verdiniz mi? Örnek verir misiniz? Sizce bu basamakları kullansaydınız verdiğiniz karar ve sonucu farklı olacak mıydı? *Bu etkinlik örneği Erkan 2000 'den alınmıģtır. FORM 35 KARAR VERMENĠN BASAMAKLARI Verilecek kararı tanımlayın. Karardan beklediğiniz sonucu belirleyin. Bilgi toplayın. Seçenekleri ve bu seçeneklerin her birinin avantaj ve dezavantajlarını belirleyin. Kararı verin. 72

74 ETKĠNLĠK 95 Amaç: Karar vermeden önce seçenekler üzerinde düģünmenin önemini açıklama*. Düzey: 6. Sınıf ve üstü. Materyal: Her öğrenci için birer adet Form Öğrencilere okulda ne gibi kararlar aldıkları sorulur. (Bunlar; hangi eğitsel faaliyetlere katılacağı, nasıl bir ödev konusu seçeceği, okulu bitirince ne yapacağı gibi durumlar olabilir.) 3. Ġyi bir karar vermenin seçenekler arasından en uygun olanı seçmek olduğu, bunun bir beceri olarak öğrenilmesi gerektiği açıklanır. 4. Ġyi bir karar verebilmek için, karar verilmesi gereken durumda Ģu soruların sorulmasının gerektiği belirtilir. Seçeneklerim neler? Karar verme durumuna iliģkin gerekli bilgilere sahip miyim? Her bir seçeneğin olası riskleri ve yararlı yönleri neler? Her bir seçeneğin sonuçları neler olabilir? Bir seçeneği seçtiğimde ve olası sonuçları yaģadığımda neler hissedeceğim? 5. Örnek bir durum seçilerek karar verme formu öğrencilerle birlikte doldurulur ve bu durumla ilgili olarak yukarıdaki sorular tartıģılır. 73

75 FORM 37 KARAR VERME FORMU Karar verilecek durum: Seçenek 1: Riskleri / Olumsuz yönleri Yararlı / Olumlu yönleri Seçenek 2: Riskleri / Olumsuz yönleri Yararlı / Olumlu yönleri Sonuçlar Seçenek 1:... Seçenek 2:... KARARIM:

76 ETKĠNLĠK 96 Amaç: Kendi karar verme tarzını fark etme *. Düzey: 6. Sınıf ve üstü. Materyal: 1- Birer adet Form 38, Form 39, Form Her grup için birer adet Form Öğrencilerden bir önceki hafta boyunca karģılaģtıkları baģlıca karar verme durumları ve ulaģtıkları sonuçları sınıfla paylaģmaları istenir. 3. Sınıf üç gruba ayrılır ve her gruba birer adet karar durumu ve birer adet boģ Karar Verme Formu dağıtılarak grup halinde karar vermeleri istenir. 4. Her grubun sözcüsünün grup çalıģmalarını sırayla sınıfa sunmaları islenir. 5. Her sunudan sonra sınıfa aģağıdakine benzer sorular yöneltilerek grup etkileģimi baģlatılır. Bu tür bir karar verme durumuyla daha önce karģılaģan var mı? Sonuç ne oldu? Grubun verdiği karara katılıyor musunuz? Katılmıyorsanız neden? Bugünkü etkinliğin sonunda neler öğrendiniz? FORM 38 ARKADAġLAR NE ĠÇĠNDĠR? Filiz in en iyi arkadaģı Zeynep aradığında, Filiz ev ödevi için verilen testi bitirmek üzereydi. Zeynep Filiz e ev ödevleri olan testi yapmadığını söyledi ve Filiz den testin cevaplarını telefonda söylemesini istedi Filiz tereddütte kalmıģtı. Bir taraftan Zeynep'e yardım etmek istiyordu, diğer taraftan ise bunu istemiyordu. Ġhtiyacı olan bir arkadaģına yardım etmeli miydi? Yoksa kopya çekmeye karģı gerekli kuralları uygulamalı mıydı? Filiz in aklı karıģmıģtı. Hemen bir bahane buldu ve Zeynep e onu arayacağını söyleyerek telefonu kapattı. Bir süre ne yapacağını düģündü. Filiz'in yerinde olsaydınız nasıl bir karar verirdiniz? Bu kararı verirken Karar Verme Formunu kullanınız. 75

77 FORM 39 EN ĠYĠ ARKADAġLAR Beden Eğitimi öğretmeni malzeme odasının sorumluluğunu Seçil e vermiģti. Görevi ortalığı düzenli tutmak ve malzemeleri kontrol etmekti. Seçil e odanın anahtarı verildi ve odanın dıģında olduğu zamanlarda odayı kilitli tutması konusunda uyarıldı. Ayrıca ona sebebi ne olursa olsun anahtarı kimseye vermemesi de söylendi. Seçil, böyle bir sorumluluğa sahip olmaktan dolayı kendini iyi hissediyordu. Aysun, Seçil in en iyi arkadaģıydı. Aysun, Seçil den voleybol toplarını onun için çıkarmasını rica etti. Fakat Seçil in topları çıkaracak zamanı yoktu. Aysun bunu duyduğunda Seçil den odanın anahtarını istedi ve hemen geri getireceğine de söz verdi. Ayrıca öğretmenin de bu olayı asla bilmeyeceğini ekledi. Seçil ne yapacağına karar veremiyordu. Seçil in yerinde siz olsanız nasıl bir karar verirdiniz? Bu kararı verirken Karar Verme Formunu kullanınız. FORM 40 KĠġĠSEL TEHDĠTLERĠ NASIL ELE ALIRSINIZ? Selçuk ve Reyhan aynı sınıftaydılar. Her ikisi de hastalandıkları için Fen Bilgisi sınavına giremediler. ġimdi kaçırdıkları Fen Bilgisi sınavına gireceklerdi. Öğretmenleri diğer öğrenciler dıģarıdayken anları sınav yapmaya karar verdi. Selçuk sınava çalıģmamıģtı ve endiģe içindeydi. Öğretmenleri sınav kağıtlarını dağıttığında Selçuk sınavı geçemeyeceğini anladı. Onlar sınavdayken öğretmenleri dıģarı çağrıldı. Selçuk silgiyi almak için öğretmenin masasına gittiğinde masanın üzerinde cevap kağıdını gördü. Hemen kağıdı alarak sırasına döndü. Bir kaç dakika içinde testi bitirdi ve cevap kağıdını öğretmenin masasına bıraktı. Reyhan Selçuk'un ne yaptığını gördü ve ''kopya çektiğini gördüm ve öğretmene söyleyeceğim'' dedi. Selçuk bu duruma çok sinirlendi,'' eğer bunun hakkında tek kelime bile söylersen seninle bir daha konuģmam'' diye uyardı. Reyhan ne yapacağını bilemiyordu. Reyhan'ın yerinde siz olsaydınız nasıl bir karar verirdiniz? Bu kararı verirken Karar Verme Formunu kullanınız. 76

78 ETKĠNLĠK 97 Amaç: Vereceği kararların geleceğine olan etkilerini fark etme. Düzey: 6. Sınıf ve üstü. Materyal: - (Bir önceki hafta seçilen gönüllü öğrencilere Ģu ödev verilir: Bir bölgede bir fabrika kuracaksınız. Bölgenin özelliklerini, kaynaklarını, ziraat, madencilik, endüstri vb. yönlerden araģtırınız. Bu özelliklere göre bölgede hangi iģ elemanlarına ihtiyaç duyulduğunu, nasıl bir yatırım yapılması gerektiğini, iģ ilanları vb. bilgilere nasıl yer verileceğini kararlaģtırınız.'' ) 2. Seçilen gönüllü öğrencilerin hazırlıklarını sınıfa sunmaları için her öğrenciye 10 dakika süre verilir. 3. AĢağıdakine benzer sorular sınıfa yöneltilerek grup etkileģimi baģlatılır. Sorumlu bir kiģi olmak nasıl bir duygu? VermiĢ olduğunuz kararlarda zorlandınız mı? VermiĢ olduğunuz kararlar yaģamınızı nasıl etkileyecek? 4. YETERLĠK: Üst eğitim kurumlarını ve baģvuru koģullarını değerlendirebilme. Üst eğitim kurumlarını tanıma (5. Sınıf, Etkinlik 98) Üst eğitim kurumlarını ilgi ve yetenekleri doğrultusunda değerlendirme (6. Sınıf, etkinlik 99). BaĢvuru koģullarını bilme (7. Sınıf, Etkinlik 100). ETKĠNLĠK 98 Amaç: Üst eğitim kurumlarını tanıma. Düzey: 4. Sınıf ve üstü. Materyal : - (Bir önceki hafta çevredeki üst eğitim kurumları ve iģ yerlerine geziler düzenlenir.) 1. Hatırlanması için bir önceki hafta ziyaret edilen okullar ve iģ yerlerinin isimleri tahtaya yazılır. 2. Gönüllü öğrencilerin gezi ile ilgili yaģantılarını anlatmaları istenir. 3. AĢağıdakine benzer sorularla gezinin hedefine ne derece ulaģtığı değerlendirilir. Gezi ne derece yararlı oldu? Süre yeterli geldi mi? GidiĢ geliģte aksamalar oldu mu? KarĢılaĢılan güçlükler nelerdi? HoĢlandıkları ve hoģlanmadıkları yönler nelerdi? Bu gezide kazandıkları bilgiler nelerdir? Bu bilgileri nerede ve nasıl kullanabilirler? 77

79 ETKĠNLĠK 99 Amaç: Üst eğitim kurumlarını ilgi ve yetenekleri doğrultusunda değerlendirme. Düzey: 5. Sınıf ve üstü. Materyal: Form 41 ( Bir önceki hafta belirlenen gruplardan ilköğretim sonrası gidilebilecek okullarla görüģme yaparak bilgi toplamaları istenir. Bu amaçla, öğrencilere form dağıtılır. ) 2. Öğrencilerin görüģme yaptıkları okulları tahtaya yazmaları istenir. 3. Bir önceki hafta görevlendirilen öğrencilerden topladıkları bilgileri sınıfla paylaģmaları istenir. 4. Varsa, yanlıģ bilgiler düzeltilir ve eksiklikler tamamlanır. 5. Sınıfa aģağıdakine benzer sorular yöneltilerek grup etkileģimi baģlatılır. Bu görüģme ne derece yararlı oldu? En çok ilginizi çeken okul(lar) hangileri? Neden? Ġlginizi çekmeyen okul(lar) hangileri? Neden? ġu an okumakta olduğunuz okuldan ne gibi farklılıkları var? FORM Eğitim kurumunun adı: 2. Eğitim kurumunun adresi: 3. Kurumda verilen eğitim süresi: 4. Öğrencide aranan özellikler: 5. Yapılan eğitimin konuları: 6. Eğitim kurumunda öğretmen ve ders araçları yeterli mi? 7. Kurumun öğrenci sayısı: 8. Okulu bitirenlerin varsa iģ olanakları: 9. Okulu bitirenlerin bir üst okula devam etme olanakları: 10. Kurumun geleceğine iliģkin neler söylenebilir? 78

80 ETKĠNLĠK 100 Amaç: BaĢvuru koģullarını bilme. Düzey: 6. Sınıf ve üstü. Materyal: 2. Öğrencilerin ilköğretimden sonra gidebilecekleri üst eğitim kurumları tahtaya yazılır. Genel Liseler Meslek Liseleri Anadolu Liseleri Fen Liseleri Öğretmen Liseleri Güzel Sanatlar Liseleri Askeri Liseler 3. Öğrencilere, bu okullara devam edebilmeleri için hangi özelliklere sahip olmaları gerektiği sorulur. 4. Öğrencilerden gelen cevaplar tahtaya yazılır. 5. Eksik bilgiler tamamlanır. 6. Söz konusu okullar ile ilgili broģürler sınıfa dağıtılır. KAYNAKLAR : 1. Okul Psikolojik DanıĢma ve Rehberlik Programlarının Hazırlanması, Serdar ERKAN, Nobel Yayınları. Ankara Ġlköğretimde Sosyal Becerilerin GeliĢtirilmesi, Füsun AKKÖK, MEB Yayınları. Nisan Grup Rehberliği El Kitabı, Yıldız KUZGUN, MEB Yayınları. Ankara Sınıf Ġçi Rehberlik Uygulamaları, Ziya SELÇUK ve Nedret GÜNER. Pegem Yayıncılık. Ankara