1997YILI. KAPASiTE KULLANIM

Transkript

1

2 İSTANBUL TİCARET ODASI Yayın No: YILI İSTANBUL KÜÇÜK SANAYİ KAPASiTE KULLANIM ARAŞTIRMASI İSTATİSTİK ŞUBESi 116.yıl

3 Bu eserin tüm telif hakları istanbul Ticaret Odası'na (ito) aittir. ito'nun ismi kaydedilmek koşuluyla yayından alıntı yapmak mümkündür. Ancak ito'nun yazılı izni olmadan yayının tamamı veya bir bölümü, kopyalanamaz, çoğaltılamaz, ticari amaçlarla kullanılamaz. 1. Baskı Haziran 1998 i TO- istanbul ISSN ito yayınları için ayrıntılı bilgi Ticari Dökümantasyon Şubesi'den edinilebilir. Tel. : (212) /303 Faks : (212) E.Posta: dökümantasyon@ tr-ito.com RENK AJANS BASlM YAYlN HiZMETLERi TiC. LTD. ŞTi. Tel.: (0212) Faks:(0212)

4 ÖN SÖZ Günümüzün hızla gelişen ve değişen ekonomi dünyasında, dünün klasik büyüme, sanayileşme, rekabet ortamına ulaşma gibi değerleri artık yerlerini yeni anlayış ve yaklaşımiara bırakmıştır. Bu çerçevede ekonomik büyümenin yanında " Yaşam Kalitesinin Artırılması ve Dengeli Dağılımın Sağlanması " önemli bir unsur olarak gözönüne alınırken, pazar koşullarına hemen uyum sağlayabilen, rekabet gücünü yakalayacak ve koruyacak formüllerin arayışını sürdüren, istihdam sorununa teknolojik gelişmeler çerçevesinde çözüm bulabilen anlayış gündeme gelmiştir. Çağdaş gelişmenin bugününü ve yarını şekillendirecek dinamiklerin başında gelen ve varlıklarını genel ekonominin bir gereği olarak sürdüren küçük sanayi kuruluşları, bu nitelikleri ile ülkemiz gündeminde sürekli olarak yer alacak olup, kalkınma çabalarımızda önemli bir yer işgal etmektedir. Bu amaçla küçük sanayi kuruluşları her yönden desteklenmelidir. Ancak sayıları, faaliyet alanları ve genel ekonomi içindeki önemleri giderek büyüyen bu kesimin, doğal olarak sorunları da artmakta, çözüm bekleyen problemleride çeşitlenmektedir. Odamız, bu gerçeğin bilinci içinde, uzun yıllardan beri küçük sanayi kuruluşlarına yönelik çalışmalarını sürdürmekte, çeşitli girişimlerle anılan kesimin hem gelişme sürecine destek hem de sorunlarının çözümüne yardımcı olmaya gayret etmektedir. Bu çabalarımız özellikle son yıllarda ülkemiz sınırlarını aşmış, uluslararası boyutlar kazanmıştır. Küçük sanayi kuruluşlarına yönelik önemli çalışmalarımızdan biri de bu işletmelerin kapasite kullanımları konusunda derlenen bilgileri yansıtan "Küçük Sanayi Kapasite Kullanım Araştırması" dır. Her yıl yinelenen ve içeriği bakımından küçük sanayimizin güncel bir envanteri niteliği taşıyan bu çalışmada temel sorun ve önerilere yer verilmektedir. "1997 Yılı Küçük Sanayi Kapasite Kullanım Araştırması "adıyla hazırlanarak kamuoyunun ve ilgili kuruluşların dikkatine sunulan bu araştırmamızın yararlı bir kaynak olmasını diler, çalışmayı hazırlayan istatistik ŞUBESi personeline teşekkür ederiz. Genel Sekreter Prof. Dr. ismail ÖZASLAN

5

6 1997 YILI istanbul KÜÇÜK SANAYi KAPASiTE KUllANIM ARAŞTIRMASI istanbul Ticaret Odası tarafından 1979 yılından itibaren her yıl düzenli olarak gerçekleştirilen Küçük Sanayi Kapasite Kullanım Araştırması bu yıl da yapılmış ve istanbul'da bulunan küçük sanayicilerin 1997 yılı içindeki genel durumu saptanmaya çalışılmıştır. Sözkonusu araştırma, ito'ya kayıtlı 3360 küçük sanayici firma içerisinden çeşitli sektörlere ait 144 firma tarafından Ek de sunulan ankete verilen cevapların değerlendirilmesi ile gerçekleştirilmiştir yılında istanbul küçük sanayinin kapasite kullanım oranı tartısız ortalamaya göre % 62.28, tartılı ortalamaya göre ise % olarak gerçekleşmiştir. Bir önceki yıla göre tartısız ve tartılı ortalamalarda artış izlenirken, 1996 yılında tartısız ortalama % 58.89, tartılı ortalama % olmuştu. Tartılı ortalama sisteme göre 1997 yılında en yüksek kapasite kullanım oranı% ile Kağıt, Kağıt Ürünleri ve Basım Sanayinde gerçekleşirken, en düşük kapasite kullanım oranı % ile Kimya, Petrol ve Kömür Türevleri, Lastik, Plastik Sanayinde görülmüştür. Bir önceki yıla göre kapasite kullanım oranları tüm sanayi sektörlerinde artmıştır. Tartısız ortalama sisteme göre en yüksek kapasite kullanım oranı % ile Ağaç, Mobilya ve Orman Ürünleri sanayinde izlenmiştir. Cam Mamul, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya Sanayi% ile en düşük kapasite kullanım oranı gerçekleştiren sektörü teşkil etmiştir. Tam kapasite ile çalışamama nedenlerinde ilk sırayı % 28.4 ile Talep Yetersizliği almış ve bunu, % 18.0 ile Finansman Güçlüğü takip etmiştir. ithal Ham ve Yardımcı Madde Teminindeki Zorluk % 3.2 ile en az etkileyen faktör olmuştur. Toplam istihdamda% 21.4 artış izlenen Küçük imalat Sanayi nde, bir önceki yıla göre ortalama% oranında mamul maliyet artışı meydana gelmiştir.

7

8 içindekiler Sayfa No A- GiRiŞ 1 B- ARAŞTIRMANIN AMACI 2 C- ARAŞTIRMANIN KAPSAMI 2 D- ARAŞTIRMANIN YÖNTEMi 4 E- KAPASiTE KULLANIM ORANI 4 F- KAPASiTE KULLANIM ORANLARINA ETKi EDEN FAKTÖRLER 9 1- Yerli Ham ve Yardımcı Madde Teminindaki Zorluk 13 2.:: ithal Ham ve Yardımcı Madde Taminindeki Zorluk Finansman Güçlüğü Talep Yetersizliği işçilerle ilgili Sorunlar Enerji Sorunları ithal Malları Rekabeti Pazarlama Sorunu Teknolojik Sorunlar 21 G- istihdam 22 H- ÜRETiM SABiT SERMAYE YATIRIMLARI 27 J- MAMUL MALiYET ARTIŞI ve ARTlŞA ETKi EDEN FAKTÖRLER 29 K- istek ve ÖNERiLER YILINDA SEKTÖRLER itibariyle KÜÇÜK SANAYiCiLERiN KAPASiTE KULLANIM ORANLARI ve KULLANIMA ETKi EDEN FAKTÖRLER ile DiGER SORUNLARI 1- Gıda, Diğer Gıda ve içki Sanayi Tekstil, Ayakkabı, Kürk, Deri ve Ayakkabı Dışı Giyim Sanayi Ağaç, Mantar, Mobilya, Mefruşat, Orman Ürünleri Sanayi Kağıt, Kağıt Ürünleri ve Basım Sanayi Ana Kimya, Diğer Kimyasallar,Petrol ve Kömür Türev. Lastik-Plastik San Cam Mamulleri, Çanak Çömlek, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya Sanayi Demir Çelik, Ana Demir, Çelik Dışı Metal Eşya Sanayi Metal Eşya,Makina,Eiektrik Makinaları,Taşıt Araçları,Mesleki Aletler San Diğer imalat Sanayi 50 EK : 1997 Yılı Anket Formu

9

10 1 A- GiRiŞ: Ülkelerin gelişmesinde ve kalkınmasında sanayi kesiminin etkin bir rol oynadığı bilinmektedir. Çağdaş ekonomi dünyasında refah seviyelerini yükseltmek ve rekabetçi güce kavuşmak tüm ülkelerin ortak amaçlarıdır. Ülkelerin ekonomik güçleri ve refah seviyeleri o ülkede bulunan müteşebbis işletmelerin performansları, atılımcı ve geliştirici gayretleri ile doğrudan bağlantılıdır. Gelişmiş ülkelerde, tüm işletmeler içersinde önemli bir paya sahip olan küçük sanayi işletmelerin ekonomi içersinde yarattıkları katma değer, büyük sanayi işletmelerinin vazgeçilmez destekleyicisi ve tamamlayıcı özelliği ile sağladıkları diğer etkenler gözönüne alındığında bu kesimin dikkatle incelenmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. ve Batılı ekonomilerde olduğu gibi ülkemizde de istihdam, üretim, kaynakların yerinde ve etkin şekilde değerlendirilmesi ve bölgeler arasındaki mevcut dengesizliğin giderilmesi konularında küçük sanayinin etkisi oldukça yüksektir. Küçük sanayi işletmeleri hem sayı ve üretim hacmi itibariyle, hemde istihdam ve katma değer yönünden ülkemiz ekonomisinde çok önemli bir yer tutmaktadır. Bu işletmelerin karakteristik ve yapısal özelliklerinden ileri gelen ve çözüm bekleyen bir dizi sorunları mevcuttur. Sorunların çözümü için atılacak her adım küçük sanayi kesiminin ülkemiz kalkınmasındaki rolünü artıracaktır. Odamız, bu konuda yaptığı çalışmalarla önderlik görevini sürdürmektedir. Bu nedenle istanbul'da faaliyet gösteren küçük sanayici üyelerimizin genel durumlarını incelemek ve sorunlarını saptamak üzere her yıl yapmakta olduğu araştırmayı bu yılda yinelemiş ve " 1997 Yılı Küçük Sanayi Kapasite Kullanım Araştırması " nı gerçekleştirmişti r. Bu araştırma neticesinde, küçük sanayi sektörünün ortaya çıkmış bulunan sorunları için çözüm arayışları bulmak ve uygulamak, ülkemiz sanayisi için lokomotif görevi gören bu kesimin daha rasyonel yapıya kavuşturulması Odamızın amacını oluşturmaktadır.

11 2 B- ARAŞTIRMANIN AMACI : Odamızca her yıl düzenli olarak gerçekleştirilen bu araştırmanın ana amacı istanbul'da bulunan küçük sanayi kuruluşlarının yıl içinde mevcut kapasitelerinin ne kadarlık bir kısmının kullanabildikleri, tam kapasite ile çalışamamalarını etkileyen faktörlerin tespitidir. Araştırmaya konu olan küçük sanayi kuruluşları sektörel gruplar içersinde değerlendirilerek aşağıda belirtilen konularda incelenmiş ve anket formlarına verilen yanıtların objektif olarak değerlendirilmesi sonucunda elde edilen veriler ise ağırlık derecelerine göre sıralanmaya çalışılmıştır. -Kapasite Kullanım Oranları -Kapasite Kullanıma Etki Eden Faktörler -istihdam -Üretim -Yatırım -Maliyet Artış Oranları -Maliyet Artışına Etki Eden Faktörler C- ARAŞTIRMANIN KAPSAMI : Araştırma kapsamına; Odamız Sanayi Şubesine kayıtlı 3360 küçük sanayici firma arasında her kütle içinde yeterli oranda örnek seçilmiş ve çeşitli sektörlere mensup 144 firma alınmıştır. Bu firmalardan anket formlarına verilen cevaplar doğrultusunda elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi yoluna gidilmiştir. Sektörel gruplandırmada diğer araştırma ve çalışmalar ile mukayese yapabilme kolaylığı sağlayabilmesi için Devlet istatistik Enstitüsü imalat sanayi şemasına uygun tasnif kullanılmıştır. Sözkonusu firmaların içinde bulundukları sektörü temsil ettikleri oranları Tablo 1 'de gösterilmiştir. Araştırma kapsamındaki işletmelerin küçük imalat sanayini temsil etme oranı % 4.29 olarak gerçekleşmiştir.

12 3 TABLO YILINDA ARAŞTIRMA KAPSAMINA GiREN FiRMALARlN SEKTÖRLERE GÖRE DAGILIMI SIRA SEKTÖR FiRMA ANKETE SAYISI YANlT VEREN FiRMA Gıda, Diğer Gıda ve içki San Tekstil, Ayakkabı, Kürk, Ayakkabı Dışı Giyim Ağaç, Mantar, Mobilya, Mefruşat, Orman Ürünleri 60 1 Kağıt, Kağıt Ürünleri Basım Sanayi Ana Kimya, Diğer Kimya Petrol ve Kömür Türevleri, Lastik, Plastik San Cam, Mamul, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya San 76 2 Demir Çelik, Ana Demir Çelik Dışı Metal Eşya San Metal Eşya, Makina Elektrik Mak. Taşıt Araç. Mesleki Alet Diğer imalat San SEKTÖR TEMSiL ORANI % imalat SANAYi

13 4 D- ARAŞTIRMA YÖNTEMi : istanbul Ticaret Odası'na kayıtlı küçük sanayi firmalarına Ek de sunulan anket formu gönderilerek aşağıdaki konuların cevapları istenmiştir.- 1- i 997 yılında firmanın yıllık üretim miktarı, satış miktarı ve yıl içersinde elde edilen toplam satış tutarı, yılında fiilen gerçekleştirilen kapasite oranı, 3- Kapasite kullanımına etki eden faktörler, 4- Üretimde ve üretim dışında çalışan işçi sayıları, yılında üretim durumu, yılındaki sabit sermaye yatırımı, yılındaki mamul maliyet artışı, 8- Mamul maliyet artışına etki eden faktörler, 9- Tam kapasite ile çalışabiirnek için istek ve öneriler, 1 O- Gümrük Birliği sürecinde yurt içi ve yurt dışı Pazar rekabeti için istek ve öneriler. Alınan cevaplar, her imalat grubunda önce kendi aralarında değerlendirilmiş ve elde edilen sonuçlar, o imalat grubunun tüm sektörler içindeki ağırlığı oranında genel imalat sonuçlarına yansıtılmıştır. Araştırmada " Kapasite Kullanım Oranı " tartısız ve tartılı olmak üzere iki şekilde hesaplanmıştır. Tartısız Kapasite Kullanım Oranı, firmaların bildirimleri doğrultusunda toplanan oranların firma sayısına aritmetrik olarak bölünmesiyle, Tartılı Kapasite Kullanım Oranı ise, firmaların kapasite kullanım oranlarının firma büyüklükleri ile orantılı olarak ağırlıklandırılması sonucu bulunan değerlerdir. Firmaların mensup olduğu sektör grubu içindeki ağırlıkları, üretilen malların TL cinsindeki değerinin, o sektör grubu için oluşan toplam ürün değerine olan nispeti ile belirlenmiş ve sektör grubunun ağırlığıda, aynı yöntemle sektör ürün değerlerinin toplam imalat sanayi ürün değeri içindeki nispeti ile hesaplanmıştır. E- KAPASiTE KULLANIM ORANLARI : Anketin bu bölümüne cevap veren 144 firma neticesinde küçük imalat sanayinde 1997 yılı ortalama kapasite kullanım oranı tartılı ortalama sistemine göre % 70.93, tartısız ortalama sistemine göre ise % olarak gerçekleşmiştir yılında bir önceki yıla göre gerek tartılı ve gerekse tartısız kapasite kullanım oranlarında artışlar görülmüştür yılına göre tartılı kapasite kullanım oranı % 7.6 oranında artış ile% 65.93'den% 70.93'e, tartısız kapasite kullanım oranı ise% 5.8 artış ile % 58.89'dan % 62.28'e yükselmiştir.

14 5 TABLO- 2 KÜÇÜK imalat SANAYi YILLIK KAPASiTE KULLANIM ORANLARI% SEKTÖR 1 Gıda, Diğer Gıda ve içki San. 2 Tekstil, Ayakkabı, Kürk, Ayakkabı Dışı Giyim A B A B Ağaç, Mantar, Mobilya, Mefruşat, Orman Ürünleri 4 Kağıt, Kağıt Ürünleri Basım Sanayi 5 Ana Kimya, Diğer Kimya Petrol ve Kömür Türevleri, Lastik, Plastik San. 6 Cam, Mamul, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya San Demir Çelik, Ana Demir Çelik Dışı Metal Eşya San. 8 Metal Eşya, Makina, Elektrik Mak. Taşıt Araç. Mesleki Alet 9 Diğer imalat San imalat SANAYi A : Tartısız Kapasite Kullanım Oranı B : Tartılı Kapasite Kullanım Oram Tartılı kapasite kullanım oranı sektörler itibariyle incelendiğinde, 1997 yılında en yüksek kapasite kullanım oranı % ile Kağıt ve Basım sanayinde gerçekleşirken, bunu% ile Ağaç ve Orman Ürünleri sanayi,% ile de Taş ve Toprağa Dayalı Eşya sanayi takip etmiş, en düşük kapasite kullanım oranı ise% ile Kimya, Lastik ve Plastik sanayinde görülmüştür. Bir önceki yıla göre kapasite kullanım oranları tüm sektörlerde artış göstermiştir.

15 6 TABlO- 3 KÜÇÜK imalat SANAYiNiN YillAR itibariyle TARTlll KAPASiTE KUllANIM ORANlARI % SEKTÖR Gıda, Diğer Gıda ve içki San Tekstil, Ayakkabı, Kürk, Ayakkabı Dışı Giyim Ağaç, Mantar, Mobilya, Mefruşat, Orman Ürünleri Kağıt, Kağıt Ürünleri Basım Sanayi Ana Kimya, Diğer Kimya Petrol ve Kömür Türevleri, Lastik, Plastik San Cam, Mamul, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya San ' Demir Çelik, Ana Demir Çelik Dışı Metal Eşya San Metal Eşya, Makina, Elektrik Mak. Taşıt Araç. Mesleki Alet Diğer imalat San imalat SANAYi Tartısız kapasite kullanım oranlarıda incelendiğinde ise 1994 ve 1996 yıllarında düşük oranda gerçekleşen kapasite kullanımı oranı 1997 yılında% 62.28'e yükselmiştir.

16 7 TABLO- 4 KÜÇÜK imalat SANAYiNiN YILLAR itibariyle TARTlSlZ KAPASiTE KUllANIM ORANLARI % SEKTÖR Gıda, Diğer Gıda ve içki San Tekstil, Ayakkabı, Kürk, Ayakkabı Dışı Giyim , Ağaç, Mantar, Mobilya, Mefruşat, Orman Ürünleri Kağıt, Kağıt Ürünleri Basım Sanayi Ana Kimya, Diğer Kimya Petrol ve Kömür Türevleri, Lastik, Plastik San Cam, Mamul, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya San Demir Çelik, Ana Demir Çelik Dışı Metal Eşya San Metal Eşya, Makina, Elektrik Mak. Taşıt Araç. Mesleki Alet Diğer imalat San imalat SANAYi

17 8 YlLLARA GÖRE TARTILI vetartlslz KAPASiTE KULLANIM ORANLARI% YILINDA SEKTÖRLER itibariyle KAPASiTE KULLANIMI% DiGER METAL DEMiR TOPRAK KiMYA KA GIT ı ı ı ı etaatili B TARTlSlZ ORMAN TEKSTiL GIDA ı o

18 9 F- KAPASiTE KULLANIMINA ETKi EDEN FAKTÖRLER : Küçük sanayici firmaların i 997 yılında üretim kapasitelerini etkileyen ve tam kapasite ile çalışmalarını engelleyen faktörler incelendiğinde; i 996 yılında olduğu gibi yine ilk iki sırayı talep yetersizliği ve finansman sorunu almıştır yılında üretimin tam kapasite ile gerçekleşmesini engelleyen faktörler arasında% 28A ile Talep Yetersizliği ilk sırada yer alırken bunu,% 18.0 ile mali sorun olan Finansman Güçlüğü,% i 5.8 ile Pazarlama Sorunu,% 9.7 ile Teknoloji Yetersizliği takip etmiştir. Araştırma sonucuna göre tam kapasite ile çalışmalarını en az etkileyen % 3.2 ile ithal Ham ve Yardımcı Madde Teminindeki Zorluk olmuştur. TABLO- 5 KAPASiTE KULLANIMA ETKi EDEN FAKTÖRLER FAKTÖR ETKiLENEN ETKiLEME ETKiLENEN ETKiLEME FiRMA ORANI FiRMA ORANI SAYISI 0 /o SAYISI 0 /o 1 Talep Yetersizliği Finansman Güçlüğü Pazarlama Sorunu i Teknoloji Yetersizliği Enerji Sorunu ithal Rekabeti Yerli Ham veyrd. Madde Teminindeki Zorluk işçi Sorunu ithal Ham ve Yrd. Madde Teminindeki Zorluk ı TOPLAM ,

19 YILINDA KAPASiTE KULLANIMINA ETKi EDEN FAKTÖRLER % , El TALEP YETERSiZLiG i El7 1!1 5,6 06,4 3,2 ~ ~NANSMANSORUNU D PAZARLAMA SORUNU [J 9,7 D TEKNOLOJiK SORUN [J 15,8 EJ28,4 El YERLi HAMMADDE ZORLUGU El ENERJi SORUNU lil18 Iii işçi SORUNU El ithal MAL. REK. ~ ithalhammaddezorlugu TABLO- 6 KAPASiTE KULLANIMA ETKi EDEN FAKTÖRLERiN YlLLARA GÖRE DAGILIMI % FAKTÖR Talep Yetersizliği Finansman Güçlüğü Pazarlama Sorunu Teknoloji Yetersizliği Enerji Sorunu ithal Rekabeti Yerli Ham ve Yrd. Madde Teminindeki Zorluk işçi Sorunu ithal Ham ve Yrd. Madde Teminindeki Zorluk Diğer TOPLAM ,0 100,0 Sektörlere göre Tam Kapasite ile Çalışamama Nedenlerinde gerek firma sayısı gerekse oransal dağılımı Tablo 7 ile Tablo 8'de belirtilmiştir. ve

20 TABLO YILINDA TAM KAPASiTE ile ÇALlŞAMAMA NEDENLERi (FiRMA SAYlSI) SEKTÖR GIDA TEKSTiL AGAÇ- ORMAN KAGIT- BASlM KiMYA- LASTiK TAŞ- TOPRAK DEMiR- ÇELiK METAL- MAKiNA DiGER TOPLAM Hammadde Finansman Pazarlama ithal Talep işçi Teminindeki Güçlüğü Sorunu Mallarm Yetersizliği Sorunu Zorluk Rekabeti Yerli ithal iç Dış Enerji Teknolojik Toplam Sorunu Sorunlar '

21 TABLO YILINDA TAM KAPASiTE ile ÇAllŞAMAMA NEDENLERi (YÜZDE DAGIUMI) SEKTÖR GIDA TEKSTiL AGAÇ- ORMAN KAGIT- BASlM KiMYA- LASTiK TAŞ- TOPRAK DEMiR- ÇELiK METAL- MAKiNA DiGER TOPLAM Hammadde Finansman Pazarlama ithal Talep işçi Teminincieki Güçlüğü Sorunu Mallarm Yetersizliği Sorunu Zorluk Rekabeti Yerli ithal iç Dış Enerji Teknolojik Toplam Sorunu Sorunlar [\)

22 13 Tam kapasite ile çalışamamalarına neden olan faktörlerin ayrı ayrı sektörel bazda incelenmesi ise şu şekildedir. 1-Yerli Ham ve Yardımcı Madde Teminindeki Zorluk: Yerli ham ve yardımcı madde teminindeki zorluklardan etkilenen firma sayısı 22'dir. Bu faktör% 5.9 ile küçük imalat sanayinde kapasite kullanımını olumsuz etkilemede 7. sırada yer almıştır. Küçük sanayiciler hammadde tedariklerini küçük partiler halinde yapmaktadırlar. Zamanında hammadde temin edilernemesi ve nakliye ücretlerinin yüksek olması tedarikin üretici kuruluş yerine başka kaynaklardan temini zorunluluğunu ortaya çıkarmaktadır yılında uygulanan istikrarsız fiyat politikası yanında ürün kalitesinin belli bir standarta kavuşturulamaması ve teslim şartlarında yaşanan problemierin halen devam ettiği görülmektedir. Yerli ham ve yardımcı madde teminindeki zorlukların sektörlere yansıması aşağıda gösterilmiştir. SEKTÖR Etkilenen Faktör Tüm Faktörler Firma Sayısı içindeki içindeki Ağırlığı% Ağırlığı% 1 Gıda, Diğer Gıda ve içki San Tekstil, Ayakkabı, Kürk, Ayakkabı Dışı Giyim Ağaç, Mantar, Mobilya, Mefruşat, Orman Ürünleri Kağıt, Kağıt Ürünleri Basım Sanayi Ana Kimya, Diğer Kimya Petrol ve Kömür Türevleri, Lastik, Plastik San Cam, Mamul, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya San Demir Çelik, Ana Demir Çelik Dışı Metal Eşya San Metal Eşya, Makina, Elektrik Mak. Taşıt Araç. Mesleki Alet Diğer imalat San TOPLAM

23 14 Yerli Ham ve Yardımcı Madde Teminindeki Zorluk%!El 4,5 1!1 18,2 El 22,7 ın 40,9 D GIDA ı:ıtekstil likagit o KiMYA lll DEMiR ÇELiK ı:ı:ı METAL-MAKiNA Iii DiGER 2-ithal Ham ve Yardımcı Madde Teminindeki Zorluk : Kapasite kullanımını olumsuz yönde etkileyen faktörler içersinde ithal ham ve yardımcı madde teminindeki zorluklar % 3.2 ile 9. sırada yer alarak en az etkileyen neden olmuştur. ithalat rejimindeki değişiklikler bu faktörün olumsuz etkilerini büyük ölçüde azaltmıştır. Bu faktörden etkilenen firma sayısı 12 olurken, döviz kurları karşısında TL'nın değer kaybetmesi küçük sanayicileri etkilemektedir. SEKTÖR Etkilenen Faktör Tüm Faktörler Firma Sayısı içindeki içindeki Ağırlığı% Ağırlığı% 1 Gıda, Diğer Gıda ve içki San Tekstil, Ayakkabı, Kürk, Ayakkabı Dışı Giyim Ağaç, Mantar, Mobilya, Mefruşat, Orman Ürünleri Kağıt, Kağıt Ürünleri Basım Sanayi Ana Kimya, Diğer Kimya Petrol ve Kömür Türevleri, Lastik, Plastik San Cam, Mamul, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya San Demir Çelik, Ana Demir Çelik Dışı Metal Eşya San Metal Eşya, Makina, Elektrik Mak. Taşıt Araç. Mesleki Alet Diğer imalat San TOPLAM

24 15 ithal Ham ve Yardımcı Madde Teminindeki Zorluk % lllgida [] 16,7 D TEKSTiL o KiMYA ElDiGER 3-Finansman Güçlüğü : Finansman Güçlüğü; araştırmada anketiere verilen yanıtiara göre her zaman olduğu gibi bu yılda kapasite kullanımını en fazla etkileyen faktörlerden biri olmuştur. 67 firmanın cevaplandırdığı bu faktör,% 18.0'1ık pay ile 2. sırada yer almıştır. Nakit para sıkıntısı, kredi faizlerinin yüksekliği, sermaye yetersizliği bu bölümün önemli sorunlarını oluşturmuştur. SEKTÖR Etkilenen Faktör Tüm Faktörler Firma Sayısı içindeki içindeki Ağırlığı% Ağırlığı% 1 Gıda, Diğer Gıda ve içki San Tekstil, Ayakkabı, Kürk, Ayakkabı Dışı Giyim Ağaç, Mantar, Mobilya, Mefruşat, Orman Ürünleri Kağıt, Kağıt Ürünleri Basım Sanayi Ana Kimya, Diğer Kimya Petrol ve Kömür Türevleri, Lastik, Plastik San Cam, Mamul, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya San Demir Çelik, Ana Demir Çelik Dışı Metal Eşya San Metal Eşya, Makina, Elektrik Mak. Taşıt Araç. Mesleki Alet , 9 Diğer imalat San TOPLAM

25 16 Finansman Güçlüğü % Cl 22,4 HI 3 El 25,3 l!l 9 D 31,3 1!1lGıDA D TEKSTiL m KAGıT D KiMYA TOPRAK D DEMiR-ÇELiK cı METAL- MAKiNA D DiGER 4- Talep Yetersizliği : Talep yetersizliği % 28.4'1ük pay ile yine ilk sırayı almıştır. Tam kapasite ile çalışamama nedenleri başında yer alan bu faktörden etkilenen topla!t! firma sayısı 1 06'dır. Ankete cevap veren firmalara göre iç talep yetersizliği % 20.1, dış talep yetersizliği ise% 8.3 olmuştur. Ekonominin genel yapısına bağlı olarak etkilenmekte ve yapısal nedenlerle dış pazarlara yeteri kadar açılamamaktadırlar. SEKTÖR Etkilenen Faktör Tüm Faktörler Firma Sayısı içindeki içindeki Ağır lığı% Ağırlığı% 1 Gıda, Diğer Gıda ve içki San Tekstil, Ayakkabı, Kürk, Ayakkabı Dışı Giyim Ağaç, Mantar, Mobilya, Mefruşat, Orman Ürünleri Kağıt, Kağıt Ürünleri Basım Sanayi Ana Kimya, Diğer Kimya Petrol ve Kömür Türevleri, Lastik, Plastik San Cam, Mamul, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya San Demir Çelik, Ana Demir Çelik Dışı Metal Eşy a San Metal Eş ya, Makina, Elektrik Mak. Taşıt Araç. Mesleki Alet Diğer imalat San TOPLAM

26 17 Talep Yetersizliği % D 29,2 D GıDA 13 TEKSTiL D ORMAN 13 0,9 D 25,5 D 5,7 D 0,9 El 32,1 DI DEMiR ÇELiK D METAL- MAKiNA 1!1 DiGER 5- işçilerle ilgili Sorunlar : Küçük sanayici firmaların karşılaştıkları kalifiye eleman ihtiyacı geçmiş yıllarda önemli bir yer işgal etmekteydi sayılı Çıraklık ve Meslek Eğitim Kanunun tatbiki ile açılan kurslarla kalifiye eleman ihtiyaçı karşılanarak bu faktörün etkinliği bir ölçüde azaltılmıştır yılında işçiler ile ilgili sorunlar % 5.6'1ık pay ile 8. sırada yer almıştır. Özellikle tekstil sektöründe kalifiye elemanların çok sıklıkla iş değiştirmeleri önemli bir sorunu teşkil etmektedir. SEKTÖR Etkilenen Faktör Tüm Faktörler Firma Sayısı içindeki içindeki Ağırlığı% Ağırlığı% 1 Gıda, Diğer Gıda ve içki San Tekstil, Ayakkabı, Kürk, Ayakkabı Dışı Giyim Ağaç, Mantar, Mobilya, Mefruşat, Orman Ürünleri Kağıt, Kağıt Ürünleri Basım Sanayi Ana Kimya, Diğer Kimya Petrol ve Kömür Türevleri, Lastik, Plastik San Cam, Mamul, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya San Demir Çelik, Ana Demir Çelik Dışı Metal Eşya San Metal Eşya, Makina, Elektrik Mak. Taşıt Araç. Mesleki Alet Diğer imalat San TOPLAM

27 18 60 so o TEKSTiL KiMYA METAL DiGER işçi Sorunu % 6- Enerji Sorunları : Bu faktörün kapasite kullanımını olumsuz yönde etkileme oranı % 7.0'dır. Tüm faktörler içersinde etkileme oranı ile 5. sırada yer alan enerji sorununa 26 firma işaret etmiştir. Enerji fiyatlarının yüksekliği, enerji kesintileri, yetersiz enerji temini gibi nedenler küçük sanayicileri olumsuz etkilemektedir. SEKTÖR Etkilenen Faktör Tüm Faktörler Firma Sayısı içindeki içindeki Ağırlığı% Ağırlığı% 1 Gıda, Diğer Gıda ve içki San Tekstil, Ayakkabı, Kürk, Ayakkabı Dışı Giyim Ağaç, Mantar, Mobilya, Mefruşat, Orman Ürünleri Kağıt, Kağıt Ürünleri Basım Sanayi Ana Kimya, Diğer Kimya Petrol ve Kömür Türevleri, Lastik, Plastik San Cam, Mamul, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya San Demir Çelik, Ana Demir Çelik Dışı Metal Eşya San Metal Eşya, Makina, Elektrik Mak. Taşıt Araç. Mesleki Alet Diğer imalat San TOPLAM

28 , ,8 5 o GIDA TEKSTiL KiMYA TOPRAK DEMiR METAL 26 9 Enerji Sorunu % ' 7- ithal Malları Rekabeti : ithal malları rekabeti her geçen yıl gittikçe önem kazanmaktadır ve 1995 yıllarında kapasite kullanım oranlarını en az etkileyen ithal malları rekabeti, 1996 yılında son sıradan çıkarak 7. sıraya 1 ~97 yılında ise % 6.4 ile 6. sıraya yükselmiştir. Bu faktörden etkilenen firma sayısı 24 olmuştur. SEKTÖR Etkilenen Faktör Tüm Faktörler Firma Sayısı içindeki içindeki Ağırlığı% Ağırlığı% 1 Gıda, Diğer Gıda ve içki San Tekstil, Ayakkabı, Kürk, Ayakkabı Dışı Giyim Ağaç, Mantar, Mobilya, Mefruşat, Orman Ürünleri Kağıt, Kağıt Ürünleri Basım Sanayi Ana Kimya, Diğer Kimya Petrol ve Kömür Türevleri, Lastik, Plastik San Cam, Mamul, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya San Demir Çelik, Ana Demir Çelik Dışı Metal Eşya San Metal Eşya, Makina, Elektrik Mak. Taşıt Araç. Mesleki Alet Diğer imalat San TOPLAM

29 20 ithal Malları Rekabeti % rıı GIDA D ı:ıı TEKSTiL KiMYA ı:::ı 4,2 iii DEMiR ı:ı 29,2 61 METAL D 20,8 El DiGER 8- Pazarlama Sorunu : Pazarlama sorunu, tam kapasite ile çalışamama nedenlerinde % 15.8'1ik etkileme oranı ile 1997 yılında da 3. sıradaki yerini korumuştur. 59 firmanın etkilendiği bu faktörden, küçük sanayici işletmelerin yapısal özelliklerinden dolayı piyasada rekabet ortamına. ayak uydurabilmekde ciddi rahatsızlıklar hissetmektedirler. SEKTÖR Etkilenen Faktör Tüm Faktörler Firma Sayısı içindeki içindeki Ağırlığı% Ağırlığı% 1 Gıda, Diğer Gıda ve içki San Tekstil, Ayakkabı, Kürk, Ayakkabı Dışı Giyim Ağaç, Mantar, Mobilya, Mefruşat, Orman Ürünleri Kağıt, Kağıt Ürünleri Basım Sanayi Ana Kimya, Diğer Kimya Petrol ve Kömür Türevleri, Lastik, Plastik San Cam, Mamul, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya San Demir Çelik, Ana Demir Çelik Dışı 1 Metal Eşya San Metal Eşya, Makina, Elektrik Mak. Taşıt Araç. Mesleki Alet Diğer imalat San TOPLAM

30 21 Pazarlama Sorunu % D 37,3 D GIDA Iii TEKSTiL D KAGIT D 23,7 D KiMYA il DEMiR IEI 6,8 D METAL 9- Teknolojik Sorunlar : ileri teknolojilerin kullanılması veya mevcut olan teknolojinin yenileştirilmesi ihtiyacı, emek yoğun sektörlerin dışında kalan sektörlerde etkisi hissedili rken, bu faktör% 9.7 ile 4. sırada yer almış ve etkilenen firma sayısı 36 olmuştur. SEKTÖR Etkilenen Faktör Tüm Faktörler Firma Sayısı içindeki içindeki Ağırlığı% Ağırlığı% 1 Gıda, Diğer Gıda ve içki San Tekstil, Ayakkabı, Kürk, Ayakkabı Dışı Giyim Ağaç, Mantar, Mobilya, Mefruşat, Orman Ürünleri Kağıt, Kağıt Ürünleri Basım Sanayi Ana Kimya, Diğer Kimya Petrol ve Kömür Türevleri, Lastik, Plastik San Cam, Mamul, Taş ve Toprağa Dayalı Eşya San Demir Çelik, Ana Demir Çelik Dışı Metal Eşya San Metal Eşya, Makina, Elektrik Mak. Taşıt Araç. Mesleki Alet Diğer imalat San TOPLAM

31 o ,--- Teknolojik Sorunlar% 38,9 22,2 GIDA TEKSTiL KAGIT KiMYA TOPRAK DEMiR METAL G- istihdam : Ankete cevap veren 143 firmaya göre 1997 yılında üretimde ve üretim dışında olmak üzere toplam kişi istihdam edilmektedir yılına göre % 21.4 artış gösteren toplam istihdamda; üretimde çalışanların sayısı % 22.1 artış ile 2.679, üretim dışında çalışanların sayısı ise % 18.8 artış ile 763 kişiye ulaşmıştır. TABLO- 9 istihdam DEGiŞiM% ÜRETiMDE ÇALIŞAN ÜRETiM DIŞI ÇALIŞAN TOPLAM Toplam istihdam sektörler itibariyle incelendi ğinde; en yüksek artış yine her zaman olduğu gibi % 34.7 ile Tekstil sektöründe görülmüş olup bunu, % 27.3 ile Demir-Çelik, % 22.0 ile Kimya sektörü, % 17.5 ile Kağıt ve Basım sanayi, % 11.3 ile Gıda sektörü, % 9.4 ile Metal-Makina, % 4.2 ile Diğer,% 2.7 ile Taş ve Toprak sanayi takip etmiştir. Üretimde direkt olarak çalışanlara bakıldığında en fazla artış % 36.2 ile Tekstil sektöründe olmuştur. Demir Çelik sanayinde% 25.3, Kimya sanayinde% 24.4, Kağ ı t ve Basım sanayinde ise% 17.3 artış izlemiştir. Üretim dışında istihdam edilenlerde ise en fazla artış % 45.5 ile Demir-Çelik, % 30.0 ile Tekstil sektöründe görülmüştür ve 1997 yılı itibariyle sektörlere göre istihdamın mutlak ve oransal rakamları Tablo 1 O' da belirtilmektedir.

32 TABLO -10 istihdamin SEKTÖREL DAGILIMI SEKTÖR 1997 Yılı Firma Sayısı Yıllık Değişim Oranı % Üretim için Çalışan Üretim Üretim Üretim Toplam Dışı için Dışı istihdam Çalışan Çalışan Çalışan Toplam istihdam Üretim Üretim Toplam için Dışı istihdam Çalışan Çalışan GIDA TEKSTiL AGAÇ- ORMAN [\) w KAGIT- BASlM 6 11 o KiMYA- LASTiK TAŞ- TOPRAK DEMiR - ÇELiK o METAL-MAKiNA DiGER ! TOPLAM

33 o ÜRETiM içi ÜRETiM DIŞI istihdam-kişi H- ÜRETiM: Ankete cevap veren firma sayısı bir önceki yıla göre daha düşük olmasına rağmen 1997 yılında üretim kıymeti milyar TL olurken, satış kıymeti milyar TL seviyesine, stok değişim oranı ise % 10.7'ye ulaşmıştır. Firma başına düşen ortalama üretim kıymeti ise 138 milyar TL'sı olmuştur. Yıllara göre katılan firma sayıları farklı olduğundan sektörleri, gerek üretim kıymetleri ve gerekse satış kıymetleri yerine stok değiş im oranları itibariyle incelemek daha uygundur. Üretim 1 Satışı ifade eden stok değişim oranın küçük olması stoğa devredilen miktarın az olduğunun ifadesidir. Sektörler itibariyle incelediğimizde Ağaç ve Orman sanayinde stok değişim oranı sıfırdır. En az stok değişim oranı, % 0.1 ile Demir-Çelik, % 0.5 ile Taş ve Toprak sanayinde olurken, Kimya % 12.9, Tekstil % 12.5 ile en yüksek stok değişim oranı olan sektörleri oluşturmuştur. Sektörler itibariyle üretim, satış ve stok kıymetleri ile stok değişim oranları Tablo-11 'de açıklanmıştır. Bu araştırmada, küçük sanayicilerin üretim durumlarında bir önceki yıla göre artış veya azalış konusunda değerlendirme yapılması istenmiştir. Ankete cevap veren 140 firmanın % 60.0'ı üretimin artığı nı, % 17.1 'i üretimde herhangi bir değ i şme olmadığını, % 22.9'u ise üretimin azaldığını beyan etmişt ir. Üretim durumu ile ilgili sektör analizi Tablo-12'de gösterilmiştir ÜRETiM ve SATIŞ - Milyar TL o +-~~~J_~~~~----~~~~J_~~~~--~ ÜRETiM SATIŞ I!JGIDA llltekstil ı:ıorman DKAGIT mı KiMYA l'iitoprak ıı::ıdemir D METAL DiGER

34 TABLO ve 1997 YILLARI itibariyle ÜRETiM, SATIŞ ve STOK KlYMETLERi ile STOK DEGiŞiM ORANLARI (Milyon TL) SEKTÖR STOK DEGiŞiM ORANI% Firma Üretim Satış Stok Firma Üretim Satış Stok Sayısı Kıymeti Kıymeti Kıymeti Sayısı Kıymeti Kıymeti Kıymeti GIDA TEKSTiL AGAÇ - ORMAN o \) ()1 KAGIT- BASlM KiMYA- LASTiK TAŞ- TOPRAK DEMiR ÇELiK METAL- MAKiNA DiGER TOPLAM

35 TABLO YILI itibariyle ÜRETiM DURUMU SEKTÖR FiRMA SAYISI DEGiŞiM ORANI % Toplam Arttı Aynı Kaldı Azaldı Arttı Aynı Kaldı Azaldı GIDA TEKSTiL AGAÇ- ORMAN KAGIT- BASlM \.) O"> KiMYA- LASTiK TAŞ- TOPRAK DEMiR ÇELiK METAL- MAKiNA DiGER TOPLAM

36 27 1- SABiT SERMAYE YATIRIMLARI : Büyük işletmelerde olduğu gibi küçük işletmeler içinde yatırımlar, büyüme ve gelişme için önemli bir kriter olmaktadır yılında anket kapsamına giren 162 firmaya ilişkin 1.306,7 milyar TL. olan sabit sermaye yatırım tutarı, 1997 yılındaki ankete göre yatırım yaptığını belirten 65 firma itibariyle 1.401,8 milyar TL. seviyesine ulaşmıştır. Tüm sektörler dikkate alındığında yapılan yatırım değeri, 1997 yılında gerçekleştirilen toplam üretim kıymetinin % 7.1 'ine tekabül ettiği tespit edilmiştir. Sektörler itibariyle incelendiğinde; toplam yatırım tutarı içinde en fazla yatırım yapılan kesim, % 35.4 pay ve 496,7 milyar TL ile Tekstil sanayi olurken bunu, % 24.0 pay ve 337,1 milyar TL ile Kimya-Lastik sanayi takip etmiştir.% 0.9 pay ve 12,0 milyar TL ile Diğer imalat,% 1.1 pay ve 15,0 milyar TL ile Taş ve Toprak sanayi enaz yatırım yapılan sektörler olmuştur yılı yatırımında ilk sırayı yine Tekstil sanayi almış bunu, Kimya -Lastik sanayi izlemişti. SABiT SERMAYE YATlRlMI-Miiyar TL o~--~~~~~~-+~~-r~~~~~~~~~~~+---~ GIDA TEKSTiL KAGIT KiMYA TOPRAK DEMiR METAL DiGER 1997 yılında ankete cevap veren 144 firma nezdinde yapılan araştırmada% 45.1 'ini teşkil eden 65 firma sabit sermaye yatırımı yaptığını, % 54.9'u olan 79 firma ise yatırırnda bulunmadığını beyan etmiştir yılında ise firmaların % 50.2'si sabit sermaye yatırımı yapmıştı.

37 ı ı TABLO YILI SABiT SERMAYE YATIRIM DURUMU S~KTÖR FiRMA SAYISI YATIRIM DEGERi TL YÜZDE DAGILIM % Toplam Evet Hayır Evet Hayır Yatırım Payı GIDA TEKSTiL AGAÇ - ORMAN 1-1 o KAGIT- BASlM KiMYA- LASTiK [\) cxı TAŞ- TOPRAK DEMiR - ÇELiK METAL- MAKiNA DiGER TOPLAM

38 29 J- MAMUL MALiYET ARTIŞI ve ARTlŞA ETKi EDEN FAKTÖRLER : Anketin bu sorusuna cevap veren 129 firmaya göre, 1996 yılında% olarak gerçekleşen imalat sanayi ortalama mamul maliyet artışı, 1997 yılında bir önceki yıla göre % olarak tespit edilmiştir. Sektörlere göre incelendiğinde; 1996 yılına göre mamul maliyeti en çok artan kesim % ile Ağaç ve Orman sanayi olurken bunu, % ile Diğer imalat sanayi, % ile Metal Eşya Makina sanayi, % ile de Gıda sanayi izlemiştir. Sektörler içersinde mamul maliyeti en az artan kesim % ile Taş ve Toprak 1996 yılında da ilk sırayı Ağaç ve Orman sanayi almıştı. sanayi olmuştur yılında mamul maliyet. artışına etki eden faktörlere bakıldığında birinci sırayı % 22.9 pay ile hammadde fiyat artışı alırken bunu, % 22.4 pay ile işçi ücret artışı, % 18.7 ile enerji fiyat artışı takip etmiştir ve 1997 yılları için mamul maliyet artışına etki eden faktörler Tablo 14'de belirtilmiştir. TABLO -14 MAMUL MALiYET ARTIŞINA ETKi EDEN FAKTÖRLER % HAMMADDE FiYAT ARTIŞI işçi ÜCRET ARTIŞI ENERJi FiYAT ARTIŞI ULAŞIM GiDERi ARTIŞI işyeri KiRA ARTIŞI KREDi MALiYET ARTIŞI DiGER TOPLAM YILINDA MAMUL MALiYET ARTIŞINA ETKi EDEN FAKTÖRLER % (jj 12,9 [] 7,6 1!1 3,5 m HAMMADDE FiYAT ARTIŞI D işçi ÜCRETi ARTIŞI D ENERJi FiYAT ARTIŞI m 22,9 o KiRA ARTIŞI lll ULAŞIM GiDERi ARTIŞI D 22,4 ı::ı KREDi MALiYET ARTIŞI I!I DiGER

39 TABLO YILI MAMUL MALiYET ARTIŞI ve ETKi EDEN NEDENLER (FiRMA SAYlSI) SEKTÖR MAMUL MALiYET ARTIŞI MAMUL MALiYET ARTIŞi NEDENi Hammadde Enerji işçi Ulaşım işyeri Fiyat Artışı Fiyat Ücret Gideri Kira Kredi Maliyet Diğer Toplam GIDA Artışı. Artışı Artışı Artışı s Artışı w o TEKSTiL AGAÇ- ORMAN KAGIT- BASlM KiMYA- LASTiK TAŞ- TOPRAK DEMiR - ÇELiK METAL- MAKiNA DiGER TOPLAM

40 TABLO YILI MAMUL MALiYET ARTIŞI ve ETKi EDEN NEDENLER (YÜZDE DAGILIMI) SEKTÖR MAMUL MALiYET ARTIŞI MAMUL MALiYET ARTIŞI NEDENi Hammadde Enerji işçi Ulaşım işyeri Fiyat Artışı Fiyat Ücret Gideri Kira Artışı Artışı Artışı Artışı Kredi Diğer Toplam Maliyet Artışı GIDA TEKSTiL AGAÇ- ORMAN w KAGIT- BASlM KiMYA- LASTiK TAŞ- TOPRAK DEMiR- ÇELiK METAL- MAKiNA DiGER TOPLAM

41 32 K- istek ve ÖNERiLER : Araştırmamıza katılan küçük sanayici firmaların anket formunun ilgili bölümünde belirttikleri istek ve önerileri genel olarak aşağıdaki şekilde sıralanabilir. Genel olarak ekonomi ile siyasi istikrarın sağlanamamasından duydukları rahatsızlıkları dile getirmişlerdir. Küçük sanayici firmalar, yine her zaman olduğu gibi büyük işletmeleri destekleyici rol aynamalarına rağmen yeterli ilgi ve imkanın kendilerine sağlanamadığını belirtmişlerdir. Ham ve yardımcı madde temininde yaşanan fiyat istikrarsızlığı bütün sektörleri etkilemekte olup, ithal ham ve yardımcı maddelerdeki gümrük vergileri ve fonların kaldırılması veya düşürülmesi, ihracatın teşvik edilmesi, ihracat işlemlerinde kolaylık sağlanması, ithalat rejiminin küçük işletmeleri koruyacak şekilde yeniden düzenlenmesi, yurt dışı fuarlara katılımında finansman kolaylığı sağlanması talep edilmektedir. Talep yetersizliği konusunda firmalar; ekonomide istikrarın sağlanması, enflasyonun düşürülmesi, eşit rekabet şartlarının sağlanması, ürünlerde kalite kontrol sisteminin getirilmesi, vergi adaletinin sağlanması, yeni dış pazarlar için fuarlar düzenlenmesi, asgari ücretin Ocak ayında belirlenmesi, KDV oranları ve KKDF'nin (Kaynak Kullanım Destekleme Fonu) kaldırılması, kayıtsız işyerlerinin kapatılması, faturasız malın önlenmesi, gerçekçi kur politikası uygulanması, Seka ve Petkim gibi KiT'Ierin özelleştirilmesinin gerektiği ifade edilmiştir. Yatırımlar için, kredi maliyetlerinin düşürülmesi ve kredilerde gayrimenkul ipotek şartının kaldırılması, KOBi'lerin desteklenmesi, KOBi kredilerinin ihtiyacı olan küçük işletmelere verilmesi, ito'da KOBi masası kurulması ve uzman kişilerce yönlendirilmesi, teşvik belgelerinin daha kolay verilmesi, teknolojik gelişme için destek sağlanması, küçük imalatçılara sanayi bölgesi tahsisi yapılması, teknolojik gelişmeler ve transferler konusunda bilgilendirilmesi, kalifiye eleman ihtiyacının karşılanması için mesleki eğitime önem verilmesi vurgulanmıştır. Enerji ile ilgili sorunlarda, enerji ihracatının ucuzlatılması talep edilmektedir. dondurulması, su ve elektrik fiyatlarının

42 1997 YILINDA... ". SEKTORLER ITIBARIYLE KUÇUK SANAYICILERIN KAPASITE KULLANIM ORANLARI ve... KULLANIMA ETKI EDEN FAKTüRLER He. "" DIGER SORUNLARI

43 34 1- GIDA- DiGER GIDA ve içki SANAYi: 1996 "1997 Örnekleme Sayısı 14 8 Tartısız Kapasite Kullanım Oranı - % Tartılı Kapasite Kullanım Oranı - % Toplam Üretim Kıymeti -Milyon TL Ortalama Üretim Kıymeti - Milyon TL Stok Değişim Oranı-% Sabit Sermaye Yatırımı -Milyon TL istihdam Sayısı Mamul Maliyet Artışı - % TAM KAPASiTE ile Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ÇALlŞAMAMA NEDENi Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Yerli Hammadde Teminindaki Z ithal Hammadde Teminindaki Z Finansman Sorunu iç Talep Yetersizliği Dış Talep Yetersizliği Pazarlama Sorunu işçi Sorunu Enerji Sorunu Teknolojik Sorun ithal Malları Rekabeti YILINDA TAM KAPASiTE ile ÇALlŞAMAMA% 1!!1 YERLi HAMMADDE ZORLUGU ı:ıı 5 Illi 10!1 ithal HAMMADDE ZORLUGU 05 D FiNANSMAN SORUNU.!1 10 D TALEP YETERSiZLiG i D PAZARLAMA SORUNU D ENERJi SORUNU D 30 Iii TEKNOLOJiK SORUN ı:;ı ithal MAL REKABETi

44 35 " MAMUL MAliYET ARTIŞINA Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ETKi EDEN FAKTÖRLER % Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Hammadde Fiyat Artışı Enerji Fiyat Artışı işçi Ücret Artışı Ulaşım Gideri Artışı işyeri Kira Artışı Kredi Maliyet Artışı Diğer yılında tartılı ortalama kapasite kullanım oranı % olan Gıda sektöründe tam kapasite ile çalışamama nedenlerinin başında finansman ve pazarlama sorunları gelmektedir. Stok değişim oranı % 7.9 olurken, ankete cevap veren firmaların% 62.5'i üretimin arttığını,% 37.5'i ise üretimin aynı kaldığını beyan etmiştir. Bu sektörde toplam istihdam sayısı 158 kişi olmuştur. 4 firma tarafından milyon TL sabit sermaye yatırımı yapılmış olup, toplam yatırım tutarı içersindeki payı % 3.3 seviyesindedir. Ortalama mamul maliyet artışının % olduğu sektörde maliyet artışında hammadde fiyat artışları etkili olmuştur. Firmaların KOBi'lere verilen kredilerde gayrimenkul ipotek şartının kaldırılması, enflasyonun düşürülmesi ve enflasyonun işletmelerin sermayeleri üzerindeki olumsuz etkilerini giderecek mali önlemlerin alınması, kaçak üretim yapan işyerlerinin denetlenmesi, faturasız mal hareketlerinin önlenmesi, gümrük vergilerinin kaldırılarak sadece KDV alınması, haksız rekabetin önlenmesi, su fiyatlarının düşürülmesi, kredi maliyetlerinin düşürülmesi, KOBi kredilerinin gerçekten ihtiyacı olan küçük işletmelere verilmesi talep edilmektedir.

45 36 2- TEKSTiL, AYAKKABI, KÜRK, DERi ve AYAKKABI DIŞI GiYiM SANAYi: Örnekleme Sayısı Tartısız Kapasite Kullanım Oranı - % Tartılı Kapasite Kullanım Oranı - % Toplam Üretim Kıymeti -Milyon TL Ortalama Üretim Kıymeti - Milyon TL Stok Değişim Oranı-% Sabit Sermaye Yatırımı -Milyon TL istihdam Sayısı Mamul Maliyet Artışı - % TAM KAPASiTE ile Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ÇALlŞAMAMA NEDENi Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Yerli Hammadde Teminindeki Z ithal Hammadde Teminindeki Z Finansman Sorunu iç Talep Yetersizliği Dış Talep Yetersizliği Pazarlama Sorunu işçi Sorunu Enerji Sorunu Teknolojik Sorun ithal Malları Rekabeti YILINDA TAM KAPASiTE ile ÇALlŞAMAMA% ll!l YERLi HAMMADDE ZORLUGU 1! ithal HAMMADDE ZORLUGU D 10,1 1! 7,3 D 4,6 ll 4,6 D FiNANSMAN SORUNU 1! 13,8 1! 4,6 D TALEP YETERSiZLiG i 1! PAZARLAMA SORUNU ll!l işçi SORUNU 1! ENERJi SORUNU lij 31,2 c TEKNOLOJiK SORUN 1! ithal MAL REKABETi

46 MAMUL MALiYET ARTIŞINA Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etki le n me ETKi EDEN FAKTÖRLER % Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Hammadde Fiyat Artışı Enerji Fiyat Artışı işçi Ücret Artışı Ulaşım Gideri Artışı işyeri Kira Artışı Kredi Maliyet Artışı Diğer yılında tartılı ortalama kapasite kullanım oranı % olan Tekstil sektöründe tam kapasite ile çalışamama nedenlerinin başında talep yetersizliği ve finansman sorunları gelmektedir. Stok değişim oranı % 12.5 olurken, ankete cevap veren firmaların % 61.8'i üretimin arttığını, % 11.8'i üretimin aynı kaldığını, % 26.5'i ise üretimin azaldığını beyan etmiştir. Bu sektörde istihdam sayısı 1300 kişidir. 16 firma tarafından milyon TL sabit sermaye yatırımı yapılmış olup, toplam yatırım tutarı içersindeki payı % 35.4 seviyesindedir. Ortalama mamul maliyet artışının % olduğu sektörde, mamul maliyet artışında işçi ücretleri ile hammadde fiyat artışları etkili olmuştur. Ekonomik istikrarın sağlanması, enflasyonun düşürülmesi, istikrarlı dış politika, enerji ihracatı ile işçi ücretlerinin dondurulması, hammadde fiyatlarının istikrarlı hale getirilmesi, finansman ve kredi olanaklarının yeniden düzenlenmesi, geçekçi kur politikasının uygulanması, pazarlama ve finasman kolaylıkları yaratılması, kredi faiz oranlarının düşürülmesi, ihracatın teşvik edilmesi, Kayıt dışı işyerlerinin engellenmesi ve kayıt altına alınması, KDV tevkifatının kaldırılması, teşvik belgelerinin daha kolay alınması, halkın alım gücünün artırılması, üründe kalite standartlarına gidilmesi, asgari ücretin Ocak ayında artırılması, KOBi teşviklerinin verilmesi, haksız rekabetin önlenmesi, dış pazar payının artırılması, dış ülkeler ile rekabet edebilmek için vergi - sigorta ve enerji maliyetlerinin düşürülmesi, elektrik kesintilerinin kaldırılması ve daha ucuz elektrik imkanın yaratılması, kalifiye eleman yetersizliğini gidermek için mesleki eğitimin yaygınlaştırılması talep edilmektedir.

47 38 3-AGAÇ, MANTAR, MOBiLYA, MEFRUŞAT ve ORMAN ÜRÜNLERi SANAYi: / Örnekleme Sayısı 5 1 Tartısız Kapasite Kullanım Oranı - % Tartılı Kapasite Kullanım Oranı-% Toplam Üretim Kıymeti -Milyon TL Ortalama Üretim Kıymeti - Milyon TL Stok De-ğişim Oranı-% Sabit Sermaye Yatırımı -Milyon TL istihdam Sayısı Mamul Maliyet Artışı - % TAM KAPASiTE ile Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ÇALlŞAMAMA NEDENi Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Yerli Hammadde Teminindeki Z ithal Hammadde Teminindeki Z Finansman Sorunu iç Talep Yetersizliği Dış Talep Yetersizliği Pazarlama Sorunu işçi Sorunu Enerji SorunLt Teknolojik Sorun ithal Malları Rekabeti YILINDA TAM KAPASiTE ile ÇALlŞAMAMA% ıı:ı TALEP YETERSiZLiG i

48 MAMUl MAliYET ARTIŞINA Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ETKi EDEN FAKTÖRLER % Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Hammadde Fiyat Artışı Enerji Fiyat Artışı işçi Ücret Artışı Ulaşım Gideri Artışı işyeri Kira Artışı Kredi Maliyet Artışı Diğer yılında tartılı ortalama kapasite kullanım oranı % olan Ağaç.ve Orman sanayinde tam kapasite ile çalışamama nedenini iç talep yetersizliği teşkil etmiştir. Stok değişim oranı % 0.0 olurken, ankete cevap veren 1 firmaya göre üretimin % 100 arttığı beyan edilmiştir. Bu sektörde toplam istihdam sayısı 5 kişidir. Sabit sermaye yatırımı yapılmamış ve ortalama mamul maliyet artışının % olduğu sektörde maliyet artışında hammadde, enerji, ulaşım ve işçi ücret artışları etkili olmuştur. Herhangi bir istek ve öneri belirtilmemiştir.

49 40 4- KAGIT, KAGIT ÜRÜNLERi ve BASlM SANAYi: Örnekleme Sayısı Tartısız Kapasite Kullanım Oranı - % Tartılı Kapasite Kullanım Oranı - % Toplam Üretim Kıymeti -Milyon TL Ortalama Üretim Kıymeti - Milyon TL Stok Değişim Oranı - % Sabit Sermaye Yatırımı -Milyon TL istihdam Sayısı Mamul Maliyet Artışı - % ı TAM KAPASiTE ile Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ÇALlŞAMAMA NEDENi Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Yerli Hammadde Teminindaki Z ithal Hammadde Teminindaki Z Finansman Sorunu iç Talep Yetersizliği Dış Talep Yetersizliği Pazarlama Sorunu işçi Sorunu Enerji Sorunu Teknolojik Sorun ithal Malları Rekabeti YILINDA TAM KAPASiTE ile ÇALlŞAMAMA% Illi YERLi HAMMADDE ZORLUGU cı 20 ll FiNANSMAN SORUNU D TALEP YETERSiZLiG i ll 13,3 ll PAZARLAMA SORUNU D 40 D TEKNOLOJiK SORUN

50 MAMUL MALiYET ARTIŞINA Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ETKi EDEN FAKTÖRLER % Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Hammadde Fiyat Artışı Enerji Fiyat Artışı işçi Ücret Artışı Ulaşım Gideri Artışı işyeri Kira Artışı Kredi Maliyet Artışı Diğer yılında tartılı ortalama kapasite kullanım oranı % olan Kağıt ve Basım sanayinde tam kapasite ile çalışamama nedenlerinin başında talep yetersizliği, pazarlama ve teknolojik sorunlar gelmektedir. Stok değişim oranı% 8.3 olurken, ankete cevap veren 6 firmaya göre üretimin % 100 arttığı beyan edilmiştir. Bu sektörde toplam istihdam sayısı 168 kişidir. 4 firma tarafından milyon TL sabit sermaye yatırımı yapılmış olup, toplam yatırım tutarı _içersindeki payı % 12.5 olmuştur. Ortalama mamul maliyet artışının% olduğu sektörde maliyet artışında hammadde, enerji ve işçi ücret artışlarının etkisi gözlenmiştir. Haksız rekabetin önlenmesi, enflasyonun düşürülmesi, kaliteli mal üretiminin teşvik edilm~si, KOBi kredilerinin iyileştirici yönde yeniden düzenlenmesi, kredi maliyetlerinin _ düşürülmesi, SEKA'nın özelleştirilmesi, hammadde ve enerji fiyatlarının istikrarlı hale getirilmesi ve iplik ithalatının kolaylaştırılması talep edilmektedir.

51 42 5- ANA KiMYA, DiGER KiMYASALLAR PETROL ve KÖMÜR TÜREVLERi-LASTiK -PLASTiK SANAYi: Örnekleme Sayısı Tartısız Kapasite Kullanım Oranı - % Tartılı Kapasite Kullanım Oranı - % Toplam Üretim Kıymeti -Milyon TL Ortalama Üretim Kıymeti - Milyon TL Stok Değişim Oranı - % Sabit Sermaye Yatırımı -Milyon TL istihdam Sayısı Mamul Maliyet Artışı - % TAM KAPASiTE ile Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ÇALlŞAMAMA NEDENi Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Yerli Hammadde Teminindeki Z ithal Hammadde Terninindeki Z Finansman Sorunu iç Talep Yetersizliği Dış Talep Yetersizliği Pazarlama Sorunu işçi Sorunu Enerji Sorunu Teknolojik Sorun ithal Malları Rekabeti YILINDA TAM KAPASiTE ile ÇALlŞAMAMA% D YERLiHAMMADDEZORLUdU E!1 ithal HAMMADDE ZORLUdU 1!1 22,7 D 2 1 l:ll 7 2 ' D 8,2 1!1 7,2 D FiNANSMAN SORUNU C TALEP YETERSiZLidi 1!!1 PAZARLAMA SORUNU D 15,5 D işç i SORUNU D ENERJi SORUNU D 27,9 D TEKNOLOJiK SORUN 1!!1 ithal MAL REKABETi

52 MAMUL MALiYET ARTIŞINA Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ETKi EDEN FAKTÖRLER % Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Hammadde Fiyat Artışı Enerji Fiyat Artışı işçi Ücret Artışı Ulaşım Gideri Artışı işyeri Kira Artışı Kredi Maliyet Artışı Diğer yılında tartılı ortalama kapasite kullanım oranı % olan Kimya-Lastik ve Plastik sanayinde tam kapasite ile çalışamama nedenlerinin başında talep yetersizliği ile pazarlama sorunu gelmektedir. Stok değişim oranı % 12.9 olurken, ankete cevap veren firmaların% 61.5'i üretimin arttığını,% 15.4'ü üretimin aynı kaldığını,% 23.1 'i ise üretimin azaldığını beyan etmiştir. Bu sektörde toplam istihdam sayısı 655 kişidir. 18 firma tarafından milyon TL sabit sermaye yatırımı yapılmış olup, toplam yatırım tutarı içersindeki payı % 24.0 olmuştur. Ortalama mamul maliyet artışının% olduğu sektörde maliyet artışında hammadde, işçi ve enerji ücret artışları etkili olmuştur. Ekonomik istikrarın sağlanması, enflasyonun düşürülmesi, hammadde artışlarının düşük tutulması, haksız rekabetin önlenmesi, kredi maliyetlerinin düşürülmesi, ithal malların menşe-i ve fiyatlarının kontrol altında tutulması, çok uluslu şirketlerin faaliyet alanlarının daraltılması, reklam harcamalarının kısıtlanması için yasal önlem alınması, hammadde temininde ithal kolaylıklarının sağlanması ve ithalattaki fonun kaldırılması, ruhsatsız imalat yapan işyerlerinin kapatılması, ithalat rejiminin küçük sanayiciyi koruyacak şekilde yeniden düzenlenmesi, ürünler için kalite kontrol sisteminin getirilmesi, KKDF (Kaynak Kullanım Destekleme Fonu) oranının kaldırılması, enerji kesintilerinin olmaması, imalat sektörüne enerji indirimi uygulanması, PETKiM'in özelleştirilmesi, yüksek teknoloji makina ve techizat yatırımlarının teşvik edilmesi, eşit ve dengeli bir vergi yasasının çıkarılması, TSE belgesi için formalitelerin azaltılması, ihracatın teşvik edilmesi, kalifiye eleman için meslek kurslarına önem verilmesi talep edilmektedir.

53 44 6- CAM MAMULLERi, ÇANAK, ÇÖMLEK, TAŞ ve TOPRAGA DAYALl EŞYA SANAYi : Örnekleme Sayısı 11 2 Tartısız Kapasite Kullanım Oranı - 0 /o Tartılı Kapasite Kullanım Oranı -% Toplam Üretim Kıymeti -Milyon TL Ortalama Üretim Kıymeti - Milyon TL Stok Değişim Oranı - % Sabit Sermaye Yatırımı -Milyon TL istihdam Sayısı Mam.ul Maliyet Artışı - % TAM KAPASiTE ile Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ÇALlŞAMAMA NEDENi Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Yerli Hammadde Teminindeki Z ithal Hammadde Teminindeki Z Finansman Sorunu iç Talep Yetersizliği Dış Talep Yetersizliği Pazarlama Sorunu işçi Sorunu Enerji Sorunu Teknolojik Sorun ithal Malları Rekabeti YILINDA TAM KAPASiTE ile ÇALlŞAMAMA% mı FiNANSMAN SORUNU ı:ı 25 mı TALEP YETERSiZLiGi D 25 Bl 25 D ENERJi SORUNU El 25 cı TEKNOLOJiK SORUN

54 MAMUL MALiYET ARTIŞINA Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkiten me ETKi EDEN FAKTÖRLER % Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Hammadde Fiyat Artışı Enerji Fiyat Artışı işçi Ücret Artışı Ulaşım Gideri Artışı işyeri Kira Artışı Kredi Maliyet Artışı Diğer yılında tartılı ortalama kapasite kullanım oranı % olan Cam Mamulleri, Taş ve Toprak sanayinde tam kap'lsite ile çalışamama nedenlerini; talep yetersizliği, finansman, enerji ve teknolojik sorunlar oluşturmaktadır. Stok değişim oranı % 0.5 olurken, ankete cevap veren firmaların % 50.0'ı üretimin arttığını, % 50.0'ı ise üretimin azaldığını beyan etmiştir. Bu sektörde toplam istihdam sayısı 38 kişidir. 1 firma tarafından milyon TL sabit sermaye yatırımı yapılmış olup, toplam yatırım tutarı içersindeki payı % 1.1 olmuştur. Ortalama mamul maliyet artışının % olduğu sektörde maliyet artışında hammadde fiyat artışları etkili olmuştur. Ekonomik istikrarın sağlanması yanında, enflasyonun düşürülmesi, ucuz kredi temini ve inşaat sektörünün canlandırılması talep edilmektedir.

55 46 6- DEMiR ÇELiK, ANA DEMiR ÇELi~ DIŞI METAL EŞYA SANAYi : Örnekleme Sayısı 5 7 Tartısız Kapasite Kullanım Oranı -o/o Tartılı Kapasite Kullanım Oranı -o/o Toplam Üretim Kıymeti -Milyon TL Ortalama Üretim Kıymeti -Milyon TL Stok Degişim Oranı - % Sabit Sermaye Yatırımı -Milyon TL istihdam Sayısı Mamul Maliyet Artışı - % TAM KAPASiTE ile Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ÇALlŞAMAMA NEDENi Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Yerli Hammadde Teminindeki Z ithal Hammadde Teminindeki Z Finansman Sorunu iç Talep Yetersizliği Dış Talep Yetersizliği Pazarlama Sorunu işçi Sorunu Enerji Sorunu Teknolojik Sorun ithal Malları Rekabeti YILINDA TAM KAPASiTE ile ÇALlŞAMAMA% El YERLi HAMMADDE ZORLUGU ı;:ı 15,4 Iii FiNANSMAN SORUNU D TALEP YETERSiZLiGi D PAZARLAMA SORUNU li ENERJi SORUNU D 7,7 D 7,7 El TEKNOLOJiK SORUN!J ithal MAL REKABETi

56 MAMUL MALiYET ARTIŞINA Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ETKi EDEN FAKTÖRLER % Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Hammadde Fiyat Artışı Enerji Fiyat Artışı işçi Ücret Artışı i8.5 Ulaşım Gideri Artışı işyeri Kira Artışı i Kredi Maliyet Artışı i Diğer yılında tartılı ortalama kapasite kullanım oranı % olan Demir Çelik sanayinde tam kapasite ile çalışamama nedenlerinin başında finansman ile teknolojik sorunlar gelmektedir. Stok değişim oranı % 0.1 olurken, ankete cevap veren firmaların % 71.4'ü üretimin arttığını, % 14.3'ü üretimin aynı kaldığını, % 14.3'ü ise üretimin azaldığını beyan etmiştir. Bu sektörde toplam istihdam sayısı 140 kişidir. 5 firma tarafından milyon TL sabit sermaye yatırımı yapılmış olup, toplam yatırım tutarı içersindeki payı % 6.3 olmuştur. Ortalama mamul maliyet artışının % olduğu sektörde maliyet artışına hammadde ve enerji fiyat artışları etki etmiştir. Siyasi istikrarın sağlanması, yüksek enflasyonun düşürülmesi, ihracatın teşvik edilmesi, kalite kontrol sisteminin geliştirilmesi, kredi maliyetlerinin düşürülmesi talep edilmektedir.

57 48 S-METAL EŞYA, MAKiNA, ELEKTRiK MAKiNALARI, TAŞlT ARAÇLARI" MESLEKi ALETLER SANAYi: Örnekleme Sayısı Tartısız Kapasite Kullanım Oranı - % Tartılı Kapasite Kullanım Oranı - % Toplam Üretim Kıymeti -Milyon TL Ortalama Üretim Kıymeti - Milyon TL Stok Değişim Oranı - % Sabit Sermaye Yatırımı -Milyon TL : istihdam Sayısı Mamul Maliyet Artışı - % TAM KAPASiTE ile Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ÇALlŞAMAMA NEDENi Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Yerli Hammadde Teminindeki Z ithal Hammadde Teminindeki Z Finansman Sorunu iç Talep Yetersizliği Dış Talep Yetersizliği Pazarlama Sorunu işçi Sorunu Enerji Sorunu Teknolojik Sorun ithal Malları Rekabeti YILINDA TAM KAPASiTE ile ÇALlŞAMAMA% El YERLi HAMMADDE ZORLUGU 1!!1 FiNANSMAN SORUNU D TALEP YETERSiZLiG i El PAZARLAMA SORUNU 19,8 işçi SORUNU lll ENERJi SORUNU D 29,2 Iili El TEKNOLOJiK SORUN ithal MAL REKABETi

58 MAMUL MAliYET ARTIŞINA Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ETKi EDEN FAKTÖRLER % Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Hammadde Fiyat Artışı Enerji Fiyat Artışı işçi Ücret Artışı Ulaşım Gideri Artışı işyeri Kira Artışı Kredi Maliyet Artışı Diğer yılında tartılı ortalama kapasite kullanım oranı% olan Metal Eşya Makine ve Mesleki Aletler sanayinde tam kapasite ile çalışamama nedenlerinin başında talep yetersizliği ve finansman sorunları gelmektedir. Stok değişim oranı % 9.8 olurken, ankete cevap veren firmaların % 48.7'si üretimin arttığını, % 25.6'sı üretimin aynı kaldığını,% 25.6'sı ise üretimin azaldığını beyan etmiştir. Bu sektörde toplam istihdam sayısı 904 kişidir. 16 firma tarafından milyon TL sabit sermaye yatırımı yapılmış olup, toplam yatırım tutarı içersindeki payı % 16.5 olmuştur. Ortalama mamul maliyet artışının% olduğu sektörde maliyet artışında hammadde ve işçi ücret artışlarının etkisi görülmüştür. Patent ve haksız rekabet kanunlarının uygulanması, enflasyonun düşürülmesi, siyasi istikrarın sağlanması, KOBi kredi başvurularının seri bir şekilde sonuçlandırılması, uzun vadeli ve düşük faizli kredi verilmesi, ipoteksiz işletme kredisinin bankalarca uygulanmasının temini, ihracatı artırıcı önlemlerin alınması, yeni dış pazarların bulunması, dış fuar desteklerinin peşin ödenmesi ve iki aylık müracaat süresinin kaldırılması, KOBi'lere ucuz arsa temini, KOBi'lere devlet desteğinin sağlanması, dış pazarlarla rekabet edebilmek için hammadde fiyatlarının düşürülmesi, kalifiye eleman yetiştirilmesi talep edilmektedir.

59 50 9- DiGER imalat SANAYi: Örnekleme Sayısı 7 4 Tartısız Kapasite Kullanım Oranı -% Tartılı Kapasite Kullanım Oranı -o/o Toplam Üretim Kıymeti -Milyon TL Ortalama Üretim Kıymeti - Milyon TL Stok Değişim Oranı - % Sabit Sermaye Yatırımı -Milyon TL istihdam Sayısı Mamul Maliyet Artışı - % TAM KAPASiTE ile ÇALlŞAMAMA NEDENi Yerli Hammadde Taminindeki Z. ithal Hammadde Taminindeki Z. Finansman Sorunu iç Talep Yetersizliği Dış Talep Yetersizliği Pazarlama Sorunu işçi Sorunu Enerji Sorunu Teknolojik Sorun ithal Malları Rekabeti Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% YILINDA TAM KAPASiTE ile ÇALlŞAMAMA% El YERLi HAMMADDE ZORLUGU El 12,5 ' El 12,5 li ithal HAMMADDE ZORLUGU 8 12,5 13 FiNANSMAN SORUNU [J 25 1J 1J TALEP YETERSiZLiG i işçi SORUNU [J 25 El ithal MAL REKABETi

60 MAMUL MALiYET ARTIŞINA Etkilenen Etkilenme Etkilenen Etkilenme ETKi EDEN FAKTÖRLER % Firma Sayısı Oranı% Firma Sayısı Oranı% Hammadde Fiyat Artışı Enerji Fiyat Artışı işçi Ücret Artışı Ulaşım Gideri Artışı işyeri Kira Artışı Kredi Maliyet Artışı Diğer yılında tartılı ortalama kapasite kullanım oranı % olan Diğer imalat sanayinde tam kapasite ile çalışamama nedenlerinin başında talep yetersizliği ve finansman sorunları gelmektedir. Stok değişim oranı% 1.7 olurken, ankete cevap veren firmaların % SO.O'ı üretimin arttığını, % SO.O'ı ise üretimin azaldığını beyan etmiştir. Bu sektörde toplam istihdam sayısı 7 4 kişidir. 1 firma tarafından milyon TL sabit sermaye yatırımı yapılmış olup, toplam yatırım tutarı içersindeki payı % 0.9 seviyesindedir. Ortalama mamul maliyet artışının % olduğu sektörde maliyet artışında hammadde ve işçi ücret artışları etkili olmuştur. Piyasada istikrarın sağlanması, enflasyonun düşürülmesi, ithalat ve ihracattaki vergi ve harçların kaldırılması veya azaltılması, gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması, devletin fuar katılım payiarına yardımcı olması ve Türkiye'de uluslararası düzeyde amacına hizmet eden fuar organizasyonların teşvik edilmesi talep edilmektedir.

61 EK 1997 YILI KAPASiTE KULLANIM ANKET FORMU Firma Ünvanı ve Faaliyet Konusu Firma Adresi Telefon :... Faks :... Sicil No :.... Formu Yanıtlayan Kişi 1) 1997'de firmanızda üretilen mal çeşitlerini, üretim miktarlarını, satış miktarlarını ve satışlardan elde ettiğiniz yıllık toplam satış tutarlarını belirtiniz. Malın Cinsi Yıllık Üretim Miktarı (Ton 1 m 1 adet/ vb) Yıllık Satış Miktarı (Ton 1 m 1 adet 1 vb) Yıllık Toplam Satış Tutarı (TL) 2) 1997 yılında fiziki kapasitenizin % kaçını kullandınız? ( % 3) 1997 yılında tam kapasite ile üretim yapamadıysanız, nedenleri aşağıdakilerden harigileridir? ) Yerli hammadde ve yardımcı madde taminindeki zorluk ) ithal hammadde ve yardımcı madde teminindaki zorluk. ) Finansman güçlüğü ) Pazarlama sorunlar ) ithal mallarla olan rekabet ) Talep yetersizliği ( ) a- iç talep yetersizliği ( ) b- Dış talep yetersizliği ) işçilerle ilgili sorunlar ) Enerji sorunları ) Teknoloji yetersizliği 4) Firmanızda 1996 ve 1997 yıllarında ortalama olarak çalıştırılan kişi sayısı kaçtır? (Bu sayı içine ücretli çalışanlar, bizzat çalışan firma sahibi ve aile fertleri de dahil edilecektir.) 1996 yılında üretimde doğrudan çalışan 1996 yılında üretim dışında çalışan 1997 yılında üretimde doğrudan çalışan ( ) 1997 yılında üretim dışında çalışan ( ) 5) Firmanızın 1997 yılında gerçekleştirdiği üretim 1996 yılına göre; ( ) Arttı ( ) Azaldı ( ) Aynı kaldı 6) Firmanız 1997 yılında sabit sermaye yatırımı gerçekleştirdi mi? ( tesis, makina vb.) Evet ( ) Değeri..... (TL) Hayır ( ) Nedeni... 7) 1997 yılında birim başına mamul maliyetierinizde 1996 yılına göre artış % kaç olmuştur? ( % 8) Mamul maliyetlerinizdeki artışa neden olan etkenler aşağıdakilerden hangileridir?. ( ) Hammadde fiyatlarındaki artış ( ) işçi ücretlerindeki artış ( ) işyeri kiralarındaki artış ( ) Enerji fiyatlarındaki artış ( ) Nakliye giderlerindeki artış ( ) Kredi maliyetlerindeki artış ( ) Diğer.... 9) Üretim faaliyetlerinizin daha istikrarlı yürütülmesi, firmanızın tam kapasite ile çalışabilmesi için alınmasını istediğiniz önlem veya öneriler nelerdir? 1 O) Avrupa Topluluğu ile gerçekleştirilen "Gümrük Birliği "sürecinde ürünlerinizin yurtiçi ve yurtdışı pazarlarda rekabeti için alınmasını istediğiniz önlem veya öneriler nelerdir? istanbul TiCARET ODASI istatistik ŞUBESi Tel :O ( ) Faks :O Elde edilen bilgiler sadece istatistiki çalışmalarda kullanılacakbr.

62

63

64

65 İSTANBUL TİCARET ODASI İSTATİSTİK ŞUBESi Ragıp Gümüşpala Cad Eminönü- İstanbul(fÜRKİYE P.K. 377, İSTANBUL Tel. : (44 Hat) Faks : Teleks : Oda tr tiod tr Teleteks : ODİ-TR İCOC-TR ISTANBUL CHAMBER OF COMMERCE STATISTICS DEPARTMENT Ragıp Gümüşpala Cad Eminönü - Istanbul(fURKEY P.O.B. 377, ISTANBUL Phone : (44 Lines) Fax : ll Tlx : Oda tr tiod tr Teletex : ODI-TR ICOC-TR

66