Anatol J Clin Investig 2012;6(2):

Transkript

1 Anatol J Clin Investig 2012;6(2): ARTROSKOPİK YARDIMLI MİNİ-AÇIK YÖNTEM İLE ROTATOR MANŞET TAMİRİ YAPILAN HASTALARDA GÖZETİMLİ FİZYOTERAPİ PROGRAMI İLE EV PROGRAMININ İKİ YILLIK TAKİP SONUÇLARI TWO YEARS RESULTS OF SUPERVISED PHYSIOTHERAPY AND HOME EXERCISE PROGRAMMES IN PATIENTS WITH ARTHROSCOPIC ASSISTED MINI-OPEN ROTATOR CUFF REPAIR Semih AKKAYA 1, Nihal BÜKER 2, Nuray AKKAYA 3, Ali KİTİŞ 2 1 Pamukkale Üniversitesi, Ortopedi ve Travmotoloji AD., Denizli. 2 Pamukkale Üniversitesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu, Denizli 3 Pamukkale Üniversitesi, Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon AD., Denizli. Özet Artroskopik yardımlı mini-açık yöntemle rotator manşet tamiri uygulanmış hastalarda gözetimli fizik tedavi programı ile ev egzersiz programının 2 yıllık sonuçların sunulması amaçlanmıştır. Artroskopik yardımlı mini-açık yöntemle rotator manşet tamiri uygulanmış hastaların demografik bilgileri, cerrahi sonrası uygulanan egzersiz programıyla ilgili verileri, cerrahi öncesi, cerrahiden 6 ay ve 2 yıl sonraki ağrı düzeyi (Görsel Analog Skala, GAS), eklem hareket açıklığı (EHA), yaşam kalitesi (Kısa Form-36, KF-36) ve üst ekstremite fonksiyonel değerlendirme (Disabilities of arm, shoulder and hand-turkish, DASH-T) verileri hasta takibinde kullanılan dosyalardan retrospektif olarak kaydedildi. Hem gözetimli fizik tedavi (N=17, yaş ortalaması=59,82±5,44 yıl) hem de ev egzersiz programı (N=17, yaş ortalaması=59,52±11,42 yıl) gruplarında ağrı, EHA, DASH-T, KF-36 değerleri için cerrahi öncesine göre cerrahi sonrası 6. ay ve 2. yılda anlamlı iyileşme olduğu saptandı. İkinci yıl kontrollerinde aktivite ağrısı, ekstansiyon ve dış rotasyon eklem hareket açıklığı için ev programı grubu lehine anlamlı farklılık saptanırken, diğer parametreler açısından gruplar arasında anlamlı fark yoktu. Artroskopik yardımlı mini açık yöntemle rotator manşet tamiri sonrası hem gözetimli fizik tedavi programı hem de ev egzersiz programı sonuçlarının iyi olduğu ve her iki grupta da ameliyat sonrası sağlanan iyilik halinin 2 yıl sonra hala devam ettiği saptandı. (Anatol J Clin Investig 2012;6(2): ). Anahtar kelimeler: Rotator manşet tamiri, rehabilitasyon, ev egzersiz programı. Abstract The aim was the presentation of two years results of supervised physiotherapy and home exercise programmes in patients with arthroscopic assisted mini-open rotator cuff repair. Demographic parameters, and data for applied exercise programme after arthroscopic assisted mini-open rotator cuff repair, and preoperative, postoperative 6.th month, and postoperative 2 years data for pain level (VAS, Visual Analog Scale), Range of motion (ROM), quality of life (Short Form-36, SF-36), functional evaluation of upper extremity (Disabilities of arm, shoulder and hand- Turkish, DASH-T) were recorded retrospectively from records of patients. Significant improvements were detected for pain, ROM, DASH-T, SF-36 for both of supervised physiotherapy group (N=17, mean age=59,82±5,44 years), and home exercise group (N=17, mean age=59,52±11,42 years) at postoperative 6.th month and postoperative second year compared to preoperative evaluation. While significant improvements were detected for activity pain, extension and external rotation ROM in favor of home exercise programme group, there were no differences for other evaluation parameters between groups at second year evaluation. Results of both of supervised physiotherapy and home exercise programme after arthroscopic assisted mini-open rotator cuff repair were improved and the postoperative improvements continued after two years from the operation in both of two exercise groups. (Anatol J Clin Investig 2012;6(2): ). Key words: Rotator cuff repair, rehabilitation, home exercise programme. Giriş Rotator manşet yırtığı olan hastalarda ana şikayet ağrı ve fonksiyon kaybıdır. Omuz ekleminde sertlik, abdüksiyon ve eksternal rotasyon kas gücü kaybı da şikayetler arasındadır [1]. Semptomların hastanın normal yaşantısını engellediği ve konservatif tedaviye cevap vermediği durumlarda parsiyel veya tam kat rotator manşet yırtığı için cerrahi onarım tercih edilir. Rotator manşetin cerrahi tamiri sonrası hastanın yaşam kalitesinde ve fonksiyonel aktivitelerinde iyileşme sağlamak ve cerrahi sonrası başarı oranını artırmak için iyi planlanmış egzersiz programı uygulanması gerektiği bildirilmiştir [2]. Omuz rehabilitasyon programı, hastaya, yaralanmaya ve rotator manşet tamiri için uygulanan cerrahi yöntemdeki değişikliklere göre operasyon sonrası dönemde ilerleyen zaman aralıklarında egzersiz programının progresyonunu içerir [3]. Rotator manşet tamiri sonrası rehabilitasyonda sürekli Semih AKKAYA Pamukkale Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Ortopedi ve Travmatoloji Anabilim Dalı, Denizli [email protected] Makalenin gönderilme tarihi: Makalenin kabul edilme tarihi:

2 Anatol J Clin Investig 2012;6(2): AKKAYA S. pasif hareket cihazı ile ev egzersiz programının sonuçları karşılaştırıldığında iki tedavinin de omuz fonksiyon ve pasif eklem hareket açıklığı açısından uzun dönemde iyi sonuçları olduğu bildirilmiştir [4]. Klinikte gözetimli fizik tedavi programı uygulanmasının, hastanın motivasyonu ve yanlış yapılan egzersizlerin düzeltilmesini sağlayacağı hipotezi öne sürülerek gözetimli fizik tedavi programı ile standardize ev egzersiz programının incelendiği diğer bir çalışmada ise 6 ay sonunda iki grupta sonuçların benzer olduğu bildirilmiştir [3 ]. Bununla birlikte rotator manşet tamiri sonrası gözetimli egzersiz programı ile ev egzersiz programının uzun dönem sonuçlarının irdelendiği az sayıda araştırma vardır [1,5]. Bu çalışmada artroskopik yardımlı mini-açık yöntemle rotator manşet tamiri uygulanmış hastalarda gözetimli fizik tedavi programı ile ev egzersiz programının 2 yıllık sonuçların sunulması amaçlanmıştır Gereç ve Yöntem Rotator manşet yırtığı teşhisi konulan ve artroskopik subakromiyal dekompresyon ve miniaçık rotator manşet tamiri yapılan, rehabilitasyonları Fizik Tedavi kliniğinde gözetimli fizik tedavi programı veya ev programı şeklinde takip edilmiş hastaların dosya bilgileri geriye dönük olarak incelendi. Daha önce 3 aylık kontrolleri sunulmuş olan [6] hastalara ek olarak, daha önceki çalışmada tanımlanan aynı yöntemle ev programı veya gözetimli fizik tedavi programı uygulandığı saptanan hastalar da 2 yıllık sonuçların incelenmesine dahil edildi. Çalışmaya dahil edilme ve hariç tutulma kriterlerine uygun olan toplam 35 hasta olduğu, bunlardan 17 hastanın gözetimli fizik tedavi programı, 18 hastanın ise ev egzersiz programı ile takip edildiği saptandı. Hastalardan yazılı bilgilendirilmiş gönüllü olur formu alındı. Daha önce 3 aylık sonuçların sunulduğu çalışmamızda [6] tanımlanan dahil edilme ve dışlanma ktiterleri, 2 yıllık sonuçların sunulduğu bu çalışmada da kullanıldı. Çalışmaya dahil edilme kriterleri; orta (1-3 cm) ve büyük (3-5 cm) rotator manşet yırtığı nedeni ile tamir yapılan hastalar, cerrahi sonrası 6 haftalık kol abdüksiyon cihazı ile immobilizasyon uygulanmış olanlar, postoperatif ilk günden el-el bileği, dirsek aktif eklem hareket açıklığı egzersizleri ve omuz eklemi için Codman egzersizlerine başlanmış olanlar olarak belirlendi. Çalışmaya dahil edilmeme kriterleri; masif ya da 5 cm den büyük rotator manşet yırtığı olan hastalar, diabet ve romatolojik hastalık varlığı, düzenli olarak tedaviye, periyodik değerlendirme ve takiplere katılmamış olan hastalar, fizik tedavi ve rehabilitasyonu farklı kliniklerde yapılanlar olarak belirlendi. Tüm hastalar cerrahi sonrası 6 hafta abdüksiyon yastıklı kol askısı kullanmıştı. Bu sürede hastalar dirsek, el bilek ve parmaklara aktif EHA egzersizleri, omuz eklemine soğuk uygulama ve Codman egzersizleri yapmışlardı. Altı haftalık immobilizasyon süresi sona erdikten sonra gözetimli fizik tedavi grubundaki hastaların rehabilitasyon programı haftada 5 gün toplam 20 seans; 20 dk. süreyle sıcak paket uygulaması, 20 dk. transkütanöz elektriksel sinir stimulasyonu (TENS) ve 5dk. 1watt/cm 2 (sürekli) ultrason uygulaması, fizyoterapist eşliğinde aktif-yardımlı omuz egzersizleri ve Codman egzersizleri, Wand egzersizleri (sopa yardımıyla aktif asistif omuz eklem hareket açıklığı egzersizleri), parmak merdiveni ve omuz tekerleği egzersizleri, 20 seansın sonunda (10.haftadan itibaren), ev egzersiz programı şeklinde uygulanmak üzere, omuz çevresi kaslar için progresif rezistif egzersizleri içermekteydi. Altı haftalık immobilizasyon dönemi sona erdikten sonra ev programı grubundaki hastaların rehabilitasyon programı; termofor yardımı ile 20 dk. sıcak paket uygulaması, Codman ve Wand egzersizleri, evde bir yardımcı aracılığı ile omuz eklemi (pasif, aktif-yardımlı, aktif, dirençli) eklem hareket açıklığı egzersizleri, 10. haftadan itibaren omuz çevresi kaslar için progresif rezistif egzersizleri içermekteydi. Haftada bir gün fizyoterapist tarafından egzersizlerin kontrolü ve düzenlenmesi yapılmıştı. Hastaların gece, istirahat ve aktivite sırasında hissettikleri ağrı düzeyi için Görsel Analog Skala (GAS, 0-hiç ağrı yok, 10-çok şiddetli dayanılmaz ağrı) [7,8], hastaların sonuçlardan memnuniyet düzeyi için GAS (0-hiç memnun değil, 10-çok memnun), eklem hareket açıklığı için manuel gonyometre ile nötral sıfır yöntemine göre ölçülmüş olan değerler [9], yaşam kalitesini değerlendirmek için Kısa Form-36 (KF-36) [10,11] ve üst ekstremite fonksiyonel düzeyinin belirlenmesi için Disabilities of arm, shoulder and hand (DASH) anketinin Türkçe versiyonu (DASH- T) kullanıldı [12]. Hastaların cerrahi öncesi, cerrahiden 6 ay ve 2 yıl sonraki GAS, KF-36 ve DASH-T verileri artroskopik yardımlı mini açık yöntemle rotator manşet tamiri uygulanmış hastaların takibinde kullanılan hasta dosyalarından kaydedildi. Verilerin istatistiksel analizinde SPSS 16.0 programı kullanıldı. Normal dağılıma uygunluk Kolmogorov-Smirnov testi ile araştırıldı. Olguların demografik verilerinin karşılaştırılmasında Bağımsız Gruplarda t Testi ile ve Ki-Kare Testi kullanıldı. Her bir grupta cerrahi öncesine göre 118

3 Rotator manşet tamiri sonrası egzersizin iki yıllık sonuçları iyileşmenin araştırılmasında Bağımlı Gruplarda t Testi, değerlendirme anlarında gruplar arasında fark olup olmadığının karşılaştırılmasında Bağımsız Gruplarda t Testi kullanıldı. Bulgular Rotator manşet yırtığı için artroskopik mini açık tamir ve subakromiyal dekompresyon operasyonu uygulanan ve gözetimli fizik tedavi veya ev egzersiz programı almış olan, yaşları yıl arasında değişen 35 hasta olduğu saptandı. Bu hastalardan 17 sinin gözetimli fizik tedavi, 18 inin ev egzersiz programı almış hastalar olduğu belirlendi. Ev programı alan hastalardan bir hastanın takipleri olmadığı için değerlendirmeden çıkarıldı, çalışma toplam 34 hasta ile tamamlandı. Demografik özellikler istatistiksel olarak karşılaştırıldığında; gruplar arasında yaş, boy, cinsiyet açısından fark olmadığı, vücut ağırlığı ve vücut kütle indeksi açısından fark olduğu, vücut kitle indeksinin gözetimli fizik tedavi grubunda daha yüksek olduğu bulundu. Hastalıkla ilgili bilgiler için gruplar arasında istatistiksel anlamlı fark yoktu (Tablo 1). Gruplar tedavi etkinliği açısından kendi içinde değerlendirildiğinde her iki grupta da ağrı (gece, istirahat, aktivite ağrısı), eklem hareket açıklığı, DASH-T, KF-36 alt test değerleri için cerrahi öncesine göre cerrahi sonrası 6. ay ve 2. yılda anlamlı iyileşme olduğu saptandı (Tablo 2, 3). Değerlendirme zamanlarında gruplar arasında değerlendirme parametreleri karşılaştırıldığında GAS düzeyi açısından cerrahi öncesinde gruplar arasında anlamlı fark olmadığı saptandı. Gece ağrısı düzeyinde cerrahi sonrası 6. ay, aktivite ağrısı için de cerrahi sonrası 6. ay ve 2. yılda, fleksiyon ve iç rotasyon açısı için cerrahi sonrası 6. ayda, ekstansiyon ve dış rotasyon için cerrahi sonrası 2. yılda, DASH-T için cerrahi sonrası 6. ayda ev programı grubu lehine istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptandı (Tablo 5). Yaşam kalitesi alt testleri için cerrahi öncesi gruplar arasında anlamlı fark olmadığı bulundu. Cerrahi öncesine göre yaşam kalitesi ağrı alt parametresinde cerrahi sonrası 6. ayda ev programı lehine anlamlı düzelme olduğu, sosyal fonksiyon alt parametresinde ise gözetimli fizik tedavi grubu lehine anlamlı düzelme olduğu saptandı (Tablo 6). Tartışma Bu çalışmanın sonuçlarına göre, hem gözetimli fizik tedavi, hem de ev egzersiz programı almış grupta operasyon sonrası ağrı, eklem hareket açıklığı, yaşam kalitesi alt parametrelerinde elde edilen iyileşmenin 2. yılda da devam ettiği saptandı. Uygun rotator manşet yırtıklarında artroskopik subakromiyal dekompresyon ile birlikte rotator manşet tamiri uygulanmasının deltoid yapışma yerinin korunmasını sağladığı, hastaların ameliyat sonrası ağrılarını azaltarak rehabilitasyona uyumlarını artırdığı bildirilmiştir [13]. Çalışmamızda hem gözetimli fizik tedavi hem de ev egzersiz programı gruplarında ağrı açısından cerrahi öncesine göre operasyon sonrası dönemde anlamlı iyileşme elde edilmiş ve bu iyilik hali 2 yıl sonra da devam etmiştir. Rotator manşet tamiri sonrası ev egzersiz programı ile fizik tedavi programının sonuçlarını araştıran bir çalışmada, 58 hastanın tümüne ev egzersiz programı verilmiş, ek olarak hastalar randomize iki gruba ayrılmışlar ve fizik tedavi grubuna bireyselleştirilmiş fizik tedavi programı ek olarak uygulanmıştır. Bu çalışmada hastalar cerrahi öncesi, cerrahi sonrası 6, 12 ve 24 haftalarda omuz eklem hareket açıklığı, manuel kas gücü, omuz aktivite kapasitesi açısından değerlendirildiklerinde fizik tedavi grubunun ev egzersiz programına üstünlüğü olmadığı bildirilmiştir [3]. Çalışmamızda da benzer şekilde gözetimli fizik tedavi grubunun ev egzersiz grubuna üstünlüğü olmadığı hatta ağrı ve eklem hareket açıklığı bazı alt parametrelerinin ev programı grubunda daha iyi olduğu bulundu. Warrender ve ark. ları tarafından obez hastalarda artroskopik rotator manşet tamirinin sonuçlarının incelendiği çalışmada, obez hastaların cerrahi ile iyileşme bildirmelerine rağmen, obez olmayan hastalara göre omuz eklem hareket açıklığı kısıtlılıklarının daha çok olduğu ve operasyon memnuniyetlerinin daha düşük olduğu belirtilmiştir [5]. Çalışmamızda gece ve aktivite ağrısı, fleksiyon, ekstansiyon, iç ve dış rotasyon, fonksiyonel durum ve yaşam kalitesi ağrı alt parametresi için ev egzersiz grubunda, gözetimli fizik tedavi grubuna göre operasyon sonrası anlamlı iyileşme olduğu, anlamlı olmamakla beraber ev egzersiz programı grubunda egzersiz programından memnuniyetin daha yüksek olduğu saptandı. Çalışmamızda gözetimli fizik tedavi grubundaki hastaların vücut kitle indeksinin ev egzersiz grubundakilere göre anlamlı yüksek olduğu saptandığı için, gözetimli fizik tedavi grubu aleyhine bulunan sonuçlar, daha önce Warrender ve ark. ları [5] tarafından bildirildiği üzere obezitenin rotator manşet tamiri sonuçlarını olumsuz etkilemesiyle ilişkili olabilir. Rotator manşet tamiri sonrası ev egzersiz programı verilme yönteminin tedavi sonuçlarına etkisinin araştırıldığı bir çalışmada bir gruba egzersizler video kaydıyla, diğer gruba ise 119

4 Anatol J Clin Investig 2012;6(2): AKKAYA S. bireysel olarak öğretilmiştir. Hastalar cerrahi öncesi, cerrahi sonrası 12, 24 ve 52. haftalarda Omuz ağrı ve disabilite indeksi, Pensilvanya Omuz Skalası skorları açısından değerlendirildiklerinde gruplar arasında anlamlı fark olmadığı, her iki grupta da anlamlı iyileşme sağlandığı ve hasta tarafından bildirilen egzersiz programına uyumun sonuçlar üzerine etkisinin az olduğu belirtilmiştir [14]. Çalışmamızda ise ev egzersiz programı alan hastalara egzersizler fizyoterapist tarafından bireysel olarak öğretilmiş, hastaların uyumu ve egzersizleri doğru yapıp yapmadıkları ise haftada bir kontrol edilmişti. Artroskopik rotator manşet tamiri sonrası bir ay pasif hareket cihazı uygulamasının etkisi araştırılmış ve sadece pasif self asistif egzersiz uygulanmasına kıyasla, pasif self asistif egzersize ek olarak günde 2 saat sürekli pasif hareket cihazı tedavisinin eklenmesinin erken dönemde eklem hareket açıklığı ve ağrı rahatlaması açısından olumlu etkisi olduğu ancak bir yıl sonraki kontrolde gruplar arasında fark olmadığı bildirilmiştir [15]. Çalışmamızda ise 2 yıl sonraki kontrolde tüm parametrelerde cerrahi öncesine göre her iki grupta da iyileşme varken, aktivite ağrısı, dış rotasyon ve ekstansiyon eklem hareket açıklığının ev egzersiz grubunda gözetimli fizik tedavi grubundan daha iyi olduğu, yaşam kalitesi sosyal alt parametresinin ise gözetimli fizik tedavi grubunda daha iyi durumda olduğu saptandı. Çalışmamızda az sayıda hastanın sonuçlarının sunulması ve retrospektif dizaynı nedeniyle hastaların omuz çevresi kas güçlerinin değerlendirilmemiş olması çalışmamızın kısıtlıklarıdır. Ancak cerrahi öncesine göre yaşam kalitesindeki değişikliğin de değerlendirilmiş olması çalışmamızın önemli bir verisidir. Bu çalışmanın sonuçlarına göre, artroskopik yardımlı mini açık yöntemle rotator manşet tamiri sonrası gözetimli fizik tedavi uygulanmış hastaların sonuçlarında, standardize ev egzersiz programı almış hastalara üstünlük olmadığı ve her iki grupta da ameliyat sonrası sağlanan iyilik halinin 2 yıl sonra hala devam ettiği saptandı. Daha fazla hasta sayısı içeren prospektif, randomize, kontrollü çalışmalarla ev egzersiz programının çeşitli fizik tedavi modaliteleriyle karşılaştırılması, maliyet-etkin fizik tedavi programlarının planlanması için objektif veriler elde edilmesini sağlayacaktır. Tablo 1. Olgulara ait tanımlayıcı bilgiler GRUPLAR Fizyoterapi (n=17) Ev Programı (n=17) Min-Maks Min-Maks Yaş (yıl) ,82±5, ,52±11,42,928 Boy (cm) ,17±6, ,76±6,90,257 Ağırlık (kg) ,52±10, ,23±10,38,015 VKİ (kg/m 2 ) 22,89-37, ±4,16 17,58-30,80 25,33±3,48,002 Eğitim Düzeyi (yıl) ,88±3, ,94±3,97,496 P* Cinsiyet Kadın Erkek Dominat ekstremite Sağ Sol Etkilenen ekstremite Sağ Sol Oluş nedeni Travmatik Dejeneratif *Bağımsız Gruplarda t Test n % n % ,1 5, ,4 17,6 41,2 58,8 **Ki-Kare Test VKİ: Vücut kütle indeksi ,6 29,4 88,2 11,8 70,6 38,5 41,2 58,8 p**,097,115,126,

5 Rotator manşet tamiri sonrası egzersizin iki yıllık sonuçları Tablo 2. Fizyoterapi Grubu Cerrahi Öncesi, Cerrahi Sonrası 6. Ay ve 2. Yıl Değerlerinin Karşılaştırılması Cerrahi Öncesi Cerrahi Sonrası 6. Ay Fizyoterapi Grubu Cerrahi Sonrası 2. Yıl f p Farklılığı yaratan ölçümler S S S Ağrı (cm) Gece ağrısı 8.70± ± ± ,1-3,2-3 İstirahat ağrısı 6.29± ± ± ,1-3 Aktivite ağrısı 9.17± ± ± ,1-3 Eklem Hareket Açıklığı ( 0 ) Fleksiyon ± ± ± ,1-3,2-3 Ekstansiyon 13.23± ± ± ,,2-3 Abdüksiyon 90.58± ± ± , ,1-3,2-3 İç Rotasyon 40.88± ± ± , ,2-3 Dış Rotasyon 42.05± ± ± ,2-3 DASH-T 68.96± ± ± ,1-3,2-3 KF-36 Genel Sağlık 47.35± ± ± ,1-3 Fiziksel Fonksiyon 50.00± ± ± , ,1-3 Ruhsal Fonksiyon 49.88± ± ± ,1-3 Sosyal Fonksiyon 52.94± ± ± ,1-3,2-3 Fizksel Rol Kısıtlılığı 2.20± ± ± ,1-3 Ruhsal Rol Kısıtlılığı 3.92± ± ± ,1-3 Ağrı 16.91± ± ± ,1-3 Enerji 42.35± ± ± ,1-3 *Tekrarlayan Ölçümlerde Varyans Analizi ve Bağımlı Gruplarda t Test 1=cerrahi öncesi ölçümler 2=cerrahi sonrası 6. ay ölçümleri 3=cerrahi sonrası 2. yıl ölçümleri DASH-T: Disabilities of arm, shoulder and hand-türkçe KF-36:Kısa form-36 Tablo 3. Ev Programı Grubu Cerrahi Öncesi, Cerrahi Sonrası 6. Ay ve 2. Yıl Değerlerinin Karşılaştırılması Ev Programı Grubu Cerrahi Sonrası Cerrahi Öncesi 2. yıl f p Cerrahi Sonrası 6. ay Farklılığı yaratan ölçümler S S S Ağrı (cm) Gece ağrısı 7.80± ± ± ,1-3 İstirahat ağrısı 5.60± ±.63.20± ,1-3 Aktivite ağrısı 9.30± ± ± ,1-3,2-3 Eklem Hareket Açıklığı ( 0 ) Fleksiyon ± ± ± ,1-3 Ekstansiyon 17.50± ± ± ,1-3 Abdüksiyon 87.91± ± ± ,1-3 İç Rotasyon 49.41± ± ± ,1-3 Dış Rotasyon 46.83± ± ± ,1-3,2-3 DASH-T 62.22± ± ± ,1-3 KF-36 Genel Sağlık 50.77± ± ± Fiziksel Fonksiyon 64.09± ± ± ,1-3 Ruhsal Fonksiyon 50.00± ± ± Sosyal Fonksiyon 58.63± ± ± Fizksel Rol Kısıtlılığı 6.81± ± ± ,1-3 Ruhsal Rol Kısıtlılığı 21.21± ± ± Ağrı 13.40± ± ± ,1-3 Enerji 46.36± ± ± *Tekrarlayan Ölçümlerde Varyans Analizi ve Bağımlı Gruplarda t Test 1=cerrahi öncesi ölçümler 2=cerrahi sonrası 6. ay ölçümleri 3=cerrahi sonrası 2. yıl ölçümleri DASH-T: Disabilities of arm, shoulder and hand-türkçe KF-36:Kısa form

6 Anatol J Clin Investig 2012;6(2): AKKAYA S. Tablo 4. Gruplar Arasında Ağrı ve Eklem Hareket Açıklığı ve fonksiyonel değerlendirmenin Karşılaştırılması Fizyoterapi Grubu Ev Programı Grubu t P* Ağrı (cm) Gece ağrısı Cerrahi öncesi 8.70± ± Cerrahi sonrası 6. ay 2.76± ± Cerrahi sonrası 2. yıl.76± ± İstirahat ağrısı Cerrahi öncesi 6.29± ± Cerrahi sonrası 6. ay.88± ± Cerrahi sonrası 2. yıl.35± ± Aktivite ağrısı Cerrahi öncesi 9.17± ± Cerrahi sonrası 6. ay 4.05± ± Cerrahi sonrası 2. yıl 2.76± ± Eklem Hareket Açıklığı ( 0 ) Fleksiyon Cerrahi öncesi ± ± Cerrahi sonrası 6. ay ± ± Cerrahi sonrası 2. yıl ± ± Ekstansiyon Cerrahi öncesi 13.23± ± Cerrahi sonrası 6. ay 36.47± ± Cerrahi sonrası 2. yıl 38.23± ± Abdüksiyon Cerrahi öncesi 90.58± ± Cerrahi sonrası 6. ay ± ± Cerrahi sonrası 2. yıl ± ± İç Rotasyon Cerrahi öncesi 40.88± ± Cerrahi sonrası 6. ay 57.05± ± Cerrahi sonrası 2. yıl 82.64± ± Dış Rotasyon Cerrahi öncesi 42.05± ± Cerrahi sonrası 6. ay 63.82± ± Cerrahi sonrası 2. yıl 78.82± ± DASH-T Cerrahi öncesi 68.96± ± Cerrahi sonrası 6. ay 37.44± ± Cerrahi sonrası 2. yıl 16.86± ± * Bağımsız Gruplarda t Testi DASH-T: Disabilities of arm, shoulder and hand-türkçe Tablo 5. Gruplar Arasında Yaşam Kalitesinin (KF-36) ve Hasta Memnuniyetinin Karşılaştırılması Fizyoterapi Grubu Ev Programı Grubu t p KF-36 Genel Sağlık Cerrahi öncesi 47.35± ± Cerrahi sonrası 6. ay 72.05± ± Cerrahi sonrası 2. yıl 66.47± ± Fiziksel Fonksiyon Cerrahi öncesi 50.00± ± Cerrahi sonrası 6. ay 76.76± ± Cerrahi sonrası 2. yıl 85.29± ± Ruhsal Fonksiyon Cerrahi öncesi 49.88± ± Cerrahi sonrası 6. ay 69.76± ± Cerrahi sonrası 2. yıl 72.82± ± Sosyal Fonksiyon Cerrahi öncesi 52.94± ± Cerrahi sonrası 6. ay 82.35± ± Cerrahi sonrası 2. yıl 96.61± ± Fizksel Rol Kısıtlılığı Cerrahi öncesi 2.20± ± Cerrahi sonrası 6. ay 53.52± ± Cerrahi sonrası 2. yıl 76.47± ± Ruhsal Rol Kısıtlılığı Cerrahi öncesi 3.92± ± Cerrahi sonrası 6. ay 60.39± ± Cerrahi sonrası 2. yıl 79.41± ± Ağrı 122

7 Rotator manşet tamiri sonrası egzersizin iki yıllık sonuçları Cerrahi öncesi 16.91± ± Tablo 5. (Devamı) Cerrahi sonrası 6. ay 61.00± ± Cerrahi sonrası 2. yıl 73.67± ± Cerrahi öncesi 42.35± ± Cerrahi sonrası 6. ay 64.70± ± Cerrahi sonrası 2. yıl 69.70± ± Hasta memnuniyeti 8.23± ± Bağımsız Gruplarda t Testi KF-36: Kısa form-36 Kaynaklar 1. Klintberg IH, Gunnarsson AC, Svantesson U, Stfy J, Karlsson J. Early loading in physiotherapy treatment after fullthickness rotator cuff repair: a prospective randomized pilot-study with two-year follow-up. Clin Reh 2009;23: Düzgün İ, Baltacı G, Atay ÖA. Comparison of slow and accelerated rehabilitation protocol after arthroscopic rotator cuff repair: pain and functional activity. Acta Orthop Traumatol Turc 2011:45: Hayes K, Ginn KA, Walton JR, Szomor ZL, Murrell GA. A randomised clinical trial evaluating the efficacy of physiotherapy after rotator cuff repair. Aust J Physiother 2004;50(2): Lastayo PC, Wright T, Jaffe R, Hartzel J. Continuous passive motion after repair of the rotator cuff. A prospective outcome study. J Bone Joint Surg Am 1998;80(7): Warrender WJ, Brown OL, Abboud JA. Outcomes of arthroscopic rotator cuff repairs in obese patients. J Shoulder Elbow Surg 2011;20(6): Büker N, Kitiş A, Akkaya S, Akkaya N. Comparison of the results of supervised physiotherapy program and homebased exercise program in patients treated with arthroscopic-assisted mini-open rotator cuff repair]. Eklem Hastalik Cerrahisi 2011;22(3): Huskisson EC. Visual analogue scales. In: Melzack R, editor. Pain measurement and assessment. New York: Raven Press; p Cailliet R. Pain: Mechanisms, assessment, and management. In: Davis FA, editor. Soft tissue pain and disability. Philadelphia: Davis Company; p Otman AS, Demirel H, Sade A. Tedavi Hareketlerinde Temel Değerlendirme prensipleri. Ankara. 1995: s Ware JE, and Sherbourne CD. The MOS 36-item short-form health survey (SF-36). Medical Care 1992;30: Koçyiğit H, Aydemir Ö, Ölmez N, Memiş A. KF-36 nın Türkçe için güvenilirliği ve geçerliliği. Ege Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Dergisi Düger T, Yakut E, Öksüz Ç. The Reliability and Validity of Turkish Version of DASH Questionnaire. Physiother Rehabil 2006;17: Demirhan M, Atalar AC, Kocabey Y, Akalın Y. Rotator manşet yırtıklarının artroskopik yardımlı mini-açık yöntemle tamiri. Acta Orthop Traumatol Turc 2002;36: Roddey TS, Olson SL, Gartsman GM, Hanten WP, Cook KF. A randomized controlled trial comparing 2 instructional approaches to home exercise instruction following arthroscopic full-thickness rotator cuff repair surgery. J Orthop Sports Phys Ther 2002;32(11): Garofalo R, Conti M, Notarnicola A, Maradei L, Giardella A, Castagna A. Effects of one-month continuous passive motion after arthroscopic rotator cuff repair: results at 1-year follow-up of a prospective randomized study. Musculoskelet Surg. 2010;94 Suppl 1:S