ZEYNEP ENERJİ ÜRETİM SAN. VE TİC. A.Ş.

Transkript

1 KURULU GÜCÜ 21,6 MW OLAN NEHİR TİPİ SANTRAL ve BETON SANTRALİ (AVANOS REGÜLÂTÖRÜ ve CEMEL HİDROELETRİK SANTRAL PROJESİ) REVİZE PROJESİ (SEÇME-ELEME KRİTERLERİNE GÖRE HAZIRLANMIŞTIR.) NEVŞEHİR İLİ, AVANOS İLÇESİ PTD NİHAİ PTD ANKARA MART 2013

2 Öveçler Huzur Mah Sok. Çınar Apt. No: 6/3 ÇANKAYA/ANKARA Tel: Faks: web: cinarmuhendislik.com [email protected] Bu raporun tüm hakları saklıdır. Raporun tamamı ya da bir bölümü, 4110 sayılı Yasa ile değişik 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca, Çınar Mühendislik Müşavirlik A.Ş. nin yazılı izni olmadıkça; hiçbir şekil ve yöntemle sayısal ve/veya elektronik ortamda çoğaltılamaz, kopya edilmez, çoğaltılmış nüshaları yayınlanamaz, ticarete konu edilemez, elektronik yöntemlerle iletilemez, satılamaz, kiralanamaz, amacı dışında kullanılamaz ve kullandırılamaz.

3 PROJE SAHİBİNİN ADI ZEYNEP ENERJİ ÜRETİM ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI PROJE BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ) PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI, ZONE PROJENİN TANIMI VE GAYESİ PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ ÇALIŞMA GRUBUNUN ADI RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN/ ÇALIŞMA GRUBUNUN ADRESİ, TELEFON VE FAKS NUMARALARI Rapor Sunum Tarihi Rafet Canitez Caddesi Arif Nihat Asya Sokak No:2 Oran-Çankaya/ANKARA Tel: 0 (312) Faks: 0 (312) KURULU GÜCÜ 21,6 MW OLAN NEHİR TİPİ SANTRAL VE BETON SANTRALİ (AVANOS REGÜLÂTÖRÜ VE CEMEL HES) PROJESİ Eski Proje Bedeli TL Revize Proje Bedeli TL Nevşehir İli, Avanos İlçesi Revize Fark TL Koordinatlar takip eden sayfada tablo halinde verilmiştir. Kızılırmak Nehri nin 921,50 m - 903,50 m kotları arasını hidroelektrik enerjisi açısından değerlendirerek, 21,60 MW m / 20,40 MW e kurulu güçte, yıllık 73,58 GWh elektrik üretimi EK-II Enerji, Turizm, Konut 32- Kurulu gücü 0-25 MW m arasında olan nehir tipi santraller. Çınar Mühendislik Müşavirlik A.Ş Öveçler Huzur Mahallesi 1139.Sok. Çınar Apt. No: 6/ Çankaya/ANKARA Tel : 0 (312) Faks : 0 (312) MART-2013 a

4 AVANOS REGÜLATÖRÜ VE CEMEL HİDROELEKTRİK SANTRALİ PROJESİ İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI Koor. Sırası: Sağa. Yukarı Koor. Sırası: Enlem. Boylam Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Proje Alanı Türü: UTM Türü: Coğrafik D.O.M.: 33 D.O.M.: - Zon: 36 Zon: - Ölçek Fak.: 6 derecelik Ölçek Fak.: Regülatör Regülatör Regülatör Şantiye Alanı Göl Alanı b

5 Proje Alanı Koor. Sırası: Sağa. Yukarı Koor. Sırası: Enlem. Boylam Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: Coğrafik D.O.M.: 33 D.O.M.: - Zon: 36 Zon: - Ölçek Fak.: 6 derecelik Ölçek Fak.: c

6 Proje Alanı Koor. Sırası: Sağa. Yukarı Koor. Sırası: Enlem. Boylam Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: Coğrafik D.O.M.: 33 D.O.M.: - Zon: 36 Zon: - Ölçek Fak.: 6 derecelik Ölçek Fak.: d

7 Proje Alanı Koor. Sırası: Sağa. Yukarı Koor. Sırası: Enlem. Boylam Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: Coğrafik D.O.M.: 33 D.O.M.: - Zon: 36 Zon: - Ölçek Fak.: 6 derecelik Ölçek Fak.: e

8 Proje Alanı Göl Alanı 2 Koor. Sırası: Sağa. Yukarı Koor. Sırası: Enlem. Boylam Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: Coğrafik D.O.M.: 33 D.O.M.: - Zon: 36 Zon: - Ölçek Fak.: 6 derecelik Ölçek Fak.: f

9 Proje Alanı Koor. Sırası: Sağa. Yukarı Koor. Sırası: Enlem. Boylam Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: Coğrafik D.O.M.: 33 D.O.M.: - Zon: 36 Zon: - Ölçek Fak.: 6 derecelik Ölçek Fak.: g

10 Proje Alanı Koor. Sırası: Sağa. Yukarı Koor. Sırası: Enlem. Boylam Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: Coğrafik D.O.M.: 33 D.O.M.: - Zon: 36 Zon: - Ölçek Fak.: 6 derecelik Ölçek Fak.: h

11 Proje Alanı Koor. Sırası: Sağa. Yukarı Koor. Sırası: Enlem. Boylam Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: Coğrafik D.O.M.: 33 D.O.M.: - Zon: 36 Zon: - Ölçek Fak.: 6 derecelik Ölçek Fak.: i

12 Proje Alanı Koor. Sırası: Sağa. Yukarı Koor. Sırası: Enlem. Boylam Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: Coğrafik D.O.M.: 33 D.O.M.: - Zon: 36 Zon: - Ölçek Fak.: 6 derecelik Ölçek Fak.: j

13 Proje Alanı Göl Alanı 3 Koor. Sırası: Sağa. Yukarı Koor. Sırası: Enlem. Boylam Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: Coğrafik D.O.M.: 33 D.O.M.: - Zon: 36 Zon: - Ölçek Fak.: 6 derecelik Ölçek Fak.: k

14 Proje Alanı Koor. Sırası: Sağa. Yukarı Koor. Sırası: Enlem. Boylam Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: Coğrafik D.O.M.: 33 D.O.M.: - Zon: 36 Zon: - Ölçek Fak.: 6 derecelik Ölçek Fak.: l

15 Proje Alanı Koor. Sırası: Sağa. Yukarı Koor. Sırası: Enlem. Boylam Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: Coğrafik D.O.M.: 33 D.O.M.: - Zon: 36 Zon: - Ölçek Fak.: 6 derecelik Ölçek Fak.: m

16 Proje Alanı Koor. Sırası: Sağa. Yukarı Koor. Sırası: Enlem. Boylam Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: Coğrafik D.O.M.: 33 D.O.M.: - Zon: 36 Zon: - Ölçek Fak.: 6 derecelik Ölçek Fak.: n

17 Proje Alanı Koor. Sırası: Sağa. Yukarı Koor. Sırası: Enlem. Boylam Datum: ED-50 Datum: WGS-84 Türü: UTM Türü: Coğrafik D.O.M.: 33 D.O.M.: - Zon: 36 Zon: - Ölçek Fak.: 6 derecelik Ölçek Fak.: o

18 KISALTMALAR AB ABD AG AGİ AKK AKM AME BERN SÖZLEŞMESİ BOİ 5 CBS ÇED ÇGDYY ÇINAR Mühendislik db DÇT DİE DLHİ DPT DSİ EİH EİEİ EPA EPDK EÜAŞ GPS HES HKDYY Hz km KOİ kv Max m Min MTA MW Ort PM SKKY s TEİAŞ TCDD TL TM USD : Avrupa Birliği : Amerika Birleşik Devletleri : Agrega Sahaları : Akım Gözlem İstasyonu : T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararları : Askıda Katı Madde : Acil Müdahale Ekibi : Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi : 5 Günlük Biyolojik Oksijen İhtiyacı : Coğrafi Bilgi Sistemi : Çevresel Etki Değerlendirme : tarihli ve sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği : Çınar Mühendislik Müşavirlik A.Ş : Desibel : Demir Çelik Tesisleri : Devlet İstatistik Enstitüsü : Demiryollar, Limanlar ve Hava Meydanları İnşaatı : Devlet Planlama Teşkilatı : Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü : Enerji İletim Hattı : Elektrik İşleri Etüt İdaresi : Environment Protection Agency : Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu : Elektrik Üretim Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü : Küresel Yer Belirleme Sistemi : Hidroelektrik Santral : tarih ve sayılı Hava Kalitesi Değerlendirme Ve Yönetimi Yönetmeliği : Herz (frekans) : Kilometre : Kimyasal Oksijen İhtiyacı : Kilo volt : Maksimum (En Fazla) : Metre : Minimum (En Az) : Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü : Mega watt : Ortalama : Partikül Madde : tarih ve sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği : Saniye : Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi : Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları : Türk Lirası : Trafo Merkezi : Amerikan Doları p

19 İÇİNDEKİLER Sayfa No İÇİNDEKİLER... i TABLOLAR DİZİNİ... ii ŞEKİLLER DİZİNİ... iii EKLER DİZİNİ... iv BÖLÜM I: PROJENİN ÖZELLİKLERİ a. Projenin İş Akım Şeması, Kapasitesi, Kapladığı Alan, Teknolojisi, Çalışacak Personel Sayısı b. Doğal Kaynakların Kullanımı (Arazi Kullanımı, Su Kullanımı, Kullanılan Enerji Türü vb.) c. Atık Üretimi Miktarı (Katı, Sıvı, Gaz vb.) ve Atıkların Kimyasal, Fiziksel ve Biyolojik Özellikleri ç. Kullanılan Teknoloji ve Malzemelerden Kaynaklanabilecek Kaza Riski d. Projenin Muhtemel Çevresel Etkilerine Karşı Alınacak Tedbirler BÖLÜM II: PROJENİN YERİ a. Mevcut Arazi Kullanımı ve Kalitesi (Tarım Alanı, Orman Alanı, Planlı Alan, Su Yüzeyi vb.) b. EK-V deki Duyarlı Yöreler listesi dikkate alınarak; sulak alanlar, kıyı kesimleri, dağlık ve ormanlık alanlar, tarım alanları, milli parklar, özel koruma alanları, nüfusça yoğun alanlar, tarihsel, kültürel, arkeolojik ve benzeri önemi olan alanlar, erozyon alanları, heyelan alanları, ağaçlandırılmış alanlar, potansiyel erozyon ve ağaçlandırma alanları ile tarihli ve 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun gereğince korunması gereken akiferler BÖLÜM III: PROJENİN VE YERİN ALTERNATİFLERİ (PROJE TEKNOLOJİSİNİN VE PROJENİN ALANININ SEÇİLME NEDENLERİ) SONUÇLAR EKLER Proje İçin Belirlenen Yerin Varsa; Çevre Düzeni, Nazım, Uygulama İmar Planı, Vaziyet Planı Veya Plan Değişikliği Teklifleri Proje Alanı Ve Yakın Çevresinin Mevcut Arazi Kullanımını Değerlendirmek İçin; Yerleşim Alanlarının, Ulaşım Ağlarının, Enerji Nakil Hatlarının, Mevcut Tesislerin Ve Yönetmeliğin Ek-V Listesinde Yer Alan Duyarlı Yöreler Listesinde Belirtilen Diğer Alanların (Proje Alanı Ve Yakın Çevresinde Bulunması Halinde) Yerlerine İlişkin Verileri Gösterir Bilgiler 1/ Ölçekli Halihazır Harita (Varsa Çevre Düzeni Planı, Yoksa Topografik Harita) Üzerinde İşlenerek Kısaca Açıklanması Proje Alanının Ölçekli Jeoloji Haritası Bu Harita Üzerinde Yeraltı Ve Yerüstü Sularının Gösterimi Ve Alanın Depremsellik Durumunun Açıklanması NOTLAR VE KAYNAKLAR PROJE TANITIM DOSYASINI HAZIRLAYAN UZMANLARIN LİSTESİ i

20 TABLOLAR DİZİNİ Sayfa No Tablo 1.a.1. Eski Proje ile Revize Projenin Karşılaştırılması... 6 Tablo 1.a.2. Eski Proje ile Revize Projenin Çevresel Anlamda Karşılaştırılması... 6 Tablo 1.a.3. Eski Proje ile Revize Projenin Ünitelerinin Karşılaştırılması... 7 Tablo 1.a No'lu (EİE) Kızılırmak-Yamula AGİ Gözlenmiş Aylık Akım Değerleri (m³/s) ( Periyodu) Tablo 1.a.5. Avanos Regülatörü Taşkın Debi Sonuçları (m 3 /s) Tablo 1.a.6. İnşaat ve İlk Su Tutma Aşaması için Ekosistem Değerlendirme Raporunda Belirlenmiş Olan Regülatörülerden Bırakılacak Cansuyu Miktarları Tablo 1.a.7. Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi Tüm Proje, Proje Tesis Maliyeti Tablo 1.a.6. Avanos Regülâtörü ve Cemel HES Tesisleri Yatırım Programı Tablo 1.b.1. Proje Kapsamındaki Üniteler ve Alan Miktarları Tablo 1.c.1. Arazi Hazırlık ve İnşaat Aşamasında Her Bir Tesiste Alınacak Hafriyat Miktarı Tablo 1.c.2. Avanos Regülatörü ve Cemel HES projesi Arazi Hazırlık ve İnşaat Aşaması ile İşletme Aşamasında Çalışacak Kişilerden Kaynaklanması Muhtemel Evsel Nitelikli Atıksuların Toplam Kirlilik Yükleri Tablo 1.c.3. Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 12.6 de belirtilen Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri Tablo 1.c.4. İnşaat Çalışmalarında Kullanılacak Makine ve Ekipmanlar Tablo 1.c.5. Ses Gücü Düzeyleri Tablo 1.c.6. Araç ve Ekipmanların Ses Gücü Düzeyleri Tablo 1.c.7. Regülatör, HES ve Derivasyon Yapıları Arazi Hazırlık ve İnşaat Çalışmalarında Tüm Kaynaklardan Oluşacak Toplam Ses (Gürültü) Düzeyinin Mesafelere Göre Dağılımı Tablo 1.c.8. Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Tablo 2.a.1. Tablo 2.b.1. Proje Alanının Çevresindeki Yerleşim Yerleri ve Proje Ünitelerine Yaklaşık Kuş Uçuşu Mesafeleri Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Habitat Özelliği Nedeniyle Bulunma Olasılığı Yüksek Olan Flora Türleri, Türkçe İsimleri, Fitocoğrafik Bölgeleri, Endemizm Durumu, IUCN Red Data Book Kategorileri ve Habitatları Tablo 2.b.2. Prof. Dr. Ali Demirsoy (1996) tarafından belirlenen Red Data Book Kategorileri Tablo 2.b.3. IUCN Kategorileri ve Anlamları Tablo 2.b.4. Proje Alanı Balık Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri Tablo 2.b.5. Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Habitat Özelliği Nedeniyle Bulunma Olasılığı Yüksek Olan İkiyaşamlı Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri Tablo 2.b.6. Tablo 2.b.7. Tablo 2.b.8. Tablo Ek-2.1. Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Habitat Özelliği Nedeniyle Bulunma Olasılığı Yüksek Olan Sürüngen Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Habitat Özelliği Nedeniyle Bulunması Muhtemel Kuş Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri.. 72 Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Habitat Özelliği Nedeniyle Bulunma Olasılığı Yüksek Olan Memeli Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri İzleme Programı... Ek-2/1 ii

21 ŞEKİLLER DİZİNİ Sayfa No Şekil 1.a.1. Örnek Balık Geçidi Ana Yapı Ünitelerine Ait Görünümler Şekil 1.a.2. Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesinde Üretilecek Enerjinin Ulusal Şebekeye Bağlantı Şeması Şekil 1.c.1. A, B ve C Ağırlıklı Ses (Gürültü) Düzeyleri İçin Çevirim Eğrileri (Özgüven, N. (Prof. Dr.), Endüstriyel Gürültü Kontrolü) Şekil 1.c.2. Regülatör, HES ve Derivasyon Yapıları Arazi Hazırlık ve İnşaat Çalışmalarında Tüm Kaynaklardan Oluşacak Toplam Ses (Gürültü) Düzeyinin Mesafelere Göre Dağılımı Grafiği Şekil 1.d.6.1. İnşaat Döneminde Bitkisel (üst) Toprağın Sıyrılması Çalışmaları Şekil 1.d.6.2. a ve b Üst Toprak Depolama Yöntemleri Şekil 1.d.6.3. a ve b Üst Toprak Depolama Yöntemleri, Jeotekstil Uygulaması Şekil 1.d.6.4. Erozyon Önleme Yöntemleri Kapsamında Oluşturulan Malzeme Şekil 1.d.6.5. Birikintileri ve İstifleri Sedimanlardan Kaynaklı Su Kirliliğini Azaltma ve Önleme Yöntemleri; Silt kafes, Saman balyası Şekil 1.d.6.6. Sedimantasyon Kontrolünde Silt Kafes Uygulaması Şekil 1.d.6.7. Çukur Dikim Tekniği Şekil 2.a.1. Proje Alanını Gösterir Yer Bulduru Haritası Şekil 2.b.1. Faaliyet Alanın Grid Kareleme Sistemindeki Yeri Şekil 2.b.2. Türkiye deki Fitocoğrafik Bölgeler ve Anadolu Diyagonali (Çaprazı). 63 Şekil 2.b.3. Flora listesinde yer alan tür ve tür altı kategorideki bitkilerin fitocoğrafik bölge spektrumu Şekil 2.b.4 IUCN Kategorileri Arasındaki İlişkiler Şekil Ek-3.1. İşletme Sahibinin Görev ve Sorumlulukları... Ek-3/1 Şekil Ek-3.2. Acil Müdahale Planı Koordinatörü nün Görevleri... Ek-3/2 Şekil Ek-3.3. Acil Müdahale Ekibi nin Görev ve Sorumlulukları... Ek-3/3 Şekil Ek-3.4. Kaza Halinde Uygulanacak Akış Şeması... Ek-3/4 Şekil Ek-3.5. Deprem Halinde Uygulanacak Akış Şeması... Ek-3/5 Şekil Ek-3.6. Yangın Halinde Uygulanacak Akış Şeması... Ek-3/6 Şekil Ek-3.7. Aşırı Yağış Halinde Uygulanacak Akış Şeması... Ek-3/7 Şekil Ek.3.8. Toprak Hareketleri Halinde Uygulanacak Akış Şeması... Ek-3/8 Şekil Ek-3.9. Yol veya Toprak Kirlenmesi Durumunda Uygulanacak Akış Şeması... Ek-3/9 iii

22 EKLER DİZİNİ Ek-1 Ek-2 Ek-3 Ek-4 Ek-5 Ek-6 Ek-7 Ek-8 Ek-9 Ek-10 EK-11 EK-12 EK-13 EK-14 EK-15 Resmi Yazılar ve Dökümanlar İzleme Programı Acil Müdahale Planı Proje Alanını ve Çevresini Gösterir 1/ ölçekli Kırşehir-Nevşehir- Niğde-Aksaray Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı Proje Alanı ve Çevresi 1/ Ölçekli Genel Jeoloji Haritası ve Proje Alanı ve Çevresi Jeolojik, Hidrojeoloji, Doğal Afet Durumu 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita Üzerinde Genel Yerleşim Planı 1/ Ölçekli Proje Alanı Arazi Varlığı Haritası 1/ Ölçekli Proje Alanı Orman Meşcere Haritası Fosseptik Planı Revize Avanos Regülatörü ve Cemel HES Plan ve Profilleri Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santral Projesi Mevcut Durum Tespit Çalışmaları Raporu Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi Ekosistem Değerlendirme Raporu Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi Su Kullanım Hakları Planlama Raporu Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santral Projesi Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santral Projesi Cemel-I Hidroelektrik Santrali Balık Geçidinin Yapısal Yönden Değerlendirilmesi iv

23 BÖLÜM 1 PROJENİN ÖZELLİKLERİ 1

24 BÖLÜM I: PROJENİN ÖZELLİKLERİ 1.a. Projenin İş Akım Şeması, Kapasitesi, Kapladığı Alan, Teknolojisi, Çalışacak Personel Sayısı Günümüzde, pek çok ülkede sürdürülebilir kalkınmayı sürdürülebilir enerji yolu ile elde etmeye yönelik ulusal programlar tatbik edilmesi ve belirlenmiş sürdürülebilir hedeflere ulaşmak için stratejiler geliştirilmesi yönünde çalışmalar yapılmaktadır. Enerji konusunun giderek globalleşmesi, değişen piyasa şartları ile izlenen liberal ekonomik modeller; bir yanda dışa bağımlılığı asgari seviyelere çekecek, öte yanda ise ekonomik canlanmaya en üst düzeyde katkıda bulunacak enerji politikalarının uygulanmasını gerekli hale getirmektedir. AB'nin 5. Çevresel Faaliyet Programında yer alan "Sürdürülebilirliğe Doğru" başlığında; gelecekteki en önemli hedefin ekonomik gelişmeyi sağlama, verimli ve güvenli enerji kaynakları ve temiz bir çevre olduğu belirtilmektedir. Nitekim Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından ülkemizin enerji ve tabii kaynaklar politikaları perspektifinde, yıllarını kapsayan Stratejik Plan hazırlanmıştır. Bu planda, elektrik enerjisi sektöründe uzun vadeli ülkemizin hedeflerini ortaya koyan Elektrik Enerjisi Piyasası Arz Güvenliği Strateji Belgesi 2009 yılında Yüksek Planlama Kurulu Kararı uygulamaya konulmuştur. Strateji Belgesi çerçevesinde; 2023 yılına kadar tüm yerli kömür ve hidrolik potansiyelimizin ekonomimize kazandırılması, rüzgâr enerjisi kurulu gücümüzün MW, jeotermal enerji kurulu gücümüzün 600 MW mertebesine ulaştırılması ve ayrıca, elektrik enerjisi üretimimizin yüzde 5 inin nükleer enerjiden sağlanması hedeflenmiştir. Elektrik enerjisi tüketimi, ekonomik gelişmenin ve sosyal refahın en önemli göstergelerinden biridir. Bir ülkede kişi başına düşen elektrik enerjisi üretimi ve/veya tüketimi o ülkedeki hayat standardını yansıtması bakımından büyük önem arz etmektedir. Hızla gelişen ve endüstrileşen bir ülke olarak Türkiye, bugün kesintisiz, kaliteli, güvenilir ve ekonomik enerji ihtiyacı içerisindedir. Dünya Bankası verilerine göre ülkemizde 2005 yılı kişi başına elektrik tüketimi kw iken; aynı yıl Euro Bölgesi nde kw, Almanya da kw, İngiltere de kw, Fransa da kw, İtalya da kw, Hollanda da kw, İsveç te kw, Belçika da kw, Danimarka da kw, İspanya da kw, Lüksemburg ta kw, Finlandiya da kw, Yunanistan da kw ve Portekiz de kw olduğu dikkate alınırsa (1) ülkemiz için elektrik enerjisi tüketiminin bir hayli düşük seviyelerde olduğu anlaşılacaktır. Bu nedenle, elektrik enerjisi arzının artırılmasının gereği ortadadır. Özellikle ülkemizde, gelişmeye bağlı olarak enerji ihtiyacı sürekli artmaktadır. Dolayısıyla bu ihtiyacı karşılamak bir zorunluluktur. Bu zorunlu ihtiyacı karşılamakta temiz, doğal, çevreye en az zarar veren enerji kaynağı olarak yenilenebilir enerji kaynaklarımızın en üst düzeyde değerlendirilmesi açısından hidroelektrik enerji üretimi büyük önem arz etmektedir. Nitekim Dokuzuncu Kalkınma Planı ( ), İstikrar içinde büyüyen, gelirini daha adil paylaşan, küresel ölçekte rekabet gücüne sahip, bilgi toplumuna dönüşen, AB ye üyelik için uyum sürecini tamamlamış bir Türkiye vizyonu ve Uzun Vadeli Strateji ( ) çerçevesinde hazırlanmıştır. Bu bağlamda planda: 1 Doç.Dr. Levent Kösekahyaoğlu, Enerji Tüketimi ve Büyüme Arasındaki Nedensizlik İlişkisi, Türkiye Üzerinde Bir İnceleme, Süleyman Demirel Üniversitesi, 2

25 Ekonomik kalkınmanın ve sosyal gelişmenin ihtiyaç duyduğu enerjinin sürekli, güvenli ve asgari maliyetle temini temel amaçlanmıştır. Enerji talebi karşılanırken çevresel zararların en alt düzeyde tutulması, enerjinin üretimden nihai tüketime kadar her safhada en verimli ve tasarruflu şekilde kullanılması istenmiştir. Elektrik sektöründe, kamu üretim tesislerinin ve dağıtım sisteminin özelleştirilmesi, Mart 2004 te yürürlüğe konulan Strateji Belgesi doğrultusunda yapılması; dağıtım ve üretim tesislerinin özelleştirmesinden beklenen faydaların bir an önce alınması amacıyla özelleştirme sürecinin hızlandırılması öngörülmüştür. Kamunun sektörden çekilmesiyle orantılı olarak özel sektörün, doğacak açığı zamanında ikame etmesi ve yeni üretim yatırımlarına arz-talep projeksiyonları paralelinde bir an önce başlaması için gerekirse mevzuat düzenlemeleri ile uygun ortam sağlanacağı; böylece, mevcut tesislerin özelleştirilip yeni yatırım yükünün kamu üzerinde kalmamasına özen gösterileceği ifade edilmiştir. Kamu, düzenleyici ve denetleyici rolü çerçevesinde arz güvenliğini yakından takip edecek ve tedbir alacak şekilde donatılması öngörülmektedir. Kamu sahipliğinde kalacak olan elektrik iletiminde yatırımlar elektrik sisteminin güvenliğini ve güvenilirliğini koruyacak şekilde sürdürülecektir. Kamu yatırım programında yer alan, özellikle hidroelektrik santral projelerinin en düşük maliyetlerle ve hızlı şekilde tamamlanarak ekonomiye kazandırılması esas alınmıştır. Bu nedenle, yatırım maliyetlerinin gerçeği yansıtmasına, sektörler arası çapraz finansmana gidilmemesine ve projelerdeki gecikmelerden kaynaklanabilecek maliyet artışlarının önüne geçilmesine özen gösterilecektir. Ekonominin rekabet gücünün artırılması ve toplumun refah seviyesinin yükseltilmesi amacıyla elektrik sektörünün serbestleştirilmesi çerçevesinde, en düşük maliyetle enerji üretecek bir sistem oluşturulması hedeflenmiştir. Plan döneminde birincil enerji talebinde, ekonomik ve sosyal kalkınmayla orantılı olarak yıllık ortalama yüzde 6,2 oranında artış öngörülmektedir. Enerji tüketimi içinde doğal gazın 2005 yılında yüzde 28 düzeyinde olan payının yüzde 34 e yükselmesi, petrol ürünlerinin payının ise yüzde 37 den yüzde 31 e gerilemesi beklenmektedir. Diğer yandan Dokuzuncu Kalkınma Planı döneminde elektrik talebinin, ağırlıkla sanayi üretim ve hizmetler sektöründeki gelişmelere paralel olarak, yılda ortalama yüzde 8,1 oranında artış göstereceği tahmin edilmektedir. Ülkemizde hidroelektrik enerji potansiyeli oldukça yüksektir. Ancak Türkiye hidroelektrik üretim potansiyeli ile karşılaştırıldığında, mevcut üretim oranının düşük olduğu söylenebilir. Türkiye nin teknik ve ekonomik hidroelektrik enerji potansiyeli GWh olarak belirlenmiştir (DSİ 2005). Kurulu hidroelektrik santrallerinin kapasitesi, 2004 yılı sonu itibariyle, MW olup, bu rakam Türkiye deki toplam kurulu enerji üretim kapasitesinin ( MW) %33,8 ini oluşturmaktadır. Aynı yıl (2004) hidrolik kaynaklardan GWh elektrik enerjisi üretilmiştir (DSİ 2005). Bahse konu 2004 yılı sonu itibariyle işletilir halde, %8 i ( MW) inşa halinde ve kalan %55 lik ( milyar kwh) kısım ise değişik planlama safhalarındadır. Hidroelektrik santrallerin üretimi, yağış koşullarına bağımlı olduğundan her yıl toplam üretim içindeki payı değişim göstermektedir. Elektrik enerjisi üretiminde; fosil ve nükleer yakıtlı termik ve doğalgazlı santraller yanında hidroelektrik santrallerin yenilenebilir ve puant çalışma gibi iki önemli özelliği mevcuttur. 3

26 Sonuç olarak, 9. Kalkınma Planı nda da belirtildiği üzere, ortalama yıllık temel enerji talebi artışı (% 6,2) göz önüne alındığında, hidroelektrik gibi yenilenebilir kaynakların geliştirilmesi bütün dünyada olduğu gibi Türkiye için de çok büyük öneme sahiptir. Bu bağlamda, Türkiye nin artan enerji ihtiyacını bir kısmının karşılanabilmesine yardımcı olmak amacıyla Molu Enerji Üretim A.Ş. tarafından Nevşehir İli, Avanos İlçesi sınırları içerisinde 3 Mart 2001 tarihinde Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren 4628 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (Söz konusu kanun, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreye uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanması amaçlanmıştır. Kanun; elektriğin üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan ve perakende satışı, ithalat ve ihracatı gibi faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini belirlemektedir) kapsamında Avanos Regülâtörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali Projesi planlanmıştır. Söz konusu projeye ilişkin Molu Enerji Üretim A.Ş. tarafından EPDK dan tarihinde alınan üretim lisansı alınmış olup, projenin devredilmesiyle birlikte Zeynep Enerji Üretim A.Ş. tarafından alınan lisans Ek-1/a da sunulmuştur. Molu Enerji Üretim A.Ş. ile DSİ arasında tarihinde imzalanan Su Kullanım Hakkı anlaşması da projenin devri ile devredilmiştir. Bunula birlikte Zeynep Enerji Üretim A.Ş. DSİ ile tarihinde yapmış olduğu Su Kullanım Hakkı anlaşması Ek-1/b de sunulmuştur. Molu Enerji Üretim A.Ş. ile DSİ arasında tarihinde imzalanan Su Kullanım Hakkı anlaşması ile Zeynep Enerji Üretim A.Ş. DSİ ile tarihinde yapmış olduğu Su Kullanım Hakkı anlaşması arasında kurulu güç, üretilecek toplam enerji, kullanılacak alan gibi konularda bir fark bulunmamaktadır. Molu Enerji Üretim San. Ve Tic. A.Ş. tarafından Nevşehir İli, Avanos İlçesi sınırları içerisinde planlanan Avanos Regülâtörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali Projesi ile ilgili olarak Nevşehir Valiliği Mülga İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ne Kurulu Gücü 21,6 MW Olan Nehir Tipi Santral ve Hazır Beton Tesisi adıyla Proje Tanıtım Dosyası hazırlanarak başvuruda bulunulmuş ve Nevşehir Mülga İl Çevre ve Orman Müdürlüğü nün tarih ve 2010/7 sayılı yazısı ile ÇED Gerekli Değildir kararı alınmıştır (Bkz. Ek-1/c). Molu Enerji Üretim San. Ve Tic. A.Ş. ile tarihinde imzalanan anlaşma ile proje tüm izinleri ve Proje Tanıtım Dosyasındaki tüm taahhütleri ile birlikte Zeynep Enerji Üretim San. Ve Tic. A.Ş. ye devredilmiştir. Söz konusu devir tarihinde Nevşehir Valiliği Mülga İl Çevre ve Orman Müdürlüğü ne bildirilmiştir. Nevşehir Valiliği Mülga İl Çevre ve Orman Müdürlüğü de tarih ve 879/1533 sayılı yazısı ile Molu Enerji Üretim A.Ş. adına düzenlenen ÇED Gerekli Değildir kararına esas proje tanıtım dosyasında belirtilen çevresel tedbirler ve taahhütler Zeynep Enerji Üretim San. Ve Tic. A.Ş. adına geçerli olduğunu bildirmiştir (Bkz. Ek- 1/d). Yapılan çalışmalar çerçevesinde proje, arazi ve haritalama çalışmaları gerçekleştirilmiş; arazi kullanım şartları, kamulaştırma ihtiyaçları, çevresel faktörler gibi koşullar sebebiyle daha yapılabilir proje formülasyonu için proje güzergâhının ve yardımcı ünitelerin yeniden düzenlenmesi zorunlu hale gelmiştir. Bunula birlikte Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali Projesinin yapılacağı alanın (Kızılırmak Nehri nin 922,50-903,50 m kotları), projenin kurulu gücünün (21,6 MW m /20,40 MW e ) ve yıllık üretilecek toplam enerji miktarının ( Gwh) değişmeyeceği

27 tarihinde Nevşehir Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne bildirilmiştir (Bkz. Ek-1/e). Nevşehir Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nün cevaben yazdığı tarih ve 2414 sayılı yazıda (Bkz. Ek-1/f), T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü ne müracaat edilmesi gerektiği bildirilmiştir. Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü, tarih ve 3601 sayılı yazısında, proje formulasyonunda yapılması planlanan değişikliğin Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği nin Ek-2 Seçme-Eleme Kritierleri Uygulanacak Projeler Listesi 32.maddesi Kurulu gücü 0-25 MWm arasında olan nehir tipi santraller kapsamına girdiği; bu bağlamda aynı yönetmeliğin Ek-4 ünde yer alan format doğrultusunda hazırlanacak Revize Proje Tanıtım Dosyası ile Nevşehir Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne başvuruda bulunulması gerektiği belirtilmektedir (Bkz. Ek-1/g). Ayrıca projede yapılan değişikliğe istinaden DSİ Genel Müdürlüğü ne başvuru yapılarak yeni formülasyonun onayı talep edilmiş ve DSİ Genel Müdürlüğü tarih ve sayılı yazısı ile yeni formülasyon onaylanmıştır (Bkz. Ek-1/h). Yapılan değişikliğin temel amacı daha ekonomik ve daha çevreci projenin hayata geçirilmek istenmesidir. Eski projede 1 adet regülatör ile 3 adet su alma yapısı ve 3 adet hidroelektrik santrali bulunmakla birlikte revize projede 3 adet regülatör (ki bu regülatörler su alma yapılarıdır) ve regülatörlerin hemen altında yer alacak etek tipi hidroelektrik santralden oluşacaktır. Eski projede herbir su alma yapısından alınan su iletim kanalı vasıtasıyla bir sonraki hidroelektrik santrale düşürülmesi planlanmış olup, revize projede iletim kanalı yapılmayacak ve su nehir yatağına geri bırakılacaktır. Su iletim sistemin değiştirilmesinde en önemli gerekçelerden birinin de planlanan 3 adet regülatör ve etek santralden yeterli miktarda cansuyu bırakılamayacak olmasıdır. Revize projede ise cansuyu ihtiyacı yalnızca inşaat ve ilk su tutma sırasında doğacak olup, işletme aşamasında etek tipi santralin özelliği dolayısıyla tutulan su direk regülatörden santrale ve oradan da yatağa bırakılacağından cansuyu ihtiyacı oluşmayacaktır. İnşaat ve ilk su tutma aşamasında nehir yatağına bırakılacak su miktarı, Ekosistem Değerlendirme Raporu nda belirlenen miktarların altında kesinlikle olmayacaktır (Bkz. Ek-12). Buna ilaveten dere yatağına bu proje için hazırlanan Su Kullanım Hakları Raporu nda belirtilen (Bkz. Ek-13) kadim su hakları da cansuyuna ilave edilerek yatağa bırakılacaktır. Ayrıca iletim kanallarının iptal edilmesi ile birlikte akarsu kendi yatağı üzerinden taşınacak; bu sayede hem doğa tahribatının önüne geçilecek hem de kanalın geçtiği bölgenin kamulaştırma ihtiyacı ortadan kalkacaktır. Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali Projesi Nevşehir İli Avanos İlçesi nin batısında, Kızılırmak Nehri nin 922,50-903,50 m kotları arasındaki düşüden yararlanılarak toplam 21,60 MW m / 20,40 MW e kurulu gücünde, yıllık toplam GWh enerji üretimi ile ulusal gelişime katkı sağlamak üzere planlanmıştır. Proje alanı, Kayseri K33-A3 / K33-B4 / K33-C1 / K33-D2 numaralı 1/ ölçekli topoğrafik haritalar içerisinde yer almakta olup proje alanına ait 1/ ölçekli topoğrafik harita üzerinde genel yerleşim planı eklerde verilmiştir (Bkz. Ek-6). Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesindeki yapılar; Kızılırmak Nehri üzerinde 916,50 m talveg kotunda ve 921,50 m normal su seviyesinde inşa edilecek olan Cemel I Regülatörü 915,52 m kuyruksuyu kotunda Cemel - I HES binası ile 910,00 m talveg kotunda ve 915,00 m normal su seviyesinde inşa edilecek olan Cemel - II Regülatörü ve 909,31 m kuyruksuyu kotunda Cemel - II HES binası ve 903,50 m talveg kotunda ve 908,50 m normal su seviyesinde inşa edilecek olan Cemel - III Regülatörü 5

28 ve 902,42 m kuyruksuyu kotunda Cemel - III HES binası yapılarıdır. Projenin tüm izin, lisans ve taahhütleri ile birlikte Zeynep Enerji Üretim A.Ş. ye devredilmesiye birlikte inşaat çalışmaları başlamış, bundan önce inşaat yapılmamıştır. Nevşehir Valiliği Mülga İl Çevre ve Orman Müdürlüğü de tarih ve 879/1533 sayılı yazısı ile Molu Enerji Üretim A.Ş. adına düzenlenen ÇED Gerekli Değildir kararı dâhilinde Cemel-I inşaat çalışmaları tamamlanmış olup, test aşamasındadır. Cemel-II inşa halinde olup, Cemel-III inşaatı başlamamıştır. Proje kapsamında şantiye sahası, regülatörler, su alma yapıları, derivasyon kanalları, çakıl geçitleri, balık geçitleri, santral binaları, şalt tesileri ve enerji iletimi ile ilgili tesislerin inşa edilmesi planlanmaktadır. Eski projede beton santrali planlanmış olup, revize projede beton ihtiyacının proje alanı yakınında bulunan ÇED Olumlu ve/veya ÇED Gerekli Değildir kararı almış beton tesislerinden karşılanması planlanmaktadır. Dolayısıyla Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali Projesinde beton santrali kurulmayacaktır. Şantiye Sahası eski projede 3 ayrı HES binası yakınında planlanmış olup, Revize Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali Projesinde Ek-6 da bulunan 1/ ölçekli topografik haritada gösterilen alanda 1 adet şantiye sahası kurulacak ve tüm tesisler için (Cemel-I, Cemel-II ve Cemel-III) bu alan kullanılacaktır. Projenin ilk hali ile revize halinin genel anlamda karşılaştırması Tablo 1.a.1., Tablo 1.a.2. ve Tablo 1.a.3. te verilmiştir. Ünitelerin birim maliyetlerinin karşılaştırması ise Tesis Maliyeti başlığında ayrıca değerlendirilmiştir. Çalışma Alanı Kurulu Güç Tablo 1.a.1. Eski Proje ile Revize Projenin Karşılaştırılması Eski Proje Revize Proje Karşılaştırma Kızılırmak Nehri (922,50-900,50 m kotları) Kızılırmak Nehri (922,50-900,50 m kotları) - 21,60 MW m 21,60 MW m - 20,40 MW e 20,40 MW e Üretilecek Toplam Enerji GWh GWh - Proje Maliyeti TL TL TL Tablo 1.a.2. Eski Proje ile Revize Projenin Çevresel Anlamda Karşılaştırılması Eski Proje Revize Proje Karşılaştırma Mevcut Durum Tespit Çalışmaları Su Kullanım Hakları Planlama Raporu Ekosistem Değerlendirme Raporu Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu DSİ ile yapılan Su Kullanım Hakkı Anlaşması Yok Yok Yok Yok Var Var Var Var Var Var Revize Projenin ÇED Çalışmaları kapsamında Cemel-I Regülatörü Memba ve mansabından, Cemel-II Regülatörü mansabından ve Cemel-III Regülatörü mansabından olmak üzere 4 noktadan numune alınmış ve SKKY Tablo- 1'e göre analizleri yapılmıştır (Bkz.Ek-11). Proje kapsamında, sulama, içme, kullanma amaçlı su haklarının belirlenmesi adına tarih ve sayılı Resmi Gazete de değişik tarih ve sayıyla yayınlanan Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usül ve Esaslar Hakkında Yönetmelik gereğince Su Kullanım Hakları Planlama Raporu hazırlanmış, ilgili rapor DSi nin tarih ve sayılı yazısı ile onaylanmıştır (Bkz. Ek-13). Projenin ekosistem üzerine etkilerinin belirlenmesi adına Hidrolojik, Hidrobiyolojik ve Fitoekolojik değerlendirmesi yapılarak Ekosistem Değerlendirme Raporu hazırlanmış, ilgili rapor Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih ve sayılı yazısı ile onaylanmıştır (Bkz. Ek-12). Bozulan alanların onarımı ve rehabilite edilmesi amacıyla Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu hazırlanmıştır (Bkz. Ek-14). Su Kullanım Hakkı Anlaşması tarihinde Zeynep Enerji Üretim A.Ş. ile DSİ arasında imzalanmıştır. 6

29 Tablo 1.a.3. Eski Proje ile Revize Projenin Ünitelerinin Karşılaştırılması Eski Proje Revize Proje Karşılaştırma Avanos Regülatörü Var Yok Eski Projede Avanos Regülatörü ile alınan suların yaklaşık 13 km uzunluğundaki iletim kanalı Cemel-I Regülatör Ve HES Alanı Saha ile Cemel-I Su Alma Yapısına ve oradan da Cemel-I HES'e düşürülmesi planlanmıştır. Bu Var Var Düzenlemesi yapılanmada regülatör ile HES arasında kalan akarsu yatağında cansuyu ihtiyacı doğmaktadır. Cemel-I İletim Yapısı Var Yok Revize Projede etek tipi santral projelendirilmiş; bu sayede gerek kamulaştırma ve inşaat Cemel-I Derivasyon Kanalı Var Var maliyeti gerekse de çevresel etkinin minimum seviyeye indirilmesi planlanmıştır. Eski projenin Cemel-I Su Alma Yapısı Var Var inşaat aşamasında iletim kanalı inşası dolayısıyla oluşacak çevresel tahribat revize projede Cemel-I Regülatörü Yok Var oluşmayacak ve su tutma (regülatör) ile HES in aynı noktada olması dolayısıyla işletme Cemel-I HES Var Var aşamasında cansuyu ihtiyacı doğmayacaktır. İnşaat ve ilk su tutma aşamasında bu raporun Cemel-I Şalt Sahası ve Enerji İletim Hattı Var Var Ek-12 sinde mevcut olan Ekosistem Değerlendirme Raporundaki cansuyu miktarları baz alınacaktır. Eski Projedeki su alma yapısı Revize Projede Regülatör olarak görev almaktadır. Alınan "ÇED Gerekli Değildir" kararına binaen Cemel-I Regülatörü ve Cemel-I HES inşa edilmiştir. Cemel-II Regülatör Ve HES Alanı Saha Düzenlemesi Cemel-II İletim Yapısı Var Yok Cemel-II Derivasyon Kanalı Var Var Cemel-II Su Alma Yapısı Var Var Cemel-II Regülatörü Yok Var Cemel-II Şalt Sahası ve Enerji İletim Hattı Var Var Cemel-III Regülatör Ve HES Alanı Saha Düzenlemesi Cemel-III İletim Yapısı Var Yok Cemel-III Derivasyon Kanalı Var Var Cemel-III Su Alma Yapısı Var Var Cemel-III Regülatörü Yok Var Cemel-III HES Var Var Cemel-III Şalt Sahası ve Enerji İletim Hattı Var Var Var Var Var Var Eski Projede Cemel-I HES Kuyruk Suyu kanalından alınan suların yaklaşık 6 km uzunluğundaki iletim kanalı ile Cemel-II Su Alma Yapısına ve oradan da Cemel-II HES'e düşürülmesi planlanmıştır. Bu yapılanmada regülatör ile HES arasında kalan akarsu yatağında cansuyu ihtiyacı doğmaktadır. Revize Projede etek tipi santral projelendirilmiş; bu sayede gerek kamulaştırma ve inşaat maliyeti, gerekse de çevresel etkinin minimum seviyeye indirilmesi planlanmıştır. Eski projenin inşaat aşamasında iletim kanalı inşası dolayısıyla oluşacak çevresel tahribat revize projede oluşmayacak ve su tutma (regülatör) ile HES in aynı noktada olması dolayısıyla işletme aşamasında cansuyu ihtiyacı doğmayacaktır. İnşaat ve ilk su tutma aşamasında bu raporun Ek-12 sinde mevcut olan Ekosistem Değerlendirme Raporundaki cansuyu miktarları baz alınacaktır. Eski Projedeki su alma yapısı Revize Projede Regülatör olarak görev almaktadır. Alınan "ÇED Gerekli Değildir" kararına binaen Cemel-II Su Alma Yapısı (Regülatörü) ile Cemel-II HES inşası devam etmektedir. Eski Projede Cemel-II HES Kuyruk Suyu kanalından alınan suların yaklaşık 11 km uzunluğundaki iletim kanalı ile Cemel-III Su Alma Yapısına ve oradan da Cemel-III HES'e düşürülmesi planlanmıştır. Bu yapılanmada regülatör ile HES arasında kalan akarsu yatağında cansuyu ihtiyacı doğmaktadır. Revize Projede etek tipi santral projelendirilmiş; bu sayede gerek kamulaştırma ve inşaat maliyeti, gerekse de çevresel etkinin minimum seviyeye indirilmesi planlanmıştır. Eski projenin inşaat aşamasında iletim kanalı inşası dolayısıyla oluşacak çevresel tahribat revize projede oluşmayacak ve su tutma (regülatör) ile HES in aynı noktada olması dolayısıyla işletme aşamasında cansuyu ihtiyacı doğmayacaktır. İnşaat ve ilk su tutma aşamasında bu raporun Ek-12 sinde mevcut olan Ekosistem Değerlendirme Raporundaki cansuyu miktarları baz alınacaktır. Eski Projedeki su alma yapısı Revize Projede Regülatör olarak görev almaktadır. İnşaat başlamamıştır. Beton Santrali Var Yok İlk Projede 3 ayrı noktada şantiye sahası ve beton santrali ayrı ayrı kurularak işletilmesi planlanmıştır. Ancak daha sonrasında yapılan çalışmalar neticesinde ihtiyaç duyulan betonun Şantiye Sahası Var Var bölgede bulunan "ÇED Olumlu" ve/veya "ÇED Gerekli Değildir" kararı almış beton santrallerinden temin edilmesine karar verilmiştir.şantiye sahası ise tek saha kullanılacaktır. 7

30 Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali Projesinde Cemel-I, Cemel-II ve Cemel-III regülatörlerinde tutulan sudan ötürü 3 adet göl alanı oluşacaktır. Oluşacak göl alanlarına ait koordinatlar bu dosyanın koordinat sayfasında verilmiş ve Ek-6 de bulunan genel yerleşim planı üzerinde gösterilmiştir. Cemel-I regülatörü dolayısıyla oluşacak göl alanında (921,50 m kotunda) m 3, Cemel-II regülatörü dolayısıyla oluşacak göl alanında m 3 (918,50 m kotunda) ve Cemel-III regülatörü dolayısıyla oluşacak göl alanında ise m 3 (911,80 m kotunda) su birikecektir. Dolayısıyla Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali Projesinde oluşacak 3 gölün toplam hacmi m 3 tür. Avanos Regülâtörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali Projesi ÇED Çalışmaları kapsamında hazırlanan; Ekosistem Değerlendirme Raporu da Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nce onaylanmış (Bkz. Ek-1/i), Su Kullanım Hakları Planlama Raporu DSİ ce onaylanmış (Bkz. Ek-1/j) ve eklerde sunulmuştur (Bkz. Ek-12 ve Ek- 13). Ayrıca bu projenin ÇED çalışmaları kapsamında hazırlanan Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu da ekte mevcuttur (Bkz. Ek-14). Cemel-I Hidroelektrik Santralinde 6,3 kv gerilim seviyesinde üretilen enerjinin; ünite transformatörleri vasıtasıyla 34,5 kv gerilim seviyesine yükseltilerek santral binası içerisinde teşkil edilecek 34,5 kv kapalı şalt odasına aktarılması, buradan 2x477 MCM iletkenli 5,5 km uzunluğundaki enerji nakil hattı ile Avanos Trafo Merkezi ne bağlanarak ulusal şebekeye aktarılması planlanmıştır. Cemel-II Hidroelektrik Santralinde 6,3 kv gerilim seviyesinde üretilen enerjinin, ünite transformatörleri vasıtasıyla 34,5 kv gerilim seviyesine yükseltilerek santral binası içerisinde teşkil edilecek 34,5 kv kapalı şalt odasına aktarılması ve buradan 2x477 MCM iletkenli 7,0 km uzunluğundaki enerji nakil hattı ile Cemel-I HES kapalı Şalt Odasına bağlanarak Avanos Trafo Merkezi ne aktarılması planlanmıştır. Cemel-III Hidroelektrik Santralinde 6,3 kv gerilim seviyesinde üretilen enerjinin, ünite transformatörleri vasıtasıyla 34,5 kv gerilim seviyesine yükseltilerek santral binası içerisinde teşkil edilecek 34,5 kv kapalı şalt odasına aktarılması ve buradan 2x477 MCM iletkenli 5,2 km uzunluğundaki enerji nakil hattı ile Cemel-II HES kapalı Şalt Odasına bağlanarak Avanos Trafo Merkezi ne aktarılması planlanmıştır. Proje kapsamında yapılacak tesislerle ilgili karakteristik bilgiler aşağıda özet olarak verilmiştir: 1.a.1. Revize Avanos Regülatörü ve Cemel Hes Projesinin Karakteristik Bilgileri Hidroloji Kızılırmak üzerinde alt alta inşa edilecek olan Cemel I, II ve III regülatörleri drenaj alanları yaklaşık aynı olduğundan ve üç tesis arasında herhangi bir su kullanımı bulunmadığından Cemel-I, Cemel-II ve Cemel-III regülatör hidrolojileri aynı kabul edilmiştir. Cemel I, II ve III Regülâtörleri yağış alanı : ,00 km 2 Yıllık Ortalama Su Miktarı : 2.101,31 hm 3 Türbinlenen Su Miktarı : 1.849,45 hm 3 Q 5 : 516 m 3 /s Q 10 : 635,05 m 3 /s Q 100 : 1.167,62 m 3 /s Q 500 : 1.563,44 m 3 /s Q 1000 : 1.729,57 m 3 /s 8

31 Proje kapsamında yapılacak tesislerle ilgili karakteristikleri aşağıda verilmiştir. 1.a.1.1. Cemel I Regülatörü ve HES Proje Karakteristikleri Cemel I Regülâtörü Maksimum Su Seviyesi : 921,50 m (Q 100 ) Normal Su Seviyesi : 921,50 m Çevre Kotu : 922,50 m Tipi : Karşıdan Alışlı Düşey Kapaklı Talveg Kotu : 916,50 m Temel Kotu : 913,20 m Savak Üst Kotu (Kapak üst kotu) : 922,00 m Savak Alt Kotu (Eşik betonu üst kotu) : 916,50 m Kret Genişliği : 5,00 m Gövde Yüksekliği (Temelden) : 3.30 m Kapak Yüksekliği (Betondan) : 5,50 m Cemel I Regülatörü ve Derivasyon Kanalı Tipi : Kil Çekirdekli Toprak Dolgu Kret Kotu : 922,00 m / 921,00 m Kret Uzunluğu : 85,00 m / 147,00 m Kret Genişliği : 4,00 m Dolgu Hacmi : m 3 Derivasyon Kanal Tipi : Trapez (4,0 x 25,0 m) (H x B) Derivasyon Kanal Duvar Eğimi : 1,5 Y / 1 D Derivasyon Kanal Taban Eğimi : % 0,66 Cemel I Su Alma Yapısı Su Alma Taban Kotu Boyutları : 913,50 m : 9,50 x 8,70 m (H x B) 2 Adet Cemel I Hidroelektrik Santrali İşletme Su Seviyesi : 921,50 m Kuyruk Suyu Kotu : 915,52 m (Q=135 m 3 /s) Proje Debisi : 135 m 3 /s Brüt Düşü : 5,98 m Dizayn Net Düşüsü : 5,941 m (ortalama) Santral Tipi : Nehir içi, etek santral Cemel I HES Şalt Sahası Tipi : Kapalı Tip Panı Tipi : Dahili tip metal muhafazalı hücreli Nominal Gerilim Seviyesi : 34,5 kv Bara Sayısı : 2 Cemel I HES Enerji Nakil Hattı Uzunluğu Gerilim Hat Tertibi : 5,5 km : 34,5 kv : 2x477 MCM Cemel I Regülatör ve HES Alanı Saha Düzenlemesi Regülatör ve HES yapılarının oturtulması için yapılan harfiyat çalışmasıdır. 9

32 1.a.1.2. Cemel II Regülatörü ve HES Proje Karakteristikleri Cemel II Regülâtörü Maksimum Su Seviyesi : 915,00 m (Q 100 ) Normal Su Seviyesi : 915,00 m Çevre Kotu : 916,00 m Tipi : Karşıdan Alışlı Düşey Kapaklı Talveg Kotu : 910,00 m Temel Kotu : 906,70 m Savak Üst Kotu (Kapak üst kotu) : 915,50 m Savak Alt Kotu (Eşik betonu üst kotu) : 910,00 m Kret Genişliği : 5,00 m Gövde Yüksekliği (Temelden) : 3.30 m Kapak Yüksekliği (Betondan) : 5,50 m Cemel II Regülâtörü ve Derivasyon Kanalı Tipi : Kil Çekirdekli Toprak Dolgu Kret Kotu : 915,50 m / 914,50 m Kret Uzunluğu : 87,00 m / 165,00 m Kret Genişliği : 4,00 m Dolgu Hacmi : m 3 Derivasyon Kanal Tipi : Trapez (4,0 x 25,0 m) (H x B) Derivasyon Kanal Duvar Eğimi : 1,5 Y / 1 D Derivasyon Kanal Taban Eğimi : % 0,66 Cemel II Su Alma Yapısı Su Alma Taban Kotu Boyutları : 907,00 m : 9,50 x 8,70 m (H x B) 2 Adet Cemel II Hidroelektrik Santrali İşletme Su Seviyesi : 915,00 m Kuyruk Suyu Kotu : 909,31 m (Q=135 m 3 /s) Proje Debisi : 135 m 3 /s Brüt Düşü : 5,69 m Dizayn Net Düşüsü : 5,681 m (ortalama) Santral Tipi : Nehir içi, etek santral Cemel II HES Şalt Sahası Tipi : Kapalı Tip Panı Tipi : Dahili tip metal muhafazalı hücreli Nominal Gerilim Seviyesi : 34,5 kv Bara Sayısı : 2 Cemel II HES Enerji Nakil Hattı Uzunluğu Gerilim Hat Tertibi : 7,00 km : 34,5 kv : 2x477 MCM Cemel II Regülatörü ve HES Alanı Saha Düzenlemesi Regülatör ve HES yapılarının oturtulması için yapılan harfiyat çalışmasıdır. 10

33 1.a.1.3. Cemel III Regülatörü ve HES Proje Karakteristikleri Cemel III Regülâtörü Maksimum Su Seviyesi : 908,50 m (Q 100 ) Normal Su Seviyesi : 908,50 m Çevre Kotu : 909,50 m Tipi : Karşıdan Alışlı Düşey Kapaklı Talveg Kotu : 903,50 m Temel Kotu : 900,20 m Savak Üst Kotu (Kapak üst kotu) : 909,00 m Savak Alt Kotu (Eşik betonu üst kotu) : 903,50 m Kret Genişliği : 5,00 m Gövde Yüksekliği (Temelden) : 3.30 m Kapak Yüksekliği (Betondan) : 5,50 m Cemel III Regülâtörü ve Derivasyon Kanalı Tipi : Kil Çekirdekli Toprak Dolgu Kret Kotu : 909,00 m / 908,00 m Kret Uzunluğu : 129,00 m / 107,00 m Kret Genişliği : 4,00 m Dolgu Hacmi : m 3 Derivasyon Kanal Tipi : Trapez (4,0 x 25,0 m) (H x B) Derivasyon Kanal Duvar Eğimi : 1,5 Y / 1 D Derivasyon Kanal Taban Eğimi : % 0,66 Cemel III Su Alma Yapısı Su Alma Taban Kotu Boyutları : 900,50 m : 9,50 x 8,70 m (H x B) 2 Adet Cemel III Hidroelektrik Santrali İşletme Su Seviyesi : 908,50 m Kuyruk Suyu Kotu : 902,42 m (Q=135 m 3 /s) Proje Debisi : 135 m 3 /s Brüt Düşü : 6,08 m Dizayn Net Düşüsü : 6,079 m (ortalama) Santral Tipi : Nehir içi, etek santral Cemel III HES Şalt Sahası Tipi : Kapalı Tip Panı Tipi : Dâhili tip metal muhafazalı hücreli Nominal Gerilim Seviyesi : 34,5 kv Bara Sayısı : 2 Cemel III HES Enerji Nakil Hattı Uzunluğu Gerilim Hat Tertibi : 5,10 km : 34,5 kv : 2x477 MCM Cemel III Regülatörü ve HES Alanı Saha Düzenlemesi Regülatör ve HES yapılarının oturtulması için yapılan harfiyat çalışmasıdır. 11

34 1.a.2. Projenin Su Kaynakları, Su Potasiyeli ve Yatak Suyu İhtiyacı Avanos Regülâtörü ve Cemel Hidrelektrik Santrali Projesi nin su kaynağı Kızılırmak tır. Proje kapsamında alınan Sulak Alan İzni Ek-1/l de mevcuttur. Avanos Regülâtörü ve Cemel Hidroelektrik Santral Projesi işletmede olan Yamula Barajı ve inşası tamamlanmış ve su tutmaya başlamış olan Bayramhacılı Barajı mansabında yer almaktadır. Yamula barajının su potansiyelini ölçmek için baraj aks yerinde EİE İdaresi tarafından işletilmekte olan 1501 no lu Kızılırmak nehri-yamula AGİ işletmeye açılmıştır. AGİ, 1938 yılında işletmeye açılmış olup, 2004 yılında Yamula barajı su tutmaya başladığı için kapatılmıştır no lu AGİ değerlerini 2009 su yılına kadar tamamlamak amacıyla 1501 no'lu AGİ membasında bulunan 1543 no lu AGİ nin akımları kullanılmıştır no lu AGİ nin akımları 1939 yılından itibaren başlamasına rağmen, membada projelerin devreye girmesi ve özellikle son yılların kurak periyot göstermesi sebebiyle arasının proje çalışmalarında kullanılmasının uygun olacağı kanaatine varılmıştır. Bu sebeple, Avanos Regülatörleri su temini çalışmalarında arası periyot seçilmiştir. Gözlem periyodunun 1980 yılından başlatılmasının sebebi, özellikle 1960 lı ve 1970 li yılların daha sulak geçmesi aynı zamanda membadaki bazı projelerin 1980 den önce işletmeye girerek su dengelerinin sağlanmasıdır. Diğer bir ifade ile projelerin devreye girmesi ile Kızılırmak nehri gerekli regülâsyona kavuşmuş, akımlar kısmen de olsa doğal hale gelmiştir periyodunun diğer bir seçilme nedeni de, projelerin gerekli developmanı sağlaması ve aynı zamanda arası periyodun 30 yıl olması, enerji işletme çalışması için en az 25 yıl civarında olma yeterlilik süresini kapsıyor olmasıdır. Avanos Regülâtörleri yerine ait aylık ortalama akım değerleri Tablo 1.a.4. te verilmiştir. Tablo 1.a No'lu (EİE) Kızılırmak-Yamula AGİ Gözlenmiş Aylık Akım Değerleri (m³/s) ( Periyodu) KASI ARALI ŞUBA NISA MAYI HAZIR TEMM AĞUS EYLÜ YIL EKİM OCAK MART ORT. M K T N S AN UZ TOS L ,91 24,58 27,87 24,93 25,1 134,1 368,6 344,8 86,59 40,01 18,96 18,93 94, ,94 29,08 44,69 46,34 48,24 215,7 158,1 163,5 115,4 35,32 18,95 13,19 76, ,11 31,11 69,53 82,27 52,59 104,5 320, ,22 30,57 24,54 24,85 81, ,68 27,44 28,11 31,16 30,84 92,34 232,3 130,4 67,48 18,45 11,25 10,68 58, ,12 101,8 93,7 51,45 62,24 134,3 199, ,98 22,93 17,35 12,24 79, ,34 18,99 19,61 24,12 45,44 117,1 310,5 117,2 39,8 15,29 11,12 8,27 61, ,42 40,34 37,98 47,78 78, ,8 132,2 115,3 29,44 14,89 12,77 70, ,7 26,21 24,77 36,19 131,3 87,79 278,6 164,7 69,25 26,35 11,32 12,37 74, ,66 54,84 88,82 55,19 62,63 226,5 499,8 214,2 146,5 56,04 30,09 26,22 123, ,41 58,81 93,98 53,01 48, ,8 38,11 26,78 11,06 9,38 10,86 57, , , , ,6 31, ,7 72, ,1 28,1 31,3 26,1 26, ,9 19,5 10,7 11,3 55, ,5 27,6 28,4 24,9 25, ,7 29,1 14,5 13,7 60, ,3 33,6 47, , ,2 26,6 21,7 109, ,2 28,4 31,7 41,7 38, ,5 18,7 10,3 6,77 6,78 39, ,8 20,2 24,5 49,9 46, ,2 28,6 13,9 12,8 62, , ,6 39,6 41, ,6 23,4 16,7 20,9 75, ,4 32,5 35,2 49,5 38, ,9 17,9 11,6 10,4 46, ,6 32,1 37,6 32, ,5 21,7 18,6 98, ,6 31,3 76,6 50,9 54, ,4 26,7 15,9 16,4 62, ,6 21,6 22,8 24,6 28,3 52, ,8 25,5 15,7 14,5 74, ,2 22,1 21,5 21,9 38,3 52,8 65,1 24,3 9,67 5,31 6,35 25, ,33 11,7 16,1 24,7 35, ,7 38,7 22,7 11,3 13,9 47, ,1 18, ,8 27,7 42, ,1 11,7 6,7 8,06 40,73 Kaynak: Avanos Regülatörü ve Cemel HES Fizibilite Raporu,

35 Proje Taşkın Durumu: Proje sahası, yurdumuzun İç Anadolu Bölgesinde, Kızılırmak Havzası Sularında, Nevşehir ili Avanos ilçesi sınırları içerisinde bulunan Kızılırmak nehri üzerinde 921,50 m kotu ile 902,00 m kotları arasında yer almaktadır. Proje sadece enerji amaçlı bir proje olup, sulama ve taşkın kontrolü gibi amaçları bulunmamaktadır. Cemel I-II-III regülatörlerinin taşkın debileri, DSİ tarafından onaylanmış olan 2008 yılında raporu Yolsu firması tarafından yapılan "Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi II. Revize Yapılabilirlik Raporu, 2008 den alınmıştır. Adı geçen rapor kapsamında öncelikle Yamula Barajı için taşkın çalışması yapılmıştır. Yamula Barajın yağış alanı km 2 iken baraj membasında bulunan ve işletmede olan tesislerde göz önünde bulundurulmuş ve bu tesislerin havza alanları toplam 721,85 km 2 olarak alınmıştır. Her tesis için ayrı ayrı taşkın çalışması yapılıp debileri bulunmuştur. Tesislerin taşkınları hesaplanırken DSİ Sentetik Yöntem kullanılmıştır. İşletmede olan tesislerin drenaj alanı düşüldükten sonra Yamula Barajı yağış alanı ,15 km 2 'dir. Bu nedenle taşkın debisi hesabında Snyder Yöntemi kullanılmıştır. L= 380 km, Lc=196 km olarak alınmıştır. Yamula Barajı membasında bulunan tesislerin taşkın debilerinin Yamula Barajına ulaşıncaya dek sönümlenip sönümlenmeyeceği kontrolü yapılmış ve sonuçta sönümleneceği kanaatine varılmıştır. Bu nedenle taşkın sonuçları sadece hacim olarak dikkate alınmış ve baraj yeri hidrografına ilave edilmiştir. Yamula Barajı-Avanos Regülatörü ara havza taşkın hesabı için öncelikle Sarımsaklı Barajı taşkın debisi elde edilmiştir. Sarımsaklı Barajı Avanos Regülâtörü arasındaki akarsu boyu 86,50 km olarak ölçülmüş ve bu mesafenin nehirde ortalama hız olarak kabul edilen 2 m/s ye bölünmesiyle hidrografın Avanos Regülâtörüne ulaşma süresi 12 saat olarak hesaplanmıştır. Snyder yöntemi ile hesaplanan Yamula Barajı - Avanos Regülatörü ara havzası yinelemeli taşkın hidrograflarına Sarımsaklı Barajı'na ait hidrograflar 12 saat kaydırılarak eklenmiş ve bu şekilde ara havza yinelemeli taşkın hidrografı elde edilmiştir. Yamula Barajı ile Avanos Regülatörü arasındaki akarsuyun boyu 41 km olarak ölçülmüş ve nehirin hızı olarak kabul edilen 2 m/s ye bölünmesiyle Yamula Barajı taşkın debisinin Avanos Regülatörüne 6 saat gecikmeli olarak ulaşacağı hesaplanmıştır. Bu nedenle ara havzaya ait hidrograflara Yamula Barajı ötelenmiş hidrografların 6 saat gecikmeli olarak eklenmesi ile regülatör yeri yinelemeli taşkın hidrografları elde edilmiştir. Sonuçlar Tablo.1.a.5. te verilmiştir. Buna göre Cemel Regülâtörleri tekerrürlü taşkın debileri şöyledir. Q5 = 516,00 m³/s Q10 = m³/s Tablo 1.a.5. Avanos Regülatörü Taşkın Debi Sonuçları (m 3 /s) TESİS Yinelenme Periyodu (Yıl) YAMULA BARAJI YAMULA - AVANOS ARA HAVZA TESİS AVANOS REGÜLATÖRÜ (m 3 /s) (m 3 /s) Yinelenme Periyodu (Yıl) (m 3 /s) 2 425,00 93, , ,00 219, , ,00 327, , ,00 494, , ,00 633, , ,00 783,00 13

36 Yatak Suyu İhtiyacı: Kızılırmak üzerine kurulacak olan Avanos Regülatörü ve Cemel HES Enerji Projesi kapsamında regülatörün bulunduğu alanlarda biyolojik çevre üzerine olabilecek etkilerin başında akımın azalması sonucu özellikle balıklar üzerine olabilecek etkiler gelmektedir. Faaliyetin inşaat aşamasında, ve ilk su tutma sırasında regülatör yerinde memba ve mansabında yaşayan sucul canlıların yaşama ortamlarını kaybetmemesi ve proje alanı çevresinde yaşayan halkın tarımsal faaliyetlerinde kullandıkları suyu sağlayabilmek için Cemel I-II-III regülatörlerinden bir miktar su mansaba bırakılacaktır. Faaliyet sahibi, inşaat aşamasında dere yatağının su alma yeri mansabında doğal hayatın idamesini sağlayacak ve bu kesimde su haklarını karşılayacak miktardaki suyu yatağa bırakacaktır. Ancak, doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son on yıllık ortalama akımın en az %10 u olup, bu proje uhtesinde hazırlanan Ekosistem Değerlendirme Raporunda yer alan can suyu miktarı baz alınacaktır (Bkz. Ek-12). Belirlenen bu miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Nehirde son on yıllık ortalama akımın %10 undan daha az akım olması halinde suyun tamamı doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacaktır. Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi nde üç santral de etek tipi santral olarak projelendirilmiş olup, projenin işletme aşamasında suyun tamamı regülatörlerden HES lere düşürülecek ve yatağa bırakılacaktır. Dolayısıyla işletme aşamasında suyun tamamı yatağa bırakılacağından yatak suyu (cansuyu) ihtiyacı oluşmayacaktır. Projenin kati proje aşamasında can suyu miktarının kontrolü amacıyla, bırakılan cansuyu, otomatik debi ölçer (uzaktan algılamalı akım gözlem istasyonu) cihazı ile günlük akım değerleri ölçülecek ve DSİ 12. Bölge Müdürlüğü ne ve Nevşehir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne (ÇED, DKMP Şubelerine) veri aktarımı sağlanacaktır. Söz konusu AGİ lerin belirlenmesi hususunda DSİ 12. Bölge Müdürlüğü ile irtibata geçilecek ve sistem GPRS modemli cihazla donatılacak ve Bölge Müdürlüğü ile bağlantısı sağlanacaktır. 1.a.3. Proje Enerji Üretim İş Akış Şeması ve Proje Üniteleri Yapılan çalışmalar neticesinde Zeynep Enerji Üretim San ve Tic. A.Ş. tarafından uygun görülen formülasyon gereği, Kızılırmak Nehri üzerinde 921,50 m normal su kotunda yer alan Cemel I regülatör yapısı ile kabartılan su, regülatörün yanında bulunan Cemel I etek santraline düşürülerek buradaki 2 adet Pit tipi Kaplan türbin sayesinde enerji üretimi sağlanacaktır. Kızılırmak Nehri üzerinde 915,00 m normal su kotunda yer alan Cemel II regülatör yapısı ile kabartılan su, regülatörün yanında bulunan Cemel II etek santraline düşürülerek buradaki 2 adet Pit tipi Kaplan türbin sayesinde enerji üretiminde kullanılacaktır. Kızılırmak Nehri üzerinde 908,50 m normal su kotunda yer alan Cemel III regülatör yapısı ile kabartılan su, regülatörün yanında bulunan Cemel III etek santraline çevrilerek buradaki 2 adet Pit tipi Kaplan türbin sayesinde enerji üretiminde kullanılacaktır. Üç santralin toplam kurulu güçleri 21,60 MW m / 20,40 MW e olup, yıllık toplam GWh enerji üretilebilecektir. 14

37 Bu formülasyon alternatif formülasyonlar arasında proje ekonomisi olarak da en uygun çözümdür. Projenin iş akış şeması ve ünitelerin konumlarını gösterir 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita eklerde verilmiştir (Bkz. Ek-6). Cemel I Regülatörü: Kızılırmak üzerinde inşa edilecek regülatörün kret kotu 921,50 m, regülatör akışında talveg kotu ise 916,50 m dir. Regülatör, beton eşik üzerine düşey kapaklı savak tipinde planlanmıştır. Net savak uzunluğu 66 m olup, regülatör ve yapıları brüt açıklığı 110,80 m dir. Regülatör gövdesindeki düşey kapaklı savaklar aynı zamanda membada birikecek olası sedimentin mansaba iletilmesini sağlamada çakıl geçidi görevini üstlenecektir. Sol ve sağ sahillerde çevre kotuna kadar toprak dolgu yapılarak çevre düzenlemesi tamamlanacaktır. Dolu gövde ile çakıl geçidi arasına balık geçidi tesis edilmiştir. Cemel I regülatörü inşasında derivasyon sol sahilde inşa edilecek derivasyon kanalı vasıtasıyla yapılacaktır. Trapez kesitli derivasyon kanalı ve batardo karakteristikleri aşağıda özetlenmiştir. Cemel I Derivasyon Kanalı Kanal Tipi : Trapez Kanal Boyutları : 4,0 x 25,0 m (H x B) Kanal Boyu : 279,50 m Kanal Duvar Eğimi : 1,5 Y / 1,0 D Kanal Taban Eğimi : % 0,66 Cemel I Menba Batardosu Tipi : Kil çekirdekli toprak dolgu Kret Kotu : 922,00 m Kret Uzunluğu : 85,00 m Kret Genişliği : 4,00 m Cemel I Mansap Batardosu Tipi : Kil çekirdekli toprak dolgu Kret Kotu : 921,00 m Kret Uzunluğu : 147,00 m Kret Genişliği : 4,00 m Cemel II Regülatörü: Kızılırmak üzerinde inşa edilecek regülatörün kret kotu 915,00 m, regülatör akışında talveg kotu ise 910,00 m dir. Regülatör, beton eşik üzerine düşey kapaklı savak tipinde planlanmıştır. Net savak uzunluğu 66 m olup, regülatör ve yapıları brüt açıklığı 110,80 m dir. Regülatör gövdesindeki düşey kapaklı savaklar aynı zamanda membada birikecek olası sedimentin mansaba iletilmesini sağlamada çakıl geçidi görevini üstlenecektir. Sol ve sağ sahillerde çevre kotuna kadar toprak dolgu yapılarak çevre düzenlemesi tamamlanacaktır. Cemel II regülatörü inşasında derivasyon sol sahilde inşa edilecek derivasyon kanalı vasıtasıyla yapılacaktır. Trapez kesitli derivasyon kanalı ve batardo karakteristikleri aşağıda özetlenmiştir. 15

38 Cemel II Derivasyon Kanalı Kanal Tipi : Trapez Kanal Boyutları : 4,0 x 25,0 m (H x B) Kanal Boyu : 279,50 m Kanal Duvar Eğimi : 1,5 Y / 1,0 D Kanal Taban Eğimi : % 0,66 Cemel II Menba Batardosu Tipi : Kil çekirdekli toprak dolgu Kret Kotu : 915,50 m Kret Uzunluğu : 87,00 m Kret Genişliği : 4,00 m Cemel II Mansap Batardosu Tipi : Kil çekirdekli toprak dolgu Kret Kotu : 914,50 m Kret Uzunluğu : 165,00 m Kret Genişliği : 4,00 m Cemel III Regülatörü: Kızılırmak üzerinde inşa edilecek regülatörün kret kotu 908,50 m, regülatör akışında talveg kotu ise 903,50 m dir. Regülatör, beton eşik üzerine düşey kapaklı savak tipinde planlanmıştır. Net savak uzunluğu 66 m olup, regülatör ve yapıları brüt açıklığı m dir. Regülatör gövdesindeki düşey kapaklı savaklar aynı zamanda membada birikecek olası sedimentin mansaba iletilmesini sağlamada çakıl geçidi görevini üstlenecektir. Sol ve sağ sahillerde çevre kotuna kadar toprak dolgu yapılarak çevre düzenlemesi tamamlanacaktır. Cemel III regülatörü inşasında derivasyon sol sahilde inşa edilecek derivasyon kanalı vasıtasıyla yapılacaktır. Trapez kesitli derivasyon kanalı ve batardo karakteristikleri aşağıda özetlenmiştir. Cemel III Derivasyon Kanalı Kanal Tipi : Trapez Kanal Boyutları : 4,0 x 25,0 m (H x B) Kanal Boyu : 189,65 m Kanal Duvar Eğimi : 1,5 Y / 1,0 D Kanal Taban Eğimi : % 0,66 Cemel III Menba Batardosu Tipi : Kil çekirdekli toprak dolgu Kret Kotu : 909,00 m Kret Uzunluğu : 129,00 m Kret Genişliği : 4,00 m Cemel III Mansap Batardosu Tipi : Kil çekirdekli toprak dolgu Kret Kotu : 908,00 m Kret Uzunluğu : 107,00 m Kret Genişliği : 4,00 m 16

39 Balık Geçidi: Balık geçidi, bir akarsu üzerinde inşa edilen regülatörde (su alma yapısında), akarsuda yaşayan balıkların memba ve mansap arasında hareketini sağlayan suyoludur. Bu proje kapsamında da raporun fauna kısmında belirtilen balık türleri için balıkların yaşamının sürekliliğinin sağlanması ve dere ortamında doğal dengenin bozulmaması adına, balıkların akarsuyun kaynağına gidip gelmelerini sağlamak amacıyla balık geçidi yapılacaktır. Balık geçidindeki ana yapı üniteleri ve özellikleri aşağıda verilmiştir. Ayrıca Proje kapsamında Cemel-I Regülatörü Balık Geçidi konusunda Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Ziraat Fakültesi Öğretim Üyelerinden Prof.Dr. Ahmet ALP ve Doç.Dr. Adil AKYÜZ tarafından kurulacak olan balık geçidinin yapısal yönden değerlendirmesi amacıyla çalışma yapılmıştır. Çalışma kapsamında hazırlatılmış olan balık geçidi projesinin incelenerek yapısal yönden uygun olup olmadığının tespit edilmesi ve uygun balık geçidi yapısının önerilmesi amaçlanmıştır. İlgili çalışma Ek-15 te mevcuttur. Balık geçidi balık giriş veya su çıkış yapısı; Balıkların geçide girdiği, akarsuyun geçidi terk ettiği ve genelde kapak bulunmayan ve en düşük kotta yer alan uç yapısıdır. Bu yapının bir bölümü su içerisinde batıktır. Burada balığın rahatça girişini sağlaması bakımından su hızının düşük, türbülansları az olacak şekilde yapılacaktır. Nehir genişliği 50 m den az olduğundan tek balık geçidi inşa edilecektir. Ayrıca giriş kısmında balıkların kanala girişini sağlamak için su şırıltısını oluşturmak üzere boru ile çağırma suyu bırakılacaktır. Balık geçidi perdeleri ve bölmeleri; Balık geçidi havuzlarını birbirinden ayıran betondan yapılmış bölmelerdir. Bölme veya perdeler üzerinde balığın geçmesine uygun açıklıklar veya yarıklar bulunur. Bu açıkların tipine göre balık geçitleri isimlendirilir. Perdeler suyun hızını azaltır, türbülansları önler ve balığın perde gerisinde nispeten akıntının az olduğu yerde dinlenmesini sağlar. Balık perde gerisinde türlere göre değişiklik göstermekle beraber saniye ile 2-4 dakikaya varan süreler içerisinde dinlenirler. Daha sonra ani bir atakla, perdedeki delik (orifis) veya yarıktan geçerek bir sonraki bölme gerisinde ve havuzun nispeten durgun bir köşesinde dinlenirler. Bir süre dinlendikten sonra tekrar harekete geçerek tüm bölme ve havuzları geçerler. Balık geçidi havuzları; Balık geçidi boyunca yer alan ve bölme duvarları ile ayrılan genelde dikdörtgen kesitte yapılardır. Havuz uzunluğu, genişliği ve derinliği, balık geçidi tipine, düşü yüksekliklerine, balık türüne, su hızı ve debisine göre değişmekle beraber, genelde 1,2-3 m uzunluğunda, 0,8-1,5 m genişliğinde ve 0,6 1,2 m derinliğinde inşa edilirler. Havuzlardaki su hareketi çok önemlidir. Bu nedenle balıkların membaya yüzerken dinlenmesini ve güç kazanmalarını temin eden havuzlarda su hızı mümkün olduğu kadar az ve istenmeyen girdap ve akıntılar yok edilecek şekilde tasarlanacaktır (Ortalama maksimum hız: 2,4 m/s ve su giriş hızı maksimum 1,2-2,4 m/s). (2) Balıkların nehir akıntısına ve mansaptan membaya doğru hareket ederken buraya inşa edilen yapı, balıkların hareketini önler. Bir taraftan yapının kendisi engel teşkil ederken, diğer taraftan, yapı üzerinden savaklanan suda oluşan yüksek hıza karşı balıklar yüzemezler. Su jetine karşı atlamaya çalışan balıklar 2-3 m lik yükseklik farkını geçemezler. 2 Kaynak: 1987 Ankara, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Balık Geçitleri, 17

40 Şüt yüksekliklerinin yüksek tutulması balıkların hareketini önler, şüt yüksekliklerinin gereğinden az tutulması balık geçidi boyunu uzatacağından maliyet yükselir. Dolayısıyla geçidin yapılması ekonomik olmaz. Bu nedenle, yükseklik farkının kademeli olarak azaltılması ve ortalama 0,2-0,4 m ye düşürülmesi gerekmektedir. Bu nedenle balık geçidi şütler ihtiva edecek şekilde kademeli olarak inşa edilecektir. Balık geçidi aydınlatma penceresi; Bu proje kapsamında tasarlanacak balık geçidi, topoğrafik yapının uygun olmasından dolayı, üstü açık olarak tasarlanacak ve inşa edilecektir. Dolayısıyla balık geçidi aydınlatma pencerelerinin yapılması söz konusu olmayacaktır. Balık geçidi çıkışı ve priz kapakları; Balık geçidinin en üst noktasında ve balık geçidinin sonunda bulunan kapaklı yapıdır. Balık geçitleri tabii akışa en yakın su akımını temin etmek amacıyla değişik tiplerde inşa edilirler. En yaygın olarak havuzlu ve bölmeli balık geçidi, havuzlu ve orifisli balık geçidi, denil tipi balık geçidi ve dikey yarıklı balık geçidi yapılmaktadır. Bu balık geçitleri arasında havuzlu ve orifisli balık geçitleri ülkemizde en yaygın olarak inşa edilen balık geçidi tipidir. Örnek balık geçidi ana yapı ünitelerine ait görünümler Şekil 1.a.1 de verilmiştir. Şekil 1.a.1. Örnek Balık Geçidi Ana Yapı Ünitelerine Ait Görünümler Faaliyet sahibi, inşaat ve ilk su tutma aşamalarında dere yatağının su alma yeri mansabında doğal hayatın idamesini sağlayacak ve bu kesimde su haklarını karşılayacak miktardaki suyu yatağa bırakacaktır. Ancak, doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son on yıllık ortalama akımın en az %10 u olmalıdır. 18

41 Bu proje uhtesinde hazırlanan ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih ve sayılı yazısı ile onaylanan Ekosistem Değerlendirme Raporunda (Bkz. Ek-12) yer alan can suyu miktarları Tablo 1.a.6. da mevcuttur. Tablo 1.a.6. İnşaat ve İlk Su Tutma Aşaması için Ekosistem Değerlendirme Raporunda Belirlenmiş Olan Regülatörülerden Bırakılacak Cansuyu Miktarları Aylar Cemel-I Regülatörü Cansuyu Miktarı (m 3 /s) Cemel-II Regülatörü Cansuyu Miktarı ( (m 3 /s) Cemel-III Regülatörü Cansuyu Miktarı ( (m 3 /s) Ocak 11,40 11,47 11,86 Şubat 10,89 10,95 11,32 Mart 16,96 17,06 17,64 Nisan 35,95 36,17 37,39 Mayıs 31,88 32,07 33,16 Haziran 16,36 16,47 17,01 Temmuz 10,68 10,74 11,11 Ağustos 10,32 10,38 10,73 Eylül 10,19 10,25 10,60 Ekim 10,67 10,73 11,20 Kasım 10,71 10,77 11,14 Aralık 11,74 11,81 12,21 Belirlenen bu miktara proje uhtesinde hazırlanan Su Kullanım Hakları Planlama Raporu ndaki (Bkz. Ek-13) mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Akım değerlerinin proje debisinden daha düşük olduğu durumlarda gelen suyun tamamı türbinlenmeksizin yatağa bırakılacaktır. Projenin işletme aşamasında ise regülatörlerde tutulan suyun tamamı regülatörlerin hemen yanında tesis edilecek etek tipi santrallere düşürülerek yatağa verileceğinden, cansuyu ve teessüs etmiş su kullanım hakkı doğmayacaktır. Su Alma Yapısı: Regülatörlerin arkasında kabartılan sular santral binalarının önündeki ikişer adet 9,5 x 8,70 m boyutlarındaki dikdörtgen su alma ağzından alınarak türbinlere yönlendirilecektir. Su alma yapıları önünde teşkil edilecek ızgara yapılar sayesinde türbinlere askıdaki kaba malzemenin girmesi engellenecektir. Cemel I Regülatöründe su alma yapısı sağ sahilde; Cemel II Regülatöründe sol sahilde ve Cemel III Regülatöründe de sol sahilde santral binalarının üstlerine inşa edilecektir. Santral Binaları ve Kuyruksuyu Kanalı: Cemel HES in tek amacı enerji üretimidir. Cemel I, II ve III Regülatörleri ile çevrilen Kızılırmak suları, Regülatörlerin kuyruksuyu kotlarında planlanmış olan santral binalarında türbinlenerek ırmağa geri verilecektir. Cemel Hidroelektrik Santrali Projesinin toplam kurulu gücü 21,60 MW m / 20,40 MW e olup, yıllık toplam GWh enerji üretecektir. Cemel I HES 921,50 m normal su seviyesi kotunda planlanmış olup, bu kota kadar kabartılan Kızılırmak suları hemen yanındaki 915,52 m kuyruksuyunda planlanmış olan santral binasında türbinlenerek ırmağa geri verilecektir. Cemel I HES kurulu gücü 6,80 MW e (7,2 MW m ) olup, santral binasındaki 2 adet özdeş türbin ile bu güç üretilmektedir. Cemel I HES çıkışında 915,52 m kuyruksuyu seviyesinin sağlanabilmesi için, santral çıkışından itibaren 6,4 km uzunluğunda, 1,5 m ortalama derinliğinde kuyruksuyu taraması yapılacaktır. Dere yatağında 135 m³/s proje debisi bulunduğunda, mansabındaki Cemel II HES regülatörü göl alanı kotu olan 915,00 m kotundan membaya doğru oluşan su yüzü profili Cemel I HES yerinde 915,52 m kuyruksuyu kotunu oluşturmaktadır. 19

42 Cemel I HES mansabında 915,00 m normal su seviyesinde inşa edilecek Cemel II Regülatörü ile kabartılan sular regülatörün hemen yanında 909,31 m kuyruksuyunda planlanmış olan santral binasında türbinlenerek ırmağa geri verilecektir. Cemel II HES kurulu gücü 6,572 MW e (6,95 MW m ) olup, santral binasındaki 2 adet özdeş türbin ile bu güç üretilmektedir. Cemel II HES çıkışında 909,31 m kuyruksuyu seviyesinin sağlanabilmesi için, santral çıkışından itibaren 5,0 km uzunluğunda, 2,00 m ortalama derinliğinde kuyruksuyu taraması yapılacaktır. Dere yatağında 135 m³/s proje debisi bulunduğunda, mansabındaki Cemel III HES regülatörü göl alanı kotu olan 908,50 m kotundan membaya doğru oluşan su yüzü profili Cemel II HES yerinde 909,31 m kuyruksuyu kotunu oluşturmaktadır. Cemel II HES mansabında 908,50 m normal su seviyesinde inşa edilecek Cemel III Regülatörü ile kabartılan sular regülatörün hemen yanında 902,42 m kuyruksuyunda planlanmış olan santral binasında türbinlenerek ırmağa geri verilecektir. Cemel III HES kurulu gücü 7,028 MW e (7,44 MW m ) olup, santral binasındaki 2 adet özdeş türbin ile bu güç üretilmektedir. Cemel III HES çıkışında 902,42 m kuyruksuyu seviyesinin sağlanabilmesi için, santral çıkışından itibaren 3,0 km uzunluğunda, 2,0 m ortalama derinliğinde kuyruksuyu taraması yapılacaktır. Dere yatağında 135 m³/s proje debisi bulunduğunda, mansabındaki Tuzköy HES regülatörü göl alanı kotu olan 902,00 m kotundan membaya doğru oluşan su yüzü profili Cemel III HES yerinde 902,42 m kuyruksuyu kotunu oluşturmaktadır. Enerji İletimi (Ulusal Elektrik Sistemine Bağlantısı): Cemel I Hidroelektrik Santralinde 6,3 kv gerilim seviyesinde üretilen enerji, ünite transformatörleri vasıtası ile 34,5 kv gerilim seviyesine yükseltilerek santral binası içerisinde teşkil edilecek 34,5 kv kapalı şalt odasına aktarılması ve buradan 2x477 MCM iletkenli 5,5 km uzunluğundaki enerji nakil hattı ile Avanos Trafo Merkezi ne bağlanarak ulusal şebekeye aktarılması planlanmıştır. Cemel II Hidroelektrik Santralinde 6,3 kv gerilim seviyesinde üretilen enerji, ünite transformatörleri vasıtası ile 34,5 kv gerilim seviyesine yükseltilerek santral binası içerisinde teşkil edilecek 34,5 kv kapalı şalt odasına aktarılması ve buradan 2x477 MCM iletkenli 7 km uzunluğundaki enerji nakil hattı ile Cemel I HES kapalı şalt odasına bağlanarak Avanos Trafo Merkezi ne bağlanarak ulusal şebekeye aktarılması planlanmıştır. Cemel III Hidroelektrik Santralinde 6,3 kv gerilim seviyesinde üretilen enerji, ünite transformatörleri vasıtası ile 34,5 kv gerilim seviyesine yükseltilerek santral binası içerisinde teşkil edilecek 34,5 kv kapalı şalt odasına aktarılması ve buradan 2x477 MCM iletkenli 5,10 km uzunluğundaki enerji nakil hattı ile Cemel II HES kapalı şalt odasına bağlanarak Avanos Trafo Merkezi ne bağlanarak ulusal şebekeye aktarılması planlanmıştır. Söz konusu ulusal şebeke bağlantı şeması Şekil1.3.2 de verilmiştir. 20

43 Şekil 1.a.2. Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesinde Üretilecek Enerjinin Ulusal Şebekeye Bağlantı Şeması Ulaşım Yolu: Avanos Regülâtörü ve Cemel HES tesisleri, Nevşehir İli, Avanos İlçesi içerisinde, Kızılırmak üzerindedir. Tesislere Avanos-Nevşehir karayolu üzerinden ulaşım sağlanmaktadır. Çalışma alanında ulaşım problemi bulunmamaktadır. Avanos İlçesi nden karayolu ile İl Merkezi ve diğer iller ile ulaşım konusunda bir problemi yoktur. Nevşehir'de Karayolları 6.Bölge Müdürlüğü ne bağlı 67. Bakım Şube Şefliği ve bu şefliğe bağlı bakımevleri bulunmaktadır. İlde 238 km devlet yolu, 290 km il yolu olmak üzere toplam yol uzunluğu 528 km dir. 20 adet betonarme köprü ile 4 adet alt-üst geçit bulunmaktadır. Ayrıca Kozaklı İlçesinin Kanlıca ve Karasenir kasabalarından demiryolu geçmektedir. Nevşehir ili Gülşehir İlçesi ne bağlı Tuzköy Kasabası nda havaalanı bulunmakta olup Nevşehir merkeze 27 km uzaklıktadır. İlin bazı önemli kentlere olan uzaklıkları şöyledir: Adana'ya 286 km, Ankara'ya 283 km, İstanbul'a 724 km ve Konya'ya 223 km'dir. Proje sahasında yer alan mevcut yollara verilebilecek her türlü zarar yatırımcı firma tarafından karşılanacak olup gerekli düzenelemeler yapılacaktır. 21

44 Tesis Maliyeti: Avanos Regülatörü ve Cemel HES Fizibilite Raporu (2008) ile önerilen tesislerin tümü enerji amaçlıdır. Maliyeti oluşturan temel unsurlar; Cemel I, Cemel II ve Cemel III Regülatörleri, dere yatağı taraması, batardolar ve derivasyon kanalları, zemin iyileştirme amaçlı jet enjeksiyon işleri, ulaşım yolları ve site tesisleri ile Cemel I, Cemel II ve Cemel III Hidroelektrik Santralleri, Su Alma Yapıları ve Kuyruksuyu kanallarıdır. Maliyetlerin hesabında piyasa fiyatları ve Çıkarılan bu metrajlar DSİ Genel Müdürlüğü ve Karayolları Genel Müdürlüğü 2007 yılı birim fiyatlarına göre değerlendirilmiş, daha sonra bu fiyatlar DSİ tarafından kabul edilen 2007 yılı ortalama ABD Doları paritesi kullanılarak Dolar bazına çevrilmiştir. Türk Lirasının A.B.D. Dolar kuruna çevrilmesinde 2007 yılı DPT yatırımlar için ortalamadolar kuru olarak belirlenen 1 A.B.D $ =1,22 TL kullanılmıştır. Keşif Özeti: Avanos Regülâtörü ve Cemel HES Fizibilite Raporunda (2008) sunulan maliyetler aşağıdaki kalemlerden oluşmaktadır İnşaat İşleri: Toplam tesis bedeli içinde inşaat işleri bölümü en önemli harcama kalemini oluşturmaktadır. İnşaat işleri aşağıdaki ünitelerin toplamından oluşmaktadır; Cemel I, Cemel II ve Cemel III Regülatörleri, dere yatağı taraması ve kapama seddeleri, batardolar ve derivasyon kanalları, zemin iyileştirme amaçlı jet enjeksiyon işleri, ulaşım yolları ve site tesisleri ile Cemel I, Cemel II ve Cemel III Santralleri, Su Alma Yapıları ve Kuyruksuyu Kanallarıdır. Hazırlık İşleri, Gayrı melhuz işler ve bilinmeyen giderler: Şantiye tesisleri ve diğer bilinmeyenleri kapsar. Bu işler İnşaat İşleri Keşif Bedelinin %10 unu ve Santral Yardımcı Donanım, Elektrik, Aydınlatma, Topraklama ve Elektromekanik İşleri Toplam Keşif Bedelinin %5 ini oluşturmaktadır. Hidromekanik Teçhizat: Hidromekanik teçhizat olarak, enerji su alma yapısı kapakları, ızgaralar, vanalar çelik aksamı ve kuyruksuyu kanalı kapakları düşünülmüştür. Su alma kapak ve ızgarası, santral kuyruk suyu-kanalı kapak ağırlıkları, amprik formüllerden hesaplanmıştır. İnşaat işleri dâhilinde her bir ünitenin içerisinde değerlendirilmiştir. Elektromekanik Donanım: Santral maliyetleri bir yer üstü santralinin elektromekanik inşaat ve montajı ile ilgili her türlü montaj işlerini, gerekli mekanik ve elektrikle ilgili teçhizatın tamamı, direkt ve endirekt maliyetleri, bilinmeyenler, nakliye ve sigorta giderleri, mühendislik ve yönetim giderlerini (inşaat süresi faizleri hariç) kapsayan ve ABD doları olarak veren piyasa araştırmaları ile belirlenmiştir. Buna göre 1 kw kurulu güç için donanım bedeli olarak yaklaşık maliyeti 750 $ (proje bedeli cinsinden) tespit edilmiştir. Santral Yardımcı Donanım: Santral yardımcı donanım bedeli her bir santral için ( TL) olarak tahmin edilmiştir. 22

45 Elektrik Aydınlatma ve Topraklama İşleri: Elektrik aydınlatma ve topraklama işleri bedeli her bir santral için ( TL) olarak tahmin edilmiştir. Kamulaştırma: Proje kapsamında rezervuarda yaklaşık 100 ha mülkiyetli arazi bulunduğu düşünülmektedir. Rezervuar altında kalacak olan muhtemel mülkiyetli araziler kamulaştırılacaktır. Toplam Kamulaştırma Bedeli TL olarak tahmin edilmiştir. Enerji Nakil Hatları: TEİAŞ ın programına göre Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesinde üretilecek enerji, Nevşehir ili Avanos ilçesinde bulunan Trafo Merkezine bağlanacaktır. 2x477 MCM kesitinde 17,60 km olarak tesis edilecek 34,5 kv lık hattın 1 km sinin bedeli için ,00 TL (30.000,00 $) alınmıştır. Yapılması düşünülen hidroelektrik santralin ekonomik analizinin hesabında, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı nca yayınlanan Ekonomik Karşılaştırmalarda Kullanılacak Kriterler adlı genelge dikkate alınmıştır. Anılan genelgede belirtilen kriterler gereğince; projenin ömrü 50 yıl ve sosyal iskonto oranı %9,5 alınmış, elektromekanik teçhizat için 35. yılda yenileme yapılacağı kabul edilmiştir. Yıllık giderleri oluşturan faiz + aşınma payı + yenileme giderleri hesaplamalarında, faiz ve aşınma payı oranı olarak 0,09603 alınmıştır. İşletme ve bakım giderleri ise bakım-onarım, yedek parça, sigorta, personel ve genel giderlerden oluşmaktadır ve her bir yapı için kendi çarpanıyla çarpılarak hesaplanmıştır. Hazırlık işleri, inşaat işleri, hidromekanik teçhizat, elektromekanik teçhizat, santral yardımcı donanımı, elektrik, aydınlatma ve topraklama işleri maliyetleri toplanarak 3 tesis için keşif bedeli bulunmuştur. Bulunan bu keşif bedeline enerji nakil hattı maliyetleri ve bilinmeyen giderler (İnşaat İşlerinde % 10.00; Santral Yardımcı Donanım, Elektromekanik Teçhizat, Elektrik Aydınlatma ve Topraklama İşlerinde de % 5.00) eklenerek 3 tesis için toplam tesis bedeli bulunmuştur. İnşaat İşleri Keşif Bedeline % 10 bilinmeyenler de eklendikten sonra bulunan yeni İnşaat İşleri Keşif Bedelinin % 10 u alınarak proje kontrollük ve idari giderler bulunmuş ve bu giderler kamulaştırma bedeli ile birlikte tesis bedeline ilave edilerek proje bedeli bulunmuştur. Sosyal iskonto oranı % 9,5 alınarak (Devlet yatırım hesabına göre) bileşik faiz formülüne göre her yıl yatırılan paranın inşaat yılları boyunca her tesis için faizleri bulunmuş, bulunan bu faizler tesislerin proje bedelleri ile toplanarak yatırım bedeli hesaplanmıştır. Gelir-Gider Oranı Yukarıda açıklanan kabullere göre yapılmış olan hesaplamalar neticesinde Cemel-I gelir/gider oranı 1,62, Cemel-II için 1,43 ve Cemel-III için 1,18 olarak bulunmuştur. Yukarıda açıklanan hususlara göre hesaplanmış maliyet tablosu aşağıda verilmiştir. 23

46 İŞ KALEMİ Tablo 1.a.7. Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi Tüm Proje, Proje Tesis Maliyeti ESKİ PROJE MALİYETLERİ (TL) REVİZE PROJE MALİYETLERİ (TL) FARK (TL) İŞLETME, ŞANTİYE TESİSLERİ , ,00 0,00 ULAŞIM YOLLARI , ,00 0,00 REGÜLATÖRLER CEMEL-I REGÜLATÖRÜ , ,00 0,00 CEMEL-II REGÜLATÖRÜ , ,00 0,00 CEMEL-III REGÜLATÖRÜ , ,00 0,00 SANTRAL BİNASI CEMEL-I SANTRAL BİNASI , ,00 0,00 CEMEL-II SANTRAL BİNASI , ,00 0,00 CEMEL-III SANTRAL BİNASI , ,00 0,00 SEDDE ,00 0, ,00 BİLİNMEYEN (%10) , ,00 0,00 TÜRBİN.JENERATÖR ŞALT SAHASI VE MONTAJ İŞLERİ CEMEL-I , ,00 0,00 CEMEL-II , ,00 0,00 CEMEL-III , ,00 0,00 ENERJİ NAKİL HATTI VE FİDER DONANIMI , ,00 0,00 ETÜT PROJE KONTROLLUK GİDERLERİ , ,00 0,00 KAMULAŞTIRMA , ,00 0,00 TOPLAM , , ,00 Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali ilk etapta bir adet regülatör ve üç adet hidroelektrik santralinden oluşacak şekilde projelendirilmiştir. Avanos Regülatörü ile çevrilen suların iletim kanalı vasıtasıyla Cemel-I su alma yapısına ve oradan Cemel-I HES e, Cemel-I kuyruksuyu kanalından çıkan suyun iletim kanalı vasıtasıyla Cemel-II su alma yapısına ve oradan da Cemel-II HES e, Cemel-II kuyruksuyu kanalından çıkan suyun ise Cemel-III su alma yapısına ve oradan da Cemel-III HES e düşürülmesi ile enerji üretilmesi planlanan projede gerek ekonomik gerekse de çevresel tahribatların önüne geçmek adına revizyon yapılmıştır. Revize Projede Cemel-I Regülatörü ile çevrilen sular hemen yanındaki Cemel-I HES e ve oradan da Cemel-I kuyruksuyu kanalı vasıtasıyla tekrar yatağa (Cemel-II membasına) bırakılacaktır. Cemel-II Regülatörü ile çevrilen sular hemen yanındaki Cemel-II HES e ve oradan da Cemel-II kuyruksuyu kanalı vasıtasıyla tekrar yatağa (Cemel-III membasına) bırakılacaktır. Cemel-III Regülatörü ile çevrilen sular hemen yanındaki Cemel-III HES e ve oradan da Cemel-III kuyruksuyu kanalı vasıtasıyla tekrar yatağa bırakılacaktır. İletim kanalının (sedde) kaldırılması projenin maliyetinin düşmesini sağlamıştır. Ayrıca doğal hayatın sürekliliğinin sağlanması adına regülatör ile Hidroelektrik Santral arsında kalan akarsu yatağındaki doğal hayatın sürekliliği sağlanmıştır. İş Programı ve İstihdam Durumu: Kurulacak tesislerin tip ve boyutları ile proje sahasının ulaşım durumu ve iklim koşulları dikkate alınarak projenin iyi bir iş planlamasıyla, 2 yılda gerçekleştirilebileceği düşünülmüştür. Avanos Regülatörü ve Cemel HES tesisleri için düşünülen yatırım programı Tablo 1.a.8.de verilmiştir. 24

47 Tablo 1.a.8. Avanos Regülâtörü ve Cemel HES Tesisleri Yatırım Programı N O YATIRIM KALEMLERİ I. UYGULAMA PROJELERİ HAZIRLANMASI 1 İnşaat Uygulama Projelerinin Hazırlanması 2 Hidromekanik Uygulama Projelerinin Hazırlanması 3 Elektromekanik Uygulama Projelerinin Hazırlanması II. ÇED Süreci 1 Revize PTD Hazırlanması ve Sunumu 2 Revize Proje İçin ÇED Kararının Temini III. İNŞAAT İŞLERİ 1 İşletme, Şantiye Tesisleri 2 Ulaşım Yollarının Yapımı 3 Şantiye Enerji Hattının ve Tesislerinin Yapımı 4 Cemel-I Regülatör İnşaası 5 Cemel-I Santral Binaları ve Kuyruksuyu Kanalları İnşaatı 6 Cemel-II Regülatör İnşaası 7 Cemel-II Santral Binaları ve Kuyruksuyu Kanalları İnşaatı 8 Cemel-III Regülatör İnşaası 9 Cemel-III Santral Binaları ve Kuyruksuyu Kanalları İnşaatı IV. HİDROLİK & ELEKTROMEKANİK TEÇHİZAT 1 Siparişlerin Bağanması (& L/C) 2 Montaj Şartnamelerinin Hazırlanması 3 Cemel-I Türbin/Jeneratör/Daimi Teçhizatların Tesisi 4 Cemel-II Türbin/Jeneratör/Daimi Teçhizatların Tesisi 5 Cemel-III Türbin/Jeneratör/Daimi Teçhizatların Tesisi 6 Enerji Nakil Hatları 7 Cemel-I Test 8 Cemel-I Deneme İşletmesi 9 Cemel-II Test 10 Cemel-II Deneme İşletmesi 11 Cemel-III Test 12 Cemel-III Deneme İşletmesi YATIRIMIN TAMAMLANMASI

48 Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamalarında tüm ünitelerde toplam 80 kişi, işletme aşamasında ise yaklaşık 10 kişinin çalışması öngörülmektedir. Proje dâhilinde inşaat aşamasında vasıfsız personel mümkün olduğunca bölgeden istihdam edilecek, işletme aşamasında ise daimi personeller yine yöreden istihdam edilerek az da olsa bölge ekonomisine katkı sağlanmış olacaktır. 1.b. Doğal Kaynakların Kullanımı (Arazi Kullanımı, Su Kullanımı, Kullanılan Enerji Türü vb.) 1.b.1. Arazi Kullanımı Avanos Regülatörü ve Cemel HES projesi, Nevşehir İli, Avanos İlçesi nin batısında Kızılırmak üzerinde planlanmıştır. Proje alanı, Kayseri K33-A3 / K33-B4 / K33-C1 / K33-D2 numaralı 1/ ölçekli topoğrafik haritalar içerisinde yer almakta olup proje alanına ait 1/ ölçekli topoğrafik harita üzerinde genel yerleşim planı eklerde verilmiştir (Bkz. Ek-6). Proje kapsamında her bir ünite için kullanılacak alan Tablo 1.b.1 de sunulmuştur. Tablo 1.b.1. Proje Kapsamındaki Üniteler ve Alan Miktarları ÜNİTE ALAN (m 2 ) CEMEL-I REGÜLATÖRÜ 3.850,00 CEMEL-I DERİVASYON KANALI 5.200,00 CEMEL-I SANTRAL 1.210,00 CEMEL-II REGÜLATÖRÜ 3.850,00 CEMEL-II DERİVASYON KANALI 5.200,00 CEMEL-II SANTRAL 1.210,00 CEMEL-III REGÜLATÖRÜ 3.850,00 CEMEL-III DERİVASYON KANALI 5.200,00 CEMEL-III SANTRAL 1.210,00 TOPLAM ,00 Şimdiki arazi kullanımına gore; proje kapsamında yeralan Cemel-I Regulatör alanının sol sahilinde büyük toprak gruplarına gore L (regosoller) ve F (kırmızımsı kahverengi topraklar), sağ sahilinde ise A (alüvyal topraklar) ve K (kolüvyal topraklar) bulunmaktadır. Cemel-I regulator alanının sol sahilinde kuru bahçe tarımı, mera, bağ ve bahçeler; sağ sahilinde ise mera, kuru tarım ve sulu tarım arazileri yer almaktadır. Cemel-II regulator alanının sol sahilinde büyük toprak gruplarına gore F (kırmızımsı kahverengi topraklar), L (regosoller) ve K (kolüvyal topraklar); sağ sahilinde ise A (alüvyal topraklar) bulunmaktadır. Cemel-II regulator alanının sol sahilinde mera, kuru tarım ve sulu tarım arazileri bulunmakta; sağ sahili ise terk edilmiş alan olarak gözükmekte ve tarımsal amaçlı kullanılmamaktadır. Cemel-III regulator alanının sol sahilinde büyük toprak gruplarına gore L (regosoller); sağ sahili ise A (alüvyal topraklar) bulunmaktadır. Cemel-III regulator alanının sol sahilinde kuru tarım, sağ sahilinde ise sulu tarım yapılan alanlar bulunmaktadır. Proje alanını gösterir 1/ ölçekli topoğrafik harita üzerinde Genel Yerleşim Planı, 1/ ölçekli Arazi Varlığı Haritası ve 1/ ölçekli Orman Mescere Haritası eklerde verilmiştir (Bkz. Ek-6, Ek-7 ve Ek-8). 26

49 Coğrafi Bilgi Sistemi programlarından olan ArcGis 9.2 programı yardımı ile koordinatlı bir şekilde Orman Genel Müdürlüğü nden temin edilen haritalar ile hazırlanan Orman Mescere Haritasında görüldüğü üzere; proje alanı ve çevresinde orman alanı bulunmamaktadır (Bkz. Ek-8). Proje kapsamında kullanılacak tarım alanlarının tarım dışı amaçla kullanılması için ise, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümleri gereğince, Nevşehir Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü ve/veya Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ndan gerekli izinler alınacaktır Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu nun 5496 sayılı kanunla değişik 15. Maddesinin c ve d fıkraları gereği kamulaştırma işlemleri yapılacaktır. 1.b.2. Su Kullanımı Avanos Regülatörü ve Cemel HES projesi kapsamında, Nevşehir İli, Avanos İlçesi nin batısında, Kızılırmak sularından ve havzadaki düşü imkânından faydalanılarak enerji üretimini amaçlamaktadır. Planlanan yatırım kapsamında su almak için inşa edilecek olan regülatörlerde toplanacak su inşa edileceği alan bakımından binlerce kilometrekarelik çok geniş bir alanı ilgilendiren bir yatırım olmadığından (Örnek: GAP Projesi) doğal nem miktarında ve iklim üzerinde bir değişiklik beklenmemektedir. Dolayısıyla iklimsel değişiklik beklenmediğinden buna bağlı olarak da flora, fauna ve bunların habitatları üzerinde herhangi bir etki olumsuz etki olması düşünülmemektedir. Regülâtörlerin bulunduğu alanda biyolojik çevre üzerine olabilecek etkilerin başında akımın azalması sonucu özellikle balıklar üzerine olabilecek etkiler gelmektedir. Bununla birlikte flora, fauna ve bunların habitatları üzerinde herhangi olumsuz etkilerin önüne geçilmesi adına Bölüm 2.b. de verilen etkiler ve bu etkilere karşı alınabilecek tedbirler yerine getirilecektir. Faaliyet sahibi, inşaat aşamasında dere yatağının su alma yeri mansabında doğal hayatın idamesini sağlayacak ve bu kesimde su haklarını karşılayacak miktardaki suyu yatağa bırakacaktır. Ancak, doğal hayatın devamı için revize edilen Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali Projesinde hidroelektrik santraller regülatörleri hemen yanında bulunacak olup, regülatörde tutulan su santrale bırakılacak, bu sayede işletme aşamasında cansuyu sorunu yaşanmayacaktır. İnşaat ve ilk su tutma aşamasında doğacak cansuyu için bu raporun Ek-12 sinde mevcut olan ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih ve sayılı yazısı ile onaylanan Ekosistem Değerlendirme Raporu ndaki cansuyu miktarları ile Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü nün tarih ve sayılı yazısı ile oanylamış olduğu ve bu raporun Ek-13 ünde mevcut olan Su Kullanım Hakları Planlama Raporu ndaki teessüs etmiş kadim su hakları da regülatörlerden yatağa bırakılacaktır. Raporun fauna kısmında belirtilen balık türleri için; balıkların yaşamının sürekliliğinin sağlanması ve dere ortamında doğal dengenin bozulmaması adına, balıkların akarsuyun kaynağına gidip gelmelerini sağlamak amacıyla balık geçidi yapılacaktır. Proje, enerji amaçlı ve membadaki santralin sularını kullanacağından suyun akış yönü ve miktarı hiçbir değişikliğe uğramayacak ve mansaba taşınan silt miktarı değişmeyecektir. Ayrıca proje kapsamında arazi hazırlama ve inşaat ve işletme aşamalarında çalışacak personelin içme-kullanma suyu ve tozlanmanın önlenmesi amacıyla su kullanımı söz konusudur. 27

50 1.b.3. Enerji Kullanımı Projenin inşaat çalışmalarında, iş makineleri ve kullanılacak araçlar için mazot, benzin, makine yağı vb. akaryakıt ve madeni yağa ihtiyaç olup, tüm bunlar en yakın akaryakıt istasyonundan karşılanacaktır. Ayrıca, şantiye ve inşaat çalışmalarında kullanılacak elektrik, mevcut elektrik şebekesinde ilgili kurumdan (TEİAŞ) gerekli izinler alındıktan sonra bağlantı oluşturularak karşılanacaktır. 1.c. Atık Üretimi Miktarı (Katı, Sıvı, Gaz vb.) ve Atıkların Kimyasal, Fiziksel ve Biyolojik Özellikleri Proje kapsamında inşaat çalışmalarında toplam 80 kişinin; işletme aşamasında ise yaklaşık 10 kişinin çalışması öngörülmektedir. İnşaat aşamasında çalışacak personelin barınması için prefabrik yapılardan oluşacak şantiye alanı kurulacak, işletme aşamasında ise çalışacak personelin kullanımı için santral binası kapsamında daimi site yeri yapılacaktır. Proje alanının yaklaşık 6 km uzunluğunda olması nedeniyle şantiye alanı 2 adet, malzeme stok alanı ise 4 adet olarak belirlenmiştir. Proje kapsamında çevreye olabilecek etkiler; hafriyat, atıksu, katı atık, gürültü ve hava kalitesine etkiler başlıkları altında aşağıda detaylı olarak açıklanmıştır. 1.c.1. Hafriyat Proje alanında projenin uygulanmasından etkilenecek önemli yükseltiler, mağara ve çukurlar bulunmamaktadır. Proje kapsamında yapılacak inşaat çalışmaları (kazılar, vb) ile bu alandaki jeolojik yapı bir miktar örselenecek ve arazi topografyası çok az değişecektir. Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi kapsamında yer alan ana tesisler; regülatörler, su alma yapıları, derivasyon kanalları, santral binaları ve şalt sahalarıdır. Söz konusu tesislerin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları kapsamında çıkarılması planlanan hafriyat miktarları Tablo 1.c.1 de verilmiştir. Tablo 1.c.1. Arazi Hazırlık ve İnşaat Aşamasında Her Bir Tesiste Alınacak Hafriyat Miktarı ÜNİTE ÖNGÖRÜLEN HAFRİYAT MİKTARI (m 3 ) CEMEL-I REGÜLATÖRÜ CEMEL-I DERİVASYON KANALI CEMEL-I SANTRAL 825 CEMEL-II REGÜLATÖRÜ CEMEL-II DERİVASYON KANALI CEMEL-II SANTRAL 825 CEMEL-III REGÜLATÖRÜ CEMEL-III DERİVASYON KANALI CEMEL-III SANTRAL 825 TOPLAM Tablodan da görüleceği üzere; proje kapsamında yapılacak arazi hazırlık ve inşaat çalışmalarından yaklaşık m 3 hafriyat çıkarılması planlanmaktadır. Bu tesislerde en fazla hafriyat derivasyon kanalında yapılacaktır. Bu işlemlerde öncelikle toprak yüzeyinden yaklaşık 15 cm kalınlığında (her bir derivasyon kanalı için 780 m 3 olmak üzere toplamda m 3 ) bitkisel toprak sıyrılarak "Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği"nde verilen standartlara göre proje sahası içerisinde, eğimi % 5 ten fazla olmayan bir yerde geçici olarak depolanacak ve inşaat işlemlerinin tamamlanmasından sonra yeşil alan oluşturmak üzere çevre düzenlemesinde kullanılacaktır. 28

51 Bitkisel toprağın altında kalan yaklaşık m 3 hafriyat, dolgu, tahkimat, arazi tesviye ve uygun olması durumunda çevre düzenleme (regülâtörlerin çevresi yol, sanat yapıları vb.) ile peyzaj çalışmalarında kullanılacaktır. Bu kullanımlar sonucu malzemenin artması halinde; kullanılabilecek malzeme niteliğinde olanlar Nevşehir İl Özel İdaresi nin isteği doğrultusunda yol yapım veya köy yolları iyileştirme çalışmalarında kullanılarak değerlendirilecektir. Kullanılamayacak nitelikte olan malzemeler ise gerekli izinlerin alınmasından sonra belirlenen hafriyat alana götürülerek bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Yol açılması esnasında şeve kesinlikle malzeme atılmayacaktır. Bunun için ekskavatör yardımıyla, yarmadan çıkan malzeme dağıtılmadan yolun açılması sağlanacaktır. Hafriyat çalışmaları kapsamında patlatma yapılmayacaktır. 1.c.2. Atıksu Proje kapsamında sadece çalışacak kişilerin kullanma suyu sonrası evsel nitelikli atıksu oluşması söz konusu olup, bunun dışında atıksu oluşturacak herhangi bir faaliyet veya kaynak söz konusu değildir. Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi arazi hazırlık ve inşaat çalışmalarında toplam 80 kişinin, işletme aşamasında ise 10 kişinin çalıştırılması planlanmakta olup; gerekli su miktarları (bir kişinin günlük içme ve kullanma suyu ihtiyacı 80 lt/kişi-gün (3) alınarak); Arazi hazırlık ve inşaat aşaması için; 80 kişi x 150 lt/kişi-gün = lt/gün = 12 m 3 /gün; İşletme aşaması için ise; 10 kişi x 150 lt/kişi-gün = lt/gün 1,5 m 3 /gün olarak hesaplanmıştır. Çalışma sahasında ve yollarda meydana gelecek toz emisyonlarını minimize etmek amacıyla ise günde ortalama 9 m 3 su kullanılması planlanmakta olup, sulama arazözle yapılacaktır. Gerek arazi hazırlık ve gerekse işletme aşamasında çalışanlar için gerekli sular mevcut köy içme ve kullanma suyu şebekelerinden, kaynak sularından ve/veya damacanalarla satın alınarak temin edilecektir. Arazinin tozlanmasını önlemek için kullanılacak yaklaşık 9 m 3 /gün lük su ise yüzey suyundan alınarak tedarik edilecektir. Personel tarafından kullanılan suların % 100 atıksuya dönüşeceği varsayımıyla; arazi hazırlık ve inşaat aşamasında 12 m 3 /gün, işletme aşamasında ise 1,5 m 3 /gün evsel nitelikli atıksu oluşacağı öngörülmektedir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yayımlanan Atıksu Arıtımının Esasları adlı kaynakta verilen evsel atıksu özelliklerine göre arazi hazırlık ve inşaat ile işletme aşamasında oluşacak evsel nitelikli atıksuyun özelikleri Tablo da verilmiştir. 3 Prof. Dr.Dinçer TOPACIK, Prof. Dr. Veysel EROĞLU; "Su Temini ve Atıksu Uzaklaştırılması Uygulamaları", İTÜ

52 Tablo 1.c.2. Avanos Regülatörü ve Cemel HES projesi Arazi Hazırlık ve İnşaat Aşaması ile İşletme Aşamasında Çalışacak Kişilerden Kaynaklanması Muhtemel Evsel Nitelikli Atıksuların Toplam Kirlilik Yükleri Birim yük Toplam yük PARAMETRE (mg/l) (kg/h) BOI ,20625 KOI 500 0,46875 AKM 220 0,20625 Yağ-gres 100 0,09375 Toplam P 8 0,0075 Toplam N 40 0,0375 Toplam Cl 50 0, Toplam sülfür 30 0, Toplam organik karbon 160 0,15 ph 6-9 Kaynak: Metcalf and Eddy. (2004). Wastewater Engineering; Treatment, Disposal and Reuse, Mc Graw Hill Book ompany, New York, ABD. Proje kapsamında gerek en yakın yüzeysel su kaynağı olan Kızılırmak a ve gerekse bölgedeki diğer su kaynaklarına deşarj edilecek her türlü su için, 31 Aralık 2004 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği, 13 Şubat 2008 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Yönetmelik çerçevesinde yer alan alıcı ortam değerleri ile atıksu deşarj kriterlerine uyulacaktır. 1.c.3. Katı Atıklar Planlanan tesis kapsamında yapılacak işlemlerden evsel nitelikli katı atıklar, inşaat artıkları (tahta, demir, ambalaj, vb) ve trafodan arıza kaynaklı trafo yağları oluşması söz konusudur. Santralın faaliyeti sırasında suyun taşıyarak çökeltme havuzunda biriktireceği killi, kumlu vb. çöken malzemeler belli periyotlarla (dolduğunda) çökeltme havuzu hunisinden alınacak ve en yakın yerleşim yerlerine tarım ile uğraşan vatandaşlara, bahçelerde kullanılmak üzere ücretsiz olarak verilecektir. Çalışanlardan kaynaklanacak evsel nitelikli katı atık miktarı, birim günlük katı atık miktarı 1,34 kg/gün-kişi (4) alınarak; Arazi hazırlık ve inşaat aşaması için 80 kişi x 1,34 kg/gün-kişi = 107 kg/gün; İşletme aşaması için ise 10 kişi x 1,34 kg/gün-kişi = 13,4 kg/gün olarak hesaplanmıştır. Oluşacak bu atıklar; proje sahası içerisinde şantiye olarak kullanılacak saha içerisinde çeşitli noktalara yerleştirilen ağzı kapalı çöp bidonlarında toplanarak; geri kazanımı mümkün olan atıklar ayrı konteynerlerde biriktirilerek geri kazanım firmalarına verilecektir. Geri kazanımı mümkün olmayan organik atıklar ise çeşitli noktalara yerleştirilen ağzı kapalı çöp bidonlarında toplanarak; Avanos Belediyesi katı atık berteraf sistemine verilerek bertaraf edilmesi sağlanacaktır. İnşaat çalışmalarından oluşacak parça demir, çelik, sac, ambalaj malzemesi vb katı atıklardan geri kazanımı mümkün olanlar inşaat imalatlarında yeniden değerlendirilecek, geri kazanımı mümkün olmayan atıklar ise özel atık grubunda olduğundan türlerine bağlı olarak tabi olduğu yönetmelik çerçevesinde bertaraf edilecektir (Atık pil ve akümülatörler Atık Pil Ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği çerçevesinde, atık lastikler Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği çerçevesinde bertaraf edilecektir). 4 Kaynak: Çevre Bakanlığı, Belediyeler İçin Çevre El Kitabı, Çevre Kirliliği Önleme ve Kontrol Genel Müdürlüğü,

53 İnşaat ve işletme aşamasında çalışacak araçların bakım ve onarımları en yakın yetkili serviste yapılacağından araçlardan herhangi bir atık yağ ve/veya Atık Pil ve Akümülatör Kontrolü Yönetmeliği kapsamında atık oluşması söz konusu olmayacaktır. Ancak araç bakımlarının proje sahasında yapılması söz konusu olursa, oluşması muhtemel atık yağların bertarafı için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği" ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümleri uygun hareket edilecektir. Bunun yanı sıra trafolarda izolasyon yağları kullanılmaktadır. Tesis/tesislerde büyük çaplı arıza durumlarında, yapılacak yağ transferi işlemi sırasında, meydana gelebilecek kazalar sonucunda ortama dökülen veya taşan izolasyon yağı üzerine kum, çakıl veya talaş gibi absorban dökülerek ortama sızması önlenecek daha sonra bu karışım varillere alınarak depolanacaktır. Bakım ekipleri tarafından belirli zamanlarda vanalardan izolasyon yağı numunesi alınarak hava ve gaz oranları tespit edilecektir. Hava ve gaz içeriği fazla olan yağlar, vakumlama işlemine tabi tutularak tekrar kullanılacaktır. Bakım ekipleri tarafından belirli zamanlarda vanalardan izolasyon yağı numunesi alınarak hava ve gaz oranları tespit edilecektir. Hava ve gaz içeriği fazla olan yağlar, vakumlama işlemine tabi tutularak tekrar kullanılacaktır. Kullanılacak izolasyon yağının yaklaşık ömrü yıl arasındadır. Kullanım ömrünü tamamlamış izolasyon yağlarının bertarafı ise, lisanslı bertaraf tesislerinde, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 2. Bölüm Madde 9 da belirtildiği şekilde gerçekleştirilecektir. Atıkların bertaraf tesislerine taşınması lisanslı taşıyıcı vasıtası ile yapılacaktır. Bertaraf tesislerine aktarılıncaya kadar Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 4. ve 5. Bölümlerde öngörülen şartlar sağlanacak, işletme içindeki Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen standartlara uygun olarak yapılmış geçici depolarda depolanacaktır. Daha sonra ihale yolu ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan lisans almış firmalara satılarak değerlendirilecektir. Ayrıca izolasyon yağlarının dökülmeye, sızmaya, taşmaya ve yağmura karşı gerekli önlemler alınacak ve emniyet havuzu yapılacaktır. İzolasyon yağları ile ilgili yapılacak işlemlerin tamamında 27 Aralık 2007 tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Polikorlu Bifenil ve Polikorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik hükümlerine uygun olarak hareket edilecektir. Projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları esnasında çalışacak kişilerin sağlık sorunlarına müdahale etmek amacıyla yataksız, ayakta tedavi amaçlı revir ünitesi kurulacaktır. Revir ünitesinde oluşacak atıkların miktarı tam olarak belirlenememekle birlikte çok az miktarda olması tahmin edilmektedir. Tesiste Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği kapsamında geçici olarak depolanması sağlanacak olan tıbbi atıklar, Avanos Belediyesine verilecek veya bölgedeki hastane atıkları ile birlikte bertarafı sağlanacaktır. 31

54 Ayrıca projenin tüm aşamalarında oluşması muhtemel ambalaj ve ambalaj atıkları; tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ve ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uygun olarak bertaraf edilecektir. Proje kapsamında oluşacak katı atıklar, proje alanında uzun süre depolanmayacağından koku, görünüş, sızıntı gibi herhangi bir probleme neden olmayacaktır. Ayrıca proje kapsamında oluşacak tüm katı atıkların (yemek artığı, ambalaj kağıdı, pet şişe, cam şişe vb.) tarihli ve sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Madde 18 de belirtildiği üzere; denizlere, göllere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere ve ormanlara dökülmesinin yasak olduğu konusunda çalışanlar uyarılacaktır. Projenin işletme aşamasında oluşacak tüm katı atıklar için Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği, Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği, Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ve Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hususlarına uyulacaktır. 1.c.4. Hava Kalitesine Etkiler Proje kapsamında sadece arazi hazırlık ve inşaat çalışmalarında toz emisyonu oluşması söz konusu olup, bunun dışında emisyon oluşturacak herhangi bir işlem yapılmayacağından emisyon oluşumu söz konusu değildir. Avanos Regülatörü ve Cemel HES projesinin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları kapsamında; regülatör yerinde, HES yerinde ve kazı fazlası malzeme stok sahalarında malzemenin sökülmesi, yüklenmesi, boşaltılması, taşınması işlemleri esnasında toz emisyonu oluşması söz konusudur. Oluşabilecek bu toz emisyonlarının hesaplanmasında kullanılan emisyon faktörleri, tarihli sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY) Ek-12, Tablo 12.6 da verilen Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri kullanılarak hesaplanmış (Hesaplamalarda bütün çalışmaların kontrollü olarak yapılacağı varsayılarak kontrollü emisyon faktörleri kullanılmıştır.) ve SKHKKY çerçevesinde değerlendirilmiştir. Tablo 1.c.3. Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Tablo 12.6 de belirtilen Toz Emisyonu Kütlesel Debi Hesaplamalarında Kullanılacak Emisyon Faktörleri KAYNAKLAR Kontrolsüz Emisyon Faktörleri Kontrollü Sökme (kg/ton) 0,025 0,0125 Yükleme (kg/ton) 0,010 0,005 Nakliye (gidiş-dönüş toplam mesafesi) (kg/ton) 0,7 0,35 Boşaltma (kg/ton) 0,010 0,005 Depolama (kg/ha.gün) 5,8 2,9 Birincil Kırıcı (kg/ton) 0,243 0,0243 İkincil Kırıcı (kg/ton) 0,585 0,0585 Üçüncül Kırıcı (kg/ton) 0,585 0,

55 Proje kapsamında yapılacak inşaat çalışmalarının, günde 10 saat, ayda 25 gün çalışılarak yaklaşık 24 ayda tamamlanması planlanmaktadır. Yapılan toz hesaplamalarında en olumsuz şartlar göz önüne alınmış ve bütün çalışmaların aynı anda yapıldığı düşünülmüştür. Hafriyat çalışmaları esnasında malzemeleri taşıyan araçların kapasitesinin 30 ton olacağı varsayılmış ve malzeme yoğunluğu 1,6 ton/m 3 alınmıştır. Genel toplamda m 3 hafriyat malzemesi oluşacaktır. Kullanılamayacak nitelikte olan malzemeler ekolojik dengeyi bozmayacak şekilde kazı fazlası malzeme stok sahalarına götürülerek nihai depolanacaktır. Ananos Regülatörü ve Cemel HES projesi kapsamında 3 etek regülatör ve 3 santral projelendirilmiştir. Bununla birlikte toz emisyonunu oluşturacak işlemlerin aynı bölgede olduğunu düşünerek hesaplamalar yapılmıştır. Bu noktada, projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında oluşacak toz emisyonu, şu başlıklar altında irdelenmiş olup, hesaplamalar aşağıda sunulmuştur. Hafriyat malzemesinin sökülmesi ve araçlara yüklenmesi Hafriyat malzemesinin taşınması Hafriyat malzemesinin boşaltılması ve depolanması, Gerekli önlemler alındığı takdirde arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasında meydana gelecek toz emisyonlarının civar yerleşim birimlerine ve ormanlık alanlara olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. Arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları oldukça geniş bir alanda yapılacaktır. 3 farklı alandaki hafriyat ve inşaat çalışmalarında proje alanı içerisinde toz emisyonu farklılık gösterecektir. Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroeletrik Santrali Projesi dâhilinde patlatma yapılmayacaktır. Malzemenin sökülmesi (0,0125 kg/ton) 1) Cemel-I Regülatörü, Cemel-I Hes ve Derivasyon Kanalı Yapılacak inşaat çalışmaları kapsamında, Cemel-I Regülatörü, Cemel-I HES ve Derivasyon kanalında yapılacak hafriyat çalışmaları sırasında hafriyatın araçlara yüklenmesi esnasında toz emisyonu oluşacaktır. Hafriyat miktarı = ( ) m 3 x 1,6 ton/ m 3 = ton İnşaat süresi = 12 ay / 25 gün / 10 saat Toz Emisyonu (E 1 ) = [ ton x (0,0125) kg/ton] / [12 ay x (250 saat/ay)] = 0,13 kg/saat 2) Cemel II Regülatörü, Cemel-II Hes ve Derivasyon Kanalı Yapılan inşaat çalışmaları kapsamında, Cemel-II Regülatörü, Cemel-II HES ve Derivasyon kanalında yapılacak hafriyat çalışmaları sırasında hafriyatın araçlara yüklenmesi esnasında toz emisyonu oluşacaktır. Hafriyat miktarı = ( ) m 3 x 1,6 ton/ m 3 = ton İnşaat süresi = 12 ay / 25 gün / 10 saat 33

56 Toz Emisyonu (E 1 ) = [ ton x (0,0125) kg/ton] / [12 ay x (250 saat/ay)] = 0,13 kg/saat 3) Cemel III Regülatörü, Cemel-III Hes ve Derivasyon Kanalı Yapılan inşaat çalışmaları kapsamında, Cemel-III Regülatörü, Cemel-III HES ve Derivasyon kanalında yapılacak hafriyat çalışmaları sırasında hafriyatın araçlara yüklenmesi esnasında toz emisyonu oluşacaktır. Hafriyat miktarı İnşaat süresi Toz Emisyonu (E 1 ) = ( ) m 3 x 1,6 ton/ m 3 = ton = 12 ay / 25 gün / 10 saat = [ ton x (0,0125) kg/ton] / [12 ay x (250 saat/ay)] = 0,13 kg/saat Malzemenin araçlara yüklenmesi (0,005 kg/ton) 1) Cemel-I Regülatörü, Cemel-I Hes ve Derivasyon Kanalı Yapılacak inşaat çalışmaları kapsamında, Cemel-I Regülatörü, Cemel-I HES ve Derivasyon kanalında yapılacak hafriyat çalışmaları sırasında hafriyatın araçlara yüklenmesi esnasında toz emisyonu oluşacaktır. Hafriyat miktarı İnşaat süresi Toz Emisyonu (E 1 ) = ( ) m 3 x 1,6 ton/ m 3 = ton = 12 ay / 25 gün / 10 saat = [ ton x (0,005) kg/ton] / [12 ay x (250 saat/ay)] = 0,05 kg/saat 2) Cemel-II Regülatörü, Cemel-II Hes ve Derivasyon Kanalı Yapılacak inşaat çalışmaları kapsamında, Cemel-II Regülatörü, Cemel-II HES ve Derivasyon kanalında yapılacak hafriyat çalışmaları sırasında hafriyatın araçlara yüklenmesi esnasında toz emisyonu oluşacaktır. Hafriyat miktarı İnşaat süresi Toz Emisyonu (E 1 ) = ( ) m 3 x 1,6 ton/ m 3 = ton = 12 ay / 25 gün / 10 saat = [ ton x (0,005) kg/ton] / [12 ay x (250 saat/ay)] = 0,05 kg/saat 3) Cemel-III Regülatörü, Cemel-III Hes ve Derivasyon Kanalı Yapılacak inşaat çalışmaları kapsamında, Cemel-III Regülatörü, Cemel-III HES ve Derivasyon kanalında yapılacak hafriyat çalışmaları sırasında hafriyatın araçlara yüklenmesi esnasında toz emisyonu oluşacaktır. Hafriyat miktarı İnşaat süresi Toz Emisyonu (E 1 ) = ( ) m 3 x 1,6 ton/ m 3 = ton = 12 ay / 25 gün / 10 saat = [ ton x (0,005) kg/ton] / [12 ay x (250 saat/ay)] = 0,05 kg/saat Malzemelerin Taşınması 1) Cemel-I Regülatörü, Cemel-I HES ve Derivasyon Cemel-I Regülatörü, Cemel-I HES ve derivasyon inşaatında oluşacak hafriyat 34

57 malzemesinin kazı fazlası malzeme stok sahasına taşınması esnasında oluşacak toz emisyonu en olumsuz şartlar altında taşındığı varsayılarak hesaplanmıştır. Hafriyat Miktarı = ( m 3 /8 ay) x (2 ton/saat x 1 ay/250 saat) = 31,88 ton/saat (1,5 sefer) Regülatörü, HES, Derivasyon = 0,35 kg/km x (1,5 x 0,2 km/sefer) x (1 sefer/saat) = 0,105 kg/saat 2) Cemel-II Regülatörü, Cemel-II HES ve Derivasyon Cemel-II Regülatörü, Cemel-II HES ve derivasyon inşaatında oluşacak hafriyat malzemesinin kazı fazlası malzeme stok sahasına taşınması esnasında oluşacak toz emisyonu en olumsuz şartlar altında taşındığı varsayılarak hesaplanmıştır. Hafriyat Miktarı = ( m 3 /8 ay) x (2 ton/saat x 1 ay/250 saat) = 31,88 ton/saat (1,5 sefer) Regülatörü, HES, Derivasyon = 0,35 kg/km x (1,5 x 0,2 km/sefer) x (1 sefer/saat) = 0,105 kg/saat 3) Cemel-III Regülatörü, Cemel-III HES ve Derivasyon Cemel-III Regülatörü, Cemel-III HES ve derivasyon inşaatında oluşacak hafriyat malzemesinin kazı fazlası malzeme stok sahasına taşınması esnasında oluşacak toz emisyonu en olumsuz şartlar altında taşındığı varsayılarak hesaplanmıştır. Hafriyat Miktarı = ( m 3 /8 ay) x (2 ton/saat x 1 ay/250 saat) = 31,88 ton/saat (1,5 sefer) Regülatörü, HES, Derivasyon = 0,35 kg/km x (1,5 x 0,2 km/sefer) x (1 sefer/saat) = 0,105 kg/saat Malzemenin Boşaltılması 1) Malzemenin Kazı Fazlası Malzeme Stok Sahalarına Boşaltılması Sanat yapılarında oluşacak m 3 hafriyat malzemesinin m 3 ü dolguda kullanıldıktan sonra kazı fazlası malzeme stok sahalarına boşaltılacağı düşünüldüğünde, oluşacak toplam toz emisyonu: Emisyon hafriyat alanı = ( m 3 ) x 1,6 ton/m 3 x 0,005 kg/ton x (1 ay/250 s) / 24 ay = 0,048 kg/saat Malzemenin boşaltılmasından kaynaklı toplam toz emsiyonu 0,048 kg/saat tir. SONUÇ VE DEĞERLENDİRME tarihli sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği (SKHKKY) Ek-2 de, hava kirlenmelerini temsil eden değerler, ölçümlerle elde edilen hava kalitesi değerleri, hesapla elde edilen hava kirlenmesine katkı değerleri ve bu değerlerle teşkil edilen toplam kirlenme değerlerinin tespit edilmesine, eğer baca dışındaki yerlerden yayılan toz emisyonları 1 kg/saat ten küçükse gerek olmadığı belirtilmektedir. Projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları kapsamında çıkarılacak hafriyatın sökülmesi, yüklenmesi, boşaltılması, taşınması işlemlerinin aynı zaman içerisinde yapılması durumu (en kötü senaryo) göz önüne alındığında oluşacak toz emisyonu 35

58 yukarda hesaplanmış olup, toplam toz emisyonu kontrollü 0,9 kg/saat olarak bulunmuştur. Dolayısıyla Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek- 2 de de belirtildiği üzere; yeni kurulacak tesisler için, Tablo 2.1. de belirtilen kirletici kütlesel debilerinin aşılmadığı için, tesis etki alanında uluslararası kabul görmüş bir dağılım modeli kullanımıyla Hava Kirlenmesine Katkı Değerinin Hesaplanması gerekmemektedir. 1.c.5. Gürültü Projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmalarında (kazı, dolgu, montaj vb.); regülatör (su alma yapısı), iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru ve santral binasında çalışacak makine ve ekipmanlardan kaynaklı gürültü oluşumu söz konusu olacaktır. Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında faaliyet gösterecek makine, araç ve ekipmanlar ve miktarları Tablo 'de verilmiştir. Tablo 1.c.4. İnşaat Çalışmalarında Kullanılacak Makine ve Ekipmanlar MAKİNA VE EKİPMAN ADI Kamyon Traktör Dozer Ekskavatör Kompresör Greyder Silindir Jeneratör Temel Kazık Makinesi Beton Pompası Arazöz Yükleyici SAYISI 10 Adet 3 Adet 2 Adet 3 Adet 1 Adet 2 Adet 2 Adet 2 Adet 1 Adet 1 Adet 2 Adet 2 Adet Tablo 1.c.4.'te listesi verilen makine ve ekipmanlar belirli bir sıra ile çalışacak olup, aynı anda aynı yerde olma olasılıkları çok düşüktür. Ancak yapılan gürültü hesaplamalarında en olumsuz senaryo baz alınarak proje alanlarında çalışacak olan araçların hepsinin aynı anda çalıştıkları varsayılmıştır. Söz konusu makine ve tesisatın Hz arasındaki dört oktav bandındaki toplam ses gücü düzeylerinin hesaplanması için tarih ve sayılı resmi gazetede yayımlanan Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile İlgili Yönetmelik (200/14/AT) in Müsaade Edilen Ses Güç Seviyeleri ve Gürültü İşaretlemesi ve Standartlar adlı 5. maddesinde motor gücü seviyelerine göre verilen formüller kullanılmıştır. 36

59 Tablo 1.c.5. Ses Gücü Düzeyleri Teçihaztın Tipi Tekerlekli Dozerler, Tekerlekli Yükleyiciler, Tekerlekli Kazıcı-Yükleyiciler, Damperli Kamyonlar, Greyderler, Yükleyici Tipli Toprak Doldurmalı Sıkıştırıcılar, İçten Yanmalı Motor Tahrikli Karşı Ağırlıklı Hidrolik Kaldırmalı Kamyonlar, Hareketli Vinçler, Sıkıştırma Makineleri (Titreşimsiz Silindirler), Kaldırım Perdah Makineleri, Hidrolik Güç Oluşturma Makineleri Kazıcılar, Eşya Taşımak İçin Yük Asansörleri, Yapı (Konstrüksiyon) Vinçleri, Motorlu Çapalama Makineleri Elle Tutulan Beton Kırıcıları ve Deliciler Kompresörler Net Kurulu Güç P (kw) Elektrik Gücü Pel (kw) Uygulama Kütlesi, m (kg) Kesme Genişliği L (cm) Müsaade Edilen Ses Gücü Seviyesi db/1 pw 3 Temmuz 2004 den İtibaren 3 Ocak 2006 dan İtibaren P P > log P log P P log P > log P P m log log 15 < m < 30 m m log log m 30 m m P P > log P log P Ses gücü düzeyleri, kullanılacak araç ve ekipmanların motor gücü veya uygulama kütleleri esas alınarak yukarıdaki tabloda yer alan formüller vasıtası ile her bir araç ve ekipman için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Kamyon: P = 120 Hp = 90 kw * P > 55 Kw olması durumunda müsaade edilen ses gücü seviyesi (Lw)= log P 90 Kw > 55 Kw olduğuna göre; Lw = log 90 = 104 db Ekskavatör: P = 200 Hp = 150 kw * P > 55 Kw olması durumunda müsaade edilen ses gücü seviyesi (Lw)= log P 150 Kw > 55 Kw olduğuna göre; Lw = log 150 = 106 db Arazöz: P = 120 Hp = 90 kw * P > 55 Kw olması durumunda müsaade edilen ses gücü seviyesi (Lw)= log P 90 Kw > 55 Kw olduğuna göre; Lw = log 90 = 104 db Yükleyici: P = 250 Hp = 188 kw * P > 55 Kw olması durumunda müsaade edilen ses gücü seviyesi (Lw)= log P 112 Kw > 55 Kw olduğuna göre; Lw = log 188 = 107 db Proje kapsamında kullanılacak ekipmanlar ve ses güzü düzeyleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. 37

60 Tablo 1.c.6. Araç ve Ekipmanların Ses Gücü Düzeyleri MAKİNA VE EKİPMAN ADI SAYISI SES GÜCÜ DÜZEYİ (db) Kamyon 10 Adet 104 Traktör 3 Adet 90 Dozer 2 Adet 106 Ekskavatör 3 Adet 106 Kompresör 1 Adet 103 Greyder 2 Adet 106 Silindir 2 Adet 105 Jeneratör 2 Adet 105 Temel Kazık Makinesi 1 Adet 104 Beton Pompası 1 Adet 109 Arazöz 2 Adet 104 Yükleyici 2 Adet 107 Proje kapsamında kullanılacak makine ve ekipmanların aynı zamanda ve aynı yerde çalıştığı varsayılarak en olumsuz şartlarda ortaya çıkacak toplam ses gücü düzeyi; L WT = 10 log ( 10 Lwi/10 ) formülü yardımıyla hesaplanmaktadır. L Wİ L WT = Her bir iş makinesinden kaynaklanan ses gücü düzeyi (db) = Toplam ses gücü düzeyi (db) Kaynakların tamamından oluşacak toplam ses gücü düzeyi bulunduktan sonra, oluşan bu ses gücü düzeyinin r uzaklıkta yaratacağı toplam ses basınç düzeyi (L PT ) aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanmaktadır. L PT = L WT + 10 log (Q/A) A = 4пr 2 L PT = Tüm iş makinelerinden r mesafede oluşan toplam ses basınç düzeyi Q = Yönelme katsayısı (Yer düzeyindeki ses kaynağının yarı küresel dağılımı, Q =2) r = Kaynaktan uzaklık (m) A atm = 7,4 x 10-8 x f 2 x r / A atm = Atmosferik rötuş ile ses basıncı düzeyindeki düşüş (dba) f = İletilen sesin frekansı ( Hz aralığı) r = Kaynaktan uzaklık (m) = Havanın bağıl (nispi) nemi (%58) ( 5 ) Ses (gürültü) düzeyinin hesabı ise, aşağıdaki formülün yardımıyla yapılır. L = L pt - A atm +DF L DF = Ses (gürültü) düzeyi (dba), = Düzeltme faktörü Ses düzeyi, ses basıncı düzeyinin belli bir eğriye göre ağırlıklı olarak bulunmuş şeklidir. Karmaşık seslerin ses yüksekliğini tek bir değerle ifade etmek için kullanılmaktadır. Kulağın duyarlılığı ile orantılı ağırlıklar kullanılmakta olup, bu ağırlıklar A, B ve C olarak adlandırılmıştır. Ağırlıklı ses (gürültü) düzeylerinin hesaplanması için kullanılan düzeltme faktörü-frekans eğrisi Şekil 1.c.1 de verilmiştir. 5 Nevşehir İl Çevre Durum Raporu,

61 Şekil 1.c.1. A, B ve C Ağırlıklı Ses (Gürültü) Düzeyleri İçin Çevirim Eğrileri (Özgüven, N. (Prof. Dr.), Endüstriyel Gürültü Kontrolü) Şekil 1.c.1 de verilen grafiğe göre düzeltme faktörleri; 500 Hz için -3,6 dba, Hz için 0 dba, Hz için 1,2 dba ve Hz için 1 dba dır. 4 farklı frekans için hesaplanan değişik mesafelerdeki ses (gürültü) düzeylerinin logaritmik olarak toplamından, toplam ses (gürültü) düzeyi hesaplanır. L T = 10 ( log (10 Li/10 ) L T L i = Toplam ses (gürültü) düzeyi (dba), = 4 farklı frekanstaki ses (gürültü) düzeyleri (dba). Proje kapsamında üç ayrı alanda yapılacak regülatör, derivasyon kanalı ve HES üniteleri için ayrı ayrı gürültü hesaplamaları yapılmış ve aşağıda sunulmuştur. Regülatör, HES ve Derivasyon Yapıları İçin Gürültü Hesaplamaları Araçlardan kaynaklı oluşacak olan ses basınç seviyeleri için hesaplamalar sadece 10. m için yapılmıştır. İlk olarak 10. m de bütün araçlardan kaynaklı ses basınç düzeyi; Lpi = Lwi + 10 Log ( A Q ) formülü yardımı ile bulunur; 39

62 İnşaat çalışmalarında toplam 12 adet farklı araç çalışacağından dolayı, her bir araç için ayrı olarak ses basınç seviyeleri hesaplanır. Aşağıda 1 adet yükleyicinin 500 Hz frekansında 10. m de oluşturduğu ses basınç seviyesi hesaplanmıştır. Yükleyici için; A = 4 п r 2 (burada r değeri 10 m olarak alınır) Q =Yönelme katsayısı (Yer düzeyindeki ses kaynağının yarı küresel dağılımı, Q = 2) r = Kaynaktan uzaklık (10 m) L wi = Her bir iş makinesinin ses gücü düzeyi (yükleyici için 107 db) Dolayısıyla yükleyicinin 10 m de oluşturacağı ses basınç seviyesi; L pi = 107 db + 10 Log ( 2 ) 2 4 3,14 10 = 79,02 db olarak bulunur. Aynı şekilde diğer 11 ekipman içinde işlemler tekrarlandığında sonuçlar aşağıdaki gibi bulunur; Kamyon = 76,02 db (10 Adet) Traktör = 62,02 db (3 Adet) Dozer = 78,02 db (2 Adet) Ekskavatör = 78,02 db (3 Adet) Kompresör = 74,02 db (3 Adet) Greyder = 78,02 db (2 Adet) Silindir = 77,02 db (2 Adet) Jeneratör = 77,02 db (2 Adet) Temel Kazık Makinesi = 76,02 db (1 Adet) Beton Pompası = 81,02 db (1 Adet) Arazöz = 76,02 db (2 Adet) Yükleyici = 79,02 db (2 Adet) Yukarıda verilen değerler her bir ekipmanın proje alanından 10 m uzaklıkta ve 500 Hz frekansında oluşturdukları ses basınç düzeyleridir. Söz konusu tüm ekipmanların aynı anda çalıştıkları düşünüldüğünde oluşacak olan ses basınç düzeyi; L pt = 10 log ( n i 1 10 lpi/10 ) formülü yardımıyla hesaplanmaktadır. Dolayısıyla 10. m de oluşacak olan ses gücü düzeyi; L pt = 10 Log [ 10 (76,02/10) + 10 (62,02/10) + 10 (78,02/10) + 10 (78,02/10) + 10 (74,02/10) + 10 (78,02/10) + 10 (77,02/10) + 10 (77,02/10) + 10 (76,02/10) + 10 (81,02/10) + 10 (76,02/10) + 10 (79,02/10) ] = 91,2 dba Daha sonra f=500 Hz frekans değerinde atmosferik yutuş değerini 2-8 f x r A atm 7.4x10 formülünden hesaplanır. Q A atm = 7,4 x 10-8 x x 10 / 62 = 0 değeri bulunur. Dolayısıyla söz konusu çalışmaların 500 Hz frekans değeri için 10 m mesafede oluşturacağı ses basınç seviyesi 91,2 dba olarak bulunur. Bu hesaplamalar 1000 Hz, 2000 Hz ve 4000 Hz frekansları içinde yapılarak değerler bulunur. Dolayısıyla bu bölüm için bulunan değerler aşağıda tablo ve grafikte verilmiştir (Bkz. Tablo 1.c.7, Şekil 1.c.2). 40

63 r (m) Tablo 1.c.7. Regülatör, HES ve Derivasyon Yapıları Arazi Hazırlık ve İnşaat Çalışmalarında Tüm Kaynaklardan Oluşacak Toplam Ses (Gürültü) Düzeyinin Mesafelere Göre Dağılımı L PT (db) Aatm (dba) (f:500) DF (db) (f=500 Hz) L (dba) (f:500 Hz) Aatm (db) (f:1000 Hz) DF (db) (f=1000 Hz) L (dba) (f:1000 Hz) Aatm (db) (f:2000 Hz) DF (db) (f=2000 Hz) L (dba) (f:2000 Hz) Aatm (db) (f:4000 Hz) DF (db) (f=4000 Hz) L (dba) (f:4000) L T (dba) 41

64 Ses (Gürültü) Düzeyi (dba) Mesafe (m) f=500 Hz f=1.000 Hz f=2.000 Hz f=4.000 Hz Lt Şekil 1.c.2. Regülatör, HES ve Derivasyon Yapıları Arazi Hazırlık ve İnşaat Çalışmalarında Tüm Kaynaklardan Oluşacak Toplam Ses (Gürültü) Düzeyinin Mesafelere Göre Dağılımı Grafiği tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Madde 23 de şantiye alanlarındaki gürültü düzeyleri sınır değerleri belirtilmiştir. İlgili maddede; Şantiye alanındaki faaliyet türlerinden çevreye yayılan gürültü seviyesi bu Yönetmeliğin ekindeki Ek-VII de yer alan Tablo-5 te verilen sınır değerleri aşamaz denilmekte olup, Ek-VII de verilen sınır değerler aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 1.c.8. Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Faaliyet türü (yapım, yıkım ve onarım) L gündüz (dba) Bina 70 Yol 75 Diğer kaynaklar 70 Tablo 1.c.7. de verilen gürültü seviyeleri, incelendiğinde proje kapsamında eş zamanlı çalışılması durumunda dahi 250 metreden itibaren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek VII Tablo-5 te belirtilen 70 dba sınırının altında kaldığı görülmektedir. Proje Alanına en yakın yerleşim yeri Cemel-I Regülatörünün yaklaşık 2500 m doğusunda bulunan Avanos ilçesidir. Bir diğer en yakın yerleşim yeri ise Cemel-III Regülatörünün kuzeybastısında yaklaşık 3500 m mesafede bulunan Yeşilöz Mahallesi dir. Proje kapsamındaki gürültü hesaplamaları en yakın yerleşim dikkate alınarak yapılmıştır. 250 m de oluşacak gürültü düzeyi 68,55 dba olup; faaliyet süresince proje alanına 2500 m mesafedeki Avanos ilçesinin, oluşması muhtemel gürültü seviyelerinden olumsuz etkilenmeleri söz konusu olmayacaktır. 42

65 Yapılan hesaplamalarda arazi hazırlık ve inşaat aşamasında çalışacak araçların aynı anda çalışmaları göz önüne alınarak yapılmıştır. Ancak inşaat çalışmaları süresince bütün araçların aynı anda çalışmaları söz konusu olmayacak olup, araçlar belli bir sıra halinde çalışacaktır. Ayrıca proje alanının yakın çevresinde, çevre mahallelerin yerleşim birimleri dağınık halde görülmektedir. Ancak proje alanının oldukça eğimli bir topoğrafyaya sahip olması, yükseltilerin doğal engel görevi görmesini de sağlayacaktır. Dolayısıyla projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları esnasında hesapla elde edilen gürültü düzeylerinden daha düşük seviyelerde gürültü oluşması beklenmektedir. Ayrıca inşaat çalışmaları süresince faaliyet sahibi tarafından şantiye alanında; inşaatın başlama, bitiş tarihleri ve çalışma periyotları ile Belediye den alınan izinlere ilişkin bilgiler, inşaat alanında herkesin kolayca görebileceği bir tabelada gösterilecektir. Projenin işletme aşamasında önemli derecede gürültü oluşmasına neden olacak alet, cihaz ve ekipmanlar kullanılmayacak olup, santral binası içerisinde yer alan elektrik motorları, pompalar ve türbinlerden kaynaklı gürültünün bina dışına çıkması, bina duvarları tarafından engellenen ve oluşan gürültü bina dışında hissedilmeyecek seviyeye düşecektir. Bu yüzden işletme aşaması için gürültü hesabı yapılmamıştır. Ayrıca işletilmesi planlanan Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santral Projesi tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürülüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi Yönetmeliği, Ek-VII nin İzne Tabi Tesisler listesinde yer almamaktadır. Aynı Yönetmelikte Madde 33 te belirtilen Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmeliğin Ek-1 ve Ek- 2 sinde Belirtilen İşletme ve Tesisler içerisinde de yer almamaktadır. Dolayısıyla tesisin işletmeye geçmesine müteakip gürültü ile ilgili herhangi bir izin alınmasına ihtiyaç duyulmamaktadır. 1.ç. Kullanılan Teknoloji ve Malzemelerden Kaynaklanabilecek Kaza Riski Projenin tüm ünitelerinde arazi hazırlama ve inşaat çalışmaları esnasında; Yapılacak kazı çalışmaları (tesis yapılarının temellerinin açılması, yol tesviye, vb.), Kazı çalışması sonucu oluşacak dolgu malzemelerinin serilmesi, sıkıştırılması, Tüm ünitelerin (Regülatör, santral binası, vb.) ve tamamlayıcı tesislerin inşaatı, Kullanılan makine ve ekipmanlardan kaza riski söz konusu olabilmektedir. Projenin arazi hazırlama ve inşaat aşamasında; Teknik olarak yönetmeliklerin şart koştuğu her türlü güvenlik tedbirleri, - Personele iş sağlığı ve iş güvenliği eğitimi, - Yönlendirme işaretlerinin ve ikaz levha işaretlerin yerleştirilmesi, - İşçilere kişisel koruma araç ve gereçlerinin temini(giysi, maske, kulaklık vb.) Tesiste tüm giriş çıkışların kontrollü bir şekilde yapılması, - Güvenlik görevlisinin bulundurulması, - Tehlike, ihbar ve ikaz panolarının yerleştirilmesi, Bakımlı makine ve ekipmanların kullanılması, - Kış aylarında yolların açık tutulması ve buzlanmanın önlenmesi, konularında gerekli her türlü önlemler alınarak, kazaların oluşması önlenecektir. 43

66 Bu konuda özellikle yapı işyerlerinde alınacak asgari sağlık ve güvenlik şartlarını içeren, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkartılarak, 23 Aralık 2003 tarih ve Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak inşaat çalışmalarının yürütülmesi sağlanacaktır. Bu yönetmelikte geçen, açık alanlardaki çalışma yerlerinde uyulması gereken aşağıdaki asgari şartlar yerine getirilerek tüm çalışmalar yapılacaktır. Ayrıca Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesinin inşaat ve işletme aşamalarında oluşması muhtemel kaza risklerine (deprem, sabotaj, sel, yangın vb.) karşı alınacak önlemleri belirleyen Acil Müdahale Planı eklerde sunulmuştur (Bkz. Ek-3). Sağlamlık ve dayanıklılık: Alçak veya yüksek seviyede olan hareketli veya sabit çalışma yerleri; çalışan işçi sayısı, üzerlerinde bulunabilecek maksimum ağırlık ve bu ağırlığın dağılımı ve maruz kalabileceği dış etkiler göz önüne alınarak yeterli sağlamlık ve dayanıklılıkta olacaktır. Bu çalışma yerlerinin taşıyıcı sistemleri ve diğer kısımları yapısı gereği yeterli sağlamlıkta değilse, çalışma yerinin tamamının veya bir kısmının zamansız veya kendiliğinden hareketini önlemek için, bunların dayanıklılığı uygun ve güvenilir sabitleme metotlarıyla sağlanacaktır. Çalışma yerlerinin sağlamlığı ve dayanıklılığı uygun şekilde ve özellikle de çalışma yerinin yükseklik veya derinliğinde değişiklik olduğunda kontrol edilecektir. Enerji dağıtım tesisleri: Yapı alanındaki enerji dağıtım tesislerinin, özellikle de dış etkilere maruz kalan tesislerin, kontrol ve bakımları düzenli olarak yapılacaktır. Yapı alanında elektrik hava hatları geçiyorsa, mümkünse bunların güzergâhı değiştirilerek yapı alanından uzaklaştırılacak veya hattın gerilimi kestirilecektir. Bu mümkün değilse, bariyerler veya ikaz levhalarıyla araçların ve tesislerin elektrik hattından uzak tutulması sağlanacaktır. Araçların hat altından geçmesinin zorunlu olduğu durumlarda uygun önlemler alınacak ve gerekli ikazlar yapılacaktır. Hava koşulları: İşçiler, sağlık ve güvenliklerini etkileyebilecek hava koşullarından korunacaktır. Düşen cisimler: Teknik olarak mümkün olduğunda işçiler düşen cisimlere karşı toplu olarak korunacaktır. Malzeme ve ekipman, yıkılma ve devrilmeleri önlenecek şekilde istiflenecek veya depolanacaktır. Gerekli yerlerde tehlikeli bölgelere girişler önlenecek veya kapalı geçitler yapılacaktır. Yüksekten düşme: Yüksekten düşmeler, özellikle yeterli yükseklikte sağlam korkuluklarla veya aynı korumayı sağlayabilen başka yollarla önlenecektir. Korkuluklarda en az; bir trabzan, orta seviyesinde bir ara korkuluk ve tabanında eteklik bulunacaktır. Yüksekte çalışmalar ancak uygun ekipmanlarla veya korkuluklar, platformlar, güvenlik ağları gibi toplu koruma araçları kullanılarak yapılacaktır. İşin doğası gereği toplu koruma önlemlerinin uygulanmasının mümkün olmadığı hallerde, çalışma yerine ulaşılması için uygun araçlar sağlanacak, çalışılan yerde vücut tipi emniyet kemeri veya benzeri güvenlik yöntemleri kullanılacaktır. 44

67 İskele ve seyyar merdivenler: Bütün iskeleler kendiliğinden hareket etmeyecek ve çökmeyecek şekilde tasarlanmış, yapılmış olacak ve bakımlı bulundurulacaktır. Çalışma platformları, geçitler ve iskele platformları, kişileri düşmekten ve düşen cisimlerden koruyacak şekilde yapılacak, boyutlandırılacak, kullanılacak ve muhafaza edilecektir. İskeleler; kullanılmaya başlamadan önce, daha sonra belirli aralıklarla ve/veya üzerinde değişiklik yapıldığında, belli bir süre kullanılmadığında, kötü hava şartları veya sismik sarsıntıya veya sağlamlığını ve dayanıklılığını etkileyebilecek diğer koşullara maruz kaldığında, uzman bir kişi tarafından kontrol edilecektir. Merdivenler yeterli sağlamlıkta olacak ve uygun şekilde bakım ve muhafazası sağlanacaktır. Bunlar uygun yerlerde ve amaçlarına uygun olarak doğru bir şekilde kullanılacaktır. Seyyar iskelelerin kendiliğinden hareket etmemesi için gerekli önlem alınacaktır. Kaldırma araçları: Bütün kaldırma araçları ile bağlantıları, sabitleme ve destekleme elemanları da dâhil bütün yardımcı kısımları kullanım amacına uygun ve yeterli sağlamlıkta tasarlanmış/imal edilmiş olacaktır. Bu araçlar doğru şekilde kurulacak ve kullanılacak, her zaman iyi çalışabilir durumda olacak, yürürlükteki mevzuata göre, periyodik olarak kontrol, test ve deneyleri yapılacak ve bu konuda eğitim almış ehil kişilerce kullanılacaktır. Kaldırma araçları ve yardımcı elemanlarının üzerlerine azami yük değerleri açıkça görülecek şekilde yazılacaktır. Kaldırma ekipmanı ve aksesuarları belirlenen amacı dışında kullanılmayacaktır. Kazı ve malzeme taşıma araç ve makineleri: Bütün kazı ve malzeme taşıma araç ve makineleri iyi çalışır durumda olacak ve doğru şekilde kullanılacaktır. Kazı ve malzeme taşıma işlerinde kullanılan makine ve araçların sürücü ve operatörleri özel olarak eğitilmiş olacaktır. Kazı ve malzeme taşıma işlerinde kullanılan makine ve araçların kazı çukuruna veya suya düşmemesi için gerekli koruyucu önlemler alınacaktır. Tesis, makine, ekipman: Mekanik el aletleri de dahil olmak üzere herhangi bir güçle çalışan tesis, makine ve ekipman; mümkün olduğu kadar ergonomi prensipleri dikkate alınarak uygun şekilde tasarlanmış ve imal edilmiş ve iyi çalışır durumda olacaktır. Yalnız tasarlandıkları işler için ve sadece uygun eğitim almış kişilerce kullanılacaktır. Kazı işleri: Kazı işleri çalışmalarında; uygun destekler ve setler kullanılacak, malzeme veya cisim düşmesi veya su baskını tehlikesine ve insanların düşmesine karşı uygun önlemler alınacak, yangın, su baskını veya göçük gibi durumlarda işçilerin güvenli bir yere ulaşmaları sağlanacaktır. Kazı alanına giriş ve çıkış için güvenli yollar sağlanacaktır. Toprak ve malzeme yığınları ve hareketli araçlar kazı yerinden uzak tutulacak ve gerekiyorsa uygun bariyerler yapılacaktır. Bunların yanı sıra proje kapsamında sahada hareket eden araçlar insan sağlığı açısından tehlike ve kaza riski oluşturmaktadır. Kaza risklerini en aza indirmek için proje sahası içerisinde çalışacak araçların bakımları periyodik olarak yapılacak, saha içerisinde her türlü çevre emniyeti alınacak ve gerekli ikaz levhaları konulacaktır. Metal veya beton karkas, kalıp panoları ve ağır prefabrike elemanlar: Metal veya beton karkas ve bunların parçaları, kalıp panolar, prefabrike elemanlar veya geçici destekler ve payandalar ancak uzman bir kişinin gözetimi altında kurulacak ve sökülecektir. İşçileri, yapının geçici dayanıksızlık veya kırılganlığından kaynaklanan risklerden korumak için yeterli önlemler alınacaktır. Kalıp panoları, geçici destek ve payandaları, üzerlerine binen yüke ve gerilime dayanacak şekilde planlanacak, tasarlanacak, kurulacak ve korunacaktır. 45

68 Kısaca projenin gerek inşaat gerekse işletme döneminde, gerekli tüm tedbirler alınacaktır. Projenin tüm aşamalarında, 4857 sayılı İş Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkartılmış ve çıkartılacak olan yönetmelik ve tüzük hükümlerine uyulacak ve olası tüm kaza ve risklerin mümkün olan en alt düzeye indirilmesi için gerekli önlemler alınacaktır. 1.d. Projenin Muhtemel Çevresel Etkilerine Karşı Alınacak Tedbirler Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi inşaat aşamasında kullanılmak üzere destek üniteleri olarak, şantiye sahasından (prefabrik taşınabilir yapılar) oluşturulacaktır. Planlanan tesislerin inşaatı sonucu oluşacak çevresel etkiler aşağıda açıklanmıştır. Kızılırmak üzerinde kurulacak olan 3 ayrı karşıdan alışlı regülatör yapısı ile toplanacak sular etek tipi santral binalarına aktarılacaktır. Bu kapsamda 3 ayrı baraj gölü oluşumu söz konusudur. Regülatörün bulunduğu alanda biyolojik çevre üzerine olabilecek etkilerin başında akımın azalması sonucu özellikle balıklar üzerine olabilecek etkiler gelmektedir Mevcut Durum Tespit Çalışmaları kapsamında Cemel-I Regülatörü memba ve mansabından, Cemel-II Regülatörü mansabından ve Cemel-III Regülaötür mansabından olmak üzere 4 ayrı noktadan tarihinde su numuneleri alınmıştır. Alınan numuneler Çınar Çevre Ölçüm ve Analiz Laboratuvarı ile Çevre Endüstriyel Analiz Laboratuvarı nda Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği (SKKY) Tablo-1 de (radyoaktivite hariç) yer alan parametrelere göre analizi yaptırılmıştır. Analiz raporları Ek-11 de mevcuttur. Faaliyetin işletme aşamasında karşıdan alışlı regülatör ve etek tipi santral projelendirildiğinden Cemel-I Regülatöründe şişirilen tüm su doğrudan Cemel-I HES e düşürülerek Cemel-II Regülatörünün menbaasına, Cemel-II Regülatöründe şişirilen tüm su doğrudan Cemel-II HES e düşürülerek Cemel-III Regülatörünün menbaasına, Cemel-III Regülatöründe şişirilen tüm su doğrudan Cemel-III HES e düşürülerek dere yatağına bırakılacaktır. Doğal hayatın devamı için Cemel-III ün mansabına bırakılacak su miktarı projeye esas alınan son on yıllık ortalama akımın en az %10 u olup, bu proje uhtesinde hazırlanan Ekosistem değerlendirme Raporunda yer alan can suyu miktarı baz alınacaktır (Bkz. Ek-12). Belirlenen bu miktara mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Nehirde son on yıllık ortalama akımın %10 undan daha az akım olması halinde suyun tamamı doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacaktır. Bunun yanı sıra akım değerleri, proje debisinin üzerinde olduğu durumlarda, proje debisinin üstündeki debi değerlerinin tamamı da yatağa bırakılacaktır. Bu bağlamda ayrıca, raporun fauna kısmında belirtilen balık türleri için balıkların yaşamının sürekliliğinin sağlanması ve dere ortamında doğal dengenin bozulmaması için, balıkların akarsuyun kaynağına gidip gelmelerini sağlamak amacıyla balık geçidi yapılacaktır. Proje, enerji amaçlı ve kaynaktaki sularını kullanacağından suyun akış yönü ve miktarı hiçbir değişikliğe uğramayacak ve mansaba taşınan silt miktarı değişmeyecektir. Çevirme yapıları suyun tabii rejimini etkilemediğinden, taşkın konusunda olumlu veya olumsuz herhangi bir etki yaratmayacaktır. Proje kapsamında atıksu, katı atık bertarafı, hafriyat, gürültü ve hava kirliliği konusunda çevresel etkilere karşı alınacak önlemler ile projenin peyzaj ve flora-fauna üzerine etkileri ve alınacak önlemler aşağıda detaylı olarak verilmiştir. Ayrıca projenin 46

69 inşaat ve işletme aşamasında sürdürülecek faaliyetlerin düzenli olarak izlenmesini sağlamak amacı ile, izlenecek parametreleri ve sorumlu kurum ve kuruluşları belirten izleme programı eklerde sunulmuştur (Bkz. Ek-2). 1.d.1. Hafriyat Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi nin inşaatı sırasında kazı, dolgu, düzeltme, malzeme alımı-boşaltımı, servis yolu açma vb. işlemler nedeniyle mevcut arazinin topoğrafik yapısında değişiklik olacaktır. Proje inşaatında kazı ve arazi düzenleme işleri için yapılacak toplam hafriyat miktarı yaklaşık m 3 tür. Proje kapsamında yapılacak hafriyat işlerinde öncelikle yüzeydeki bitkisel toprak sıyrılacaktır. Toplam hafriyatın yaklaşık %10 unun bitkisel toprak olacağı öngörülmektedir. Bitkisel toprak, peyzaj düzenleme çalışmlarında kullanılmak üzere, geçici hafriyat depolama sahası içerisinde, gerekli tedbirler alınarak, diğer hafriyat atıklarından ayrı olarak biriktirilecektir. Geri kalan hafriyat malzemelerinin uygun özellikte olanları, yol dolgularında, betonarme yapıların duvar arkası dolgularında ve saha/şantiye düzenleme işlerinde santral binasını dere taşkınından korumak amacı ile sedde yapımında kullanılarak tüketilmeye çalışılacaktır. Proje kapsamında yapılacak kazılar sonucu ortaya çıkacak hafriyat malzemeleri, dere ve kuru dere yataklarına dökülmeyecek, doğal habitata zarar vermemek için belirlenmiş olan stok sahalarında depolanacaktır. Arazi hazırlık çalışmaları başlamadan önce tesis ünitelerinin yapılacağı alanların fotoğrafları çekilerek alanın görsel durumu ortaya konacaktır. İnşaat çalışmaları tamamlandıktan ve işletme faaliyete geçtikten sonra bu alanlar aslına benzer, topoğrafya uygun bitkilendirilerek aynı şekilde düzenlenecektir. Bunun için; Alanda sıyrılan üst toprak stabil hale getirilecektir. Proje alanında, doğal bitki örtüsü değerlendirilerek alanı temsil eden öncü, katılımcı ve hâkim türler tespit edilecektir. Tespit edilen bu türler ağaç, ağaçcık, çalı ve orman alt örtüsü olarak sınıflandırılacaktır. Proje alanında yapılacak olan rehabilitasyon çalışmaları, bu türlerin tespiti doğrultusunda, alana uyumlu olarak gerçekleştirilecektir. 1.d.2. Atıksu Faaliyet alanı ve yakın çevresinde atıksu (kanalizasyon) sistemi olmadığından; gerek inşaat ve gerekse işletme aşamasında oluşacak evsel nitelikli atıksular tarih ve sayılı Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik uyarınca sızdırmasız olarak yapılacak fosseptik çukurunda biriktirilecek ve fosseptik dolduğunda, en yakın bedelediyeden temin edilecek vidanjör ile ücreti karşılığında aldırılarak atıksuyun bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Fosseptik detay planı eklerde verilmiştir (Bkz. Ek-9). Çalışma bölgesinde bulunan ve kullanılacak köy yollarında tozumayı önlemek için günlük 9 m 3 su kullanılarak arazöz ile nemlendirme işlemi yapılacak olup, bu işlemde su toprak bünyesinde kalacağı için atıksu oluşturmayacaktır. 47

70 Proje kapsamında gerek en yakın yüzeysel su kaynağı olan Kızılırmak ve gerekse bölgedeki diğer su kaynaklarına deşarj edilecek her türlü atıksu için, 31 Aralık 2004 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nin 32. Maddesi nde belirtilen Evsel Nitelikli Atıksular için Deşarj Standartları na uyulacak ve tüm faaliyetlerde bu maddeye uygun olarak çalışma yapılacaktır. Ayrıca 13 Şubat 2008 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Yönetmeliği nin 20. maddesi ve Ek-5 ve Ek-6 da yer alan alıcı ortam değerleri ile atıksu deşarj kriterlerine uyulacaktır. 1.d.3. Katı Atıklar Arazi hazırlık ve inşaat aşamasında; projede çalışacak personelden kaynaklanan evsel katı atıklar, şantiye olarak kullanılacak saha içerisinde çeşitli noktalara yerleştirilen ağzı kapalı çöp bidonlarında toplanacaktır. Konteynırlarda biriktirilecek bu katı atıklar ise belli periyotlarda Avanos Belediyesi ne ait katı atık bertaraf alanına götürülerek bertaraf edilmesi sağlanacaktır. İnşaat çalışmalarından oluşacak parça demir, çelik, çimento torbası, ambalaj malzemesi ve benzeri katı atıklardan; geri kazanımı mümkün olanlar inşaat imalatlarında yeniden değerlendirilecek, geri kazanımı mümkün olmayan atıklar ise evsel nitelikli katı atıklar ile beraber bertaraf edilecektir. Arazi hazırlama ve inşaat aşamasında çalışacak araçların bakım, onarım ve temizlikleri proje sahasında yapılmayacaktır. En yakın yetkili servislerde ve/veya akaryakıt istasyonlarında yaptırılacaktır. Ancak araç bakımlarının zorunlu olarak proje sahasında yapılması söz konusu olursa, bu durumda oluşması muhtemel atık yağlar diğer atıklardan ayrı depolanacak, üzerinde atık yağ ibaresi bulunacak olan kaplarda, sızdırmazlığı sağlanmış alanlarda biriktirildikten sonra; bertarafı için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği" ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümleri uygulanacaktır. Buna ilaveten trafoda kullanılacak izolasyon yağları da yine diğer atıklardan ayrı toplanacak ve sızdırmazlığı sağlanmış alanlarda geçici depolanacak olup; bertarafı için, lisanslı bertaraf tesislerinde, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği" 2. Bölüm Madde 9 da belirtildiği şekilde gerçekleştirilecektir. Atıkların bertaraf tesislerine taşınması lisanslı taşıyıcı vasıtası ile yapılacaktır. Bertaraf tesislerine aktarılıncaya kadar Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 4. ve 5. Bölümlerde öngörülen şartlar sağlanacak, işletme içindeki Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen standartlara uygun olarak yapılmış geçici depolarda depolanacaktır. Daha sonra ihale yolu ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ndan lisans almış firmalara satılarak değerlendirilecektir. Proje konusu faaliyet kapsamında tehlikeli atık ve tıbbi atık oluşması söz konusu olmayacaktır. Çalışan personel, Avanos İlçesindeki sağlık merkezlerinden faydalanabilecektir. 48

71 Bunun yanı sıra projede çalışacak araçların bakımları en yakın servislerinde yapılacağı için proje sahasında tarih ve Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ndeki değişiklik hükümleri kapsamında atık oluşmayacaktır. Ancak oluşması halinde ilgili yönetmelik çerçevesinde diğer atıklardan ayrı toplanarak atık pil ve akümülatör bertafaı konusunda lisanslı bertaraf firmalarına verilerek bertarafı sağlanacaktır. Tesisin işletme aşamasında ise çalışacak personelden kaynaklanan evsel katı atıklar; proje sahası içerisinde çeşitli noktalara yerleştirilen ağzı kapalı çöp bidonlarında toplanacak ve belli periyotlarda Avanos Belediyesi ne teslim edilecektir. Sonuç olarak; projenin tüm aşamalarında oluşacak katı atıkların (organik atıklar vb.) tarihli ve sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Madde 18 de belirtildiği gibi denizlere, göllere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere dökülmesinin yasak olduğu konusunda çalışanlar uyarılacak ve gerek bu yasağa gerekse Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin tüm hükümlerine proje dâhilinde uyulacaktır. Projenin tüm aşamalarında oluşması muhtemel ambalaj ve ambalaj atıkları; tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak bertaraf edilecektir. 1.d.4. Hava Kalitesine Etkiler tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 de, hava kirlenmelerini temsil eden değerler, ölçümlerle elde edilen hava kalitesi değerleri, hesapla elde edilen hava kirlenmesine katkı değerleri ve bu değerlerle teşkil edilen toplam kirlenme değerlerinin tespit edilmesine, eğer baca dışındaki yerlerden yayılan emisyonlar 1 kg/saat ten küçükse gerek olmadığı belirtilmektedir. Projenin arazi hazırlık ve inşaat çalışmaları dâhilinde yapılacak bütün çalışmaların aynı zaman diliminde gerçekleştirileceği (en kötü senaryo) ve yapılacak olan çalışmalarda toz emisyonunu minimize edecek herhangi bir kontrol tedbirinin alınmadığı göz önüne alındığında, oluşacak toz emisyonu 0,9 kg/saat olarak hesaplanmıştır. Dolayısıyla Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek- 2 de de belirtildiği üzere; yeni kurulacak tesisler için, Tablo 2.1 de belirtilen kirletici kütlesel debiler aşılmadığından, tesis etki alanında uluslararası kabul görmüş bir dağılım modeli kullanımıyla Hava Kirlenmesine Katkı Değerinin Hesaplanması gerek duyulmamıştır.. Arazi hazırlık ve inşaat aşamasında oluşacak olan toz emisyonlarının minimuma indirilmesini sağlamak amacıyla; - Yol güzergâhlarında arazöz ile sulama yapılacaktır. - Savurma yapmadan doldurma ve boşaltma işlemlerinin yapılması sağlanacaktır. - Malzemelerin taşınması sırasında araçların üzeri branda ile kapatılacak ve malzemenin üst kısmı %10 nemde tutulacaktır. 49

72 Bunlara ek olarak, araçlardan kaynaklanacak emisyonların da minimuma indirgenmesi için, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği nin 7. Maddesi uyarınca; kullanılacak tüm araç ve ekipmanların rutin kontrolleri yaptırılarak bakım gereken araçlar bakıma alınacak ve bakımları bitene dek çalışmalarda başka araçlar kullanılacaktır. Ayrıca Trafik Kanunu na uygun şekilde çalışmaları konusunda uyarılarak özellikle yükleme standartlarına uygun yükleme yapmalarına dikkat edilecektir. Planlanan proje kapsamında tarihli sayılı Resmi Gazete de (Değişik 30 Mart 2010 tarih ve R.G.) yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümleri yerine getirilecektir. 1.d.5. Gürültü Proje kapsamında 10 adet kamyon, 3 adet traktör, 2 adet dozer, 3 adet ekskavatör, 1 adet kompresör, 2 adet greyder, 2 adet silindir, 2 adet jeneratör, 1 adet temel kazık makinesi, 1 adet beton pompası, 2 adet arazöz, 2 adet yükleyici kullanılacaktır. Yapılan hesaplamada arazi hazırlık çalışması esnasında tüm araçların aynı anda ve aynı noktada çalışmaları varsayımı ile veriler girilmiştir. Yapılan hesaplamalar sonucunda proje kapsamında eş zamanlı çalışılması durumunda dahi 250 metreden itibaren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Ek VII Tablo-5 te belirtilen 70 dba sınırının altında kaldığı görülmektedir. Proje Alanına en yakın yerleşim yeri; yaklaşık 2500 m mesafedeki Avanos ilçesidir. Proje kapsamındaki gürültü hesaplamaları en yakın yerleşim dikkate alınarak yapılmıştır. Faaliyet süresince Avanos İlçesinin, oluşması muhtemel gürültü seviyelerinden olumsuz etkilenmeleri söz konusu olmayacaktır. Yapılan hesaplamalarda arazi hazırlık ve inşaat aşamasında çalışacak araçların aynı anda çalışmaları göz önüne alınarak yapılmıştır. Ancak inşaat çalışmaları süresince bütün araçların aynı anda çalışmaları söz konusu olmayacak olup, araçlar belli bir sıra halinde çalışacaktır. Ayrıca proje kapsamında arazi hazırlık çalışmaları açık sahada yapılacağından, çalışmalar süresince gün boyu değişiklik gösterecek ancak çalışmalar gündüz ( ) yapılacağından gürültü oluşumu sınırlandırılmış olacaktır. Proje kapsamındaki çalışmalarda, söz konusu yönetmeliğin 9. maddesinde belirtilen karayolu araçlarında uyulması gereken şartlar ve 13. maddesinde açık alanda kullanılan ekipmanlarda uyulması gereken şartlar dikkate alınarak, gürültü oluşumunu minimize etmek için gerekli tedbirler alınacaktır. Proje alanında, inşaat aşamasında meydana gelecek gürültü konusunda Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği"nin dördüncü bölümünde yer alan şantiye alanları için gürültü kriterleri ile ilgili 23. Madde de belirtilen hususlara uyulacak ve trafik muayeneleri, egzoz ölçümleri ve bakımları yapılan araçlar kullanılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin (2002/49/EC)" hükümleri yerine getirilecektir. İnşaat aşamasında makine ve ekipmanlarda meydana gelecek gürültüden çalışanları koruyabilmek ve gerektiğinde; 4857 sayılı İş Kanunu gereğince çalışanlara; başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçler sağlanarak, çalışanların gürültüden etkilenmemeleri sağlanacaktır. 50

73 Böylece, çalışmalarda makine ve ekipmanlardan kaynaklı oluşacak gürültü seviyeleri çalışanları ve bölgede yaşayanları rahatsız etmeyecek düzeye indirilmiş olacaktır. Ayrıca yönetmeliklerin öngördüğü değerler yakalanarak, çevreye verilecek gürültü, minimum düzeyde tutulmuş olacaktır. 1.d.6. Peyzaj Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler Peyzaj çalışmaları kapsamında, inşaat döneminde ve sonrasında doğal peyzajın işlev ve yapısında oluşacak değişiklikler (yeni alanların, lekelerin ve koridorların oluşması vb.) ve bunların etkilerini belirleyerek gerekli planlama ve uygulama çalışmalarının yapılması hedeflenmektedir. Bu doğrultuda, proje alanında inşaat sonrası etkileri azaltmak amacıyla saha düzenlemeleri ve çevre koruma çalışmaları gerçekleştirilecektir. Bu çalışmalar sırasında öncelikli olarak mevcut yapıda oluşabilecek tahribatı en aza indirgemek için gerekli önlemler alınacaktır. Proje alanında inşaat çalışmalarının başlamasıyla beraber, çevresel koruma ve uygulama çalışmalarının da başlaması gerekmektedir. İnşaat sonrasında yapılacak onarım ve iyileştirme çalışmalarının başarılı olabilmesi büyük bir oranda bu duruma bağlıdır. Bu bağlamda; Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali (HES) Projesi kapsamında çalışma alanı sınırlarının belirlenmesi, üst toprak sıyrılması ve depolanması, geçici erozyon önlemlerinin alınması ve sedimantasyon kontrolü çalışmaları gerçekleştirilecektir. Bu çalışmalara ait gerçekleştirilecek uygulamalar aşağıda detaylı olarak verilmiştir. Çalışma Alanı Sınırlarının Belirlenmesi; İnşaat döneminde sahada çalışacak personelin alanın doğal peyzaj değerleri hakkında bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi gerekmektedir. Bunun için yapılacak ilk şey; tüm çalışanların çevre eğitimi alması, şantiye sahalarının belirli noktalarına afiş, poster vb. görsel iletişim araçlarının asılması, doğal yapının daha fazla bozulmaması için çalışma ve şantiye alanlarına ait sınırların belirlenerek tüm personelin bu alanların dışında hem inşai (izinsiz yollar açmak, ekstra alan kullanımı vb.) hem de sosyal (özellikle balık tutmak dahil her türlü avcılık faaliyetleri, ateş yakmak vb.) boyutta hiçbir şekilde faaliyette bulunmamasıdır. Özellikle planlanan proje alanı tarım arazileri yakınında olduğu düşünülürse, bu önlemlerin alınması kaçınılmazdır. Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi kapsamında 80 personelin kalacağı, toplam 1 adet şantiye kurulması planlanmaktadır. Prefabrik yapılar şeklinde inşa edilecek şantiye sahalarının inşaat sonrasında tekrar eski haline getirilmesi, bu alanların doğal peyzaj yapısına ulaşması hedeflenmektedir. Toprak Sıyırma ve Depolama İşlemleri; İnşaat döneminde dikkat edilmesi gereken en önemli aşama iyi bir Üst Toprak Yönetimi dir. Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi kapsamında inşaat çalışması yapılacak tüm alanlarda (dik ve yan eğimli alanlarda dahil) üst toprağın sıyrılması ve inşaat süresince alt toprakla karışmayacak şekilde gerekli önlemler alınarak korunması gerekmektedir. Ancak proje alanın da regülatör ve HES bölgeleri su yüzeylerine yakın alanlarda inşa edileceği için proje alanının tamamında üst toprak sıyrılması mümkün olmayacaktır. Proje kapsamında, toprak sıyırma ve depolama işlemleri esnasında dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır: 51

74 Üst toprak minimum 15 cm, maksimum 30 cm derinliğe kadar sıyrılacaktır (Şekil 1.d.6.1.). Üst toprak derinliğinin 15 cm den daha az olduğu yerlerde, üst toprağın tamamı dikkatlice sıyrılarak ayrı bir yerde depolanacaktır. Şekil 1.d.6.1. İnşaat Döneminde Bitkisel (üst) Toprağın Sıyrılması Çalışmaları Üst toprak, araç ve iş makinelerinin sıkıştırmayacağı veya kirlenmeye maruz kalmayacağı yerlerde, kayıplarını ve/veya bozulmasını en düşük düzeyde tutacak koşullarda depolanacaktır (Şekil 1.d.6.2.). a b Şekil 1.d.6.2. a ve b Üst Toprak Depolama Yöntemleri 52

75 Üst toprak alt toprakla karıştırılmayacak, ayrı yerlerde depolanacak veya jeotekstil yayılarak karışımın önlenmesi gibi uygulamalar yapılacaktır (Şekil 1.d.6.3.). a b Şekil 1.d.6.3. a ve b Üst Toprak Depolama Yöntemleri, Jeotekstil Uygulaması Üst toprak ve alt toprak yığınları, serbestçe drene olabilecek şekilde yerleştirileceklerdir. Makul geçişlere izin vermek amacıyla (Hayvan geçişleri, araç geçişleri vb.) ve yüzey suyunun yığının yanında birikebileceği alçak alanlarda üst toprak kümesinde açıklıklar bırakılacaktır. 2 m den yüksek olmayan, yamaç eğimleri 45º den küçük açık hendeklerle drene olan stok alanlarında toplanacaktır. Yığının üstü, yağışın içeri işlemesini azaltacak, ama havasız (anaerob) koşulların gelişimini engelleyecek düzeyde, hafifçe sıkıştırılacaktır. Gerek olduğunda, dış çevresine stabilizasyon destekleri yerleştirilerek, taşkınlardan korunması sağlanacaktır. Üst toprak hiçbir şekilde yataklama materyali olarak kullanılmayacaktır. Böylelikle inşaat sonrasında bitkilendirme sürecinde; bitki gelişimi için en önemli faktör olan toprak (Verimli/Üst Toprak Katmanı) korunarak, dikim için uygun ortamlar sağlanmış olacaktır. Aksi takdirde, inşaat sonrası peyzaj onarım çalışmaları için dışardan üst toprak getirilmesi gerekecektir. Geçici Erozyon Önlemlerinin Alınması; İnşaat boyunca dikkat edilmesi gereken bir diğer önemli konuda proje alanlarının erozyon açısından değerlendirilmesidir. Erozyon ve heyelan riski olan eğimli alanlar ile kazı bölgelerinde inşaat aktiviteleri sırasında; - Üst toprak sıyrıldığı için, - Yüzey örtüsü ve ağaçlık alanlar tahrip olduğu için, - Mevcut bitki örtüsü kaldırıldığı için, 53

76 - Arazi topografyası değiştirildiği için, - Mevcut stabil arazi plastiği bozulduğu için inşaat tamamlanana kadar gerekli geçici erozyon önlemleri alınmalıdır. Proje kapsamında yer alan tesislerin inşa edileceği alanlar genel itibariyle düz bir jeomorfolojik yapıya sahip olsa da Kızılırmak Havza sınırları içerisinde çalışıldığı için özellikle hafriyat işlmleri sırasında ve kazı bölgelerinde su erozyonu meydana gelme olasılığı çok yüksektir. Bu durum; toprak kaybına ve arazi veriminin düşmesine, sediman taşınması ile Kızılırmak ta su kalitesinin düşmesine ve oluşabilecek bir kayma ile ciddi topografik değişikliklere neden olabilecektir. Bu nedenle inşaat çalışmaları sırasında üst toprak sıyrıldıktan sonra öncelikle, alt toprağın kaldırılması aşırı erozyona neden olmayacak ve erozyondan etkilenmeyecek biçimde olacaktır. Arazinin hazırlanması, inşaat ve tesis aşamasındaki faaliyetler kapsamında aşağıdaki geçici erozyon önlemleri yürütülecektir: - Yüzey akışını kesintiye uğratmak ve tabanın oyulmasını önlemek amacıyla malzeme birikintileri bırakılacaktır (Şekil 1.d.6.4.). - Toprağın stabilizasyonunu sağlamak üzere özellikle ağaç ve çalıların bulunduğu alanlarda kesilecek bitki kökleri olabildiğince yerinde bırakılacaktır. Dikine ve enine eğimlerde gerektiğinde drenaj kanalları oluşturulacaktır. - Eğimlerin kesilmesi gerektiğinde mini savaklar oluşturulacak, bu savaklar eğim boyunca akıntının aşağıya deşarjını sağlayacaktır. - Çökmeler, toprak kayıpları gibi durumların önlenmesi için sürekli izleme yapılacaktır. Şekil 1.d.6.4. Erozyon Önleme Yöntemleri Kapsamında Oluşturulan Malzeme Birikintileri ve İstifleri Alınacak bu önlemler inşaat sırasında tehlikeli bir durumla karşılaşmamak (göçük, heyelan, yıkılma vb.) hem de arazi topografyasında daha fazla zararlar oluşmasına engel olmak için yapılması zorunlu olan uygulamalardır. 54

77 Sedimantasyon Kontrol; Proje alanında özellikle kazı yapılan alanlarda oluşabilecek erozyon sonucunda meydana gelen sedimanlar en yakın çevrede bulunan su kaynaklarını kirletebilir (Şekil 1.d.6.5.). Bu riskin bulunduğu; su geçişlerinde ve faaliyet alanlarının bir su yatağı ile kesiştiği veya paralel olduğu yerlerde sedimanlı su girişini engellemek üzere sediman önleyici, silt kafes veya saman balyası engeli biçiminde düzenekler kurulacaktır (Şekil 1.d.6.6.). Şekil 1.d.6.5. Sedimanlardan Kaynaklı Su Kirliliğini Azaltma ve Önleme Yöntemleri; Silt kafes, Saman balyası Üst toprağın sıyrıldığı ve bitki örtüsünün tahrip olduğu kısımlarda yağışlı dönemde çıplak kalması beklenen sahalarda sediman filtreleri ve tutucu düzenekler uygulanabilir çözümlerdir. Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi kapsamında özellikle Kızılırmağa ait kıyı bölgelerinde, su geçişlerinde, yol şevlerinde ve sedimantasyon riski olan inşaat sahalarında mutlaka gerekli önlemler alınmalıdır. Şekil 1.d.6.6. Sedimantasyon Kontrolünde Silt Kafes Uygulaması 55

78 İnşaat sırasında alınan çevre koruma önlemleri ve gerçekleştirilen uygulamalar sayesinde daha az alanın zarara uğradığı, inşaat çalışmalarının kontrollü ve çevreye saygılı bir şekilde ilerlediği görülmektedir. Ayrıca inşaat sonrası yapılacak peyzaj düzenleme çalışmaları ile inşaat boyunca zarar gören ve tahrip olan alanların kendini daha kısa sürede onarabildiği görülmektedir. Bu nedenle yukarda belirtilen hususlara dikkat edilmesi doğal çevrenin korunması ve ekosistemin devamlılığı açısından büyük önem arz etmektedir. İnşaat boyunca yukarıda belirtilen önlemlerin alınmasının ardından en önemli aşamalardan biri de bitkilendirme sürecidir. Proje kapsamında inşaat çalışmalarının tamamlanması ile beraber proje kapsamında hazırlanan Ekosistem Değerlendirme Raporunda yer alan bitki türlerinden yarararlanılarak bitikilendirme çalışmaları yapılacaktır (Bkz. Ek-12). Bitkilendirme çalışmalarında kullanılacak bitki türleri ve/veya diğer türler bölgeye en yakın özel ve resmi fidanlıklardan temin edilecektir. Uygulama aşamasında bitki materyalinin doğru tekniklerle dikimi başarı yüzdesini artırarak, zaman ve ekonomi açısından tasarruf sağlayacaktır. Bir dikimin başarıya ulaşması aşamasında bitki türü kadar, dikim yöntemlerinin doğru ve uygulamayı yapan personelin uzman olması gerekmektedir (Şekil 1.d.6.7.). Şekil 1.d.6.7. Çukur Dikim Tekniği Peyzaj düzenleme çalışmaları tamamlandıktan sonra bakım süreci de çok önemli bir aşamadır. Onarım çalışmalarında canlı bir eleman olan bitki ile çalışıldığı için uygulama alanlarının periyodik olarak kontrolü yapılmalı, zarar gören, tutmayan bitkiler yenileriyle değiştirilmelidir. Burada özellikle vejetasyon istenilen seviyeye gelene ve yüzey kaplaması sağlanana kadar işletme döneminde görev yapacak bir personelin uygulama alanını periyodik olarak kontrol etmesi gerekmektedir. Gerekli durumlarda; sulama, gübreleme, budama, ilaçlama, dış etkilerden koruma vb. bakım çalışmaları gerçekleştirilmelidir. 1.d.7. Flora-Fauna Üzerine Etkiler ve Alınacak Önlemler Projenin flora ve fauna üzerine etkileri ve alınacak önlemler 2. Bölümün b kısmında detaylı olarak verilmiştir. Balık Geçidinin Projelendirilmesinde Göz Önüne Alınacak Hususlar; (6) Balık geçidi, bir akarsu üzerinde inşa edilen regülatör de (su alma yapısında), akarsuda yaşayan balıkların memba ve mansap arasında hareketini sağlayan suyoludur. Balık türlerinin yüzme hızları genellikle üçe ayırmak mümkündür; -Normal hız (cruising speed): Balıklar genellikle ve normal durumlarda yaptıkları hızlardır. -Dayanma hızı (sustain speed): Balıkların birkaç dakikalık zaman periyodu içerisinde bazı durumlarda, özellikle dar alanlardan geçerken yaptıkları hızlardır. 6 Kaynak: 1987 Ankara, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Balık Geçitleri 56

79 -Ani hız (darting speed): Balıkların besleme veya bir tehlikeden uzaklaşmak amacıyla ani ataklarda yaptıkları hızlardır. Bu hızlar, diğer hızlara göre daha kısa süreli, fakat daha süratlidir. Balıklar düşük hızlarda az hareket ederler, bu nedenle projelendirmede ortalama değerlerin kullanılması yanılgılara neden olur. Diğer taraftan balıklar normalden daha hızlı akan su kütlelerine, karşı yönde içgüdüsel olarak hareket etme eğilimindedirler. Onların bu davranış özellikleri, balık geçidi tasarımında önem arz etmektedir. Dolayısıyla balıkların balık geçidine giriş noktalarında su şırıltısı oluşturmak üzere boru ile çağırma suyu bırakılacaktır. Balık geçidinin son noktası olan, balık geçidi giriş yapısına balıklar su akımına karşı yönde yüzerek girerler. Balıklar geçide girişlerinde istedikleri su hızı, kendi normal hızlarından fazla, fakat ani hızlarının altında olmalıdır. Bu değer normal hızın 1,25 katsayı ile çarpılmasıyla elde edilebilir. Sudaki çözünmüş oksijen balıkların yüzme kabiliyetlerini etkilemektedir. Çözünmüş oksijen normalden 1/3 daha az ise, balıkların yüzme kabiliyeti %60 oranında azalır. Dolayısıyla sudaki oksijen miktarı, balık geçidinin projelendirilmesinde dikkate alınmalıdır. Balıklar karanlıktan korktuklarından balık geçidinin üstünün açık olarak inşa edilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde kar suyunun eridiği ve maksimum debilere ulaştığı dönemlerde balık geçidi slit ile dolarak çalışamaz duruma gelebilir. Bu durumda kapalı ve galeri şeklinde balık geçitleri inşa edilmesi uygun görülmemektedir. Bu proje kapsamında, raporun fauna kısmında belirtilen balık türleri için balıkların yaşamının sürekliliğinin sağlanması ve dere ortamında doğal dengenin bozulmaması için, balıkların akarsuyun kaynağına gidip gelmelerini sağlamak amacıyla balık geçidi yapılacaktır. Bu bağlamda yukarıdaki hususlar ve 1.Bölüm balık geçitleri kısmında balık geçitlerindeki ana yapı ünitelerinde dikkat edilmesi gereken hususlara uyularak balık geçidi tasarımı (projesi) yapılacaktır. 57

80 BÖLÜM 2 PROJENİN YERİ

81 BÖLÜM II: PROJENİN YERİ 2.a. Mevcut Arazi Kullanımı ve Kalitesi (Tarım Alanı, Orman Alanı, Planlı Alan, Su Yüzeyi vb.) Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi, Nevşehir İli, Avanos İlçesi nin batısında, Kızılırmak ın 921,50-902,00 m kotları arasındaki düşüden yararlanılarak toplam 21,60 MW m / 20,40 MW e kurulu gücünde, yıllık toplam GWh enerji üretimi ile ulusal gelişime katkı sağlamak üzere planlanmıştır. Proje alanı, 1/ ölçekli Topoğrafik Harita da Proje alanı, Kayseri K33-A3 / K33-B4 / K33-C1 / K33-D2 numaralı 1/ ölçekli topoğrafik haritalar içerisinde yer almaktadır. Proje alanı 1/ ölçekli Kırşehir-Nevşehir-Niğde-Aksaray Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı içerisinde kalmaktadır ve Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü nce onaylı plan paftası, plan notları ve lejantı ekte mevcuttur (Bkz. Ek-4). 1/ ölçekli Çevre düzenine göre proje alanı turizm alanı içerisinde yer almakta olup plan hükümlerinin 7.11 maddesi gereği Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü tarih ve 28/1572 sayılı yazısı (Bkz. Ek-1/m) ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nın Kültür ve Turizm Bakanlığı na hitaben yazdığı tarih ve 2323 sayılı izni mevcuttur (Bkz. Ek-1/n). Proje kapsamında Avanos ilçesinin bastısında kurulacak Cemel-I regülatörü ile yükseltilecek sular, hemen altındaki etek tipi santral olan Cemel-I HES e, oradan Cemel-II regülatörünün membasına bırakılacaktır. Cemel-II regülatörü ile yükseltilecek sular, hemen altındaki etek tipi santral olan Cemel-II HES e, oradan Cemel-III regülatörünün membasına bırakılacaktır. Cemel-III regülatörü ile yükseltilecek sular, hemen altındaki etek tipi santral olan Cemel-III HES e, oradan akarsu yatağına bırakılacaktır. Proje kapsamında hazırlanan Su Kullanım Hakları Planlama Raporu Ek-13 te verilmiş olup, ilgili rapor tarih ve B.23.1.DSİ sayılı DSİ yazısı ile onaylanmıştır. Proje alanını gösterir yer bulduru haritası Şekil de, proje alanı ve çevresine ait fotoğraflar ise Şekil ve de verilmiştir. 59

82 Proje Alanı Proje Alanı Şekil 2.a.1. Proje Alanını Gösterir Yer Bulduru Haritası Proje alanı çevresindeki yerleşim yerleri ve yerleşim yerlerinin en yakın proje ünitelerine olan mesafeleri Tablo de verilmiştir. Tablo 2.a.1. Proje Alanının Çevresindeki Yerleşim Yerleri ve Proje Ünitelerine Yaklaşık Kuş Uçuşu Mesafeleri YERLEŞİM YERİ EN YAKIN OLDUĞU ÜNİTE KUŞ UÇUŞU MESAFESİ (m) Avanos İlçesi Cemel-I Regülatörü 2500 Yeşilöz Mah. Cemel-III Regülatörü 3500 Karavezir Mah. Cemel-III Regülatörü

83 Tarım Alanları: Şimdiki arazi kullanımına gore; proje kapsamında yeralan Cemel-I Regulatör alanının sol sahilinde büyük toprak gruplarına gore L (regosoller) ve F (kırmızımsı kahverengi topraklar), sağ sahilinde ise A (alüvyal topraklar) ve K (kolüvyal topraklar) bulunmaktadır. Cemel-I regulator alanının sol sahilinde kuru bahçe tarımı, mera, bağ ve bahçeler; sağ sahilinde ise mera, kuru tarım ve sulu tarım arazileri yer almaktadır. Ceme-II regulator alanının sol sahilinde büyük toprak gruplarına gore F (kırmızımsı kahverengi topraklar), L (regosoller) ve K (kolüvyal topraklar); sağ sahilinde ise A (alüvyal topraklar) bulunmaktadır. Cemel-II regulator alanının sol sahilinde mera, kuru tarım ve sulu tarım arazileri bulunmakta; sağ sahili ise terk edilmiş alan olarak gözükmekte ve tarımsal amaçlı kullanılmamaktadır. Cemel-III regulator alanının sol sahilinde büyük toprak gruplarına gore L (regosoller); sağ sahili ise A (alüvyal topraklar) bulunmaktadır. Cemel-III regulator alanının sol sahilinde kuru tarım, sağ sahilinde ise sulu tarım yapılan alanlar bulunmaktadır. Proje alanını gösterir 1/ ölçekli topoğrafik harita üzerinde Genel Yerleşim Planı, 1/ ölçekli Arazi Varlığı Haritası ve 1/ ölçekli Orman Mescere Haritası eklerde verilmiştir (Bkz. Ek-6, Ek-7 ve Ek-7). Proje kapsamında kullanılacak tarım alanlarının tarım dışı amaçla kullanılması için, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümleri gereğince, Nevşehir Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü ve/veya Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ndan gerekli izinler alınacaktır Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu nun 5496 sayılı kanunla değişik 15. madde c ve d fıkraları gereği kamulaştırma işlemleri yapılacaktır. Orman Alanları: Coğrafi Bilgi Sistemi programlarından olan ArcGis 9.2 programı yardımı ile koordinatlı bir şekilde Orman Genel Müdürlüğü nden temin edilen haritalar ile hazırlanan Orman Mescere Haritasında görüldüğü üzere; proje alanı ve çevresinde orman alanı bulunmamaktadır (Bkz. Ek-7). Su Kaynakları: Proje alanının bulunduğu Nevşehir ili genel olarak yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlı geçen tipik karasal iklim özelliklerini taşır. En önemli su kaynağı Projenin gerçekleştirileceği Kızılırmak tır. Proje kapsamında yapılacak çalışmalar süresince su yüzeylerinde çevresel kirliliğine sebebiyet vermemek için, 31 Aralık 2004 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği, 13 Şubat 2008 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve 10 Mart 1995 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Ürünleri Yönetmeliği nin hükümleri yerine getirilecektir. 61

84 2.b. EK-V deki Duyarlı Yöreler listesi dikkate alınarak; sulak alanlar, kıyı kesimleri, dağlık ve ormanlık alanlar, tarım alanları, milli parklar, özel koruma alanları, nüfusça yoğun alanlar, tarihsel, kültürel, arkeolojik ve benzeri önemi olan alanlar, erozyon alanları, heyelan alanları, ağaçlandırılmış alanlar, potansiyel erozyon ve ağaçlandırma alanları ile tarihli ve 167 sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun gereğince korunması gereken akiferler FLORA ve FAUNA Nevşehir İli, Avanos İlçesi sınırları içerisinde planlanan Zeynep Enerji Üretim A.Ş. nin Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi nin Çevresel Etki Değerlendirme Raporu nun flora ve fauna çalışmaları Ağustos 2012 döneminde Biyolog Dr. Elif Manav Tüfekci ve Bilim Uzmanı Biyolog Levent Biler tarafından hazırlanmıştır. Flora Projeye ait ÇED Raporu nun flora listesi hazırlanırken; bölgede yapılan arazi çalışmalarından ve literatür bilgilerinden faydalanılmıştır. Alanın florası "Flora of Turkey and The East Aegean Islands" adlı kaynaktan yararlanılarak oluşturulmuştur. Ayrıca alana yakın, alan ile aynı ekolojik özellikleri gösteren alanlardaki yapılan floristik çalışmalardan da faydalanılarak floristik liste oluşturulmuştur. Proje alanından olası muhtemel çiçekli bitki türleri Tablo IV de verilmiştir. Bu tabloda öncelikle bitkilerin familyası, cinsi ve türü, ikinci sütunda bitkinin Türkçe adı (bitkilerin Türkçe adları için Turhan Baytop tarafından hazırlanmış "Türkçe Bitki Adları" adlı kaynağından faydalanılmıştır), üçüncü sütunda bitkinin tespit edildiği habitat, dördüncü sütunda endemizm ve nadirlik durumu, beşinci sütunda -biliniyor ise- fitocoğrafik bölgesi, altıncı sütunda bitki türlerinin tehlike kategorileri (Tehlike kategorileri IUCN tarafından belirlenmiş kriterler ile Ekim ve arkadaşları (2000) tarafından hazırlanmış, Türkiye Tabiatını Koruma Derneği tarafından yayınlanan "Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı" adlı kaynaktan faydalanılmıştır.) belirtilmiştir. Ayrıca her bir flora türü için TÜBİVES (Türkiye Bitkileri Veri Servisi) taraması ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Faaliyet alanı, Grid Kareleme Sistemine göre B5 karesinde yer almaktadır (Şekil 2.b.1). Şekil 2.b.1. Faaliyet Alanın Grid Kareleme Sistemindeki Yeri 62

85 Ülkemiz coğrafi konum itibariyle çeşitli iklimlerin etkisi altındadır. Nitekim, kuzeyde Kuzey Anadolu ve Yıldız (Istranca) Dağları kuşağının kuzeye, özellikle Karadeniz e bakan yamaçlarında okyanusal; Marmara Denizi çevresi, Ege ve Akdeniz Bölgesi nde Akdeniz; İç, Doğu ve Güneydoğu Anadolu da karasal iklim şartları hüküm sürmektedir. Böylece Anadolu ve Trakya nın kuzeyi okyanusların doğusunda kıtaların batısında hüküm süren nemli ılıman; Ege ve Akdeniz subtropikal; Anadolu nun orta ve doğu bölgeleri, kıtaların iç kısımlarında hüküm süren karasal iklimlerin toplandığı bir ülkedir. Yüksek dağlık alanlarda ise daha kuzey enlemlerde etkili olan soğuk iklim şartları görülür. Bu nedenle Türkiye de bitki örtüsü açısından farklı alanların ve fitocoğrafya bölgelerinin bulunması (Şekil 2.b.2.), doğal şartların bir gereğidir. AKD. AV.-SİB. AV.-SİB. İR.-TUR. İR.-TUR. AKD. AKD. Şekil 2.b.2. Türkiye deki Fitocoğrafik Bölgeler ve Anadolu Diyagonali (Çaprazı) (EUR.-SİB.: Avrupa Sibirya Bitki Coğrafyası Bölgesi, Mes.: Akdeniz Bitki Coğrafyası Bölgesi, IR.-TUR.: İran Turan Bitki Coğrafyası Bölgesi) Genel bir değerlendirme ile Türkiye nin kuzeyi bir bütün olarak Avrupa-Sibirya Flora Bölgesi ne girer. Kuzeyde Ordu nun doğusunda itibaren Doğu Karadeniz Bölümü Kolşik, batı kesimleri ise aynı flora aleminin Öksin alt flora veya bölümleri içinde kalır. Marmara Denizi nin kuzey kıyıları ile Ege ve Akdeniz Bölgeleri, Doğu Akdeniz Flora Alemi ni oluşturur. İç ve Doğu Anadolu Bölgeleri Turan-Önasya veya İran-Turan Flora Bölgesi ne, Güneydoğu Anadolu nun step alanları da İran-Turan Flora Bölümü ne girer. Kısaca Türkiye; Avrupa-Sibirya, Akdeniz ve İran-Turan flora bölgelerinin bir ararda bulunduğu bir ülkedir. Bununla beraber ülkemizde, yükseklik ve bakı şartları, bu flora bölgelerinin birbirinden kesin çizgilerle ayrılmasını güçleştirmektedir. Zira, Öksin flora bölümünde dağların güneye bakan yamaçlarında kuru ormanlar, vadi ve depresyonlarda kurakçıl çalılar bulunur. Aynı şekilde Akdeniz Bölgesi nde, Nur (Amanos) Dağları nda olduğu gibi, kuzeye bakan yamaçlarda ve yüksek yerlerde Öksin elemanlarından ibaret bitki birlikleri ve fizyonomik görünüm itibariyle ot, çalı, ağaç toplulukları şeklinde oluşan formasyonlar yer alır. Böylece, lokal alanlarda barınmış ve uygun ekolojik şartlarda hayatiyetlerini sürdüren değişik flora parçaları da bulunur. Faaliyet alanı İran-Turan Fitocoğrafik Bölgesi içerisinde yer almaktadır. Faaliyet alanı ve çevresinde bulunan ve habitat özelliği nedeniyle bulunma olasılığı yüksek olan taksonlar, Tablo 2.b.1. de sunulmuştur. 63

86 Tablo 2.b.1. Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Habitat Özelliği Nedeniyle Bulunma Olasılığı Yüksek Olan Flora Türleri, Türkçe İsimleri, Fitocoğrafik Bölgeleri, Endemizm Durumu, IUCN Red Data Book Kategorileri ve Habitatları Sıra No Familya ve Tür Adı Türkçe Adı Habitat Fitocoğrafik Bölge Endemizm IUCN Red Data Book Kategorisi RANUNCULACEAE 1 Ranunculus isthmicus BOISS. subsp. stepporum DAVIS Düğün çiçeği Kurak yer, step PAPAVERACEAE 2 Glaucium leiocarpum BOISS. Güllü göndürme Tepe yamaç, taşlı tarla BRASSICACEAE 3 Alyssum sibiricum WILLD. - Yamaç, step, Pinus, çıplak alan CISTACEAE 4 Helianthemum canum (L.) BAUMG. - Çıplak yamaç, step, moloz CARYOPHYLLACEAE 5 Gypsophila sphaerocephala FENZL EX TCHIHAT. var. sphaerocephala FENZL EX TCHIHAT. Çöven Kuru yamaçlar, açık çam ormanları, kireçtaşı kayalar Silene chlorifolia SM. Sinekkapan Yamaçlar, tepe kenarları, çağıllıklar İr.-Tur. Ele. - - CHENOPODIACEAE 7 Chenopodium botrys L. Sirken Çorak kumlu ve taşlı yerler, yol kenarları, nehir yatakları, kültür arazileri GUTTIFERAE 8 Hypericum scabrum L. Kepir otu Kuru kayalık yamaçlar, açık koruluklar veya step İr.-Tur. Ele. - - FABACEAE 9 Colutea cilicica BOISS. ET BAL. Yabani sinameki Bozkır komüniteleri Astragalus tigridis BOISS. Geven Meşe altında, bozkır, volkanik yamaçlar İr.-Tur. Ele Trifolium hirtum ALL. Yonca Çalılık, kayalık yamaçlar, yol kenarları Akd. Ele Medicago x varia MARTYN Çevrince Kayalık yamaçlar, bozkır (tebeşirli kıyılar, killi tepeler, çayırlık), nadas tarlaları ROSACEAE 13 Agrimonia eupatoria L. Koyun otu Yaş çayırlık, dere kenarları APIACEAE 14 Zosima absinthifolia (VENT.) LINK Peynir otu Bozkır, kireçtaşı yamaçlar Astrodaucus orientalis (L.) DRUDE - Tarlalar, yamaçlar, bozkır, yol kenarları İr.-Tur. Ele Xanthium spinosum L. Küçük pıtrak Kurak yamaç, boş alan Anthemis austriaca JACQ. - Step, nadas tarla, yol kenarı Centaurea virgata LAM. - Kurak tepeler, step, kurak boş alan İr.-Tur. Ele Cnicus benedictus L. var. benedictus L. Şevketibostan Çalılık, tepelik step, yol kenarı Taraxacum serotinum (WALDST. ET KIT.) PORIET Kara hindiba Kurak alan, step, tarla PRIMULACEAE 21 Anagallis arvensis L. var. arvensis L. Farekulağı Ekilmiş arazi, nehir kenarı, killi toprak, kayalık yamaçlar BORAGINACEAE 22 Buglossoides incrassata (GUS.) JOHNSTON - Cedrus ormanı, kireçtaşı kayalıklar, ekilmiş tarlalar, nehir etekleri Akd. Ele

87 Sıra No Familya ve Tür Adı Türkçe Adı Habitat Fitocoğrafik Bölge Endemizm IUCN Red Data Book Kategorisi 23 Nonea caspica (WILLD.) G. DON - Nadas tarlaları, yol kenarları, çimenlik ve kayalık yamaçlar, çakıllı bozkır İr.-Tur. Ele. - - SOLANACEAE 24 Solanum dulcamara L. Yaban yasemini Göllerin kenarlarında, bataklar veya sazlıklar, kuru dere yatakları Avr.-Sib. Ele. - - LAMIACEAE 25 Ziziphora taurica BIEB. subsp. taurica BIEB. Naneruhu Bozkır, kayalık yamaçlar, çorak yerler İr.-Tur. Ele. - - EUPHORBIACEAE 26 Euphorbia arvalis BOISS. ET HELDR. Sütleğen Step, tarlalar, yol kenarları İr.-Tur. Ele. - - LILIACEAE 27 Bellevalia sarmatica (PALLAS EX GEORGI) WORONOW Dağ sümbülü Ekili tarlalar, kenarlar, stepler CYPERACEAE 28 Scirpoides holoschoenus (L.) SOJAK - Bataklıklar, ıslak çayırlıklar, akarsu kenarları, nehir yatakları POACEAE 29 Bromus tectorum L. subsp. tectorum - Kuru, açık çayırlar, kumlu yerler, arsız bitki, kaba bitki Apera intermedia HACKEL APUD ZEDERBAUER - Kuru yamaçlar, kumlu nehir kıyıları, çalılık yerler, ormanlık yerler İr.-Tur. Ele Bothriochloa ischaemum (L.) KENG - Kuru çakıllık yamaçlar ve nehir yatakları, meşe, artemisya stepinde, tarlalar, yol kenarı (*) Bitki isimleri Türkçe Bitki Adları Sözlüğü nden (Baytop T., 1994, TDK, Ankara.) yazılmıştır. Ancak bazı türlerin Türkçe ismi ve yöresel ismi bulunmamaktadır. Bu nedenle bitki türleri binominal yazım kurallarına göre bilim dili olan Latince olarak değerlendirilmektedir. : Gözlem : Literatür 65

88 Faaliyet alanı ve çevresinde bulunan ve habitat özelliği nedeniyle bulunma olasılığı yüksek olan taksonların fitocoğrafik bölgelerinin belirtilmesinde çeşitli kısaltmalar kullanılmıştır. Buna göre; Akd. Ele., Akdeniz Elementi ni; Ir.-Tur. Ele., İran- Turan Elementi ni, ve Avr.-Sib. Ele., Avrupa-Sibirya Elementi ni ifade etmektedir. Geniş yayılışlı ya da fitocoğrafik bölgesi tam olarak bilinmeyenler için (-) işareti konmuştur. Flora listesinde tür ve tür altı düzeyde yer alan 31 adet bitki taksonunun fitocoğrafik bölgelere göre dağılımı; Akdeniz Elementi 2, İran-Turan Elementi 9 ve Avrupa-Sibirya Elementi 1 şeklindedir. Geri kalan 19 tür ise kozmopolit veya fitocoğrafik bölgesi belirsizler kategorisinde yer almaktadır. Tespit edilen bitkilerin familya düzeyindeki spektrumu Şekil 2.b.3. de verilmiştir. 7% 3% 61% 29% Akdeniz Elementi Avrupa-Sibirya Elementi İran-Turan Elementi Fitocoğrafik Bölgesi Belirsizler Şekil 2.b.3. Flora listesinde yer alan tür ve tür altı kategorideki bitkilerin fitocoğrafik bölge spektrumu Türkiye, kıtalararası geçiş bölgesi konumunda bir ülke olması sebebiyle endemik bitkiler bakımından zengindir. Ülkemizde tespit edilen toplam bitki türünün yaklaşık % 30 unu endemik türler oluşturmaktadır. Endemik bitki türleri için Ekim ve arkadaşları (2000) tarafından hazırlanan Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı adlı yayında kullanılan IUCN Red Data Book kategorileri aşağıdaki açıklanmıştır. EX : Tükenmiş EW : Doğada Tükenmiş CR : Çok Tehlikede EN : Tehlikede VU : Zarar Görebilir DD : Veri Yetersiz NE : Değerlendirilemeyen LR : Az Tehdit Altında; Gelecekte durumlarına göre tehdit açısından sıralanabilecek 3 alt kategorisi vardır. 1) cd - Conservation Dependent (Koruma Önlemi Gerektiren): 5 yıl içerisinde yukarıdaki kategorilerden birisine girebilecek taksonlar bu gruptadır. 2) nt - Near Threatened (Tehdit Altına Girebilir): Bir önceki kategoriye konamayan ancak VU kategorisine konmaya yakın aday olan bitki türleri bu grupta yer alır. 3) Ic - Least Concern (En Az Endişe Verici): Herhangi bir koruma gerektirmeyen ve tehdit altında olmayan bitki türleri bu kategoride yer alır. 66

89 Faaliyet alanı ile çevresinde bulunan ve habitat özelliği nedeniyle bulunma olasılığı yüksek olan taksonlar arasında; Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (Bern Sözleşmesi) Ek-1 listesine göre koruma altına alınması gereken bir bitki türü bulunmamaktadır. Fauna Faaliyet alanı ve çevresinde bulunan ve habitat özelliği nedeniyle bulunması muhtemel fauna türlerinden amfibi türleri, sürüngen türleri, kuş türleri ve memeli türleri aşağıda verilmiştir. Tablolarda her türün familyası, Türkçe adı, habitatı, IUCN kategorisi, Red Data Book kategorisi ve Bern Sözleşmesi Ek-2 (kesin olarak koruma altına alınan fauna türleri) ve Ek-3 (korunan fauna türleri) listelerinin hangisinde yer aldığı belirtilmiştir. Bern Sözleşmesi Ek-2 ve Ek-3 listesinde ve IUCN de yer almayan türler için (-) işareti konulmuştur. Ayrıca; T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca 07 Haziran 2012 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararları Ek-I, (Ek Liste-I deki yaban hayvanları Bakanlık ça koruma altına alınmıştır), Ek-II (Bakanlık tarafından av hayvanları olarak belirlenen yaban hayvanlarından Ek Liste-II deki kuşlar ve memeliler MAK ca koruma altına alınmıştır.), Ek-III (Bakanlıkça belirlenen av hayvanlarından, av döneminde avlanmanın serbest olduğu sürelerde avlanmasına MAK ca izin verilen av hayvanları) listeleri ilgili tablolara işlenmiştir. Koruma altına alınan av hayvanlarının avlanması, ölü ya da canlı bulundurulması ve nakledilmesi yasaktır. Prof. Dr. Ali Demirsoy a (1996) göre Red Data Book Kategorileri Her türün ya da alttürün Türkiye de bilindiği ya da gözlendiği kadarıyla, çevre değerlendirilmesi açısından durumu Wells ve arkadaşlarının (1983) önerdiği biçimde ve IUCN Red Data Book ta kullanılan kategori simgeleriyle aşağı yukarı aynı olacak şekilde verilmiştir. Yalnız Türkiye de çevre kirlenmesi ve bozulumu açısından bölgeler arasında çok büyük farklılıklar olduğundan, bu değerlendirmenin bölgelere göre yapılması daha gerçekçi olacaktır. Bu kapsamda değerlendirmede Tablo IV de verilen kısaltmalar kullanılmaktadır. Bu simgeler her ülkede aynı şekilde kullanılmamaktadır. Tablo 2.b.2. Prof. Dr. Ali Demirsoy (1996) tarafından belirlenen Red Data Book Kategorileri Kısaltma E Ex I K nt O R V Anlamı Tehlikede Soyu Tükenmiş Bilinmiyor Yetersiz Bilinenler Takson henüz tehlike altında değil Takson tehlike dışı Nadir Zarar görebilir 67

90 Bern Sözleşmesi Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarının Korunması Sözleşmesi 1979 Eylül ünün 19. günü Bern de imzalanmış olup bu Sözleşme, tarih ve sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanarak tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır. Sözleşmenin amacı, yabani flora ve faunayı ve bunların yaşama ortamlarını muhafaza etmek, özellikle birden fazla devletin işbirliğini gerektirenlerin korunmasını sağlamak ve bu işbirliğini geliştirmektir. Yaban flora ve faunanın korunması ve gelecek nesillere aktarılması gerekli estetik bilimsel, kültürel, rekreasyonel, ekonomik ve özgün değerde doğal bir miras olduğunu takdir ederek, Biyolojik dengenin devamlılığında yabani flora ve faunanın oynadığı temel rolü bilerek, Yabani flora ve faunanın birçok türlerinin ciddi biçimde tükenmekte olduğu ve bazılarının yok olma tehlikesine maruz olduğunu kaydederek, Yabani flora ve faunanın korunmasında, hükümetlerin ulusal amaçları ve programlarında dikkate alınması ve özellikle göçmen türlerin korunmasında uluslararası işbirliğinin gerekliliğini takdir ederek, bu sözleşme kabul edilmiştir. IUCN Red List Kategorileri IUCN, Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan Türlerin Kırmızı Listesi ("IUCN Red List") ve bitki ve hayvan türlerinin dünyadaki en kapsamlı Küresel Koruma durumu envanteridir. IUCN Kırmızı Listesi Uluslararası Doğal Hayatı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği tarafından sürdürülmektedir. IUCN Kırmızı Listesi, kesin ölçüt kullanılarak, binlerce tür ve alttürlerin nesillerinin tükenme riskini değerlendirerek oluşturulmaktadır. Bu ölçüt tüm türlerle ve dünyanın her bölgesi ile ilgilidir. Kırmızı Liste ile amaçlanan; koruma meselelerine kamunun ve politikacıların dikkatini çekmek ve bununla birlikte türlerin yok oluşunu azaltmak için uluslararası camiaya yardım etmektir. Güçlü bir bilimsel altyapı ile oluşturulan IUCN Red List, biyolojik çeşitliliğin durumu ile ilgili en geçerli rehber olarak kabul edilmektedir. IUCN Kırmızı Liste Sınıfları ve Ölçütleri, küresel tükenme riskleri yüksek olan türleri sınıflandırmak için kolayca anlaşılabilecek bir sistem olarak tasarlanmıştır. Bu sistemin amacı, farklı türleri tükenme risklerine göre sınıflandırmak için açık ve nesnel bir yöntem oluşturmaktır. Ancak, Kırmızı Liste tükenme riski yüksek türlere dikkat çekerse de, koruma önlemleri arasında öncellikleri saptamak için tek yöntem değildir. Sistemin geliştirilmesi sürecinde yapılan geniş kapsamlı danışma ve sınamalar, sistemin canlıların çoğu için sağlam sonuçlar verdiğini göstermiştir. Sistem, türleri tehdit sınıflarına tutarlı olarak yerleştiriyorsa da, kullanılan ölçütler her türün biyolojik özelliklerini dikkate almaz. Bu nedenle özel durumlarda tükenme riski olduğunda daha yüksek veya daha düşük olarak tahmin edilebilir öncesinde IUCN Kırmızı Kitap ve Kırmızı Listelerinde daha öznel tehdit sınıfları neredeyse 30 yıldır kullanılmaktaydı. Bu tehdit sınıflarının yenilenmesi gereği uzun zamandır bilindiği halde, son geliştirme süreci 1989 da IUCN Species Survival Commission (SSC) Steering Committee den gelen daha nesnel bir yöntem geliştirilmesi istemiyle başladı. IUCN Konseyi yeni Kırmızı Liste sistemini 1994 de onayladı. 68

91 IUCN Kırmızı Liste Sınıfları ve Ölçütlerinin amaçları; Değişik kişilerce tutarlı olarak uygulanabilecek bir sistem temin etmek; Tükenme riskini etkileyen değişik faktörlerin değerlendirilmesi için kolay anlaşılır bir rehberle değerlendirmelerin nesnelliğini artırmak; Birbirinden çok farklı türlerin karşılaştırılabileceği bir sistem sağlamak; Tehdit altındaki tür listelerini kullananların her türün nasıl sınıflandırıldığını anlamalarını sağlamaktır. Kategoriler 10 grupta tasnif edilmiştir (Tablo IV ve Şekil IV ); bu tasnifte, tükenme hızı, nüfus büyüklüğü, coğrafi dağılım alanları ile nüfus ve dağılım derecesi kriterleri dikkate alınmıştır. Tablo 2.b.3. IUCN Kategorileri ve Anlamları Evaluated Not Evaluated (NE) Adequate data Data Deficient (DD) Extinct (EX) Extinct in the Wild (EW) Critically Endangered (CR) Endangered (EN) Vulnerable (VU) Near Threatened (NT) Least Concern (LC) Değerlendirmeye alınmış Değerlendirmeye alınmamış Yeterli data mevcut Yeterli data mevcut değil (data eksik) Türü tamamen yok olmuş, nesli tükenmiş tür Vahşi doğada nesli tükenmiş tür Önemli derecede yok olma tehlikesi olan tür Yok olma tehlikesi olan tür Koruma önlemi alınmazsa ileride yok olma tehlikesi olan tür Neredeyse tehdit altında En az kaygılanılan tür Şekil 2.b.4 IUCN Kategorileri Arasındaki İlişkiler 69

92 Balıklar Proje alanında gerçekleştirilen çalışmalarda Cyprinidae familyasına ait 2 balık türü belirlenmiş olup bu türler, Tablo 2.b.4. te sunulmuştur. Tür No Tablo 2.b.4. Proje Alanı Balık Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri Familya ve Tür Adı CYPRINIDAE Türkçe Adı Sazangiller IUCN Red List 1 ᴥ Capoeta tinca Karabalık - 2 ᴥ Squalius cephalus Tatlısu Kefali LC - ESOCIDAE 3 ᴕ Esox lucius Turna Balığı - SILURIDAE 4 ᴕ Silurus glanis Yayın Balığı LC III ᴥ: Gözlem ᴕ: Literatür İkiyaşamlılar BERN Faaliyet alanı ve çevresinde bulunan ve bulunması muhtemel ikiyaşamlı türleri Tablo 2.b.5 te verilmiştir. Tablo 2.b.5. Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Habitat Özelliği Nedeniyle Bulunma Olasılığı Yüksek Olan İkiyaşamlı Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri Sıra No Familya ve Tür Adı Türkçe Adı Bern Red Data Book IUCN Red List Habitat HYLIDAE 1 ᴕ Hyla arborea Yaprak kurbağası II nt LC Ağaçlar ve çalılar üzerinde BUFONIDAE 2 ᴥ Bufo viridis Gece Kurbağası II nt LC Taş altları ve toprak içi RANIDAE 3 ᴥ Pelophylax ridibundus Ova Kurbağası III nt LC Bol bitkili havuz, göl ve ağır akan sularda yaşar. Sudan fazla ayrılmaz PELOBATIDAE Kazıcı olan bu türde üreme zamanı dışında 4 ᴕ Pelobates syriacus Toprak Kurbağası II nt LC gevşek ve yumuşak toprak içine gömülü yaşar. Üreme zamanı havuz ve gölcüklere geçer. Kaynak: Demirsoy, A., 1996, Türkiye Omurgalıları Amfibiler, Çevre Bakanlığı Çevre Koruma Genel Müdürlüğü, Proje No: 90-K Ankara. Kaynak: Baran, İ., 2008, Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri, TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları, Ankara ᴥ: Gözlem ᴕ: Literatür Faaliyet alanı ve çevresinde bulunan ve habitat özelliği nedeniyle bulunması muhtemel 4 ikiyaşamlı türünden 3 tanesi Bern Ek-2 ve 1 tanesi de Bern Ek-3 listesinde yer almaktadır. İkiyaşamlı türlerinin hepsi IUCN Red List Kategorileri nde LC kategorisi, yani en az endişe edilen tür kategorisinde yer almakta, Demirsoy (1996) tarafından yapılan çalışmalara göre de Türkiye de oldukça bol ve yaygın olup, herhangi bir tehdit altında bulunmamaktadır. 70

93 Sürüngenler Faaliyet alanı ve çevresinde bulunan ve bulunması muhtemel sürüngen türleri Tablo 2.b.6 da verilmiştir. Tablo 2.b.6. Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Habitat Özelliği Nedeniyle Bulunma Olasılığı Yüksek Olan Sürüngen Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri Sıra N Familya ve Tür Adı Türkçe Adı Bern Red Book IUCN List AKK (*) Habitat TESTUDINIDAE 1 ᴥ Testudo graeca Tosbağa II nt VU Ek-I Kumlu, çakıllı ve kuru araziler GEKKONIDAE 2 ᴕ Hemidactylus turcicus Genişparmaklı Keler III nt LC Ek-I Ev ve harabeler, kaya yarıkları, taş altlar AGAMIDAE 3 ᴥ Agama (Laudakia) stelli Dikenli keler II nt - Ek-I Taşlık ve kayalık yerlerde LACERTIDAE 4 ᴕ Parvilacerta parva Cüce kertenkele II nt LC Ek-I Az bitkili ve kurak yüksek stepler, taşl toprak zeminli kısımlar. COLUBRIDAE 5 ᴕ Dolichophis schmidti Kırmızı yılan III nt LC Ek-I Taşlık ve çalılık dere kenarları, yamaçl tarlalar. 6 ᴕ Eirenis modestus Uysal Yılan III nt LC Ek-I Bitki örtüsü fakir taşlı alanlar 7 ᴕ Natrix tessellata Su yılanı II nt LC Ek-I Suya yakın taşlık yerlerde yaşarlar. 8 ᴥ Natrix natrix Yarı sucul yılan III nt LC Ek-I Suya yakın taşlık yerlerde yaşarlar. TYPHLOPIDAE 9 ᴥ Typhlops vermicularis Kör Yılan III nt - Ek-I Toprakların içinde, taşların altında Kaynak: Demirsoy, A., 1997, Omurgalılar Sürüngenler, Kuşlar ve Memeliler Meteksan A.Ş., Ankara. Kaynak: Demirsoy, A., 1996, Türkiye Omurgalıları Sürüngenler, Çevre Bakanlığı Çevre Koruma Genel Müdürlüğü, Proje No: 90-K Ankara. Kaynak: Baran, İ., 2008, Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri, TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları, Ankara (*)=T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararları ᴥ: Gözlem ᴕ: Literatür Faaliyet alanı ve çevresinde bulunan ve habitat özelliği nedeniyle bulunması muhtemel 9 tane sürüngen türünden 4 tanesi Bern Ek-2 ve 5 tanesi de Bern Ek-3 listesinde yer almaktadır. Sürüngen türleri arasında 7 tür IUCN Red List Kategori lerinde yer almasına rağmen, Demirsoy (1996) tarafından yapılan çalışmalara göre Türkiye de oldukça bol ve yaygın olup, ayrıca herhangi bir tehdit altında değildir. Sürüngen türlerinin tamamı T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca 07 Haziran 2012 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararları nın yansıtıldığı en son listelere göre Ek-I listesinde bulunmaktadır. Kuşlar Faaliyet alanı ve çevresinde bulunan ve bulunması muhtemel kuş türleri Tablo 2.b.7 de verilmiştir. 71

94 Sıra No 1 Tablo 2.b.7. Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Habitat Özelliği Nedeniyle Bulunması Muhtemel Kuş Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri Familya ve Tür Adı Türkçe Adı Habitat IUCN PODICIPEDIDAE ᴕ Podiceps (Tachybaptus) ruficollis LOPLU DALGIÇGİLLER Bahri Küçük batağanların üremeleri bitki yönünden zengin göllerde, havuzlarda, bataklık ve yavaş akıntılı nehirlerde gerçekleşir. Red Data Book Bern Statü MAKK LC A.3 II Y, G Ek-I 2 ᴥ Podiceps cristatus Tepeli batağan Üreme döneminde tatlı iç suları tercih eder. LC A.2 III Y, KZ Ek-I ARDEIDAE BALIKÇILLAR 3 ᴥ Nycticorax nycticorax Gece balıkçılı Göller, nehirler ve yeşilliğin yoğun olduğu bataklıklarda yaşar. LC A.3 II G Ek-I 4 ᴕ Egretta garzetta Küçük akbalıkçıl Batalık, sulak alanlar ile denizle kara arasında sıkışan lagonlarda yaşarlar. LC A.2 II G, Y Ek-I CICONIIDAE LEYLEKLER Sazlık ve sulak alanları beslenmek amacıyla 5 ᴥ Ciconia ciconia Akleylek kullanırken, tarımsal araziler ve sulak alan yakınındaki Y, G, LC A.3 II yerleşim yerleri, çatı, baca, direk ve ağaçlarda yuva T Ek-I yapar. ACCIPITRIDAE YIRTICI KUŞLAR Geniş çayır ve bozkırlar, ağaçsız sulak sahalar ve çıplak kayalıklar haricinde ibreli ve yaprak döker açık 6 ᴕ Accipiter nisus Doğu atmacası ve kapalı ormanlar, ağaçlı bozkırlarda, ağaçlı ve çalılık sınırlarla bölünmüş tarım arazisi ve park-bahçe gibi her türlü ağaçlı alanda bulunur. LC A.4 II Y, KZ Ek-I 7 ᴥ Buteo buteo Şahin Yaşam alanı olarak açık alanlara, tarım alanlarına, mer alara ve bataklıklara yakın ormanlık alanlarda yaşar ve ürer. LC A.3 II 8 ᴥ Buteo rufinus Kızıl şahin Bozkır, tarım arazisi gibi açık alanlarda yaşar. LC A.2 II Y, KZ Ek-I SCOLOPACIDAE ÇULLUKGİLLER Yuvasını genellikle ağaçlık alanda, su kenarına otlar 9 ᴕ Actitis hypoleucos Akkarın yeşilbacak arasına yere yapar ve genellikle akarsuları, tatlı su G, KZ, LC A.3 III göllerini ve deniz kıyısındaki korunaklı koyları, T Ek-I kumsaldan çok çakıllı alanları tercih eder. COLUMBIDAE GÜVERCİNGİLLER 10 ᴥ Columba livia Kaya güvercini Kırlarda, tarlalarda ve kayalıklarda yaşar. Kaya kovuklarında yuvalanır. LC - III Y Ek-III 11 ᴕ Columba oenas Mavi güvercin Yaşlı ormanlar ve açık alanlarda bulunur. LC A.2 III Y, G Ek-II 12 ᴥ Streptopelia decaocto Kumru Aslında bir kır kuşudur. İnsan yerleşimlerine sonradan uyum sağlamıştır. LC - III Y Ek-II 13 ᴥ Streptopelia turtur Üveyik Orman kenarları, ağaçlıklı açık arazi, tarım alanları, verimli ovalar en sevdiği alanlardır. LC A.2 III G Ek-III STRIGIDAE BAYKUŞGİLLER Y, KZ, T Ek-I 72

95 Sıra No Familya ve Tür Adı Türkçe Adı Habitat IUCN Red Data Book Bern Statü MAKK ᴕ Athene noctua Kukumav kuşu Kırsal bölgelerde tarlaların ve bahçelerin yakınlarında yaşar. LC A.3 II Y Ek-I MEROPIDAE ARIKUŞUGİLLER 15 ᴥ Merops apiaster Arıkuşu Sıcak iklimleri seven arıkuşları özellikle beslenmesi için gerekli uçan böcekleri kolay bulabileceği sulak alanların yakınlarında, kum ve killi toprak duvarlarına LC A.4 II G Ek-I küçük delikler açarak koloniler kurarlar. UPUPIDAE ÇAVUŞKUŞUGİLLER 16 ᴥ Upupa epops Hüthüt, çavuşkuşu, ibibik Açık kısa bitkili ve seyrek ekili alanları sever. LC A.2 II G Ek-I ALAUDIDAE TARLAKUŞUGİLLER 17 ᴕ Melanocorypha calandra Boğmaklı tarlakuşu Tarlalar, düzlüklerdeki otlaklar, alçak çalılık bozkırlarda ve kurak taşlık arazilerde yaşar. LC - II Y Ek-I 18 ᴥ Calandrella brachydactyla Bozkır toygarı Kurak, ağaçsız, çıplak ve otlak bozkırlarda, tarlalar, yarı çöller ve kumullarda yaşar. LC A.3 II G Ek-I 19 ᴥ Galerida cristata Tepeli toygar Daha çok açık, ağaçsız kuru bölgelerde, tarlalarda görülmektedir. LC - III Y Ek-II HIRUNDINIDAE KIRLANGIÇGİLLER Çoğunlukla tatlı su çevresindeki açık arazilerde bulunur, yerleşimlerde ve dağlıklarda bulunmaz. 20 ᴕ Riparia riparia Kum kırlangıcı Koloniler halinde nehirler ve kum ocaklarındaki kum ve çakıl yarlarında yuva yapar; 100 cm. e kadar uzanan LC - II G Ek-I tüneller kazar, su borusu gibi insan yapılarını da kullanır. 21 ᴥ Delichon urbicum Pencere kırlangıcı Şehirlerde, köylerde ve açık alanlarda koloniler kurar. LC A.4 II G Ek-I MOTACILLIDAE KUYRUKSALLAYANGİLLER 22 ᴥ Motacilla cinerea Dağ kuyruksallayanı Yükseklerde hızlı akan dereler, alçak irtifada gölet bentleri ve çağlayanlarda ürer. Kışın su kenarları ve LC A.4 II Y Ek-I şehirlerde bulunur. 23 ᴥ Motacilla alba Akkuyruksallayan Genelde su yakınlarını tercih eder; göl, akarsu veya deniz civarında yaşar. LC A.4 II Y Ek-I TROGLODYTIDAE ÇİTKUŞLARI 24 ᴕ Troglodytes troglodytes Çit kuşu Orman, tarım arazileri, bataklıklar, fundalık, park ve bahçelerde bulunur. LC A.3 II Y Ek-I TURDIDAE ARDIÇ KUŞUGİLLER 25 ᴕ Turdus merula Karatavuk Parklar, bahçeler, korular da dahil olmak üzere şehir merkezlerinden dağlık bölgelere kadar her bölgede LC - III Y Ek-III bulunurlar. 26 ᴕ Turdus pilaris Ardıç Tarlalar, açık alanlar çalılıklar, ormanlar ve parklar. Sert kışlarda bahçeleri de ziyaret eder. LC - III KZ Ek-II 27 ᴥ Saxicola torquatus Taşkuşu Fundalık, bataklıklar, maki, frigana, sulak alanlar, tarım arazileri, kıyı kayalıkları ve tepeleri ya da yukarıdaki gibi çalılar, fundalık ve açık yerlerde yaşamaktadır. LC - II Y Ek-I 73

96 Sıra No Familya ve Tür Adı Türkçe Adı Habitat IUCN 28 ᴥ Oenanthe isabellina Toprak renkli kuyrukkakan 29 ᴥ Oenanthe oenanthe Kuyrukkakan REMIZIDAE ÇULHAKUŞLARI 30 ᴕ Remiz pendulinus Çulhakuşu LANIIDAE ÇEKİRGEKUŞLARI 31 ᴕ Lanius collurio Çekirgekuşu CORVIDAE KARGAGİLLER 32 ᴥ Pica pica Saksağan 33 ᴥ Corvus monedula Cüce karga 34 ᴥ Corvus corone cornix Leşkargası STURNIDAE 35 ᴕ Sturnus vulgaris Sığırcık PASSERIDAE SIĞIRCIKGİLLER SERÇEGİLLER 36 ᴥ Passer domesticus Ev serçesi 37 ᴕ Passer montanus Dağ serçesi FRINGILLIDAE 38 ᴥ Fringilla coelebs İspinoz 39 ᴕ Carduelis carduelis Saka İSPİNOZGİLLER 40 ᴕ Carduelis cannabina Ketenkuşu Yumuşak ve nispeten düz hatlı bölgeleri tercih ederler. Gevşek kumlu ve çakıllı araziler boz kuyrukkakanlar için uygun değildir. Çok çeşitli tipteki ağaçsız ve taşlık açık arazide bulunur; tundra, kayalık yamaçlar, turbalıklar, meralar, ağaçsız tepeler, engebeli otlaklar ve kumullarda ürer. Tatlısu ve bataklık kenarlarındaki söğütlük ve çalılıklarda yaşar. Ayrıca ağaçlık ve korulukların kenarlarında görülürler. Çalılık açık arazileri ve bu tip arazi kenarlarındaki çitlerde tünemeyi sever. Tarım alanları ile seyrek ağaçlı alanlar ve çalılıklarda yaşar. Yerleşme yerleri civarında ve içinde, park ve bahçelerde, tarlalarda, kayalıklarda, harabelerde yaşar. Ağaçlıklı tarım alanlarında, bahçelerde, parklarda, orman kenarlarında, bataklık ve sazlıklar civarında, dağlık yerlerde yaşar. Seyrek ormanlar, seyrek ağaçlı açık araziler, tarım arazileri, zeytin bahçeleri, parklar, meyve bahçeleri, çiftlikler ve şehir merkezlerinde görülürler. Bahçeler, parklar ve tarlaların yaygın, girgin ve gürültü cü kuşudur. Açık tarım arazilerine yakın ağaçlık ve çalılıklarda yaşarlar. Büyük bahçelerde, parrklar ve kentsel alanlara yakın yerlerde yaşar. Çeşitli ormanlar, korular ve fundalıklarda barınır ve ürer. Otsu bitkilerin zengin olduğu ağaçlık alanlar, bozkırlar, orman açıklıkları, fundalıklar, makilikler, Sibirya stepleri, dikenlik açık alanlar, akarsu başları, bahçeler ve köylerde yaşar. Diğer ispinoz türleri kadar akrobatik olmadıkları için özellikle kışları ağaçlık ya da fundalıklarda, açık arazilerin dışında genellikle alçak çalılıklar, sık otluklarda, bol ağaçlı düzlüklerde, etrafı çitle çevrili tarım alanlarında yaşar. Red Data Book Bern Statü MAKK LC - II Y Ek-I LC A.3 II G Ek-I LC A.2 III Y Ek-II LC - II G Ek-I LC - - Y Ek-III LC - - Y Ek-III LC - - Y Ek-III LC - - Y Ek-II LC - - Y Ek-III LC - III Y Ek-II LC - III Y Ek-II LC A.4 II Y Ek-I LC A.4 II Y, KZ Ek-I 74

97 Sıra No Familya ve Tür Adı Türkçe Adı Habitat IUCN EMBERIZIDAE KİRAZKUŞUGİLLER 41 ᴕ Miliaria (Emberiza) calandra Tarla kirazkuşu Açık, nemli ve üzerinde oturabileceği ve ötebileceği yüksek strukturlar olan bölgeleri tercih eder. LC - III Y Ek-II Kaynak: Demirsoy, A., 1997, Omurgalılar Sürüngenler, Kuşlar ve Memeliler Meteksan A.Ş., Ankara. Kaynak: Kiziroğlu, İ, 1993, The Birds of Türkiye (Species List in Red Data Book), TTKD, Ankara. (*)=T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararları ᴥ: Gözlem ᴕ: Literatür Tablodaki kuş türlerinin korunma durumu ve statüleri ile ilgili olarak kullanılan sembollerin açıklaması şu şekildedir: A1 : Nesli tükenmiş veya tükenme tehlikesi altında olan türler A1.1 : Nesli tükenmiş olan türler A1.2 : Tüm Türkiye deki birey sayısı 1-25 çift arasında olan türler A2 : Birey sayısı çift altında kalan ve yayılış gösterdikleri bölgelerde büyük risk altında olan türler A3 : Birey sayısı (500) çift arasında kalan ancak bazı bölgelerde oldukça azalmış türler A4 : Birey sayıları fazla olmakla birlikte belirli bölgelerde azalmış olan türler. B : Geçici olarak Türkiye ye gelen ve biyotopların yok edilmesi ile risk alına girecek türler B1 : Anadolu yu kışlak olarak kullanan ancak Anadolu da üremeyen türler B2-B3 : Anadolu dan transit olarak geçen veya Anadolu yu kışlak olarak kullanan ve risk derecesi daha düşük olan türler Y : Düzenli olarak yurdumuzda kuluçkaya yatan yerli kuş türleri G : Yurdumuzda kuluçkaya yattıktan sonra göç eden türler T : Yurdumuzda kuluçkaya yatmayan, yurdumuzu transit göç esnasında kullanan türlerdir KZ : Kış aylarını yurdumuzda geçiren, kış ziyaretçisi türlerdir Red Data Book Bern Statü MAKK

98 Faaliyet alanı ve çevresinde bulunan ve habitat özelliği nedeniyle bulunması muhtemel 41 kuş türünden 23 tanesi Bern Ek-2 ve 13 tanesi de Bern Ek-3 listesinde yer almaktadır. T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca 07 Haziran 2012 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararları nın yansıtıldığı en son listelere göre; 25 kuş türü Ek-I; 9 kuş türü Ek-II, 7 kuş türü ise Ek-III listesinde bulunmaktadır. Kuş türlerinin tamamı IUCN Red List Kategorileri nden LC kategorisinde bulunmaktadır. LC kategorisindeki türler yaygın olup herhangi bir tehdit altında değildir. Memeliler Faaliyet alanı ve çevresinde bulunan ve bulunması muhtemel memeli türleri Tablo 2.b.8. de verilmiştir. Tablo 2.b.8. Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan ve Habitat Özelliği Nedeniyle Bulunma Olasılığı Yüksek Olan Memeli Türleri, Korunma Durumları ve Statüleri Sıra No Familya ve Tür Adı Türkçe Adı Bern ERİNACEİDAE Red Data Book AKK (*) IUCN Red List Habitat 1 ᴥ Erinaceus concolor Kirpi - nt Ek-I LC Ev ve harabeler, tarlalar, bahçeler SORICIDAE 2 ᴕ Crocidura leucodon Tarla sivrifaresi III nt - LC Açık araziler ve çalılıklar 3 ᴥ Crocidura suaveolens Bahçe sivrifaresi III nt - LC Parklar, bahçeler, evler. CRICETIDAE 4 ᴕ Cricetulus migratorius Göçmen hamster - nt - LC 5 ᴕ Microtus nivalis (Chionomys gud) Karfaresi III nt - LC 6 ᴥ Arvicola terrestris Susıçanı - nt - LC SPALACIDAE 7 ᴕ Spalax leucodon Körfare - nt - DD CANIDAE Çayırlık yerler, tarlalar, stepler, açık ormanlar. Ağaç sınırının üst kısmında, seyrek çalıların olduğu taşlık yerlerde, yarıklarda. Sık otlarla kaplı su kenarları, çayırlık, ormanlar. Yumuşak tarım alanları, step, bağ, bahçe. 8 ᴥ Vulpes vulpes Kızıl tilki - nt Ek-III LC Tundra, çöl, orman, şehir merkezleri. Kaynak: Demirsoy, A., 1997, Omurgalılar Sürüngenler, Kuşlar ve Memeliler Meteksan A.Ş., Ankara. Kaynak: Demirsoy, A., 1996, Türkiye Omurgalıları Memeliler, Çevre Bakanlığı Çevre Koruma Genel Müdürlüğü, Proje No: 90-K Ankara. (*)=T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararları ᴥ: Gözlem ᴕ: Literatür Faaliyet alanı ve çevresinde bulunan ve habitat özelliği nedeniyle bulunması muhtemel 8 memeli türünden 3 tanesi Bern Ek-3 listesinde yer almaktadır. Faaliyet alanı ve çevresinde bulunan ve habitat özelliği nedeniyle bulunması muhtemel 8 memeli türünden, T.C. Orman ve Su İşleri Bakanlığı nca 07 Haziran 2012 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararları nın yansıtıldığı en son listelere göre; 1 memeli türü Ek-I, 1 memeli türü Ek-III listesinde bulunmaktadır. Memeli türlerinin 7 tanesi LC kategorisinde yer almaktadır ve herhangi bir tehdit altında değildir. 1 memeli türü ise DD yani veri eksiği bulunan kategorisinde yer almaktadır. 76

99 Faaliyetin inşaat ve işletme aşamasında çevredeki doğal ortamlarından faaliyet alanına gelebilecek olan fauna türlerine herhangi bir zarar verilmemesi konusunda projede çalışacak personele faaliyet sahibi tarafından gerekli uyarılar yapılacaktır. Fauna türleri arasında Bern Sözleşmesi Ek-2 ve Ek-3 e göre kesin koruma altında olan ve koruma altında olan türler vardır. Bu türlerle ilgili olarak Bern Sözleşmesi koruma tedbirlerine ve bu sözleşmedeki 6. ve 7. Madde hükümlerine uyulacaktır. Bunlar; 1- Kesin olarak koruma altına alınan fauna türleri ile ilgili olarak (6. madde); Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri, Üreme ve dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek, Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek, Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak, Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti yasaktır. 2- Korunan fauna türleri ile ilgili olarak (7. madde); Kapalı av mevsimleri ve/veya işletmeyi düzenleyen diğer esaslara, Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla, uygun durumlarda geçici veya bölgesel yasaklamaya, Yabani hayvanların canlı ve cansız olarak satışının, satmak amacıyla elde bulundurulmasının ve nakledilmesinin veya satışa çıkarılmasının uygun şekilde düzenlenmesi hususlarına uyulacaktır. Faaliyetin her aşamasında, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu na ve ilgili Yönetmeliklere uyulacaktır. 77

100 BÖLÜM 3 PROJENİN VE YERİN ALTERNATİFLERİ

101 BÖLÜM III: PROJENİN VE YERİN ALTERNATİFLERİ (PROJE TEKNOLOJİSİNİN VE PROJENİN ALANININ SEÇİLME NEDENLERİ) Avanos Regülatörü ve Cemel HES projesi, Nevşehir İli, Avanos İlçesi nin batısında, Kızılırmak ın 922,50-903,50 m kotları arasındaki düşüden yararlanılarak toplam 21,60 MW m / 20,40 MW e kurulu gücünde, yıllık toplam GWh enerji üretimi ile ulusal gelişime katkı sağlamak üzere planlanmıştır. Bu bağlamda, Nevşehir İli, Avanos İlçesi sınırları içerisinde Kızılırmak üzerinde 922,50-903,50 m kotları arasının hidroelektrik enerjisi açısından değerlendirmek amacıyla, proje yapılabilirlik çalışmaları yapılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda alternatifler değerlendirilmiş ve Avanos Regülatörü ve Cemel HES projesi, Güvenilir (firm) enerjisinin fazla olması, Yıllık net faydasının (gelirinin) ve rantabilitesinin büyük ölçüde yüksek olması nedenlerinden dolayı en avantajlı proje olduğu ortaya çıkmıştır. Önerilen proje ile yılda toplam GWh enerji üretilecek olup, gelir/gider oranı 1,081 olarak bulunmuştur. Ayrıca proje sahibi; meteorolojik, jeolojik ve topoğrafik koşulları dikkate alarak, gerek arazi gerekse büroda yapılan çalışmalarda değişik kotlarda çay suyunun daha optimum kullanılabileceği başka bir alternatif proje üretmenin mümkün olmadığı sonucuna varmıştır. 79

102 SONUÇLAR

103 SONUÇLAR Avanos Regülâtörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali (HES) Projesi, 3 Mart 2001 tarihinde Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren 4628 Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (Söz konusu kanun, elektriğin yeterli, kaliteli, sürekli, düşük maliyetli ve çevreye uyumlu bir şekilde tüketicilerin kullanımına sunulması için rekabet ortamında özel hukuk hükümlerine göre faaliyet gösterebilecek, mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaf bir elektrik enerjisi piyasasının oluşturulması ve bu piyasada bağımsız bir düzenleme ve denetimin sağlanması amaçlanmıştır. Kanun; elektriğin üretimi, iletimi, dağıtımı, toptan ve perakende satışı, ithalat ve ihracatı gibi faaliyetlerle ilişkili tüm gerçek ve tüzel kişilerin hak ve yükümlülüklerini belirlemektedir.) kapsamında Türkiye nin artan enerji ihtiyacını bir kısmının karşılanabilmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi, Nevşehir İli, Avanos İlçesi nin batısında, Kızılırmak üzerinde 922,50-903,50 m kotları arasındaki düşüden yararlanılarak toplam 21,60 MW m / 20,40 MW e kurulu gücünde, yıllık toplam GWh enerji üretimi ile ulusal gelişime katkı sağlamak üzere planlanmıştır. İlk etapta bir adet regülatör ve 3 adet hidroelektrik santralden oluşan eski projede regülatörde toplanan su; iletim kanalı vasıtasıyla Cemel-I hidroelektrik santralin su alma yapısına, Cemel-I kuyruk suyu kanalından çıkan su iletim kanalı vasıtasıyla Cemel-II hidroelektrik santralin su alma yapısına ve Cemel-II kuyruk suyu kanalından çıkan su da iletim kanalı vasıtasıyla Cemel-III hidroelektrik santralin su alma yapısına aktarılmakta idi. Söz konusu proje kamulaştırma maliyeti, inşaat zorluğu ve çevresel tahribatın büyüklüğü dolayısıyla revize edilmiş olup; revize projede iletim kanalı yapılmayacak olması kamulaştırma maliyetinin düşmesine ve doğa tahribatının minimuma indirilmesine olanak sağlamıştır. Ayrıca su düşüsünden faydalanılarak enerji üretilmesi amaçlanan bu gibi hidroelektrik santrallerde en büyük sorun regülatör ile HES arasında kalan akarsu yatağının cansuyu ihtiyacıdır. Ancak revize edilen Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali Projesinde hidroelektrik santrali regülatörün hemen yanında bulunacak olup, regülatörde tutulan su santrale bırakılacak, bu sayede işletme aşamasında cansuyu sorunu yaşanmayacaktır. İnşaat ve ilk su tutma aşamasında doğacak cansuyu için bu raporun Ek-12 sinde mevcut olan ve Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü nün tarih ve sayılı yazısı ile onaylanan Ekosistem Değerlendirme Raporu ndaki cansuyu miktarları ile Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü nün tarih ve sayılı yazısı ile oanylamış olduğu ve bu raporun Ek-13 ünde mevcut olan Su Kullanım Hakları Planlama Raporu ndaki teessüs etmiş kadim su hakları da regülatörlerden yatağa bırakılacaktır. Hidroelektrik Santrallerdeki bir başka problem ise akarsuda yaşayan balıkların akarsu membasına hareketinin regülatör dolayısıyla engellenmesidir. Bu bağlamda ayrıca, proje kapsamında raporun fauna kısmında belirtilen balık türleri için balıkların yaşamının sürekliliğinin sağlanması ve dere ortamında doğal dengenin bozulmaması için, balıkların akarsuyun kaynağına gidip gelmelerini sağlamak amacıyla her bir regülatöre balık geçidi yapılacaktır. Konu ile ilgili Zeynep Enerji Üretim A.Ş. tarafından yaptırılan Cemel-I regülatörünün yapısal yönden inceleme çalışması da Ek-15 te mevcuttur. Proje kapsamında karşıdan alışlı 3 regülatör, 3 etek tipi hidroelektrik santral projelendirilmiş, herbir regülatör ve santral için derivasyon kanalı, balık geçidi ile şalt tesisi ve enerji iletimi ile ilgili tesislerin inşa edilmesi planlanmaktadır. 81

104 Cemel-I Hidroelektrik Santralinde 6,3 kv gerilim seviyesinde üretilen enerjinin; ünite transformatörleri vasıtasıyla 34,5 kv gerilim seviyesine yükseltilerek santral binası içerisinde teşkil edilecek 34,5 kv kapalı şalt odasına aktarılması, buradan 2x477 MCM iletkenli 5,5 km uzunluğundaki enerji nakil hattı ile Avanos Trafo Merkezi ne bağlanarak ulusal şebekeye aktarılması planlanmıştır. Cemel-II Hidroelektrik Santralinde 6,3 kv gerilim seviyesinde üretilen enerjinin, ünite transformatörleri vasıtasıyla 34,5 kv gerilim seviyesine yükseltilerek santral binası içerisinde teşkil edilecek 34,5 kv kapalı şalt odasına aktarılması ve buradan 2x477 MCM iletkenli 7,0 km uzunluğundaki enerji nakil hattı ile Cemel-1 HES kapalı Şalt Odasına bağlanarak Avanos Trafo Merkezi ne aktarılması planlanmıştır. Cemel-III Hidroelektrik Santralinde 6,3 kv gerilim seviyesinde üretilen enerjinin, ünite transformatörleri vasıtasıyla 34,5 kv gerilim seviyesine yükseltilerek santral binası içerisinde teşkil edilecek 34,5 kv kapalı şalt odasına aktarılması ve buradan 2x477 MCM iletkenli 5,2 km uzunluğundaki enerji nakil hattı ile Cemel-2 HES kapalı Şalt Odasına bağlanarak Avanos Trafo Merkezi ne aktarılması planlanmıştır. Enerji tüketimi, nüfus artışı, sanayileşmenin ilerlemesi, teknolojinin yaygınlaşması ve refah seviyesinin giderek yükselmesine paralel olarak artmakta olup, bu ve benzeri projelerin gerekliliği günden güne artmaktadır. Söz konusu proje ile üretilecek enerji, bölge illerin enerji ihtiyacının karşılanmasında önemli bir katkı sağlayacaktır. Dolayısıyla projenin tesis edilmesi, hem bölge ekonomisini hem de Türkiye ekonomisini, olumlu yönde etkileyecektir. Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santral Projesi için tarihinde alınan ÇED Gerekli Değildir kararı çerçevesinde Cemel-I Su Alma Yapısı, Cemel-I saha düzenlemesi ile Cemel-I HES inşaatı tamamlanmış olup, Cemel-II HES Cemel-II saha düzenlemesi ve Cemel-II Su Alma Yapısının bir kısmı tamamlanmıştır. Bununla birlikte revize edilen proje dâhilinde bir çalışma gerçekleştirilmemiş olup revize proje için gerçekleştirilecek tüm çalışmalar için bu Revize Proje Tanıtım Dosyasında yazan tüm sorumluluk ve taahhütler yerine getirilmeden faaliyetlerin sürdürülmeyeceği, faaliyetin inşaat ve işletme aşamalarında öngörülmemiş veya yönetmeliklerde geçtiği halde dosyada gerekli değerlendirmenin yapılmadığı hususlarda çevresel tedbirler alınacak ve kirliliklerin minimize edilmesi için gerekli tüm çalışmalar yapılacaktır. İleride kapasitenin artması veya projede herhangi bir değişiklik olması halinde değişiklik yapılmadan Nevşehir Valiliği Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne başvuru yapılarak görüş alınacaktır. Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroeletrik Santral Projesi için ÇED kararı alınması akabinde tarih ve sayılı Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik hükümleri çerçevesinde gerekli izinleri alınarak faaliyet gerçekleştirilecektir. Avanos Regülatörü ve Cemel HES projesi için, 48 aylık bir uygulama programı düşünülmüştür. Bu sürenin ilk 16 ayı inşaat öncesi işler (lisans alınması, gerekli izinlerin alınması, vb) sonraki 32 ay ise inşaat ve montaj işleri olarak öngörülmüştür. Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamalarında tüm ünitelerde toplam 80 kişi, işletme aşamasında ise yaklaşık 10 kişinin çalışması öngörülmektedir. Proje dahilinde inşaat aşamasında vasıfsız personel mümkün olduğunca bölgeden istihdam edilecek, işletme aşamasında ise daimi personeller yine yöreden istihdam edilerek az da olsa bölge ekonomisine katkı sağlanmış olacaktır. 82

105 Kızılırmak suları, karşıdan alışlı regülatörler ile yükseltilecek ve etek tipi santrallerine düşürülerek enerji üretimi sağlanacaktır. Regülatörün bulunduğu alanda biyolojik çevre üzerine olabilecek etkilerin başında akımın azalması sonucu özellikle balıklar üzerine olabilecek etkiler gelmektedir. Mansaba bırakılacak olan su miktarının tespiti amacıyla uluslararası kabul görmüş Tennant Metodu kullanılmış olup, metoda göre regülatör yerleri için hesaplanan uzun yıllar ortalama akım değerleri kullanılmıştır. Proje kapsamında karşıdan alışlı regülatör ve etek tipi santraller planlandığından işletme aşamasında akarsu yatağındaki doğal hayatın etkilenmesi söz konusu değildir. Bununla birlikte inşaat aşamasında ve ilk su tutulması sırasında bu proje uhtesinde hazırlanan Ekosistem Değerlendirme Raporunda yer alan can suyu miktarı baz alınarak (Bkz. Ek-12), belirlenen bu miktara proje uhtesinde hazırlanan Su Kullanım Hakları Planlama Raporu nda belirlenen (Bkz. Ek-13) mansaptaki diğer teessüs etmiş su hakları ayrıca ilave edilecek ve kesin proje çalışmaları belirlenen toplam bu miktar dikkate alınarak yapılacaktır. Nehirde son on yıllık ortalama akımın %10 undan daha az akım olması halinde suyun tamamı doğal hayatın devamı için mansaba bırakılacaktır. Planlanan faaliyetin inşa edileceği alan bakımından binlerce kilometrekarelik çok geniş bir alanı ilgilendiren bir yatırım olmadığından (Örnek: GAP Projesi) doğal nem miktarında ve iklim üzerinde bir değişiklik beklenmemektedir. Dolayısıyla iklimsel değişiklik beklenmediğinden buna bağlı olarak da flora, fauna ve bunların habitatları üzerinde herhangi bir olumsuz etki beklenmemektedir. Bununla birlikte flora, fauna ve bunların habitatları üzerinde herhangi olumsuz etkilerin önüne geçilmesi adına Bölüm 2.b. de verilen etkiler ve bu etkilere karşı alınabilecek tedbirler yerine getirilecektir. Doğal ve fiziksel anlamda gerçekleşecek en büyük değişim, regülatör, derivasyon kanalı ve santral binasında yaşanacaktır. Bu noktalarda doğal bitki örtüsü tahrip olurken, ekosistemdeki denge, müdahaleler sonucunda geçici olarak aksaklıklara uğrayacaktır. Bu aksaklığı ortadan kaldırabilmek adına yapılacak peyzaj çalışmalarıyla; öncelikle tahrip edilen bölgenin rehabilitasyonu gerçekleştirilerek, alanın doğal peyzaj değerini tekrar kazanması sağlanacaktır. Arazi hazırlık çalışmaları başlamadan önce tesis ünitelerinin yapılacağı alanların fotoğrafları çekilerek alanın görsel durumu ortaya konacaktır. İnşaat çalışmaları tamamlandıktan ve işletme faaliyete kapandıktan sonra bu alanlar aslına uygun olarak bitkilendirilerek aynı şekilde düzenlenecektir. Bu bağlamda ayrıca, proje kapsamında raporun fauna kısmında belirtilen balık türleri için balıkların yaşamının sürekliliğinin sağlanması ve dere ortamında doğal dengenin bozulmaması için, balıkların akarsuyun kaynağına gidip gelmelerini sağlamak amacıyla her bir regülatöre balık geçidi yapılacaktır. Projenin arazi hazırlık ve inşaat aşamasında, yapılacak olan hafriyat çalışmaları esnasında ortaya çıkacak olan hafriyat malzemeleri dolgu, tahkimat, arazi tesviye, çevre düzenleme (havuz çevresi yol, sanat yapıları vb.) ve peyzaj çalışmalarında kullanılacaktır. Bu kullanımlar sonucu malzemenin artması halinde; kullanılabilecek malzeme niteliğinde olanlar Nevşehir İl Özel İdaresi nin isteği doğrultusunda yol yapım veya köy yolları iyileştirme çalışmalarında kullanılabilecek ve/veya satılarak değerlendirilecektir. Kullanılamayacak nitelikte olan malzemeler ise ilgili belediyeden izin alınarak belediyeye ait hafriyat döküm sahasına ve/veya Belediye nin gösterdiği alana götürülerek bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Yol açılması esnasında şeve kesinlikle malzeme atılmayacaktır. Bunun için ekskavatör yardımıyla, yarmadan çıkan malzeme dağıtılmadan yolun açılması sağlanacaktır. 83

106 Projenin inşaat ve işletme aşamasında, bu raporun 1.c bölümünde verilen çevresel etkilerin özellikleri ve 1.e bölümünde de bu çevresel etkilere karşı alınacak önlemler detaylı olarak irdelenmiştir. Kısaca bunları açıklarsak; Proje kapsamında gerek en yakın yüzeysel su kaynağı olan Kızılırmak ve gerekse bölgedeki diğer su kaynaklarına deşarj edilecek her türlü su için, 31 Aralık 2004 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği, 13 Şubat 2008 tarih ve sayılı Resmi Gazete de ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Yönetmelik çerçevesinde yer alan alıcı ortam değerleri ile atıksu deşarj kriterlerine uyulacaktır. İşletme aşamasındaki oluşacak evsel nitelikli atıksular, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik uyarınca, sızdırmasız olarak yapılacak fosseptik çukurunda biriktirilecek, dolduğunda fosseptik dolduğunda ise en yakın Belediye tarafından vidanjör ile aldırılarak bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Oluşması muhtemel atık yağların bertarafı için tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği" ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümleri uygulanacaktır. Projenin tüm aşamalarında oluşacak katı atıkların (yemek artığı vb.) tarihli ve sayılı Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği Madde 18 de belirtildiği gibi denizlere, göllere ve benzeri alıcı ortamlara, caddelere dökülmesinin yasak olduğu konusunda çalışanlar uyarılacak ve gerek bu yasağa gerekse Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin tüm hükümlerine proje dahilinde uyulacaktır. Projenin tüm aşamalarında oluşması muhtemel ambalaj ve ambalaj atıkları; tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ve ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uygun olarak bertaraf edilecektir. Tüm hafriyat çalışmalarında, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği" hükümlerine uyularak hareket edilecektir. Patlayıcı maddenin kullanılması, korunması, taşınması konuları; Tekel dışı bırakılan patlayıcı maddelerle av malzemesi ve benzerlerinin üretimi, ithali, taşınması saklanması, depolanması, satışı, kullanılması, yok edilmesi, denetlenmesi usul ve esasları na ilişkin 29 Eylül 1987 tarih ve sayılı resmi Gazete de yayımlanan 87/12028 karar sayılı tüzüğe uygun olarak yapılacaktır. Patlatma yapılması durumunda, patlatma esnasında her türlü çevre emniyeti alınacak, tüm saha çevresine gerekli ikaz levhaları asılacak ve patlatma yapılmadan önce siren ile uyarı yapılacaktır. İşletmede tehlikeli, parlayıcı ve patlayıcı özellik gösteren maddeler ile ilgili olarak Parlayıcı, Patlayıcı, Tehlikeli ve Zararlı Maddelerle Çalışılan İşyerlerinde ve İşlerde Alınacak Tedbirler Tüzüğü ne uyulacaktır. 84

107 Proje sahasında yer alan mevcut yollara verilebilecek her türlü zarar yatırımcı firma tarafından karşılanacak olup gerekli düzenelemeler yapılacaktır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği (2002/49/EC)" hükümlerine uyulacaktır. İnşaat aşamasında makine ve ekipmanlarda meydana gelecek gürültüden çalışanları koruyabilmek ve gerektiğinde; 4857 sayılı İş Kanunu gereğince, işçilerin gürültüye maruz kalmaları sonucu sağlık ve güvenlik yönünden oluşabilecek risklerden, özellikle işitme ile ilgili risklerden korunmaları için gerekli önlemler alınacaktır. İnşaat aşamalarında makine ve ekipmanlarda çalışanlara; başlık, kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koruyucu araç ve gereçler sağlanarak, çalışanların gürültüden etkilenmemeleri sağlanacaktır. Yapılacak tüm arazi hazırlık ve inşaat çalışmalarında Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin İzne Tabi Tesisler İçin Emisyon Sınırları ekinde (Ek-1) belirtilen, açıkta depolanan tozlu yığma malzemelerle ilgili hava kalitesi standartlarını karşılama hususlarına uyulacaktır. Proje kapsamında orman sayılan alanların kullanımı için, 6831 Sayılı Orman Kanunun, 5192 sayılı kanunla değişik, 17/3 maddesi gereği ''Orman İzni'' Orman Genel Müdürlüğü nden alınacaktır. Proje kapsamında kullanılacak tarım alanlarının tarım dışı amaçla kullanılması için ise, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu hükümleri gereğince, Nevşehir Gıda, Tarım ve Hayvancılık İl Müdürlüğü ve/veya Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ndan gerekli izinler alınacaktır Sayılı Elektrik Piyasası Kanunu nun 5496 sayılı kanunla değişik 15. madde c ve d fıkraları gereği kamulaştırma işlemleri yapılacaktır. Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi kapsamında, 2872 sayılı Çevre Kanunu, 5491 sayılı Çevre Kanunu nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 4857 sayılı İş Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkartılmış ve çıkartılacak olan Yönetmelik ve Tüzük hükümlerine, projenin tüm aşamalarında uyulacaktır. Böylece bu proje ile yenilenebilir enerji kaynaklarından biri olan HES projesi, çevresel etkileri minimize edilmiş bir şekilde hayata geçirilmiş olacaktır. Projenin inşaat ve işletme süreci boyunca uyulacak olan kanun ve yönetmelikler aşağıda sıralanmaktadır: o 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 5491 sayılı Çevre Kanunu nda değişiklik yapılmasına dair kanun o 4857 sayılı İş Kanunu, 6831 sayılı Orman Kanunu, 4342 sayılı Mera Kanunu o Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği o Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik, o 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Yönetmeliği o İş Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği ( tarih ve Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) 85

108 o Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve Yönetmelikte yapılan değişiklikler ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) Yönetmelikte; tarih ve sayılı Resmi Gazete de tarih ve sayılı Resmi Gazete de tarih ve sayılı Resmi Gazete de tarih ve sayılı Resmi Gazete de tarih ve sayılı Resmi Gazete de tarih ve sayılı Resmi Gazete de tarih ve sayılı Resmi Gazete de tarih ve sayılı Resmi Gazete de yapılan değişiklikler. o Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve Yönetmelikte Yapılan Değişiklikler ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) (Yönetmelikte 13 Şubat 2008 tarih ve sayılı Resmi Gazete de ve tarih ve sayılı Resmî Gazete de yapılan değişiklikler) o Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yürürlüğe girmiştir.) o Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Bitkisel Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) 86

109 o Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ( tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) o Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ( tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.) 87

110 EKLER

111 EKLER Proje İçin Belirlenen Yerin Varsa; Çevre Düzeni, Nazım, Uygulama İmar Planı, Vaziyet Planı Veya Plan Değişikliği Teklifleri Proje alanını gösterir Genel Yerleşim Planı eklerde verilmiştir (Bkz. Ek-5). Proje alanı 1/ ölçekli Kırşehir-Nevşehir-Niğde-Aksaray Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı içerisinde kalmaktadır ve Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü nce onaylı plan paftası, plan notları ve lejantı ekte mevcuttur (Bkz. Ek-4). 1/ ölçekli Çevre Düzeni Planına göre proje alanı turizm alanı içerisinde yer almakta olup plan hükümlerinin 7.11 maddesi gereği Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü tarih ve 28/1572 sayılı yazısı (Bkz. Ek-1/m) ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı nın Kültür ve Turizm Bakanlığı na hitaben yazdığı tarih ve 2323 sayılı izni mevcuttur (Bkz. Ek-1/n). Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santrali Projesine ilişkin Molu Enerji Üretim A.Ş. tarafından EPDK dan tarihinde alınan üretim lisansı Ek-1/a da mevcuttur. Molu Enerji Üretim San. Ve Tic. A.Ş. ile tarihinde imzalanan anlaşma ile proje tüm izinleri ve Proje Tanıtım Dosyasındaki tüm taahhütleri ile birlikte Zeynep Enerji Üretim San. Ve Tic. A.Ş. ye devredilmiştir. Zeynep Enerji Üretim San. Ve Tic. A.Ş. firmasına ait ticaret sicil gazetesi Ek-1 p de mevcuttur. Proje Alanı Ve Yakın Çevresinin Mevcut Arazi Kullanımını Değerlendirmek İçin; Yerleşim Alanlarının, Ulaşım Ağlarının, Enerji Nakil Hatlarının, Mevcut Tesislerin Ve Yönetmeliğin Ek-V Listesinde Yer Alan Duyarlı Yöreler Listesinde Belirtilen Diğer Alanların (Proje Alanı Ve Yakın Çevresinde Bulunması Halinde) Yerlerine İlişkin Verileri Gösterir Bilgiler 1/ Ölçekli Halihazır Harita (Varsa Çevre Düzeni Planı, Yoksa Topografik Harita) Üzerinde İşlenerek Kısaca Açıklanması 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita Üzerinde Genel Yerleşim Planı ve proje ile ilgili diğer paftalarda eklerde verilmiştir (Bkz. Ek-6, Ek-7, Ek-8). Proje Alanının Ölçekli Jeoloji Haritası Bu Harita Üzerinde Yeraltı Ve Yerüstü Sularının Gösterimi Ve Alanın Depremsellik Durumunun Açıklanması Konuyla ilgili olarak Proje Alanı 1/ Ölçekli Genel Jeoloji Haritası ve Jeolojik, Hidrojeoloji ve Doğal Afet Durumu hakkında bilgiler eklerde verilmiştir (Bkz. Ek-5).

112 EKLER DİZİNİ Ek-1 Ek-2 Ek-3 Ek-4 Ek-5 Ek-6 Ek-7 Ek-8 Ek-9 Ek-10 EK-11 EK-12 EK-13 EK-14 EK-15 Resmi Yazılar ve Dökümanlar İzleme Programı Acil Müdahale Planı Proje Alanını ve Çevresini Gösterir 1/ ölçekli Kırşehir-Nevşehir- Niğde-Aksaray Planlama Bölgesi Çevre Düzeni Planı Proje Alanı ve Çevresi 1/ Ölçekli Genel Jeoloji Haritası ve Proje Alanı ve Çevresi Jeolojik, Hidrojeoloji, Doğal Afet Durumu 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita Üzerinde Genel Yerleşim Planı 1/ Ölçekli Proje Alanı Arazi Varlığı Haritası 1/ Ölçekli Proje Alanı Orman Meşcere Haritası Fosseptik Planı Revize Avanos Regülatörü ve Cemel HES Plan ve Profilleri Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santral Projesi Mevcut Durum Tespit Çalışmaları Raporları Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi Ekosistem Değerlendirme Raporu Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi Su Kullanım Hakları Planlama Raporu Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santral Projesi Ekolojik Peyzaj Değerlendirme Raporu Avanos Regülatörü ve Cemel Hidroelektrik Santral Projesi Cemel-I Hidroelektrik Santrali Balık Geçidinin Yapısal Yönden Değerlendirilmesi

113 NOTLAR VE KAYNAKLAR

114 NOTLAR VE KAYNAKLAR Akman, Y., 1993, Biyocoğrafya, Palme Yayınları, 379 s. Akman, Y., 1995, Türkiye Orman Vejetasyonu, Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Botanik Anabilim Dalı, 450s. Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi Fizibilite Raporu, Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi Yönetici Bilgilendirme Formu, Avanos Regülatörü ve Cemel HES Projesi Hidroloji Raporu, 2011 Balık Geçitleri, Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü, Ankara, 1987 Baran, İ., 2008, Türkiye Amfibi ve Sürüngenleri, TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları, Ankara Baytop, T., 1994, Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, TDK, Ankara. Belediyeler İçin El kitabı, Çevre Bakanlığı, Çevre Kirliliği Önleme Kontrol Genel Müdürlüğü, 1998 Davis, P.H., Flora of Turkey and the East Aegean Islands Vol.1-9, Edinburgh, , Davis, P.H., MILL, R.R., KIT., Flora of Turkey and the East Aegean Islands, (Suppl.) Vol.10, Edinburgh, Demirsoy, A., 1996, Amfibiler. Çevre Bakanlığı, Çevre Koruma Genel Müdürlüğü, Ankara. Demirsoy, A., 1996, Memeliler. Çevre Bakanlığı, Çevre Koruma Genel Müdürlüğü, Ankara. Demirsoy, A., 1996, Sürüngenler. Çevre Bakanlığı, Çevre Koruma Genel Müdürlüğü, Ankara. Ankara. Demirsoy, A., 1997, Omurgalılar (Amniyota), Cilt III-Kısım II, Meteksan A.Ş., Demirsoy, A., 1998, Omurgalılar (Anamniyota), Cilt III-Kısım I, Meteksan A.Ş., Ankara. Demirsoy, A., 1998, Omurgasızlar=İnvertebrata (Böcekler Dışında), Cilt II- Kısım I, Meteksan A.Ş., Ankara. Ekim T., Koyuncu, M., Vural, M., Duman, H., Aytaç, Z., Adıgüzel, N., 2000, Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı, Türkiye Tabiatını Koruma Derneği, Ankara. IUCN 2010, IUCN Red List of Threatened Species, Version

115 Kiziroğlu, İ., 1993, The Birds of Türkiye (Species List İn Red Data Book), TTKD, Ankara. Kösekahyaoğlu L., Enerji Tüketimi ve Büyüme Arasındaki Nedensizlik İlişkisi, Türkiye Üzerinde Bir İnceleme, Süleyman Demirel Üniversitesi, Nevşehir İl Çevre Durum Raporu, 2009 İTÜ, 1998 Topacık D., Eroğlu V., Su Temini ve Atıksu Uzaklaştırılması Uygulamaları, T.C. Nevşehir Valiliği Resmi Web Sitesi ( T.C. Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Resmi Web Sitesi ( T.C. Türkiye İstatistik Kurumu Resmi Web Sitesi (