BAŞLANGICINDAN BUGÜNE TÜRKİYE'DE ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI

Transkript

1 T.C. BAŞBAKANLIK DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI BAŞLANGICINDAN BUGÜNE TÜRKİYE'DE ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI ( ) Metin Kilci Yõllõk Programlar ve Konjonktür Değerlendirme Genel Müdürlüğü Temmuz 1994

2 ISBN (basõlõ nüsha) Bu Çalõşma Devlet Planlama Teşkilatõnõn görüşlerini yansõtmaz. Sorumluluğu yazarõna aittir. Yayõn ve referans olarak kullanõlmasõ Devlet Planlama Teşkilatõnõn iznini gerektirmez; İnternet adresi belirtilerek yayõn ve referans olarak kullanõlabilir. Bu e-kitap, adresindedir. Bu yayõn 500 adet basõlmõştõr. Elektronik olarak, 1 adet pdf dosyasõ üretilmiştir

3 İÇİNDEKİLER Sayfa No. GİRİŞ 1 A.ÖZELLEŞTİRME ÖNCESİNDE HAZIRLIK ÇALIŞMALARI 2 B.YASAL ÇERÇEVE 6 1.Yasal Düzenlemeler 6 2.Özelleştirme Araç ve Yöntemleri 9 3.Kurumsal Yapõ 11 4.Özelleştirme Kapsamõ ve Uygulama Esaslarõ 15 5.Türkiye Elektrik Kurumu'nun Özelleştirilmesine İlişkin Hükümler 18 6.PTT'nin Telekomünikasyon Hizmetlerinin Özelleştirilmesine İlişkin Hükümler 19 7.Özelleştirmeye Bağlõ İşsizlik Sorunlarõnõn Çözümü 20 8.Yap-İşlet-Devret Modelinin Uygulanmasõna İlişkin Hükümler 21 C.ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI 24 1.Özelleştirme Kapsamõna Alõnan Kuruluşlar 24 2.Özelleştirme Uygulamalarõ İşletme Hakkõ Devri Uygulamasõ Tesis ve İşletme Satõşlarõ Blok Satõş yoluyla Özelleştirilen Kuruluşlar Halka Arz Yoluyla Özelleştirilen Kuruluşlar İstanbul Menkul Kõymetler Borsasõ'nda Satõşlar 36 3.Özelleştirme Uygulamalarõnõn sonuçlarõ Uygulanan Yöntemler Özelleştirme Gelirleri Özelleştirme Giderleri 43 4.Özelleştirme Uygulamalarõnõn Özellikleri 43

4

5 TABLOLAR Sayfa No: TABLO : 1 - ÖZELLEŞTİRME YÖNTEMLERİ 5 TABLO : 2 - ÖZELLEŞTİRME KAPSAMINA ALINAN KURULUŞLAR 26 TABLO : 3 - TESİS SATIŞ VE DEVİRLERİ 31 TABLO : 4 - BLOK SATIŞ YOLUYLA ÖZELLEŞTİRİLEN KURULUŞLAR 32 TABLO : 5 - HALKA ARZI İÇEREN BLOK SATIŞ YOLUYLA ÖZELLEŞTİRİLEN. KURULUŞLAR 33 TABLO : 6 - HALKA ARZ YOLUYLA ÖZELLEŞTİRİLEN KURULUŞLAR 35 TABLO : 7 - İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI'NDA YAPILAN..... SATIŞLAR (TL) 37 TABLO : 8 - İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI'NDA YAPILAN..... SATIŞLAR (US DOLAR) 37 TABLO : 9 - ULUSLARARASI KURUMSAL ARZ YOLUYLA ÖZELLEŞTİRİLEN... KURULUŞLAR 38 TABLO : 10 - ÖZELLEŞTİRME YÖNTEMLERİ 39 TABLO : 11 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ (TL.) 41 TABLO : 12 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ (US DOLAR) 41 TABLO : 13 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ (YÜZDE PAYLAR) 41 TABLO : 14 - ÖZELLEŞTİRME GELİR VE GİDER DENGESİ (TL.) 42 TABLO : 15 - ÖZELLEŞTİRME GELİR VE GİDER DENGESİ (US DOLAR) 42 TABLO : 16 - YÜZDE 50'DEN FAZLA KAMU PAYI SATILARAK. ÖZELLEŞTİRİLEN KURULUŞLAR 44 TABLO : 17 - ÇİMENTO FABRİKALARINDA ÖZELLEŞTİRME. UYGULAMALARI 45 EK TABLO : 1 - ÖZELLEŞTİRME MEVZUATI 47 EK TABLO : 2 - ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI ÖZETİ 48 EK TABLO : 3 - ÖZELLEŞTİRME KAPSAMINDAKİ KURULUŞLAR 55 EK TABLO : 4 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ (TL.) 56 EK TABLO : 5 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ (US DOLAR) 58 EK TABLO : 6 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ (BÜYÜKLÜK SIARASINA GÖRE) 60

6

7 GİRİŞ Türkiye'de özelleştirme uygulamalarõnõn on yõllõk bir geçmişi bulunmaktadõr. Dolayõsõyla yeterli düzeyde bir deneyim birikimi sağlandõğõ kabul edilebilir. Özelleştirme uygulamalarõ amaç ve strateji yönüyle ülkeden ülkeye büyük ölçüde farklõlaşmaktadõr. Bu nedenle geleceğe dönük etkin bir özelleştirme programõnõn uygulanabilmesi için deneyimler son derece önemlidir. Bu çalõşmada ülkemizdeki özelleştirme sürecinin bir envanterinin çõkarõlmasõ amaçlanmõştõr. Çalõşmada öncelikle özelleştirme öncesindeki hazõrlõk çalõşmalarõ ve yasal boyut incelenmiştir. Daha sonra uygulamalar kronolojik bir sõrayla sunularak uygulama özelliklerine kõsaca değinilmiştir. Çalõşmanõn bir veri tabanõ oluşturma amacõ çerçevesinde kalmasõna özen gösterilmesi nedeniyle sorunlara ve çözümlerine ilişkin değerlendirme ve subjektif yorumlardan uzak kalõnmaya dikkat edilmiştir. Çalõşmanõn bir diğer özelliği ise 1994 yõlõnda yapõlan son yasal değişiklikler öncesindeki uygulamalarõ içermekte olmasõdõr. Bilindiği üzere 3987 sayõlõ Yetki Kanununa dayanõlarak çõkarõlan Kanun Hükmünde Kararnamelerle, özelleştirme uygulamalarõnda önemli bir dönüm noktasõna gelinmiştir.. Bundan böyle özelleştirmenin daha tutarlõ ve hõzlõ bir şekilde uygulanacağõ varsayõlmaktadõr. Bu noktada durum tespiti önem arzetmektedir. Çalõşmada, Kamu Ortaklõğõ İdaresi'nin yayõnlarõ yanõnda, Ekonomik İşler Yüksek Koordinasyon Kurulu, Toplu Konut ve Kamu Ortaklõğõ Kurulu,Yüksek Planlama Kurulu, Kamu Ortaklõğõ İdaresi Başkanlõğõ ve Kamu Ortaklõğõ Yüksek Kurulu kararlarõ tek tek incelenmiştir. 1

8 A-ÖZELLEŞTİRME ÖNCESİNDE HAZIRLIK ÇALIŞMALARI Özelleştirme uygulamalarõnõn stratejik bir plana dayandõrõlmasõ amacõyla, 1985 yõlõnda, amaçlarõn, önceliklerin, kapsamõn ve termin planõnõn belirlendiği bir stratejinin oluşturulmasõ gereğinden hareketle Devlet Planlama Teşkilatõ tarafõndan Özelleştirme Ana Planõ hazõrlatõlmasõna karar verilmiştir. Açõlan uluslararasõ ihale sonucunda, Morgan Guaranty Trust Company of New York firmasõ, Türkiye Sõnai Kalkõnma Bankasõ, Sõnai Yatõrõm ve Kredi Bankasõ, Yatõrõm Finansman A.Ş. ve Price Waterhouse/Muhaş A.Ş. ile birlikte Özelleştirme Ana Planõ hazõrlamakla görevlendirilmişlerdir. Özelleştirme Ana Planõ kapsamõnda, öncelikle Türkiye şartlarõnda özelleştirmenin amaçlarõ öncelik sõrasõna göre şu şekilde belirlenmiştir; 1-Pazar güçlerinin ekonomiyi harekete geçirmesine imkan verilmesi, 2-Verimliliğin ve randõmanõn artõrõlmasõ, 3-Mallarõn ve hizmetlerin kalite, miktar ve çeşitliliğinin artõrõlmasõ, 4-Halka açõk şirketlerin teşvik edilmesi, 5-Sermaye piyasalarõnõn geliştirilmesinin hõzlandõrõlmasõ, 6-Hazinenin KİT'lere sağladõğõ mali desteğin asgariye indirilmesi, 7-KİT'ler tarafõndan uygulanan tekelci fiyatlandõrma ve dolaylõ vergilendirmenin azaltõlmasõ, 8-Kamu görevlilerinin politika ve yönetmelik konularõnda çalõşmalarõna izin verilmesi, 9-Modern teknoloji ve yönetim tekniklerinin cezbedilmesi, 10-Çalõşanlara hisse senedi vermek suretiyle iş verimliliğinin artõrõlmasõ, 11-Kamu ve özel sektör kuruluşlarõ arasõndaki dengenin değiştirilmesi, 12-Yabancõ yatõrõmlarla uluslararasõ ekonomik ve politik bağlarõn kuvvetlendirilmesi, 13-Mevcut sermaye yatõrõmlarõndaki iç karlõlõğõn artõrõlmasõ ve 14-Devlete gelir sağlanmasõ. Belirlenen amaçlarõn çeşitliliğine karşõn, çoğunun bir diğerini kapsadõğõ görülmektedir. Bilindiği üzere amaçlar ülke şartlarõna göre değiştiği gibi, önceliklerin belirlenmesi açõsõndan da kritik bir faktördür. Bu nedenle amaçlarõnõn nisbi önem derecesine göre sõralanmasõ önem arzetmektedir. Bu amaç dizininde de gerçekçi bir yaklaşõmla, ekonomik etkinliğin artõrõlmasõ 2

9 amacõnõn ön sõralarda, bütçeye gelir sağlanmasõ amacõnõn ise son sõrada yer aldõğõ görülmektedir. Özelleştirme Ana Planõ'nda özelleştirme uygulamasõnõn başarõsõ için yapõlmasõ önerilen düzenlemeler Genel Eylem Planõ ana başlõğõ altõnda yasal, sosyal ve muhasebe sistemine ilişkin olarak sõnõflandõrõlmõş ve incelenmiştir. Plan'da, özelleştirmeye ilişkin önemli bir yasal engel bulunmadõğõ, ancak 233 sayõlõ KHK'nin bazõ bölümlerinin KİT'lerin özel hukuk hükümlerine tabi birer anonim şirket haline getirilmesine, KİT genel müdürlerinin yönetim kurulu tarafõndan atanmasõna ve yönetim kuruluna karşõ sorumlu olmasõna, kuruluşlarõn bağõmsõz dõş denetim kuruluşlarõ tarafõndan denetlenmesine ve yõllõk bütçe ve yatõrõm programlarõnõn yönetim kurulu kararõ ve genel kurul onayõ ile yapõlmasõna imkan verecek şekilde yeniden düzenlenmesi önerilmektedir. Bu değişikliklerle, yönetim sorumluluğunun ve kuruluş amaçlarõnõn açõklõğa kavuşturulmasõ, kamu kurumlarõ ile KİT'ler arasõndaki yetki karmaşasõnõn ortadan kaldõrõlmasõ, yönetimin özerk bir tarzda hareket edebilmesi ve hissedarlarõn kuruluş faaliyetlerini izleyerek denetleyebilmesine imkan sağlanmasõ amaçlanmaktadõr. Ayrõca Plan'da, KİT'lerde 657 sayõlõ Kanuna tabi olarak çalõşan personelin maaşlarõnõn teşvik unsurlarõyla ilişkilendirilmesi ve bu personelin devlet memuru niteliğinden çõkarõlarak özel firmalardakine benzer bir personel rejiminin oluşturulmasõna, fiyat kontrollerinin kaldõrõlmasõna ve KİT borçlarõ üzerindeki devlet garantileri alacaklõlarla yapõlacak anlaşmalar çerçevesinde kaldõrõlmasõ garantilerin devam etmesi halinde bu garantilere karşõlõk Hazine tarafõndan bir komisyon alõnmasõna yönelik diğer yasal düzenlemeler de önerilmektedir. Plan'da kõsa vadede, hõzla özelleştirilebilecek KİT'lerin herhangi bir sosyal soruna yol açmayacağõ, uzun vadede özelleştirilebilecek olan ya da kamu mülkiyetinde kalacak KİT'lerin özelleştirilmesinde devletin, sosyal amaçlarõ ile KİT'lerin ticari faaliyetlerini bütünleştirmesi sonucu ortaya çõkan istihdam ve kuruluş yeri seçimi politikalarõndan kaynaklanan sorunlarõn ortaya çõkabileceği ifade edilmekte ve bu sorunlarõn aşõlabilmesi için erken emekliliğin teşvik edilmesi, işgücü eğitiminin geliştirilmesi, bölgesel ve sosyal öncelikler nedeniyle kamu mülkiyetinde zararlõ olarak sürdürülmesi tercih edilen faaliyetlerin KİT bünyesinden ayrõlarak devlet tarafõndan desteklenmesi, KİT faaliyetlerinin 3

10 sübvanse edilmesi yerine nihai tüketicilerin sübvanse edilmesi ve bölgesel kalkõnma programlarõnõn uygulanmasõ önerilmektedir. Plan'da, özelleştirilecek KİT'lere talip olanlarõn, kreditörlerin ve diğer ilgili kişi veya kurumlarõn açõk, tekdüzen, uyumlu ve karşõlaştõrõlabilir nitelikte bir muhasebe sistemine ihtiyaç duyacağõ ifade edilerek, muhasebenin genel kabul görmüş ilkelerini, Muhasebe Standartlarõ Kurumu'nu ve profosyonel denetimcileri içeren bir muhasebe sisteminin özelleştirme uygulamalarõ için olduğu kadar ülke için de vazgeçilmez bir gereklilik olduğu vurgulanmaktadõr. Özelleştirme uygulamalarõnõn sağlõklõ bir baza oturtulmasõ amacõyla, uluslararasõ denetim firmalarõ tarafõndan KİT hesaplarõnõn denetlenmesi, tekdüzen muhasebe sisteminin enflasyon muhasebesi ilkelerine göre yeniden düzenlenmesi ve KİT'ler kamu mülkiyetinde kaldõğõ sürece, devletin ihtiyaç duyacağõ muhasebe bilgilerinin sağlõğõ açõsõndan KİT muhasebecileri ve Yüksek Denetleme Kurulunun elemanlarõnõn eğitilmesi Özelleştirme Ana Planõ'nõn önerileri arasõnda yer almaktadõr. Özelleştirme Ana Planõ'nda 32 KİT ekonomik yaşayabilirlik ve yatõrõm ihtiyaçlarõ kriterleri dikkate alõnarak özelleştirme önceliklerine göre sõnõflandõrõlmõş ve 3 ana kategori ile 8 alt kategori belirlenmiş ve bu kategorilerde yer alan her bir kuruluş için önerilen özelleştirme yöntemleri bir termin planõ içerisinde sunulmuştur. BİRİNCİ ÖNCELİK I. Tamamen Satõlabilecek KİT'ler 1. TURBAN 2. THY 3. USAŞ 4. Seçilmiş iştirakler II. Çoğunluk Payõ Satõlabilecek KİT'ler 1. YEMSAN 2. ÇİTOSAN III. Büyük Kõsmõ Satõlabilecek KİT'ler 1. TİGEM 2. TPAO 3. ETİBANK 4

11 İKİNCİ ÖNCELİK I.Bazõ Bölümleri Satõlabilecek Geri Kalan Kõsõmlarõ ise Rehabilitasyona Tabi Tutulacak KİT'ler. 1. SÜMERBANK 2. TSEK II.Tedricen Özelleştirilecek KİT'ler 1. PTT 2. TEK III.Özelleştirilmesi Muhtemel KİT'ler 1. EBK 2. TKİ 3. MKEK 4. T.GEMİ SAN. A.Ş. 5. ORÜS IV.Devlet Desteği İle Özelleştirilebilecek KİT'ler 1. ÇAYKUR 2. T.ŞEKER FAB. A.Ş. 3. SEKA 4. PETKİM 5. TÜGSAŞ 6. TDÇİ 7. ASOK 8. TTK ÜÇÜNCÜ ÖNCELİK I.Kamu Hizmeti Yapan KİT'ler 1. DMO 2. T.DENİZCİLİK İŞL. 3. TCDD 4. DHMİ 5. TMO 6. TZDK 7. TUSAŞ Tablo : 1 - Özelleştirme Yöntemleri Kategori Mülkiyet Devri Bütün Şirketin Satõşõ Varlõklarõn Büyük Bir Kõsmõnõn Satõşõ Tesis ve Varlõklarõn Satõşõ Bazõ Varlõklarõn Satõşõ İştirak Hisselerinin Satõşõ I II III IV V VI VII VIII Diğer Özelleştirme Alternatifleri Gelir Ortaklõğõ Senetleri Kiralama Yönetim Sözleşmeleri Hizmet Sözleşmeleri Özel Kesimin Teşvik Edilmesi Avantajlarõn ve Kõsõtlamalarõn Kaldõrõlmasõ 5

12 Özelleştirme Ana Planõ'nda, ayrõca, özelleştirme uygulamalarõ çerçevesinde, mali sektörün genişletilmesini, ekonomide rekabeti önleyici kõsõtlamalarõn kaldõrõlmasõnõ, kamu mülkiyetinde kalacak ya da kõsa vadede özelleştirilmeleri mümkün olmayan KİT'lerin bir reform programõ içinde yeniden yapõlandõrõlmasõnõ kapsayan öneriler de yer almaktadõr. B-YASAL ÇERÇEVE 1.Yasal Düzenlemeler Özelleştirmeye ilişkin ilk yasal düzenleme, tarih ve 2983 sayõlõ Kanun ile yapõlmõştõr. Kanun, özelleştirme uygulamalarõna ilişkin geniş bir hareket alanõ belirlemiş ve özelleştirmenin kurumsal mekanizmasõnõ oluşturmuştur. Bu çerçevede, gelir ortaklõğõ senedi, hisse senedi ve işletme hakkõ devrinden oluşan özelleştirme yöntemleri tanõmlanarak, Toplu Konut ve Kamu Ortaklõğõ Kurulu, Toplu Konut ve Kamu Ortaklõğõ İdaresi ve Kamu Ortaklõğõ Fonu kurulmuştur. Daha sonra 2985 sayõlõ Kanun ile Toplu Konut Fonu kurularak, Fonun, Toplu Konut ve Kamu Ortaklõğõ Kurulu ve Toplu Konut ve Kamu Ortaklõğõ İdaresi ile ilişkileri tanõmlanmõştõr. Özelleştirmeye ilişkin ikinci yasal düzenleme 8/6/1984 tarih ve 233 sayõlõ KHK'nin 38'inci maddesi ile yapõlmõştõr. Bu madde ile daha önce Toplu Konut ve Kamu Ortaklõğõ Kurulu'na verilen özelleştirme ile ilgili karar alma yetkisi Ekonomik İşler Yüksek Koordinasyon Kurulu'na verilmiş ve yürütme görevi Toplu Konut ve Kamu Ortaklõğõ İdaresi'nde kalmõştõr. Diğer taraftan, 1984 yõlõnda, 4/12/1984 tarih ve 3092 sayõlõ Çay Kanunu ile çay tarõmõ, üretimi, işlenmesi ve satõşõ serbest bõrakõlmõş, aynõ tarih ve 3096 sayõlõ Kanun ile de Türkiye Elektrik Kurumu dõşõnda, özel sektörün elektrik üretimi, iletimi, dağõtõmõ yapabilmesine ilişkin düzenlemeler yapõlmõştõr. Bu düzenlemelerle devlet tekelindeki iktisadi faaliyet alanlarõna özel sektörün girişini engelleyen hükümler kaldõrõlmõştõr. Daha sonra, tarih ve 3291 sayõlõ Kanun ile 233 sayõlõ KHK'nin 38'inci maddesinin uygulanmayacağõ hükmü getirilerek, özelleştirmenin karar alma ve uygulama aşamalarõna ilişkin yeni düzenlemeler yapõlmõştõr sayõlõ Kanun ile getirilen en önemli düzenleme özelleştirme kapsamõnõn ve kapsama alõnma sürecinin tanõmlanmasõ ve Ekonomik İşler Yüksek Koordinasyon 6

13 Kurulu'na verilen görev ve yetkilerin yeniden Toplu Konut ve Kamu Ortaklõğõ Kuruluna verilmesidir sayõlõ Kanun ile getirilen bir diğer önemli düzenleme ise 1177 sayõlõ Tütün ve Tütün Tekeli Kanunu'nda yapõlan değişikliklerle özel kesimin tütün ve tütün mamulleri üretimi, ithalatõ ve satõşõ yapabilmesine imkan tanõnmasõdõr. Özelleştirme konusunda yetkili kurullarla ilgili olarak tarih ve 304 sayõlõ KHK ile yeni düzenlemeler yapõlmõştõr. Bu KHK ile Toplu Konut ve Kamu Ortaklõğõ Kurulu ile Ekonomik İşler Yüksek Koordinasyon Kurulu kaldõrõlarak bu kurullara verilen görev ve yetkiler Yüksek Planlama Kurulu'na devredilmiştir. Özelleştirme mevzuatõnda yapõlan dördüncü önemli düzenleme tarih ve 414 sayõlõ KHK ile yapõlmõştõr sayõlõ Kanunu değiştiren 414 sayõlõ KHK ile getirilen en önemli değişiklik Toplu Konut ve Kamu Ortaklõğõ İdaresi'nin Kamu Ortaklõğõ İdaresine dönüştürülerek, özelleştirme ve Kamu Ortaklõğõ Fonu ile ilgili görev ve yetkilerinin Kamu Ortaklõğõ İdaresi'ne devredilmesidir. Bir diğer önemli düzenleme ise Yüksek Planlama Kurulu'nun özelleştirmeye ilişkin görev ve yetkilerinin Kamu Ortaklõğõ İdaresi Başkanlõğõ'na verilmesidir. Bu değişiklikler yanõnda 2985 sayõlõ Toplu Konut Kanununu değiştiren 412 sayõlõ KHK ile Toplu Konut İdaresi kurulmuş ve Toplu Konut ve Kamu Ortaklõğõ İdaresi'nin toplu konutla ilgili görev ve yetkileri bu idareye devredilmiştir. Özelleştirme mevzuatõnda daha sonra yetkili kurullara ilişkin bir takõm yeni düzenlemeler yapõlmõştõr tarih ve 3701 sayõlõ Kanun ile Kamu Ortaklõğõ İdaresi Başkanlõğõ'na verilen özelleştirme ile ilgili karar alma yetkisi yeniden Yüksek Planlama Kurulu'na devredilmiştir sayõlõ Kanun tarih ve 437 sayõlõ KHK ile yürürlükten kaldõrõlmõş, tarihli ve 470 sayõlõ KHK ile Yüksek Planlama Kurulu'nun görevleri yeniden tanõmlanmõş, aynõ tarih ve 473 sayõlõ KHK ile Kamu Ortaklõğõ Yüksek Kurulu oluşturularak özelleştirme ve Kamu Ortaklõğõ Fonu hakkõnda karar alma yetkisi bu kurula bõrakõlmõştõr. Özelleştirme mevzuatõnda bazõ kuruluşlara ilişkin özel düzenlemeler de yapõlmõştõr tarihli ve 509 sayõlõ KHK ile PTT'nin haberleşme hizmetleri ayrõlarak yeni bir şirket kurulmuş ve bu şirketin özelleştirilmesine ilişkin hükümler ihdas edilmiştir. Ancak KHK 21/10/1993 tarihli ve 93/40-2 7

14 sayõlõ Anayasa Mahkemesi Kararõ ile iptal edilmiştir. Son olarak çõkarõlan 10/6/1994 tarih ve 4000 sayõlõ Kanun ile PTT'nin posta ve telgraf dõşõnda kalan hizmetlerinin ayrõlmasõ ve özelleştirilmesine ilişkin hükümler yeniden düzenlenmiştir. Bir diğer özel düzenleme ise 3911 sayõlõ Yetki Kanununa dayanõlarak çõkarõlan tarihli ve 513 sayõlõ KHK ile yapõlmõştõr. 513 sayõlõ KHK ile 3291 sayõlõ Kanuna Türkiye Elektrik Kurumu'nun özelleştirilmesine ilişkin hükümler eklenmiştir. 513 sayõlõ KHK ile getirilen hükümler, daha sonra tarihli ve 3974 sayõlõ Kanun ile kabul edilerek, 3291 sayõlõ Kanuna eklenmiştir.. Özelleştirme ilgili yasal boşluklarõn zaman içerisinde belirginleşmesi ve genel yetki kanunlarõ ile bu yetki kanunlarõna dayanõlarak çõkarõlan KHK'lerin Anayasa Mahkemesi tarafõndan iptal edilmesi nedeniyle, sadece özelleştirme ile ilgili düzenlemeleri kapsayan ve iptal gerekçelerini dikkate alan bir düzenleme yapõlmasõ gereği ortaya çõkmõştõr. Bu doğrultuda, çõkarõlan tarihli ve 3987 sayõlõ Kanun ile hükümete üç ay süre ile özelleştirme konusunda KHK çõkarma yetkisi verilmiştir. 1 Bu yetkiye dayanõlarak çõkarõlan tarihli ve 530, 531 ve 532 sayõlõ KHK ile özelleştirme ve özelleştirmeye bağlõ istihdam sorunlarõnõn çözümüne yönelik önemli düzenlemeler yapõlmõştõr. 530 sayõlõ KHK ile 2983 sayõlõ Kanun büyük ölçüde değiştirilerek, özelleştirmenin kurumsal yapõsõ yeniden düzenlenmiştir. Kamu Ortaklõğõ Yüksek Kurulu ve Kamu Ortaklõğõ İdaresi Başkanlõğõ, Özelleştirme Yüksek Kurulu ve Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõna dönüştürülmüş, ayrõca Kamu Ortaklõğõ Fonu yanõnda yeni olarak Özelleştirme Fonu kurulmuştur. Kamu Ortaklõğõ Fonu ile ilgili görev ve yetkiler ise Hazine Müsteşarlõğõ ile ilişkilendirilmiştir. 531 sayõlõ KHK ile 3291 sayõlõ Kanunun özelleştirme ile ilgili 13, 14, 15 ve 16'ncõ maddelerinde çeşitli değişiklikler ve Kanuna eklemeler yapõlmõştõr. Bu değişikliklerle özelleştirme uygulamalarõnõn kapsamõ genişletilmiş ve uygulama esas ve usulleri ayrõntõlõ bir şekilde yeniden düzenlenmiştir. 1 Anayasa Mahkemesi tarafýndan 7/7/1994 tarihinde 3987 sayýlý Yetki Kanununun iptal edildiði açýklanmýþ, ancak gerekçeli Karar henüz Resmi Gazete'de yayýmlanmadýðý için iptal Kararý geçerlilik kazanmamýþtýr. Ayrýca sözkonusu Yetki Kanununa dayanýlarak çýkarýlaran 530, 531, 532 ve 546 sayýlý KHK'lerle ilgili olarak 7/7/1994 tarihi itibariyle Anayasa Mahkemesi'ne henüz bir iptal baþvurusu yapýlmamýþtýr. 8

15 532 sayõlõ KHK ise, özelleştirme sonucunda ortaya çõkabilecek istihdam sorunlarõnõn çözümü için uygulama esaslarõnõ düzenlemekte ve bu konuda İş ve İşçi Bulma Kurumu'nu görevlendirmektedir. Özelleştirme konusu kapsamõnda değerlendirilebilecek bir diğer yasal düzenleme ise tarih ve 3996 sayõlõ Kanun ile yapõlmõştõr. Bu Kanun ile yap-işlet-devret modelinin uygulanabilmesi için yasal dayanak oluşturulmuştur. Son olarak tarih ve 546 sayõlõ KHK ile özelleştirme kapsamõna alõnan kuruluşlarda çalõşan Emekli Sandõğõ iştirakçilerinin durumuna ilişkin düzenlemeler yanõnda, 530 sayõlõ KHK ile değişik 2983 sayõlõ Kanun ve 531 sayõlõ KHK ile değişik 3291 sayõlõ Kanun'da bazõ yeni düzenlemeler yapõlmõştõr. Yürürlükteki özelleştirme mevzuatõndaki önemli hususlar aşağõda incelenmektedir. 2.Özelleştirme Araç ve Yöntemleri 2983 sayõlõ Kanunun temel amacõ kamu yatõrõmlarõnõn finansmanõnda özel tasarruflarõn harekete geçirilmesi olarak özetlenebilir. Kanun, bu amaçla üç temel araç ve düzenleme öngörmektedir. i)gelir Ortaklõğõ Senedi: Kamu kurum ve kuruluşlarõna (KİT'ler dahil) ait alt yapõ tesislerinin gelirlerine gerçek ve tüzel kişilerin ortak olmasõnõ sağlamak için çõkarõlan senetleri ifade etmektedir. Altyapõ tesisleri de Kanunda, köprü, baraj, elektrik santralõ, karayolu, demiryolu, telekomünikasyon sistemleri ile sivil kullanõma yönelik deniz ve hava limanlarõ v.b. şeklinde tanõmlanmõştõr. Bu yönüyle, doğal tekel niteliğindeki kamu faaliyetlerinden elde edilecek gelirlere özel kesimin ortak olmasõnõ sağlamak suretiyle kamu yatõrõmlarõ için ek finansman temini amaçlanmaktadõr. Diğer taraftan Gelir Ortaklõğõ Senetlerinin özel tasarrufçular açõsõndan çekici olmasõ için, sözkonusu bu faaliyetlerin, piyasa şartlarõnda fiyatlandõrõlmasõ ve etkinliklerinin artõrõlmasõ amaçlanmaktadõr. Gelir Ortaklõğõ Senedi bir mülkiyet devrini öngörmemekte, sadece ait olduğu tesisin gelirlerine ortak olmayõ ifade etmektedir. Dolayõsõyla kendileri için Gelir Ortaklõğõ Senedi çõkarõlan tesislerin, bu senetlerin piyasa şartlarõnda makul 9

16 bir getiri sağlamasõnõ güvence altõna almak için, karlõ ve verimli çalõşmaya özen göstermelerinin temini amaçlanmaktadõr. ii)işletme Hakkõ Devri: Kamu iktisadi teşebbüslerinin müessese, işletme, bağlõ ortaklõklarõna ve benzerlerine ait tesislerin belirli süre ve şartlar dahilinde gerçek ve tüzel kişiler tarafõndan işletilmesi ve varsa mamullerinin pazarlama ve dağõtõmõnõn yapõlmasõ hakkõnõn devrini ifade etmektedir. Finansal kiralama yöntemine benzeyen bu uygulama biçimi, genellikle özelleştirmenin bir ön aşamasõ olarak değerlendirilmektedir. Mülkiyet devri sözkonusu olmamakla birlikte işletme ve yönetim haklarõ doğrudan bir bedel karşõlõğõ devredilmektedir. iii)hisse Senedi: Kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunlara ait tesislere gerçek ve tüzel kişilerin ortaklõğõnõ sağlamak üzere çõkarõlan senetlerdir. Burada gerçek anlamda bir mülkiyet devri sözkonusudur. Kamu hisselerinin özel kesime devri ya da artõrõlan sermayenin özel kesimin katõlõmõna sunulmasõ şeklinde uygulanabilmektedir sayõlõ Kanunda özelleştirme araçlarõ ve yöntemleri ayrõ ayrõ tanõmlanmõş olmakla birlikte, 3291 sayõlõ Kanun özelleştirme uygulamalarõ için daha geniş bir alan belirlemektedir sayõlõ Kanunun 14'üncü maddesinin ikinci fõkrasõnõn (C) bendinde, "özelleştirme programõna alõnan kuruluşlarla ilgili olarak...satõş, devir, kiralama, işletme hakkõ devri, mülkiyetin gayri ayni haklarõn tesisi ve işin gereğine uygun sair akitler yoluyla devirleri veya diğer yöntemlerle devredilmeleri suretiyle özelleştirilmelerine ve bunlara ilişkin uygulama esaslarõna İdarece karar verilir", (D) bendinde ise "özelleştirme programõna alõnan kuruluşlarõn küçültülmesine, kõsmen veya tamamen süreli veya süresiz olarak faaliyetlerinin durdurulmasõna, kapatõlmasõna veya tasfiyesine Kurulca karar verilir" hükmü bulunmaktadõr. Buna göre Özelleştirme İdaresi ve/veya Özelleştirme Yüksek Kurulu her türlü özelleştirme yöntemini uygulama imkanõna sahip olmaktadõr. Diğer taraftan bir diğer özelleştirme yöntemi olan yap-işlet-devret modelinin uygulanabilmesi için 3996 sayõlõ Kanun ile ayrõ bir yasal düzenleme yapõlmõştõr. Bu konu aşağõda ayrõntõlõ olarak açõklanacaktõr. 10

17 3.Kurumsal Yapõ Özelleştirmenin kurumsal yapõsõ 2983 sayõlõ Kanun ile düzenlenmiştir. Özelleştirme sürecinde zaman zaman Bakanlar Kurulu, Hazine Müsteşarlõğõ ve İş ve İşçi Bulma Kurumu yer alsa da, kurumsal yapõ başlõca Özelleştirme Yüksek Kurulu, Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ ve Özelleştirme Fonundan oluşmaktadõr. Özelleştirme Yüksek Kurulu, Başbakanõn başkanlõğõnda, Başbakanõn uygun göreceği üç Bakan ile Özelleştirme İdaresi Başkanõndan oluşmaktadõr. Kurulun sekreterya hizmetlerini yürütme görevi Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'na verilmiştir. Kanunda Özelleştirme Yüksek Kurulunun görevleri; a) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõna devredilen kuruluşlarõn; "Özelleştirme kapsamõ"na alõnarak "mali ve hukuki yönden yeniden yapõlandõrõlmalarõna", yeniden yapõlandõrma işlemleri tamamlananlarõn, bu işlemlerin ikmalini müteakip "özelleştirme programõ"na alõnmasõna, yeniden yapõlandõrõlmasõna lüzum görülmeyenlerin doğrudan doğruya özelleştirme programõna alõnmasõna karar vermek, b) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõna devredilen kuruluşlarõn Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'nca sonuçlandõrõlan özelleştirme işlemleri hakkõnda nihai kararõ vermek, c) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõna devredilen kuruluşlardan gerekli görülenlerin küçütülmesine, faaliyetlerinin süreli ve süresiz olarak durdurulmasõna, kõsmen veya tamamen kapatõlmasõna veya tasfiyesine karar vermek, d) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'na devredilen kuruluşlarõn yönetim kurullarõnda alõnacak kararlarda, ekonomi ve güvenlik ile ilgili olarak milli yararõn korunmasõ için söz ve onay hakkõ verecek imtiyazlõ hisselerin miktarõnõ ve bu paylara dayanarak Devletin sahip olacağõ imtiyazlõ haklarõ belirlemek, e) Yurt içi ve yurt dõşõndan Özelleştirme Fonu'nun kullanõm alanlarõnda yararlanmak üzere kredi almaya ve bu amaçla Devlet garantili ve garantisiz iç ve 11

18 dõş tahviller ile gerekli görülen hallerde her türlü menkul kõymet ihracõ ve diğer kõymetli evrakõn düzenlenmesine karar vermek, f) Gerekli görülen hallerde, hisse senetleri ve her türlü menkul kõymet ile diğer kõymetli evrakõn satõn alõnmasõna ve tekrar satõlmasõna karar vermek, g) Özelleştirme Fonu ve Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ bütçelerini görüşerek onaylamak, h) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'nõn gelecek yõl programlarõ ile yõl içindeki programlarõnõn uygulanmasõnõ değerlendirerek varsa aksaklõklarõ giderecek tedbirleri almak, õ) Kanunlarla ve diğer mevzuatla verilen işleri karara bağlamak şeklinde sayõlmõştõr. 530 sayõlõ KHK ile değişik 2983 sayõlõ Kanun'da yapõlan bir diğer önemli düzenleme ise Kamu Ortaklõğõ İdaresi Başkanlõğõ'nõn Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ adõ altõnda yeniden örgütlenmesidir. 530 sayõlõ KHK ile Kamu Ortaklõğõ İdaresi'nin özelleştirme dõşõnda kalan bütün görevleri Hazine Müsteşarlõğõ'na devredilmiştir. Dolayõsõyla bu değişikliklerle tek başõna özelleştirmeden sorumlu bir kurumun oluşturulmasõ amaçlanmaktadõr. Bu nedenle Kamu Ortaklõğõ İdaresi Başkanlõğõ'na ait 170 kişilik kadro iptal edilerek Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ adõna 355 kişilik kadro ihdas edilmiş ve bir başkan, beş başkan yardõmcõsõ, sekiz fonksiyonel daire başkanlõğõ ve beş sektörel daire başkanlõğõ, iki danõşma birimi ile dört yardõmcõ hizmet biriminden oluşan geniş bir örgüt yapõsõ oluşturulmuştur. Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõna; a) Özelleştirme Yüksek Kurulu kararlarõnõ uygulamak, b) Özelleştirme Yüksek Kurulu'nca devredilen görev ve yetkilerle ilgili konularda karar vermek ve gerekli işlemleri yürütmek, c) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõna devredilen kuruluşlarõn özelleştirilmelerine ilişkin her türlü işlemler ile, bunlarõn özelleştirilmelerine 12

19 hazõrlõk amacõyla stratejik yönlendirilmelerini, sevk ve idarelerini, faaliyetlerinin takip ve koordinasyonunu yürütmek, d) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'na devredilen kuruluşlarõn mali, idari, hukuki ve teknik yapõlarõ ile hesaplarõ ve faaliyetlerine ilişkin olarak her türlü düzenlemeyi yapmak ve bu işlemleri kolaylaştõrõcõ tedbirleri almak, e) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'na devredilen kuruluşlarõn kaynak kullanõmlarõna, gayrimenkul edinmelerine, kiralamalarõna ve bu gayrimenkuller üzerinde sair akitler yoluyla tasarruf etmelerine, yurt içi ve yurt dõşõ borçlanmalarõna, yeni yatõrõmlarõna, personel alõmõ ve indirimlerine, çalõşma şartlarõna, personelinin yurt dõşõ geçici görevlendirilmelerine ilişkin işlemleri (yetkili makamlarõn onay yetkileri saklõ kalmak kaydõyla) onaylamak, f) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'na devredilen kuruluşlarõn yönetim, denetim ve tasfiye kurulu üyelikleri ile genel müdürlüklerine yapõlacak atamalar ve bu görevlerden alõnma işlemlerine ilişkin olarak Başbakana teklifte bulunmak, g) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'na devredilen kuruluşlarõn sermayelerine ayni sermaye konulmasõ hallerinde ayni sermayenin değerlendirmesini yapmak veya yaptõrmak, h) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'na devredilen kuruluşlardan anonim şirkete dönüştürülmelerine gerek görülmeyen müesseselerde, müessese müdürü ve yönetim komitesinin, işletme ve işletme birimlerinde bunlarõn müdürlerinin atanma ve görevden alõnmalarõna karar vermek, õ) Özelleştirme Yüksek Kurulu'nca ihracõna karar verilen her türlü menkul kõymet ile diğer kõymetli evrakõn düzenlenmesine yönelik olarak bunlarõn adedi, değeri ve ilgili diğer hususlarõ tespit etmek, d) Özelleştirme yöntemlerini ve uygulama esaslarõnõ belirlemek ve bu doğrultuda özelleştirme uygulamalarõnõn gerektirdiği her türlü işlemi yürütmek, k) Özelleştirme Fonu'nu idare etmek, l) Gerektiğinde her çeşit araştõrma, proje işleri, reklam, tanõtõm, halkla ilişkiler işlemleri ile mali, hukuki, teknik ve idari denetim ve değerleme 13

20 işlemlerini yapmak veya bu işlerin danõşman görevlendirilmesi suretiyle yaptõrõlmasõnõ temin etmek ve m) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'na devredilen kuruluşlara, özelleştirme uygulamalarõnõn gerektirdiği hallerde borç vermek, Özelleştirme Fonu'ndan sağlanacak bu finansmana uygulanacak faiz oranlarõnõ ve şartlarõnõ belirlemek, görevleri verilmiştir. Ayrõca Kanunda Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'na, Özelleştirme Yüksek Kurulu tarafõndan kendisine devredilen görev ve yetkiler ile mevzuatla kendisine verilen diğer görev ve yetkilerinin bir kõsmõnõ, hizmetin ifasõ için yarar görülen hallerde, kamu payõ yüzde 50'nin üzerinde bulunan ilgili kuruluşlarõn yönetim kurullarõna devredebilme yetkisi verilmiştir sayõlõ Kanunda, Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ yönetiminde özelleştirme gelirlerinin toplanmasõ ve giderlerinin finansmanõ için T.C. Merkez Bankasõ nezdinde kurulan Özelleştirme Fonu'nun başlõca kaynaklarõ; a) Özelleştirme işlemleri sonucu sağlanan tüm gelirler, b) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'na devredilen kuruluşlardan elde edilen temettüler, c) Özelleştirme uygulamalarõ çerçevesinde ihraç edilecek her türlü menkul kõymet ile diğer kõymetli evrakõn satõşõndan sağlanan gelirler, d) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'na devredilen kuruluşlara sağlanan finansmandan elde edilen gelirler ve e) diğer mevzuat ile tahsis edilen kaynaklar olarak tanõmlanmõştõr. Özelleştirme Fonu'nun kullanõm alanlarõ ise; a) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'nõn, pay sahibi olduğu şirketlerin sermaye artõrõmlarõna katõlõnmasõ, 14

21 b) Hisse senetleri ve her türlü kõymetli evrak ile özelleştirme uygulamalarõnõn yerine getirilebilmesi için gereken her türlü mal ve hizmetin satõn alõnmasõ, c) İş kaybõ tazminatõ ödenmesi ve iş kaybõ ile ilgili verilecek hizmetlerin sağlanmasõ amacõyla kurulacak hesaba aktarmalar yapõlmasõ, d) Özelleştirilmek üzere Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'na devredilen kuruluşlara borç olarak finansman sağlanmasõ, e) Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'nõn bütçesi için gerekli miktarlarõn ayrõlmasõ, f) Özelleştirilmek üzere Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'na devredilen kuruluşlarda idari, mali, hukuki ve teknik yönden yeniden yapõlacak düzenlemelerin gerektirdiği giderlerin karşõlanmasõ ve g) Mevzuatla Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ'na verilen görevlerin yerine getirilmesi, olarak öngörülmüştür. Fona ilişkin olarak Kanunda yer alan diğer düzenlemeler ise fon bakiyesinin kullanõmõ ve nemalandõrõlmasõ ile ilgilidir. 4.Özelleştirme Kapsamõ ve Uygulama Esaslarõ Özelleştirme kapsamõna alõnabilecek kuruluşlar, kapsama alõnma süreci ve kuruluşlarõn özelleştirme kapsamõ içinde bulunduklarõ dönemdeki statüleri ve tabi olacaklarõ hükümler 3291 sayõlõ Kanunda belirtilmiştir. Kanunda; Kamu iktisadi teşebbüslerinin, bunlarõn müessese, bağlõ ortaklõk, işletme, işletme birimleri ile varlõklarõnõn ve iştiraklerindeki kamu paylarõnõn; Kamu iktisadi teşebbüsleri statüsü dõşõnda kalmakla beraber sermayesinin tamamõ veya yarõsõndan fazlasõ Devlete ve/veya diğer kamu tüzel kişilerine ait olan ticari amaçlõ kuruluşlardaki kamu paylarõ ile bunlarõn varlõklarõ ve iştiraklerindeki kamu paylarõnõn; Devletin diğer iştiraklerindeki kamu paylarõnõn ve Hazineye ait paylarõn; diğer kamu tüzel kişilerinin (mahalli idareler hariç) iştiraklerindeki 15

22 kamu paylarõnõn özelleştirme kapsamõna alõnmasõna Özelleştirme Yüksek Kurulu'nca karar verileceği hüküm altõna alõnmõştõr. Ayrõca Özelleştirme Yüksek Kurulu, bu sayõlan kuruluşlar yanõnda Genel ve Katma bütçeli idarelere (mahalli idareler hariç) ait kamu hizmeti ile ilgili olmayan her türlü (hangi isim altõnda olursa olsun dinlenme, oturma ve sosyal tesisler dahil) varlõklarõnõn özelleştirme kapsamõna alõnmasõna karar verebilmektedir. Ancak kamu iktisadi teşebbüsleri ile kamu iktisadi teşebbüsleri statüsü dõşõnda kalmakla beraber sermayesinin tamamõ veya yarõsõndan fazlasõ Devlete ve/veya diğer kamu tüzel kişilerine ait olan ticari kuruluşlarõn özelleştirme kapsamõna alõnmasõna ilişkin Kurul kararlarõnõn Bakanlar Kurulunun onayõna sunulmasõ ve Bakanlar Kurulu Kararnamesi ile onaylandõğõ tarihte yürürlüğe girmesi şartõ getirilmiştir. Böylelikle önemli özelleştirme uygulamalarõnda en üst siyasi yürütme organõnõn onayõnõn alõnmasõ ilkesi benimsenmiştir. Kanunda getirilen bir diğer önemli yenilik ise özelleştirme kapsamõnõn "özelleştirme programõ" ve "mali ve hukuki yönden yeniden yapõlandõrma" kapsamõ olarak ikiye ayrõlmasõ ve kuruluşlarõn özelleştirme kapsamõna alõnmasõna ilişkin kararda doğrudan özelleştirme programõna mõ alõnacağõ veya mali ve hukuki yönden yeniden yapõlandõrmaya mõ tabi tutulacağõ hususunun belirtilmesidir. Buna göre özelleştirme kapsamõna alõnan kuruluşlardan; yeniden yapõlandõrõlmalarõna kurulca karar verilenlerin yeniden yapõlandõrma işlemleri tamamlanõncaya kadar, bağlõ olduklarõ Bakanlõk veya kurumlar ile ilgileri ve mevcut statüleri aynen devam etmektedir. Bunlarla ilgili mali ve hukuki yeniden yapõlandõrma işlemlerinin yapõlmasõ görevi ise Hazine Müsteşarlõğõ'na verilmektedir. Yeniden yapõlandõrma işlemleri tamamlananlar Kurul kararõ ile özelleştirme programõna alõnmaktadõr. Özelleştirme programõna alõnarak Özelleştirme İdaresi'ne devredilenler ise Kurul kararõ tarihinden itibaren bağlõ olduklarõ Bakanlõk veya Kurumla ilişkileri kesilerek Başbakanlõğa bağlanmõş sayõlmakta ve özel hukuk hükümlerine tabi tutularak kendi kuruluş kanunlarõ ile 233 sayõlõ Kanun Hükmünde Kararname hükümleri dõşõna çõkarõlmaktadõr. Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõ, özelleştirme programõna alõnan kuruluşlarla ilgili olarak; idari, hukuki, mali ve teknik yönden düzenlemeler 16

23 yapmaya ve bu kuruluşlarõn, "satõş, devir, kiralama, işletme hakkõ devri, mülkiyetin gayri ayni haklarõn tesisi ve işin gereğine uygun sair akitler yoluyla devirleri veya diğer yöntemlerle devredilmeleri suretiyle" özelleştirilmelerine karar vermeye ve bunlara ilişkin uygulama esaslarõnõ belirlemeye yetkili kõlõnmõştõr. Ancak İdare tarafõndan yürütülen özelleştirme uygulamalarõnõn sonunda yapõlacak nihai devir işlemleri Kurulun onayõ ile yürürlüğe girmektedir. Özelleştirme programõna alõnan kuruluşlarõn küçültülmesine, kõsmen veya tamamen süreli veya süresiz olarak faaliyetlerinin durdurulmasõna, kapatõlmasõna veya tasfiyesine ise Kurul tarafõndan karar verilecek olup, bu kararlar İdare tarafõndan yürütülecektir. Özelleştirme programõna alõnan anonim şirket statüsündeki kuruluşlarõn ana sözleşmelerinin 3291 sayõlõ Kanunun hükümlerine uygun hale dönüştürülmeleri ile anonim şirket statüsünde bulunmayanlardan gerekli görülenlerin ana sözleşmelerinin hazõrlanarak anonim şirkete dönüştürülmelerine İdarece karar verilmekte ve bunlarõn ana sözleşmeleri İdarece onaylanmaktadõr. Kuruluşlarõn anonim şirkete dönüştürülmelerinde ve anonim şirkete dönüştürülenlerin özelleştirme programõnda bulunduklarõ süre içinde Türk Ticaret Kanunu, Sermaye Piyasasõ Kanunu ve ilgili diğer kanunlardaki şirket kuruluşuna ilişkin şartlar aranmamakta, ancak gerçek ve tüzel kişilerin Türk Ticaret Kanunu'ndan doğan ortaklõk haklarõ saklõ tutulmaktadõr. Anonim şirket haline dönüştürülenlerin sermayelerindeki kamu payõ yüzde 50'nin altõna düşünceye kadar, diğerlerinde ise özelleştirme uygulamalarõ sonucu devredilmeleri tarihine kadar bunlarõn; sermaye miktarõnõ tespit etmeye, kuruluş, birleşme veya bölünmelerinde gerekli düzenlemeleri yapmaya; mal varlõklarõna, hak ve yükümlülüklerine ilişkin esaslarõ tespit etmeye, hesaplarõ ve faaliyetleri ile ilgili her türlü düzenlemeyi yapmaya, bu işlemleri kolaylaştõrõcõ tedbirler almaya, İdare yetkili kõlõnmõştõr. Özelleştirme programõna alõnan kuruluşlardan anonim şirkete dönüştürülenlerden kamu payõ yüzde 50'nin altõna düşünceye kadar, diğerlerinde ise özelleştirme uygulamalarõ sonucu devredilmeleri tarihine kadar bu kuruluşlarõn yönetim, denetim ve tasfiye kurulu üyelikleri ile genel müdürlüklerine yapõlacak atamalar ve bu görevlerden alõnma işlemleri, İdare Başkanõnõn teklifi ve Başbakanõn onayõ ile yapõlmaktadõr. 17

24 Kuruluşlarõn özelleştirme programõna alõnmalarõndan önce mülkiyetinde ve/veya tasarrufunda bulunan her türlü hak ve mameleki ile borçlarõnõn, özelleştirme programõna alõndõktan sonra da aynen devam edeceği hükme bağlanmõştõr. Müessese, işletme ve işletme birimlerinin ayrõ ayrõ anonim şirkete dönüştürülmeleri halinde bağlõ olduklarõ kuruluşlarõn hak ve yükümlülüklerinden hangilerinin anonim şirkete dönüştürülen bu kuruluşa intikal edeceği ise İdarenin yetkisine bõrakõlmõştõr. 5.Türkiye Elektrik Kurumu'nun Özelleştirilmesine İlişkin Hükümler 3291 sayõlõ Kanun ile yapõlan bir diğer önemli düzenleme ise Türkiye Elektrik Kurumu'nun özelleştirilmesi ile ilgilidir. Buna göre, Türkiye Elektrik Kurumu'nun mevcut veya yeniden yapõlanma sonucu oluşacak teşebbüslerin özelleştirilmesine Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlõğõ'nõn önerisi ile Bakanlar Kurulunca; Kurum'un mevcut veya yeniden yapõlanma sonucu oluşacak müessese, bağlõ ortaklõk, iştirak, işletme ve işletme birimlerinin özelleştirilmesine ise yine Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlõğõ'nõn önerisi ile Yüksek Planlama Kurulu'nca karar verileceği hükmü getirilmiştir. Özelleştirme kapsamõna alõnan diğer kuruluşlardan farklõ olarak bu şekilde özelleştirilmesine karar verilen teşekkül, kuruluş, müessese, bağlõ ortaklõk, iştirak, işletme ve işletme birimleri tamamen özelleştirilinceye kadar 233 sayõlõ Kanun Hükmünde Kararnameye göre Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlõğõ ile ilgilerinin devam etmesi öngörülmektedir. Ancak bunlarõn hisse ve varlõklarõnõn satõlmasõna ilişkin işlemlerin yürütülmesi görevi 3291 sayõlõ Kanun hükümlerine göre Özelleştirme İdaresine verilmektedir. Bununla birlikte, bu kuruluşlarõn sermayelerindeki kamu payõ yüzde 50'nin altõna düşünceye kadar kuruluşlarõ, faaliyetleri, organlarõ, yönetimi, denetimi, sermaye miktarõnõ tespite, bu işlemleri kolaylaştõrõcõ tedbirleri almaya, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlõğõ yetkili kõlõnmõştõr. Kanunda ayrõca, Türkiye Elektrik Kurumu'nun özelleştirilmesinden elde edilen gelirlerin, oranlarõ Yüksek Planlama Kurulu tarafõndan tespit edilmek suretiyle, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlõğõ tarafõndan, Elektrik Enerjisi Fonu ile elektrik üretim, iletim ve dağõtõm yatõrõmlarõnda kullanõlmak üzere bu alanda faaliyet gösteren teşebbüslere tahsis edilmesi hükmü getirilmektedir. 18

25 6.PTT'nin Telekomünikasyon Hizmetlerinin Özelleştirilmesine İlişkin Hükümler PTT'nin posta ve telgraf hizmetleri dõşõndaki hizmetlerinin ayrõlarak haberleşme hizmetlerinin ayrõ bir şirket bünyesinde yeniden örgütlenmesi ve özelleştirilmesi ile ilgili ilk yasal düzenleme tarih ve 509 sayõlõ KHK ile yapõlmõştõr. Ancak, Anayasa Mahkemesi tarafõndan tarih ve 1993/40-1 sayõlõ Karar ile 509 sayõlõ KHK'nin yürürlüğü durdurulmuş, daha sonra yine Anayasa Mahkemesi'nin 1993/40-2 sayõlõ Kararõ ile KHK iptal edilmiştir. Bu konuda en son yasal düzenleme tarih ve 4000 sayõlõ Kanun ile yapõlmõştõr. Kanun esas itibariyle tarih ve 406 sayõlõ Telgraf ve Telefon Kanununda yeni düzenlemeler yapmaktadõr. Buna göre 406 sayõlõ Kanunun 1'inci maddesi değiştirilerek posta ve telgraf tesis ve işletmesine ilişkin hizmetler için T.C. Posta İşletmesi (P.İ.), telekomünikasyon hizmetleri için ise Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi kurulmaktadõr. Kanun, Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi hisselerinin yüzde 49'unun satõlmasõna ilişkin usul ve esaslarõn belirlenmesi hususunda Ulaştõrma Bakanõnõ yetkilendirmektedir. Ayrõca, Bakanlõk mobil telefon, çağrõ cihazõ, data şebekesi, akõllõ şebeke, kablo TV, ankesörlü telefon, uydu sistemleri, rehber basõm ve benzeri katma değerli hizmetler konularõnda sermaye şirketlerine tekel oluşturmayacak koşullarõ da dikkate almak suretiyle işletme, lisans ve ruhsat verilmesi konusunda yetkili kõlõnmõştõr sayõlõ Kanunda, Türk Telekomünikasyon Anonim Şirketi'nce yürütülen hizmetlerden sermaye şirketlerine verilen işletme lisans ve ruhsatlarõ karşõlõğõ alõnan ücretler, Türk Telekomünikasyon A.Ş.'nin hisse senedi satõşlarõndan elde edilen hasõlat ve sermaye şirketlerinin işletme hasõlatõndan Türk Telekomünikasyon A.Ş.'ne ayrõlacak paylar olmak üzere başlõca üç tür gelir kaynağõ belirlenmiştir. Bu kaynaklardan elde edilen gelirlerin posta ve telekomünikasyon hizmetlerinin geliştirilmesinde kullanõlacak kõsmõnõn ise Ulaştõrma Bakanõ tarafõndan belirlenmesi öngörülmüştür. Sözkonusu gelirlerin bakiyesinin ne şekilde kullanõlacağõna ilişkin bir hüküm olmamakla birlikte, şirketin 233 sayõlõ KHK hükümlerine tabi olmasõ ve dolayõsõyla sermayesinin Hazine ait olmasõ nedeniyle, bakiyelerin Bütçe'ye gelir kaydedileceği sonucuna ulaşõlabilir. 19

26 Kanunda yer alan diğer düzenlemeler T.C. Posta, Telgraf ve Telefon İşletmesinin iki ayrõ kurum olarak yeniden örgütlenmesini içermektedir. 7.Özelleştirmeye Bağlõ İşsizlik Sorunlarõnõn Çözümü Kuşkusuz özelleştirme uygulamalarõnõn en hassas konularõndan birini özelleştirmeye bağlõ olarak ortaya çõkabilecek işsizlik sorunu oluşturmaktadõr. Bu sorunun çözümüne yönelik olarak 30/5/1994 tarih ve 532 sayõlõ KHK ile 3291 sayõlõ Kanun uyarõnca özelleştirme kapsamõna alõnan kuruluşlarda hizmet akitleri feshedilenlere iş kaybõ tazminatõ ödenmesi ve diğer hizmetlerin verilmesine ilişkin düzenlemeler yapõlmõştõr. KHK'de, iş kaybõ tazminatõ ve diğer hizmetlerden yararlanabilmek için, iş kaybõnõn, özelleştirme kapsamõna alõnan kuruluşlarõn küçültülmesi veya faaliyetlerinin ne suretle olursa olsun durdurulmasõ, kapatõlmasõ, tasfiye edilmesi, yeniden yapõlandõrõlmasõ ya da özelleştirilmesi sõrasõnda ortaya çõkmõş olmasõ ve çalõşanlarõn hizmet akitlerinin tabi olduklarõ İş Kanunlarõ ile toplu iş sözleşmeleri gereğince tazminata hak kazanacak şekilde veya haklõ nedenlerle kendileri tarafõndan feshedilmesi şartõ getirilmiştir. Diğer taraftan iş kaybõ tazminatõ ve diğer hizmetlere hak kazanõlabilmesi için iş kaybõnõn kuruluşlarõn kapatõlmasõ, küçültülmesi, tasfiye edilmesi, faaliyetlerinin durdurulmasõ, yeniden yapõlandõrõlmasõ, anonim şirket statüsünde olanlar için sermayelerindeki kamu payõnõn yüzde 50'nin altõna düşmesi veya anonim şirket statüsünde olamayanlar için devir-teslim işleminin gerçekleşmesinden itibaren bir yõl içinde ortaya çõkmõş olmasõ gerektiği hüküm altõna alõnmõştõr. KHK'ye göre, iş kaybõ tazminatõ ve diğer hizmetlerden yararlanma imkanõ, Kanunlardan ve yürürlükteki toplu iş sözleşmelerinden doğan tazminatlarõn ödenmesine engel teşkil etmemektedir. KHK ile özelleştirme nedeniyle hizmet akitleri feshedilen işçilere, iş kaybõ tazminatõ yanõnda yeni bir iş bulma ve meslek geliştirme, edindirme ve yetiştirme eğitimi verilmesi öngörülmektedir. Bu ödeme ve sağlanabilecek diğer hizmetlere ilişkin işlemlerin yürütülmesi görevi, yetki ve sorumluluğu ise İş ve İşçi Bulma Kurumu Genel Müdürlüğü'ne verilmiştir. 20

27 Özelleştirmenin neden olduğu iş kaybõnõn telafisine yönelik bu hizmetlerin finansmanõ için, Özelleştirme İdaresi Başkanlõğõnca, İş ve İşçi Bulma Kurumu Genel Müdürlüğü adõna "Özelleştirmeye Bağlõ İş Kaybõ Tazminatõ ve Diğer Hizmetler Hesabõ" açõlmaktadõr. Hesabõn kaynaklarõ ise KHK'de; Özelleştirme Fonunda toplanacak özelleştirme gelirlerinin yüzde 15'i, yurtiçi ve yurtdõşõndan iş kaybõ tazminatõ ve diğer hizmetler ile ilgili sağlanacak özel tahsisli kaynaklar olarak sayõlmõştõr. KHK'de iş kaybõ tazminatõnõn tutarõ 506 sayõlõ Kanunun 78'inci maddesindeki usul ve esaslara göre hesaplanacak günlük net kazanç olarak belirlenmiştir. Buna göre hizmet akdi kesintisiz 550 günden beri devam edenlere 90 gün, 1100 günden beri devam edenlere 120 gün, 1650 günden beri devam edenlere 180 gün, 2200 günden beri devam edenlere 240 günlük net kazanç tutarõndaki iş kaybõ tazminatõ hizmet akdinin feshinden itibaren 30 gün içerisinde İş ve İşçi Bulma Kurumu'na başvurulduğu takdirde ödenmektedir. İş ve İşçi Bulma Kurumu incelemeleri 30 gün içinde sonuçlandõrarak, hak kazanõldõğõnõ tespit etmesi halinde 10 gün içinde aylõk, olarak, iş kaybõ tazminatõ ödemekle görevlendirilmiştir. KHK'de ayrõca yürürlükteki mevzuat uyarõnca yaşlõlõk ayõlõğõna hak kazanlarõn iş kaybõ tazminatõ ve diğer hizmetlerden yararlanamayacağõ hükmü getirilmiştir. Son olarak tarih ve 546 sayõlõ KHK ile 5434 sayõlõ T.C. Emekli Sandõğõ Kanununun 39'uncu maddesine bir fõkra eklenerek özelleştirme kapsamõna alõnan kuruluşlarda çalõşan Emekli Sandõğõ iştirakçilerinin fiili hizmet sürelerini doldurmalarõ halinde re'sen emekli edilebilmeleri hüküm altõna alõnmõştõr. KHK'de ayrõca emeklilik işlemlerine ilişkin düzenlemeler yanõnda özelleştirilen kuruluşlarda çalõşan personelin istihdamõnda kullanõlmak üzere 190 sayõlõ KHK'ye adet kadro ilave edilmiştir. 8.Yap-İşlet-Devret Modelinin Uygulanmasõna İlişkin Hükümler Geniş anlamda düşünüldüğünde yap-işlet-devret modeli bir çeşit özelleştirme yöntemidir. Model başta altyapõ yatõrõmlarõ olmak üzere bazõ yatõrõm ve hizmetlerin gerçekleştirimesinde özel kesimin kaynaklarõnõn harekete geçirilmesini, özel teşebbüsün bilgi ve becerisinin kullanõlmasõnõ öngörmektedir. 21

28 Yap-işlet-devret modelinin yasal çerçevesi tarih ve 3996 sayõlõ Kanun ile belirlenmiştir. Kanun; köprü, tünel, baraj, sulama, içme ve kullanma suyu, arõtma tesisi, kanalizasyon, haberleşme, enerji üretimi, iletimi, dağõtõmõ, maden ve işletmeleri, fabrika ve benzeri tesisler, çevre kirliliğini önleyici yatõrõmlar, otoyol, demiryolu, yeraltõ ve yerüstü otoparkõ ve sivil kullanõma yönelik deniz ve hava limanlarõ ve benzeri yatõrõm ve hizmetlerin yaptõrõlmasõ, işletilmesi ve devredilmesi konularõnda, yap-işlet-devret modeli çerçevesinde sermaye şirketlerinin veya yabancõ şirketlerin görevlendirilmesine imkan tanõmaktadõr. Kanunda yap-işlet-devret modeli; ileri teknoloji ve yüksek maddi kaynak ihtiyacõ duyulan projelerin yatõrõm bedelinin (elde edilecek kar dahil) sermaye şirketine veya yabancõ şirkete, şirketin işletme süresi içerisinde ürettiği mal veya hizmetin idare veya hizmetten yararlananlarca satõn alõnmasõ suretiyle ödenmesi şeklinde tanõmlanmaktadõr. Kanuna göre; yap-işlet-devret modelinin usul ve esaslarõ, yüklenici şirketlerde aranõlacak özellikler, sözleşmelerin kapsamõ, yatõrõm sonucu oluşacak mal ve hizmetlerin ücretinin belirlenmesinde uygulanacak kriterler ve konuya ilişkin diğer ilkeler Maliye, Bayõndõrlõk ve İskan, Ulaştõrma, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlõklarõ, Devlet Planlama Teşkilatõ Müsteşarlõğõ, Hazine Müsteşarlõğõ ve Dõş Ticaret Müsteşarlõğõ'nca müştereken hazõrlanarak Bakanlar Kurulu Kararõ ile yürürlüğe konulmaktadõr. Kanunda yap-işlet-devret modeli ile hizmetlerini gerçekleştirecek kuruluşlarõn kapsamõ oldukca geniş tutulmuştur. Buna göre kamu iktisadi teşebbüsleri ve fonlar dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarõ Yüksek Planlama Kurulu'nca yetkilendirilebilmektedir. Yatõrõm ve hizmetleri yap-işlet-devret modeline göre yaptõrmak isteyen İdare, Yüksek Planlama Kurulu'na müracaat etmekte ve Kurulun izninden sonra sermaye şirketi veya yabancõ şirketle sözleşme imzalayabilmektedir. Sözleşme özel hukuk hükümlerine tabi ve imtiyaz teşkil etmeyecek nitelikte olmalõdõr. Yatõrõm ve/veya hizmetin belirlenen süre içerisinde projelendirilmesi, finansmanõ, kurulmasõ ve işletilmesinden sermaye şirketi veya yabancõ şirket sorumlu tutulmakta ve buna ilişkin müeyyidelerin sözleşmede yer almasõ hüküm altõna alõnmaktadõr. Ayrõca, yapõlacak sözleşmelerde sermaye şirketinin veya yabancõ şirketin yapõm ve işletmesini üstleneceği yatõrõm ve hizmetin süresinin 22

29 belirlenmesinde yatõrõm bedelinin (elde edilecek kar dahil) ve yatõrõm için sağlanan kredilerin geri ödeme süresi ile projenin mahiyeti, sermayenin miktarõ ve işletme esaslarõ da dikkate alõnmaktadõr. Sözleşmelerin süresi ise 49 yõlla sõnõrlõ tutulmuştur. Kanuna göre yap-işlet-devret modeli ile gerçekleştirilecek yatõrõm sonucu üretilecek mal ve/veya hizmetlerin karşõlõğõ olarak ödenecek ücretler Bakanlar Kurulu kararõyla yürürlüğe konulacak usul ve esaslar uyarõnca gerekli görülen hallerde idarenin bağlõ veya ilgili bulunduğu bakan tarafõndan belirlenebilmektedir. 23

30 C-ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI 1-Özelleştirme Kapsamõna Alõnan Kuruluşlar 1984 yõlõnda çõkarõlan 2983 sayõlõ Kanun ve 233 sayõlõ KHK'nin 38'inci maddesine göre teşebbüs, bağlõ ortaklõk, müessese, işletme ve işletme birimleri ile iştiraklerin tasfiye, devir, satõş ve işletme haklarõnõn verilmesi kararõnõn Ekonomik İşler Yüksek Koordinasyon Kurulu (EİYKK) tarafõndan alõnacağõnõ ve bu işlemlerin 2983 sayõlõ Kanunda belirtilen esaslar çerçevesinde Toplu Konut ve Kamu Ortaklõğõ Kurulu (TKKOK) tarafõndan yürütüleceğini hükme bağlamõştõr. Bu çerçevede, EİYKK tarafõndan 1985 yõlõnda bir kõsmõ yarõm kalmõş tesisler olmak üzere KİT'lere ait 20 adet iştirak, işletme ve tesisin, 1986 yõlõnda ise 9 adet iştirak, işletme ve tesis ile 2 adet bağlõ ortaklõğõn özelleştirilmesine karar verilmiştir tarih ve 3291 sayõlõ Kanunun yürürlüğe girmesi ile bağlõ ortaklõk, müessese, iştirak, tesis, işletme ve işletme birimlerinin özelleştirilmesine karar verme yetkisi TKKOK'na bõrakõlmõştõr. Bu doğrultuda, 1986 yõlõnõn ikinci yarõsõndan itibaren TKKOK tarafõndan 2 iştirak ile 2 işletme ve tesis özelleştirme kapsamõna alõnmõştõr yõlõnda TKKOK'nun tarih ve K-54 sayõlõ Kararõ ile THY A.O.'nõn bağlõ ortaklõklarõ Uçak Servisi A.Ş. (USAŞ) ve Boğaziçi Hava Taşõmacõlõğõ (BHT), Çitosan'õn bağlõ ortaklõklarõ Afyon, Ankara, Balõkesir, Trakya ve Söke Çimento Fabrikalarõ, T.C. Turizm Bankasõ'na bağlõ işletmeler (Turban) ile KİT ve bağlõ ortaklõklarõna ait 33 adet iştirak dahil olmak üzere toplam 41 kuruluş özelleştirme kapsamõna alõnmõştõr. Bunlarõn dõşõnda, 1987 yõlõnda, TKKOK'nun K-60/I, K-71, ve K-76 sayõlõ kararlarõyla KİT'lere ait 6 yarõm kalmõş tesis özelleştirilmek üzere Toplu Konut ve Kamu Ortaklõğõ İdaresi (TKKOİ)'ne devredilmiştir. Ayrõca, 1987 yõlõnda, Bakanlar Kurulu'nun tarih ve 87/12184 sayõlõ Kararõ ile KİT sisteminin iki dev kuruluşu Sümerbank ve Petkim özelleştirme kapsamõna alõnmõştõr. Özelleştirme politikasõndaki kararlõlõğõ göstermek açõsõndan bu kuruluşlarõn özelleştirme kapsamõna alõnmasõ son derece önemlidir. 24

31 tarih ve 304 sayõlõ KHK ile TKKOK ve EİYKK'na ait olan görev ve yetkiler Yüksek Planlama Kurulu (YPK)'na devredilmiş ve bundan böyle özelleştirme kararlarõ YPK tarafõndan alõnmaya başlanmõştõr. Ancak 1988 yõlõnda, sadece YPK'nun tarih ve 88/3 sayõlõ Kararõ ile Keskin Kalõp Fabrikasõ tesisinin özelleştirilmesine karar verilmiştir yõlõnda YPK tarafõndan, aralarõnda TÖBANK, Denizcilik Bankasõ T.A.Ş., ÇAYBANK'taki kamu hisseleri ile Etibank'õn bankacõlõk kesiminin bulunduğu 9 adet KİT, bağlõ ortaklõk, iştirak ve tesis özelleştirilmek üzere TKKOİ'ne devredilmiştir yõlõnõn ilk üç aylõk döneminde YPK tarafõndan 20 adet iştirakteki muhtelif oranlardaki kamuya ait hisseler ve PETLAS özelleştirme kapsamõna alõnmõştõr yõlõnda tarih ve 414 sayõlõ KHK ile özelleştirme sürecine ilişkin mevzuatta yapõlan önemli değişiklikler çerçevesinde daha önce YPK'na ait olan bağlõ ortaklõk, müessese, işletme ve işletme birimleriyle iştiraklerinin özelleştirilmesine karar verme yetkisi sözkonusu KHK ile yeniden düzenlenen Kamu Ortaklõğõ İdaresi Başkanlõğõ (KOİB)'na verilmiştir. KOİB bu yetkiye dayanarak tarih ve 90/3 sayõlõ Kararõ ile TÜPRAŞ ve POAŞ'õn özelleştirme kapsamõna alõnmasõna karar vermiştir. THY A.O.'nõn da Bakanlar Kurulu tarafõndan tarih ve 90/822 sayõlõ Karar ile özelleştirme kapsamõna alõnmasõ sonucunda KİT sisteminin üç önemli kuruluşu daha özelleştirme sürecine dahil edilmiştir yõlõnda tarih ve 3701 sayõlõ Kanun ile yeniden YPK'na verilen özelleştirme konusunda karar alma yetkisi çerçevesinde 11 adet bağlõ ortaklõk ile 12 adet iştirakteki KİT'lere ait hisseler özelleştirilmek üzere Kamu Ortaklõğõ İdaresi'ne devredilmiştir yõlõ içinde Bakanlar Kurulu'nun tarih ve 92/3088 sayõlõ Kararõ ile KİT statüsündeki, Türkiye Süt Endüstrisi Kurumu, Et ve Balõk Kurumu, Orman Ürünleri Sanayi Kurumu ve Yem Sanayii T.A.Ş.; YPK'nun tarih ve Özelleştirme-92/2 sayõlõ Kararõ ile Türkiye Çimento ve Toprak Sanayii T.A.Ş.'nin bağlõ ortaklõğõ Kütahya Manyezit İşletmeleri A.Ş. özelleştirme kapsamõna alõnmõştõr. 25

32 TABLO: 2 ÖZELLEŞTİRME KAPSAMINA ALINAN KURULUŞLAR ( ) KARARI KARARIN DEVREDİLEN ALAN KAMU KURULUŞUN ÜNVANI ORGAN TARİHİ SAYISI PAYI (Yüzde) I. KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ 1 Petkim Holding A.Ş. (2) BK / ,60 2 Sümer Holding A.Ş. (3) BK / ,00 3 Denizcilik Bankasõ T.A.Ş. (4) YPK Öz.- 89/15 100,00 4 Etibank Bankacõlõk A.Ş. (5) YPK Öz.- 89/17 100,00 5 THY A.O. BK /822 99,90 6 Et ve Balõk Kurumu (6) BK / ,00 7 Yem Sanayii T.A.Ş. (7) BK / ,00 8 T.Süt Endüstrisi Kurumu (8) BK / ,00 9 Orman Ürünleri San. Kurumu (9) BK / ,00 10 T. Denizcilik İşl. BK / ,00 11 T. Gemi Sanayii A.Ş. BK / ,00 II. BAĞLI ORTAKLIKLAR 1.Bursa Soğuk Depo Ltd. Şti. EİYKK /4 52,00 2.Ordu Soya San. A.Ş. EİYKK /5 100,00 3.Söke Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 99,60 4.Afyon Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 99,60 5.Balõkesir Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 98,30 6.Trakya Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 99,00 7.Ankara Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 99,30 8.USAŞ Uçak Servisi A.Ş. TKKOK K ,00 9.Boğaziçi Hava Taşõmacõlõğõ A.Ş. (10) TKKOK K ,00 10.TURBAN Turizm A.Ş. TKKOK K ,00 11.Niğde Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 89/4 99,80 12.Adana Kağõt Torba A.Ş. YPK Öz.- 89/4 60,00 13.TESTAŞ-T.Elektromekanik San.T.A.Ş. (11) YPK Öz.- 89/4 99,62 14.TÜPRAŞ KOİB /3 100,00 15.POAŞ-Petrol Ofisi A.Ş. KOİB /7 97,10 16.PETLAS A.Ş. (12) YPK Öz.- 90/10 99,92 17.Adõyaman Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 18.Aşkale Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 19.Bartõn Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 99,78 20.Çorum Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 21.Denizli Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 22.Gaziantep Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 23.İskenderun Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 24.Ladik Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 25.Sivas Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 26.Şanlõurfa Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 27.Trabzon Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 28.KÜMAŞ-Kütahya Manyezit İşl. A.Ş. YPK Öz.- 92/3 99,28 29.D.B. Deniz Nak. T.A.Ş. YPK Öz.- 93/35 99,92 30.HAVAŞ Havaalanlarõ Yer Hiz. A.Ş. YPK Öz.- 93/35 51,00 31.DİTAŞ-Deniz Taşõmacõlõğõ A.Ş. YPK Öz.- 93/35 50,96 32.ÇİNKUR-Çinko Kurşun Madenleri A.Ş. YPK Öz.- 93/35 98,41 33.KBİ-Karadeniz Bakõr İşl. A.Ş. YPK Öz.- 93/35 99,94 34.TÜDEMSAŞ-T.Demiryolu Mak. A.Ş. (13) YPK Öz.- 93/35 100,00 35.TÜLOMSAŞ-T.Lokomotif San. A.Ş. (13) YPK Öz.- 93/35 100,00 36.TÜVASAŞ-T.Vagon San. A.Ş. (13) YPK Öz.- 93/35 100,00 III.İŞTİRAKLER 1.Bingöl Yem Süt Bes. A.Ş. EİYKK /11 47,50 2.Yemta-Tariş Yem San. A.Ş. EİYKK /27 20,00 3.Biga Yem Fab. A.Ş. EİYKK /27 40,00 4.Isparta Yem Fab. A.Ş. EİYKK /27 15,70 5.Manisa Yem Fab. A.Ş. EİYKK /27 15,00 6.Samaş San. Madenleri A.Ş. EİYKK /29 36,29 7.AEG-ETİ Elektrik A.Ş. (14) EİYKK /32 47,85 8.Keban Hol. ve Ort. Demir-Çelik San. A.Ş. EİYKK /4 49,00 9.Turhal Yem Süt A.Ş. EİYKK /4 2,60 26

33 TABLO: 2 ÖZELLEŞTİRME KAPSAMINA ALINAN KURULUŞLAR ( ) KARARI KARARIN DEVREDİLEN ALAN KAMU KURULUŞUN ÜNVANI ORGAN TARİHİ SAYISI PAYI (Yüzde) 10. Çestaş-Çukurova Elektrik A.Ş. EİYKK /13 2, Maksan A.Ş. EİYKK /13 47, AKMOSAN-Aksaray Motor San. ve Tic. A.Ş. EİYKK / NETAŞ-Northern Electric Tel.T.A.Ş. TKKOK K-36 49, TELETAŞ-Telekomünikasyon End. T.A.Ş. TKKOK K-36 40, Güney San.ve Tic. İşl. A.Ş. (15) TKKOK K-54 10, Ditaş Doğu Yedek Parça İmalat A.Ş. TKKOK K-54 14, ANSAN - MEDA.A.Ş. (16) TKKOK K-54 88, Arçelik T.A.Ş. (17) TKKOK K-54 9, Bolu Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 25, Çelik Halat ve Tel San. T.A.Ş. (18) TKKOK K-54 45, Çukurova Elektrik A.Ş. TKKOK K-54 18, Erdemir-Ereğli Demir ve Çelik Fab. A.Ş. (19) TKKOK K-54 48, Kepez Elektrik T.A.Ş. TKKOK K-54 42, Hektaş Ticaret Türk A.Ş. TKKOK K-54 5, Aroma Bursa Meyva Suyu Gõda A.Ş. TKKOK K-54 43, Çanakkale Seramik Fab. A.Ş. TKKOK K-54 9, Gübre Fab. A.Ş. (20) TKKOK K Toros Gübre ve Kimya End. A.Ş. (21) TKKOK K-54 17, Adana Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 47, Fruko-Tamek Meyva Suyu San. A.Ş. (22) TKKOK K-54 36, GİMA-Gõda İht. Mad. T.A.Ş. TKKOK K-54 50, İpragaz A.Ş. TKKOK K-54 49, Konya Çimento San. A.Ş. TKKOK K-54 39, Mardin Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 46, Migros Turk T.A.Ş. TKKOK K-54 42, Tamek Gõda San. T.A.Ş. (22) TKKOK K-54 31, Tofaş Oto Ticaret A.Ş. TKKOK K-54 39, Tofaş Türk Oto Fab. A.Ş. TKKOK K-54 23, Türk Kablo A.O. TKKOK K-54 38, Ünye Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 49, Bandõrma Yem Fab. Ltd. Şti. TKKOK K-54 24, Kars Yem Fab. A.Ş. TKKOK K-54 37, Sivas Yem Fab. A.Ş. TKKOK K-54 4, Aksaray Yem Fab.A.Ş. TKKOK K-54 40, Çorum Yem Fab. A.Ş. TKKOK K-54 30, Eskişehir Yem Fab. A.Ş. TKKOK K-54 45, Kayseri Yem Fab. A.Ş. TKKOK K-54 13, Toros Zirai Ilac Paz. A.Ş. YPK Öz.- 89/5-2 25, Töbank (23) YPK Öz.- 89/14 99, Çaybank YPK Öz.- 89/16 49, Çamsan Ağaç San. T.A.Ş. YPK Öz.- 90/6 26, Gönen Gõda San. A.Ş. YPK Öz.- 90/6 49, Polinas Plastik Sn A.Ş. YPK Öz.- 90/6 30, Türk Traktör ve Zirai Makina A.Ş. (24) YPK Öz.- 90/6 44, Trakmak Traktör-Zirai Makina A.Ş. (24) YPK Öz.- 90/6 45, İstanbul Demir Çelik A.Ş. YPK Öz.- 90/6 40, Ankara Halk Ekmek A.Ş. YPK Öz.- 90/6 6, Köytaş Tarõm Makina A.Ş. YPK Öz.- 90/6 33, T.Sõnai Kalkõnma Bankasõ YPK Öz.- 90/6 11, Aksaray Azmi Milli T.A.Ş. YPK Öz.- 90/6 30, İmsa İst. Meş. San. A.Ş. (22) YPK Öz.- 90/6 2, Metal Kapak San. A.Ş. YPK Öz.- 90/6 18, Niğde Meyva Suyu A.Ş. YPK Öz.- 90/6 92, Hascan Gõda End. A.Ş. YPK Öz.- 90/6 17, Mekta Tic. A.Ş. YPK Öz.- 90/6 28, Meysu A.Ş. YPK Öz.- 90/6 96, Meybuz A.Ş. (22) YPK Öz.- 90/6 98, Güneysu A.Ş. (25) YPK Öz.- 90/6 67, Põnar Entegre Et A.Ş. YPK Öz.- 90/6 5, Güneş Sigorta A.Ş. YPK /T-33 30, Konya Şeker Fab. A.Ş. YPK Öz.- 91/24 24, Layne Bowler Dik.Trb.Pom. A.Ş. YPK Öz.- 91/24 25,00 27

34 TABLO: 2 ÖZELLEŞTİRME KAPSAMINA ALINAN KURULUŞLAR ( ) KARARI KARARIN DEVREDİLEN ALAN KAMU KURULUŞUN ÜNVANI ORGAN TARİHİ SAYISI PAYI (Yüzde) 73. Pancar Motor San. A.Ş. YPK Öz.- 91/24 16, Şekerbank T.A.Ş. YPK Öz.- 91/24 10, Şeker Sigorta A.Ş. YPK Öz.- 91/24 13, Tat Konserve San. A.Ş. YPK Öz.- 91/24 17, Pan Tohum Islah ve Üretme A.Ş. YPK Öz.- 91/24 43, Tümaş Türk Müh.Müş. ve Müt. A.Ş. YPK Öz.- 91/24 49, BASF Sümerbank Kimya San. A.Ş. (26) YPK Öz.- 91/26 40, TOE Türk Otomotiv End. A.Ş. YPK Öz.- 91/37 81, RAY Sigorta A.Ş. YPK Öz.- 91/37 49, ALTEK-Elk.Sant. Tes. İşl. ve Tic. A.Ş. YPK Öz.- 93/16 30, SOYTEK-Elk. Sant. Tes. İşl. ve Tic. A.Ş. YPK Öz.- 93/16 30, SUNTEK-Ağõr Isõ San. A.Ş. YPK Öz.- 93/16 39, NURTEK-Elk. Sant. Tes. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 30, Kayseri ve Civarõ Elk. T.A.Ş. YPK Öz.- 93/32 20, TGT Elk Sant. Tes. İşl. ve Tic. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 30, MİTAŞ Madeni İnş. İşl. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 49, ETİTAŞ Elk Tec. İmal Tes. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 46, AKTAŞ Elektrik Tic. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 15, Sivas Demir ve Çelik A.Ş. YPK Öz.- 94/3 1,50 IV. İŞLETME VE TESİSLER 1. Iğdõr Pamuklu Tesisi EİYKK /1 2. Kelkit Ayakkabõ Tesisi EİYKK /11 3. Yalvaç Hazõr Giyim Tesisi EİYKK /11 4. Tortum Yünlü San. Tes. EİYKK /11 5. Gercüş Ayakkabõ Tesisi EİYKK /11 6. Sungurlu Hazõr Giyim Tesisi EİYKK /11 7. Gaziantep Tekstil Makinalarõ Fab. EİYKK /11 8. İspir Ayakkabõ Fabrikasõ EİYKK /11 9. Boyabat Ayakkabõ Fabrikasõ (27) EİYKK / Bingol Et Kombinasõ EİYKK / Pasinler Sigara Fabrikasõ EİYKK / Adõyaman Yem Fabrikasõ (28) EİYKK / Kars Süt Mamulleri (29) EİYKK / Sincan Et İşl. Tes. EİYKK /4 15. Güneydoğu San. ve Tic. İşl. (Günaş Tes.) EİYKK /9 16. Sorgun Amonyak Tesisi EİYKK / Kütahya Seramik Fabrikasõ EİYKK / Darende Çimento Tesisi TKKOK K Dumlu Yün Tesisi (30) TKKOK K Kemah Et Kombinasõ TKKOK K-60/I 21. Siirt Peynir Fabrikasõ TKKOK K Yozgat Yerköy Tesisi TKKOK K Bayburt Süt Mam. Tes. TKKOK K Diyarbakõr Sigara Fabrikasõ (31) TKKOK K Erzurum Süt Mam. Tes. TKKOK K Keskin Kalõp Fabrikasõ YPK /3 27. K.Maraş Süt Mamülleri İşl. YPK Öz.-89/27 28

35 1993 yõlõnda, Bakanlar Kurulu'nun tarih ve 93/4693 sayõlõ Kararõ ile Türkiye Denizcilik İşletmeleri ve Türkiye Gemi Sanayii A.Ş.; Yüksek Planlama Kurulu'nun Özelleştirme-93/16 sayõlõ Kararõ ile 3, Özelleştirme-93/32 sayõlõ Kararõ ile 6 adet KİT iştiraki ve Özelleştirme-93/35 sayõlõ Kararõ ile KİT'lere ait 8 adet bağlõ ortaklõk özelleştirme kapsamõna alõnmõştõr. Ancak 1993 yõlõnda özelleştirme kapsamõna alõnan TCDD'nin bağlõ ortaklõklarõ TÜLOMSAŞ, TÜVASAŞ ve TÜDEMSAŞ YPK'nun tarih ve Özelleştirme-94/2 sayõlõ Kararõ ile özelleştirme kapsamõndan çõkarõlmõştõr yõlõnda, tarihine kadar sadece TDÇİ'nin Sivas Demir ve Çelik A.Ş.'deki yüzde 1,5 oranõndaki iştirak payõ özelleştirme kapsamõna alõnmõştõr tarihi itibarõ ile 11'i KİT, 36'sõ bağlõ ortaklõk, 91'i iştirak ve 27'si işletme ve tesis olmak üzere toplam 165 kuruluşun özelleştirilmesine karar verilmiştir. Ancak bu dönemde; Denizcilik Bankasõ T.A.Ş. Türkiye Emlak Bankasõ T.A.Ş.'ne; Töbank T.A.Ş. Türkiye Halk Bankasõ A.Ş.'ne devredilerek; Güney San. ve Tic. A.Ş. ve Basf-Sümerbank hisseleri Sümerbank'a; yarõm kalmõş tesis ve işletmelerden satõlamayanlar ilgili kuruluşlarõna; BHT A.Ş. tasfiye edilmek üzere THY A.O.'na iade edilerek özelleştirme kapsamõndan çõkarõlmõştõr. 2- Özelleştirme Uygulamalarõ Özelleştirme mevzuatõnõn tarihinde ilk yürürlüğe girişinden bu yana özelleştirme uygulamalarõna ilişkin geniş bir hareket alanõ belirlenmiştir. Daha açõk bir ifadeyle, özelleştirmeye ilişkin bütün yöntemlerin uygulanmasõ mümkündür. Mevzuatta yapõlan değişiklikler tamamen yetkili kurullara ilişkindir. Dolayõsõyla Türkiye'de işletme hakkõ devri, blok satõş, halka ve borsaya arz gibi çok farklõ özelleştirme yöntemleri ayrõ ayrõ veya birlikte uygulanabilmektedir İşletme Hakkõ Devri Uygulamasõ Türkiye'de ilk ve tek işletme hakkõ devri uygulamasõ Kars Süt Mamülleri Müessesesinin EİYKK'nun tarih ve 85/21 sayõlõ Kararõ ile gerçekleşmiştir. Bu tesis sözkonusu Karar ile 1986'dan itibaren ilk üç yõl için sõrasõyla 20 milyon TL., 40 milyon TL. ve 100 milyon TL., takibeden 6 yõl için Toptan Eşya Fiyat Endeksinin yüzde 75'i oranõnda artõrõlacak tutar üzerinden 9 yõl süreyle özel bir firmaya kiralanmõştõr. Ancak özel firmanõn sözleşmede belirlenen şartlara uymamasõ nedeniyle, Kamu Ortaklõğõ Yüksek Kurulu (KOYK)'nun 29

36 tarih ve Özelleştirme-92/9 sayõlõ Kararõ ile sözkonusu müessese geri alõnarak Türkiye Süt Endüstrisi Kurumu'na (TSEK) devredilmiştir Tesis ve İşletme Satõşlarõ Özelleştirme uygulamalarõ içinde KİT'lere ait yarõm kalmõş tesis veya işletmelerin bir bölümünün satõşõ, bir bölümünün de defter değeri üzerinden ilgili kurumlara devri yapõlmõştõr. Bu suretle tasfiye edilen işletme ve tesislerden 1991 yõlõ sonuna kadar 24,1 milyon dolar gelir elde edilmiştir. Ayrõca 1993 yõlõndan itibaren Süt Endüstrisi A.Ş. ile Yem Sanayii A.Ş.'nin toplam 30 adet gayrimenkul ve işletmesinin satõş işlemi gerçekleştrilmiş ve bu işlemlerden 20,8 milyon dolar gelir elde edilmiştir. Böylece yarõm kalmõş işletme ve tesislerin satõş ve devirleri de dahil işletme ve tesis satõşlarõndan tarihine kadar toplam 44,9 milyon dolar gelir elde edilmiştir Blok Satõş Yoluyla Özelleştirilen Kuruluşlar Yem Sanayii T.A.Ş.'nin iştiraki iken, özelleştirme kapsamõna alõnan bazõ yem fabrikalarõ başta olmak üzere 1986 yõlõndan itibaren blok olarak kamu hisselerinin satõşõ yapõlmaya başlanmõştõr. Ancak 1989 yõlõna kadar yapõlan blok satõş uygulamalarõ, borçlarõ dolayõsõyla T.C. Ziraat Bankasõ'na intikal eden ve daha sonra TKKOİ tarafõndan hisseleri blok olarak satõlan Ansan-Meda T.A.Ş. dõşõnda genellikle küçük iştirak paylarõndan ibaret kalmõştõr. Blok satõş uygulamalarõnda 1989 yõlõndan itibaren bir yöntem değişikliğine gidilerek, gecikmeli halka arz olarak da nitelendirilebilecek, "halka arz kaydõyla blok satõş" yöntemi uygulanmaya başlanmõştõr. Bu yöntemle 1989 yõlõnda, TKKOK'nun tarih ve K-54 sayõlõ Kararõ ile TKKOİ'ne devredilen USAŞ ile ÇİTOSAN'õn bağlõ ortaklõklarõ Afyon, Ankara, Balõkesir, Trakya ve Söke Çimento Fabrikalarõ yabancõ yatõrõmcõlara satõlmõştõr. Bu uygulama ile özelleştirme politikasõndaki amaç ve yöntem değişikliği dikkat çekicidir. Geçici bir süre ile halka arz uygulamasõndan vazgeçilmiş ve özelleştirmenin sermayeyi tabana yayma hedefinden uzaklaşõlmõş, özelleştirmenin diğer bir amacõnõ oluşturan devlete gelir sağlanmasõ hedefine yönelinmiştir. Nitekim K-54 sayõlõ Kararõn, sözkonusu kuruluşlarõn öncelikle çalõşanlarõna, yöre halkõna, küçük tasarruf sahiplerine, yurtdõşõndaki işçilere ve halka satõlmasõna 30

37 TABLO : 3 - TESİS SATIŞ VE DEVİRLERİ ( ) SATIŞ SATIŞ BEDELİ KURULUŞUN ADI SATIN ALAN KİŞİ / KURULUŞ TARİHİ TL. US $ (1) SATIŞLAR Sümerbank Iğdõr Pamuk Dok. Tes. Aras Tekstil A.Ş Sümerbank İspir Ayakkabõ Fab. Altay Koll. Şti Sümebank Tortum Yünlü Sanayii Mües. Oskar A.Ş EBK Kemah Et Kombinasõ Kemah Gõda A.Ş Tekel Pasinler Sigara Fabrikasõ Ervizyon TSEK K.Maraş Süt Mamülleri İşletmesi Yaşar Dondurma TİGEM Günaş Zeytinyaği Fabrikasõ Kilis Belediyesi DEF. DEĞ. ÜZERİNDEN DEVREDİLENLER Sümerbank G.Antep Tekstil Mak. Fab. G.Antep Belediyesi Sümerbank Yalvaç Hazõr Giyim Tes. Yalvaç Belediyesi MKEK Keskin Kalõp Fabrikasi KÖYTEKS TSEK Siirt Peynir Fabrikasõ KÖYTEKS Taksan Yerköy Tesisinin Bir Bölümü KÖYTEKS Sümerbank Kelkit Ayakkabõ Fab. Tekel Genel Müdürlüğü TÜGSAŞ Sorgun Amonyak Gübre Fab. T.Şeker Fab. Gen. Müd Sümerbank Gerçüş Ayakkabõ Tesisi Jan.Gen.Kom.-Em.Gen.Müd SÜT END. KURUMU A.Ş İzmir-Tire Süt Toplama Merkezi Levent Yatkõn Çatalca Süt Toplama Merkezi Z. Yücel-A.Hasbayram Denizli-Acõpayam Arsasõ Dr. İsa Tuzcu YEM SANAYİİ A.Ş Tavşanlõ Yem Sanayii A.Ş. Mustafa Nadir Uysal Balõksan A.Ş. Yavuz Ali Oğuz Çukoyem A.Ş. Ceyhan Sanayi ve Tic. İşl. A.Ş Çaycuma Yem Fabrikasõ Yurtbay Ltd. Şti Adõyaman Yem Fabrikasõ Güçlü Yem Sanayii ve Tic. A.Ş Korkuteli Yem Fabrikasõ Korkutelim Yem San. ve Tic. A.Ş Samsun Yem Fabrikasõ Samsun Yem San. A.Ş Acõpayam Yem Fabrikasõ Acõpayam Yem San. A.Ş Bursa Yem Fabrikasõ Van-Er Gõda San. Ltd. Şti Çankõrõ Yem Fabrikasõ Çan-Yem Çankõrõ Yem San. A.Ş Devrekani Yem Fabrikasõ Oruçoğlu Ltd. Şti Elazõğ Yem Fabrikasõ Elazõğ Yem San. A.Ş Göksun Yem Fabrikasõ Befa İnş. Tic. San A.Ş Yatağan Yem Fabrikasõ Yatağan Yem San. A.Ş Konya Yem Fabrikasõ-I Hüsnü Özbey Mad. Ltd. Şti Konya Yem Fabrikasõ-II Hüsnü Özbey Mad. Ltd. Şti Uşak Yem Fabrikasõ Mahmut Özgöbek Kõzõltepe Yem Fabrikasõ Karaboğa A.Ş Adapazarõ Yem Fabrikasõ Yõlmaz Trans Gõda Mad. A.Ş Erzurum Yem Fabrikasõ Has Nur Yem San. Ltd. Şti Siirt Yem Fabrikasõ Refik Kõzõlay Diyarbakõr Yem Fabrikasõ Arõk Kardeşler Yem Ltd. Şti Tunceli Yem Fabrikasõ Feniş Yem San. Tic. A.Ş Tatvan Yem Fabrikasõ Rona Otomotiv Koll. Şti Malatya Arsasõ Zübeyde Gündoğdu Van Yem Fabrikasõ Van Yem San. A.Ş İstanbul Yem Fabrikasõ Jet Ulusal Gõda San. A.Ş Toplam Kaynak : KOİ (1) TL. cinsinden satõş tutarlarõnõn döviz değeri satõş onay ya da sözleşme tarihindeki T.C. Merkez Bankasõ döviz alõş kuru üzerinden hesaplanmõştõr. 31

38 TABLO : 4 - BLOK SATIŞ YOLUYLA ÖZELLEŞTİRİLEN KURULUŞLAR ( ) (1) DEVREDİLEN KAMU PAYI SATIŞ SATIŞ BEDELİ KURULUŞUN ADI (Yüzde) SATIN ALAN KİŞİ / KURULUŞ TARİHİ TL. US $ (2) Manisa Yem 15,00 Halil Yurtseven Isparta Yem 15,00 Dr.Turhan Özgül Biga Yem 40,00 Silivri Yem Ordu Soya (2) 100,00 Tarõm Kredi Koop Bursa Soğuk Depo Ltd. Şti. 52,00 Bursa Belediyesi Binaş 47,50 T.Kalkõnma Vakfõ Yemta 20,00 Tariş Genel Müd Samaş 36,29 Tokat İl Özel İdaresi Ansan-Meda 88,33 Atlantic İnd. Ltd Aksaray Yem 40,00 H.Özot-M.Demiray Çorum Yem 30,00 Pankobirlik Eskişehir Yem Fab. 45,00 Zeytinoğlu Holding Kayseri Yem Fab. 13,33 Kayseri Yem Fab. Ortaklarõ Adana Kağõt Torba A.Ş. 60,00 Çitosan Memur Yardõm. Der Türk Kablo 38,00 Nokia Int.-Finnish Fund Ltd Güneş Sigorta 30,00 Gan International Çaybank 49,00 Derviş Temel İpragaz 49,33 Primagaz A.G Tat Konserve 17,27 Koç Holding Çamsan 26,83 Gökhan Poyraz Ray Sigorta 49,65 Doğan Şirketler Grubu Polinas 30,00 Ülker Gõda Şeker Sigorta 13,37 Sert Holding Meysu 96,15 Ünal Doğan Grubu Ankara Halk Ekmek Fab. 3,79 Ank. Büyükşehir Belediyesi Türk Traktor 33,73 Koç Holding Trakmak 45,00 Koç Holding Gaziantep Çimento 99,73 Rumeli Holding İskenderun Çimento 100,00 OYAK-SABANCI Trabzon Çimento 100,00 Rumeli Holding Çorum Çimento 100,00 Yibitaş Holding Sivas Çimento 100,00 Yibitaş Holding Şekerbank 10,00 Pankobirlik TOE 81,35 Süper Oto Ladik Çimento 100,00 Rumeli Çimento Şanlõurfa Çimento 100,00 Rumeli Çimento Bartõn Çimento 99,78 Rumeli Çimento Aşkale Çimento 100,00 Erçimsan Çukurova Elektrik 11,25 Rumeli Elk. Yat Kepez Elektrik 25,39 Rumeli Elk. Yat Netaş 20,00 NTL Northern Telecom GİMA 50,38 Bilfer Dedeman Teletaş 18,00 Alcatel Holding Bandõrma Yem Ltd. Şti. 24,62 Bandõrma Soğ. Hav. T.A.Ş Kars Yem Süt A.Ş. 37,07 Lütfü Karaman ve 14 Çalõşan AEG-ETİ A.Ş. 11,11 AEG Aktiengesellschaft İstanbul Demir-Çelik 40,00 Birlik İnş. Mad. A.Ş Güneysu 67,31 Ayşe Balcõ Layne Bowler 4,17 Konya Şeker Fab Sivas Yem 3,57 Haluk Dinçer Hascan Gõda 3,40 Ali Baysal AEG-ETİ A.Ş. 27,85 AEG A.G./ Deuscland Altek 30, Çestaş 2,29 Çukurova Elk. End. A.Ş Toros Zirai İlaç Paz TOPLAM Kaynak : KOİ (1) TL. cinsinden satõş tutarlarõnõn döviz değeri satõş onay ya da sözleşme tarihindeki T.C. Merkez Bankasõ döviz alõş kuru üzerinden hesaplanmõştõr. (2) Temmuz 1986'da 10 yõl süre ile net karõn yüzde 10'u karşõlõğõnda yapõlan satõş sözleşmesi Eylül 1991'de iptal edilerek TL. milyon üzerinden yeni bir sözleşme imzalanmõştõr. 32

39 ilişkin bir hükmü bulunmasõna karşõn, blok olarak satõş işlemi uygulamadaki amaç ve yöntem değişikliğini ortaya koymaktadõr. TABLO : 5 - HALKA ARZI İÇEREN BLOK SATIŞ YOLUYLA ÖZELLEŞTİRİLEN. KURULUŞLAR ( ) DEVR. SATILAN KAMU KAMU SATIN ALAN KİŞİ/ SATIŞ PAYI PAYI KURULUŞ TARİHİ SATIŞ BEDELİ KURULUŞUN ADI (Yüzde) (Yüzde) Milyon TL. Bin $ (1) USAŞ (2) 100,00 70,00 SAS , Afyon Çimento Fab. 99,59 51,00 SCF , Ankara Çimento Fab. 99,30 99,30 SCF , Balõkesir Çimento Fab. 98,30 98,30 SCF , Trakya Çimento Fab. 99,90 99,90 SCF , Söke Çimento Fab. 99,60 99,60 SCF , Tofaş Oto Ticaret 39,00 16,00 FIAT AUTO S.p.A , Niğde Çimento Fab. 99,83 87,10 OYAK-SABANCI , Denizli Çimento Fab. 100,00 100,00 Modern Çimento , Toplam , Kaynak : KOİ (1) TL. cinsinden satõş tutarlarõnõn döviz değeri satõş onay ya da sözleşme tarihindeki T.C. Merkez Bankasõ döviz alõş kuru üzerinden hesaplanmõştõr. (2) Peşin tahsil edilen Bin Dolar dõşõnda 10 yõl süre ile vergi sonrasõ karõn yüzde 21'i tahsil edilecektir. USAŞ ve çimento fabrikalarõnõn blok olarak satõşõ, temelde K-54 sayõlõ Karardaki önceliklere uyulmamõş olmasõ nedeniyle, hukuki sorunlara yol açmõş ve Ankara I.Bölge İdare Mahkemesi tarafõndan satõş kararõ iptal edilmiş, ancak YPK'nun sõrasõyla Özelleştirme-90/8 ve 90/1 sayõlõ Kararõ ile geriye ve ileriye dönük işlem tesisine imkan bulunmadõğõ gerekçesiyle sözkonusu satõş işleminin geçerliliği sürdürülmüştür yõlõnda ayrõca, TKKOK'nun K-54 sayõlõ Kararõ ile özelleştirilmek üzere TKKOİ'ne devredilen Yem Sanayii T.A.Ş.'nin iştirakleri durumundaki Aksaray, Çorum, Eskişehir ve Kayseri Yem Fabrikalarõ da yerli kişi ve kuruluşlara blok olarak satõlmõştõr yõlõndaki USAŞ ve çimento fabrikalarõ deneyiminden sonra blok satõş uygulamalarõna uzunca bir süre ara verilmiştir yõlõnda gerçekleştirilen blok satõş uygulamalarõ ise Adana Kağõt Torba Fabrikasõ A.Ş. dõşõnda genellikle küçük iştirak paylarõnõn satõşõndan ibarettir. Blok satõş uygulamalarõ 1992 yõlõndan itibaren hõzlanmõştõr. Halka arzõ içeren blok satõş uygulamalarõ dahil, blok satõşlardan elde edilen toplam gelirlerin yüzde 81'i 1992 yõlõndan sonra gerçekleşmiştir. Blok satõş uygulamasõnõn bir 33

40 diğer özelliği de tam anlamõyla mülkiyet devrinin büyük ölçüde bu yöntemle gerçekleştirilmiş olmasõdõr. Halka arzõ içeren blok satõş uygulamalarõndan elde edilen toplam 225,1 milyon dolar dahil toplam blok satõş gelirleri tarihi itibariyle 962,9 milyon dolara ulaşmõştõr. Blok satõş gelirlerinin toplam özelleştirme gelirleri içindeki payõ yüzde 42,4 düzeyindedir Halka Arz Yoluyla Özelleştirilen Kuruluşlar Özelleştirmede halka arz uygulamasõna 1988 yõlõnda başlanmõştõr. Uygulamanõn ölçeği ve niteliği nedeniyle Teletaş'daki kamu hisselerinin halka arzedilmesi özelleştirme uygulamalarõnda önemli bir aşama oluşturmuştur. TKKOK'nun tarih ve K-36 sayõlõ Kararõ ile özelleştirilmek üzere TKKOİ'ne devredilmiş olan Teletaş'õn yüzde 40 oranõndaki hissesinden yüzde 22'lik bölümü 1988 yõlõnda halka ve çalõşanlara arz edilmek suretiyle satõlmõştõr. Genellikle ülkemizdeki özelleştirme uygulamalarõnõn gerçek anlamda başlangõç noktasõ olarak nitelendirilen bu uygulama, ilk olmasõ ve boyutu nedeniyle ilgi çekicidir. Teletaş'õn PTT'den KOİ'ye devredilen yüzde 40 oranõndaki iştirak payõndan yüzde 22 oranõna tekabül eden kõsmõ Şubat 1988'de halka arzedilmiştir. Şirket hisselerinin halka arzõndan önce toplanan olağanüstü genel kurulda şirketin ana sözleşmesinde bazõ değişiklikler yapõlarak, şirket hisseleri A, B, C ve D olmak üzere dört gruba bölünmüştür. A grubu hisseler yüzde 39 oranõndaki yabancõ ortak payõnõ, B grubu hisseler KOİ dahil yerli ortaklarõn payõnõ, C grubu hisseler de halka arzedilmesi öngörülen yüzde 22'lik payõ temsil etmektedir. D grubu hisse senedi, sermayede temsil edilmeyen, ancak KOİ'ye şirket üzerinde bir takõm imtiyazlar sağlayan Altõn Hisse'dir. Böylece Türkiye'de ilk kez Altõn Hisse uygulamasõ başlatõlmõştõr. Altõn Hisse imtiyazõ ile KOİ'ye; şirketin, ana statüsünde belirlenen amaçlara uygun olarak yönetilmesini ve küçük hissedarlarõn haklarõnõn korunabilmesini sağlamak, A ve B grubu hisselerin, Hükümetin stratejik politikalarõnõn olumsuz yönde etkileyecek biçimde devrini önlemek ve KOİ'nin 34

41 payõ yüzde 3'ün altõna düşünceye kadar bu konularda veto hakkõnõ kullanmak yetkisi verilmiştir. Teletaş hisselerinin satõşõnda küçük tasarruf sahiplerine öncelik verilmesi amacõyla bazõ önlemler ve kõsõtlamalar getirilmiştir. Bu kapsamda çalõşanlarõn hisse senedi alõmõnda taksit ve borçlanma imkanlarõ getirilmiş ve satõşlar önemli sayõda banka şubesi ve aracõ kurum vasõtasõyla yurtiçi ve yurtdõşõnda yapõlmõştõr. Taleplerin karşõlanmasõnda öncelik 20'lik ve 50'lik hisse senedi gruplarõna verilerek toplam kişinin hisse senedi almasõ sağlanmõştõr. Teletaş hisselerine gösterilen ilgi kuruluşun karlõlõğõ ile birlikte potansiyel hisse senedi talebinin yoğunluğuna işaret etmektedir. Hisselerin İMKB'nin ikinci pazarõndaki işlem performansõ da beklentileri tatmin edecek düzeydedir. Teletaş hisselerinin halka arzõndan 13,1 milyon dolar gelir elde edilmiştir. TABLO : 6 - HALKA ARZ YOLUYLA ÖZELLEŞTİRİLEN KURULUŞLAR ( ) ARZ. HALKA BEHER TARİH ARZ HİSSE HALKA KAMU KAMU BEDELİ ARZ SATIŞ BEDELİ BAŞVURU KURULUŞUN ADI (Yüzde) PAYI (1) (2) TARİHİ Milyon TL. Bin $ (3) SAYISI Teletaş 40,00 22, , , Erdemir 51,53 2, , , Kepez Elektrik 43,68 8, , , Çukurova Elektrik 25,45 5, , , Arçelik 15,00 5, , , Bolu Çimento 35,33 10, , , Çelik Halat 29,28 13, , , Petkim 99,97 7, , , Konya Çimento 39,87 31, , , Ünye Çimento 49,21 2, ,5 927,2 281 Mardin Çimento 46,23 25, , , THY 100,00 1, , , Adana Çimento (A) 23,86 17, , , Adana Çimento (C) 23,42 17, , , Migros 42,22 36, , , Afyon Çimento 99,59 39, , , Ditaş 14,77 2, ,5 219, Niğde Çimento 99,83 12, , , TÜPRAŞ 100,00 1, , , POAŞ 100,00 4, , , Gima 49,86 4, ,9 406,9 283 Tofaş Türk I 23,13 0, , , Tofaş Oto 39,00 1, ,2 966, NETAŞ 49,00 7, , , USAŞ 100,00 29, , , Tofaş Türk II 4,46 0, , ,2 804 Toplam , , Kaynak : KOİ (1) Halka arzedilen kamu payõ şirketlerin toplam sermayeleri üzerinden hesaplanmõştõr. (2) Beher hisse satõş fiyatlarõ, 1000 TL. nominal değerdeki hisse senedi fiyatlarõnõ göstermektedir. (3) TL. cinsinden satõş tutarlarõnõn döviz değeri satõş onay ya da sözleşme tarihindeki T.C. Merkez Bankasõ döviz alõş kuru üzerinden hesaplanmõştõr. 35

42 Teletaş'õn Kamuda kalan yüzde 18 oranõndaki hissesi de 1993 yõlõ içinde 21,8 milyon dolar karşõlõğõ blok olarak satõlmõştõr. Teletaş'daki başarõlõ uygulamaya karşõlõk halka arz yoluyla özelleştirme uygulamalarõna uzun bir süre ara verildiği görülmektedir. Teletaş uygulamasõnõn ardõndan halka arz uygulamalarõ beklendiği ölçüde hõz kazanamamõştõr. Temelde Borsanõn yeterince gelişmemesinden kaynaklanan bu gecikme 1990 yõlõna kadar devam etmiştir yõlõnda kamu iştiraklerindeki kamu paylarõnõn bir bölümünün halka arz edilmek suretiyle satõşõ yanõnda Petkim ve THY A.O.'nõn da sõrasõyla yüzde 7.83 ve yüzde 1.55 oranõndaki hisseleri de halka arz edilerek satõlmõştõr. Petkim hisselerinin halka satõşõnda rekor düzeyde ( kişi) bir taleple karşõlaşõlmõş olmasõna rağmen, hisselerin ikincil piyasalarda başarõlõ bir performans göstermemiş olmasõ, THY A.O. hisselerine olan talebi olumsuz etkilemiştir. Ancak diğer iştirak paylarõnda, özellikle de çimento fabrikalarõnõn hisselerinin satõşõnda talep yönünden herhangi bir sorunla karşõlaşõlmamõştõr. Çoğunlukla kamu iştiraklerindeki devlete ait paylarõn bir bölümünün satõşõ şeklinde gerçekleşen halka arz uygulamalarõna 1991 yõlõnda ağõrlõk verilmiştir. Adana, Afyon ve Niğde Çimento Fabrikalarõndaki kamuya ait hisselerin bir bölümü ile TÜPRAŞ ve POAŞ gibi KİT sisteminin önemli kuruluşlarõnõn hisselerinin 1991 yõlõnda halka arzõ gerçekleştirilmiştir. Ancak mülkiyeti tamamen devlete ait bu kuruluşlarõn halka arzedilen hisseleri çok küçük orandadõr. Dolayõsõyla gerçek anlamda bir özelleştirmeyi ifade etmek yerine Borsanõn ve halkõn özelleştirmeye hazõrlanmasõ anlamõ taşõmaktadõr. Bununla birlikte halka arz uygulamalarõndan toplam gelirlerin yüzde 18,8'ini oluşturan 427,6 milyon dolar gelir elde edilmiştir. 2.5.İstanbul Menkul Kõymetler Borsasõ'nda Satõşlar Özelleştirme uygulamalarõnda borsada satõş işlemi sõklõkla kullanõlan bir yöntem olmuştur yõlõndan itibaren 25 kuruluşun hisselerinin İMKB'de satõşõ gerçekleştirilmiş ve bu satõşlardan 507,7 milyon dolar gelir elde edilmiştir. Ancak Borsa'da satõş işlemi çoğunlukla hisseleri daha önce blok olarak satõlan ya da halka arzedilen kuruluşlarda görülmektedir. Sadece beş kuruluşun hisselerinin doğrudan Borsa'da satõşõ ile özelleştirme uygulamasõ başlatõlmõş, bunlardan iki 36

43 TABLO : 7 - İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI'NDA YAPILAN SATIŞLAR ( ) (TL.) TOPLAM KURULUŞUN ÜNVANI Adana Çimento San. T.A.Ş Afyon Çimento San. ve Tic. A.Ş Arcelik T.A.Ş Bolu Çimento San. T.A.Ş Çelik Halat ve Tel San. T.A.Ş Çukurova Elektrik A.Ş Ditas Doğu Yedek Parça İmalat A.Ş Erdemir Ereğli Demir ve Çelik Fab. A.Ş GİMA-Gõda İht. Mad. T.A.Ş Hektaş Ticaret Türk A.Ş Kepez Elektrik T.A.Ş Konya Çimento San. A.Ş Mardin Çimento San. T.A.Ş Migros Türk T.A.Ş NETAŞ-Northern Elecric Tel.T.A.Ş Niğde Çimento San. T.A.Ş Petkim Holding A.Ş POAŞ-Petrol Ofisi A.Ş T.Sõnai Kalkõnma Bankasõ TELETAŞ-Telekomünikasyon End. T.A.Ş Tofaş Oto Ticaret A.Ş Tofaş Türk Oto Fab. A.Ş TÜPRAŞ THY A.O Ünye Çimento San. T.A.Ş TOPLAM TABLO : 8 - İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASINDA YAPILAN SATIŞLAR ( ) (Devamõ) (US Dolar) TOPLAM KURULUŞUN ÜNVANI Adana Çimento San. T.A.Ş Afyon Çimento San. ve Tic. A.Ş Arçelik T.A.Ş Bolu Çimento San. T.A.Ş Çelik Halat ve Tel San. T.A.Ş Çukurova Elektrik A.Ş Ditaş Doğu Yedek Parça İmalat A.Ş Erdemir Ereğli Demir ve Çelik Fab. A.Ş GİMA-Gõda İht. Mad. T.A.Ş Hektaş Ticaret Türk A.Ş Kepez Elektrik T.A.Ş Konya Çimento San. A.Ş Mardin Çimento San. T.A.Ş Migros Türk T.A.Ş NETAŞ-Northern Elecric Tel.T.A.Ş Niğde Çimento San. T.A.Ş Petkim Holding A.Ş POAŞ-Petrol Ofisi A.Ş T.Sõnai Kalkõnma Bankasõ TELETAŞ-Telekomünikasyon End. T.A.Ş Tofaş Oto Ticaret A.Ş Tofaş Türk Oto Fab. A.Ş TÜPRAŞ THY A.O Ünye Çimento San. T.A.Ş TOPLAM

44 tanesinin kamuya ait hisselerinin tamamõ Borsa'da satõlmõş, diğerlerinin ise Borsada satõş işleminden sonra kamuda kalan diğer hisseleri halka arz veya blok satõş yöntemiyle satõlmõştõr. Borsa'da satõş işlemi tek başõna bir özelleştirme yöntemi olmaktan ziyade, diğer yöntemlerin destekleyicisi olarak düşünülmüştür. diğer taraftan özelleştirmede Borsa'nõn araç olarak kullanõlmasõ borsanõn yeterliliği yanõnda hisseleri halka arz edilecek şirketin durumu ile yakõndan ilgilidir. Bu nedenle hisseleri Borsa'da satõlan kuruluşlarõn, Borsa şirketi formuna uygun ya da uygun hale getirilmiş olduğu görülmektedir yõlõnda ilk kez bir kamu iştiraki olan Tofaş Türk Otomobil Fabrikalarõ A.Ş.'nin kamuya ait yüzde 16,67 oranõndaki hissesi uluslararasõ piyasalarda aracõ kurumlar vasõtasõyla satõlmõştõr. Bu satõştan 330 milyon dolar gelir elde edilmiştir. Sözkonusu şirketin diğer hisse senetlerinin de yurt içinde Halka ve Borsa'ya arz suretiyle satõlmasõ sonucu elde edilen toplam gelir 366,5 milyon dolara ulaşmõştõr. Tofaş Türk Otomobil Fab. A.Ş.'nin satõşõndan elde edilen gelirler toplam özelleştirme gelirlerinin yüzde 16,3'ünün oluşturmaktadõr. TABLO : 9 - ULUSLARARASI KURUMSAL ARZ YOLUYLA ÖZELLEŞTİRİLEN KURULUŞLAR ( ) ARZ TARİHİNDE ARZEDİLEN BEHER KAMU KAMU HİSSE SATIŞ BEDELİ KURULUŞUN ADI PAYI PAYI BEDELİ ARZ (Yüzde) (Yüzde) ($) TARİHİ Milyon TL Bin US $ Tofaş Türk 21,13 16,67 3, , ,0 3.Özelleştirme Uygulamalarõnõn Sonuçlarõ 3.1.Uygulanan Yöntemler 1985 yõlõndan itibaren özelleştirme kapsamõna alõnan 165 adet kuruluştan 97 adedinde özelleştirme tanõmõna girebilecek 108 işlem yapõlmõştõr. İşlem sayõsõnõn kuruluş sayõsõndan fazla olmasõnõn nedeni, bazõ kuruluşlarda birden fazla özelleştirme yönteminin birlikte kullanõlmasõdõr. Özelleştirme işlemi tanõmõna her boyuttaki kuruluş ve tüm hisse senedi satõşlarõ dahil edilmektedir. Özelleştirme işlemlerinden 60'õ blok satõş ve halka arz kaydõyla blok satõş yöntemleri kullanõlarak gerçekleştirilmiştir. Ayrõca blok satõş kapsamõnda değerlendirilebilecek türden 45 adet tesis ve işletme satõş veya devri 38

45 gerçekleştirilmiştir. Bu tesislerin 3 tanesi Süt Endüstrisi A.Ş.'ne, 27 tanesi Yemsan A.Ş.'ne aittir. Diğer 15 tane yarõm kalmõş tesis ve işletme ise döneminde satõlmõş veya defter değeri üzerinden devredilmiştir. TABLO : 10 - ÖZELLEŞTİRME YÖNTEMLERİ ( ) YÖNTEMLER TOPLAM Blok Satõş Gecikmeli Halka Arz Halka Arz IMKB'de Satõş Tesis Satõşõ/Devri (1) TOPLAM (1) 1993 yõlõndaki tesis satõşlarõ, TSEK'nun 3 adet, YEMSAN'õn 17 adet tesisinin satõşõdõr.1994 yõlõnda satõlan 10 adet tesis ise YEMSAN'a aittir. Özelleştirme işlemlerinin başlangõcõ itibariyle 16 kuruluşun hisseleri halka arzedilerek, 5 kuruluşun hisseleri ise doğrudan İMKB'nda satõlarak özelleştirilmiştir. Özelleştirme işlemlerinde bazen bir kaç yöntemin birlikte kullanõldõğõ görülmektedir. 16 kuruluşun özelleştirilmesinde halka arz ve blok satõş yöntemi birlikte kullanõlmõştõr. Ayrõca 7 kuruluşun özelleştirilmesinde halka arz ve blok satõş yöntemi yanõnda İMKB'nda satõş yöntemi de kullanõlmõştõr Özelleştirme Gelirleri Özelleştirme işlemlerinden tarihine kadar elde edilen gelirler toplamõ 2,3 milyar dolardõr. Bu gelirlere yarõm kalmõş tesis ve işletme satõşlarõndan elde edilen gelirler dahil, fakat net karõn (vergi sonrasõ kar) bir bölümü (USAŞ'ta 10 yõl süreyle yüzde 21'i, Ordu Soya Fabrikasõnda 10 yõl süre ile yüzde 80'i) şeklinde elde edilen gelirler hariçtir. Ayrõca tek işletme hakkõ devri uygulamasõndan elde edilen gelirler de dahil edilmemiştir. Zaten bu uygulama gelirin düzenli tahsil edilememesi nedeniyle iptal edilmiş bulunmaktadõr. Yasal çerçevede ciddi bir darboğaz olmamasõna karşõlõk özelleştirmeden 1989 yõlõna kadar önemli bir gelir elde edilememiştir. Özelleştirmelerden elde edilen gelirlerin yüzde 92'si 1990 yõlõndan sonra gerçekleşmiştir yõlõnda halka arzõ içeren blok satõş yoluyla USAŞ ve bazõ çimento fabrikalarõnõn yabancõlara satõşõndan, daha önceki yõllarda elde edilen gelirlerin çok üstünde bir gelir sağlanmõştõr. 39

46 Toplam özelleştirme gelirlerinin yüzde 2,3'ü yõllarõnda elde edilmişken, yüzde 5,8'i 1989 yõlõnda elde edilmiştir yõlõnda özelleştirme gelirlerinde önemli bir artõş görülmektedir. toplam özelleştirme gelirlerinin yüzde 21,4'ü 1990 yõlõnda elde edilmiştir yõlõnda dikkat çekici bir diğer özellik ise gelirlerin tamamõna yakõn kõsmõnõn halka arz ve Borsa'da satõş işlemleri yoluyla sağlanmõş olmasõdõr. Bu gelişme büyük ölçüde 1990 yõlõnda yaşanan ekonomik büyüme ve Borsa performansõndaki hõzlõ artõş ile açõklanabilir. Nitekim 1991 yõlõnda yaşanan Körfez Krizi ve ekonomiye etkileri, özelleştirme uygulamalarõna da yansõmõş ve özelleştirme gelirleri reel olarak gerilemiştir yõlõnda elde edilen gelirler toplam özelleştirme gelirlerinin yüzde 9,8'ini oluşturmuştur yõlõnda toplam gelirlerin yüzde 19,4'ü blok satõşlardan, yüzde 80,5'i ise halka arz uygulamalarõndan ve Borsa'da yapõlan satõşlardan elde edilmiştir yõlõnda özelleştirme gelirleri bir önceki yõla göre büyük ölçüde artmõş ve gelirlerin önemli bir bölümü blok satõşlardan sağlanmõştõr. Toplam özelleştirme gelirlerinin yüzde 18,6'sõ 1992 yõlõnda elde edilmiş ve bu gelirlerin yüzde 97'si blok satõş ve halka arzõ içeren blok satõş uygulamalarõndan sağlanmõştõr. Özelleştirme gelirlerindeki artõş eğilimi 1993 yõlõnda da devam etmiştir yõlõnda elde dilen gelirler toplam özelleştirme gelirlerinin yüzde 24,1'ini oluşturmaktadõr. Bu açõdan 1993 yõlõ en fazla özelleştirme geliri elde edilen yõl olmuştur yõlõnda özelleştirme gelirlerinin yüzde 66,9'u blok satõşlardan, yüzde 30,2'si ise halka arz uygulamalarõ ve Borsa'da yapõlan satõşlardan elde edilmiştir yõlõnõn ilk altõ aylõk döneminde elde edilen özelleştirme gelirlerinin toplam içindeki payõ yüzde 18,1 düzeyindedir. Ancak gelirlerdeki bu artõşõn büyük ölçüde Tofaş Türk Otomobil Fab. A.Ş. hisselerinin uluslararasõ sermaye piyasalarõnda satõşõndan kaynaklandõğõnõ hemen ifade etmek gerekir. bununla birlikte son yasal düzenlemeler çerçevesinde 1994 yõlõnda özelleştirme gelirlerinin büyük oranda artacağõnõ tahmin etmek mümkündür. 40

47 TABLO : 11 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ ( ) (TL.) YÖNTEMLER TOPLAM Blok Satõş Gecikmeli Halka Arz Halka Arz IMKB'de Satõş Uluslararasõ Borsalarda Arz Tesis Satõşõ/Devri TOPLAM TABLO : 12 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ ( ) (US Dolar) YÖNTEMLER Toplam Blok Satõş Gecikmeli Halka Arz Halka Arz IMKB'de Satõş Uluslararasõ Borsalarda Arz Tesis Satõşõ/Devri TOPLAM TABLO : 13 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ ( ) (Yüzde Dağõlõm, Dolar Bazõnda) YÖNTEMLER Toplam Blok Satõş 21,09 1,26 49,51 1,33 13,58 75,12 66,85 1,67 32,46 Gecikmeli Halka Arz 91,05 5,86 21,90 0,00 0,00 9,90 Halka Arz 47,70 65,96 32,61 4,37 0,69 19,06 IMKB'de Satõş 2,51 1,50 7,02 33,96 47,92 2,98 25,83 16,12 22,09 Uluslararasõ Borsalarda Arz 80,40 14,52 Tesis Satõşõ/Devri 100,00 78,91 96,24 1,29 0,60 0,07 0,04 2,95 1,12 1,97 TOPLAM 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00 TOPLAM 0,29 0,32 0,46 1,21 5,77 21,38 9,82 18,60 24,08 18,06 100,00 41

48 TABLO : 14 - ÖZELLEŞTİRME GELİR VE GİDERLERİ (1) (TL.) TOPLAM Brüt Özelleştirme Gelirleri Blok Satõş Gecikmeli Halka Arz Halka Arz IMKB'de Satõş Uluslararasõ Borsalarda Arz Tesis Satõşõ/Devri İMKB'de Alõmlar Net Özelleştirme Gelirleri Özelleştirme Giderleri İlgili Kuruluşlara Ödeme Denetim- Danõşmanlõk Hizmetleri İlan ve Reklam Giderleri Özelleştirme Gelir-Gider Farkõ Temettü Gelirleri Sermaye İştirakleri Hazine'ye Aktarma Özelleştirme Hesabõ Dengesi (1) Gelirler tarihi itibariyle, giderler ise tarihi itibariyledir. TABLO : 15 - ÖZELLEŞTİRME GELİR VE GİDERLERİ (1) (US Dolar) TOPLAM Brüt Özelleştirme Gelirleri Blok Satõş Gecikmeli Halka Arz Halka Arz IMKB'de Satõş Uluslararasõ Borsalarda Arz Tesis Satõşõ/Devri İMKB'de Alõmlar Net Özelleştirme Gelirleri Özelleştirme Giderleri İlgili Kuruluşlara Ödeme Denetim- Danõşmanlõk Hizmetleri İlan ve Reklam Giderleri Özelleştirme Gelir-Gider Farkõ Temettü Gelirleri Sermaye İştirakleri Hazine'ye Aktarma Özelleştirme Hesabõ Dengesi (1) Gelirler tarihi itibariyle, giderler ise tarihi itibariyledir. 42

49 3.3. Özelleştirme Giderleri Özelleştirmeye hazõrlõk ve özelleştirme işlemleri KOİ tarafõndan bir takõm harcamalarõn yapõlmasõnõ gerektirmektedir. Özelleştirme işlemleri için Kamu Ortaklõğõ İdaresi tarafõndan tarihine kadar denetim ve danõşmanlõk hizmetleri için 20,2 milyon dolar, ilan ve reklam giderleri için ise 24,0 milyon dolara harcama yapõlmõştõr. Ayrõca bağlõ ortaklõk ve iştiraklerin özelleştirilmesinden elde edilen gelirlerden sermaye sahibi kuruluşlara 338,4 milyon dolar ödenmiştir. Ayrõca, Kamu Ortaklõğõ İdaresi tarafõndan, özelleştirme kapsamõndaki kuruluşlarõn sermaye artõrõmlarõna iştirak edilmektedir. Rüçhan hakkõ kullanmak suretiyle yapõlan bu iştiraklerin toplam değeri tarihi itibariyle 1.712,1 milyon dolara ulaşmõştõr. Ancak bu miktarõn büyük kõsmõ, henüz özelleştirilmemiş veya kamuya ait sermayesinin çok küçük bir bölümü satõlmõş KİT ve bağlõ ortaklõklarõnõn sermaye artõrõmlarõnda kullanõlmõştõr. Bu nedenle sermaye artõrõmlarõna iştirak şeklinde ödenen tutarõn, özelleştirme gelir ve harcamalarõ ile doğrudan bir ilgisi bulunmamaktadõr. Kamu Ortaklõğõ İdaresi'nce, daha önce halka arzedilen ve borsada satõlan hisse senetlerinin alõm-satõmõ yapõlmaktadõr. Çoğunlukla spekülatif davranõşlarõ önlemeye yönelik bu işlemler sonucunda, tarihi itibariyle 134,2 milyon dolar tutarõnda hisse senedi Borsa'dan satõn alõnmõştõr. Ayrõca özelleştirme gelirlerinden Hazine'ye 366,4 milyon dolar aktarõlmõştõr. 4. Özelleştirme Uygulamalarõnõn Özellikleri Türkiye'de özelleştirme uygulamalarõ genellikle iştirak paylarõnõn satõşõ ile bazõ büyük KİT'lerin çok küçük sermaye paylarõnõn satõşõndan ibarettir. Yönetimin de özel kesime devri anlamõna gelen ve yüzde 50'den fazla kamuya ait hissenin satõşõ şeklinde gerçekleştirilen özelleştirme uygulamalarõnõn sayõsõ 24'tür. Bu tür satõşlardan elde edilen toplam gelir ise 652,1 milyon dolar düzeyinde olup, toplam özelleştirme gelirleri içindeki payõ yüzde 28,7 oranõndadõr. Bu tür özelleştirmelerin bir diğer özelliği ise, özelleştirilen kuruluşlarõn 16'sõnõn çimento fabrikalarõ olmalarõdõr. Çimento fabrikalarõnõn özelleştirilmesinden elde edilen gelirler, yüzde 50'den fazla kamu payõnõn devri suretiyle elde edilen özelleştirme 43

50 gelirlerinin yüzde 90'õnõ oluşturmaktadõr. Ayrõca, bu kuruluşlarda kamuya ait hisselerin tamamõ satõlmõştõr. Bu anlamda sözkonusu satõşlar gerçek bir özelleştirme niteliği taşõmaktadõr. TABLO : 16 - YÜZDE 50'DEN FAZLA KAMU PAYI SATILARAK ÖZELLEŞTİRİLEN KURULUŞLAR ( ) SATILAN SATIŞ BEDELİ (Bin Dolar) KAMU PAYI SATIŞ HALKA BLOK IMKB de KURULUŞUN ADI (Yüzde) YILI ARZ SATIŞ (1) SATIŞ TOPLAM 1. Ordu Soya Fab. A.Ş. (2) 100, ,8 322,8 2. Bursa Soğuk Depo 52, ,1 107,1 3. ANSAN-MEDA 88, , ,2 4. USAŞ 100, , , ,9 5. Afyon Çimento San. A.Ş. 95, , ,0 866, ,1 6. Balõkesir Çim. San. A.Ş. 98, , ,0 7. Trakya Çimento San. A.Ş. 99, , ,0 8. Ankara Çimento San. A.Ş. 99, , ,0 9. Söke Çimento San. A.Ş. 99, , ,0 10. Niğde Çimento San. A.Ş. 99, , , ,0 3, ,5 11. GİMA 50, , , , ,4 12. Adana Kağ. Tor. Sn. A.Ş. 60, ,1 402,1 13. Denizli Çim.o San. A.Ş. 100, , , 14. Gaziantep Çim. San. A.Ş. 100, , ,9 15. İskenderun Çim. San. A.Ş. 100, , ,0 16. Trabzon Çim. San. A.Ş. 100, , ,0 17. Çorum Çimento San. A.Ş. 100, , ,0 18. Sivas Çimento San. A.Ş. 100, , ,0 19. Meysu 96, , ,9 20. TOE 81, , ,0 21. Ladik Çimento 100, , ,7 22. Şanlõurfa Çimento 100, , ,9 23. Bartõn Çimento 99, , ,7 24. Aşkale Çimento 100, , ,0 Toplam , , ,2 Kaynak : KOİ (1) Blok satõş gelirlerine halka arzõ içeren blok satõş uygulamalarõndan elde edilen gelirler dahildir. (2) 10 yõl süre ile net karõn yüzde 80'i karşõlõğõnda satõlmõştõr. Özelleştirme gelirlerinin yüzde 60,8'i kamuya ait iştirak paylarõnõn satõşõndan, yüzde 8'i KİT statüsündeki kuruluşlarõn küçük oranlõ paylarõnõn satõşõndan, yüzde 30,1'i ise bağlõ ortaklõklardaki kamu paylarõnõn satõşõndan elde edilmiştir. Özelleştirme gelirlerinin büyüklüğü açõsõndan bakõldõğõnda ise toplam özelleştirme gelirlerinini yüzde 50'sinin 7 kuruluştaki özelleştirme işlemlerinden sağlanmõş olduğu görülmektedir. 100 milyon dolarõn üzerinde özelleştirme geliri sağlanan kuruluş sayõsõ ise 5'tir. 44

51 Türkiye'deki özelleştirme uygulamalarõnda çimento sektörü önemli bir yer tutmaktadõr. Türkiye Çimento ve Toprak Sanayi A.Ş. (ÇİTOSAN)'nin 16 bağlõ ortaklõğõ (Adana Kağõt Torba Sanayi A.Ş. dahil) ve 5 iştirakteki hisseleri özelleştirilmiştir. Çimento fabrikalarõnõn özelleştirilmesinden elde edilen gelirler 717,9 milyon dolar düzeyinde olup, toplam özelleştirme geliri içindeki payõ yüzde 31,6 oranõndadõr. TABLO : 17 - ÇİMENTO FABRİKALARINDA ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI ( ) SATILAN SATIŞ BEDELİ (Bin Dolar) KAMU PAYI SATIŞ HALKA BLOK İMKB'de KURULUŞUN ADI (Yüzde) YILI ARZ SATIŞ SATIŞ TOPLAM I.BAĞLI ORTAKLIKLAR 1.Afyon Çimento San. A.Ş. 95, , ,0 866, ,1 2.Balõkesir Çimento San. A.Ş. 98, , ,0 3.Trakya Çimento San. A.Ş. 99, , ,0 4.Ankara Çimento San. A.Ş. 99, , ,0 5.Söke Çimento San. A.Ş. 99, , ,0 6.Niğde Çimento San. A.Ş. 99, , , ,0 3, ,5 7.Denizli Çimento San. A.Ş. 100, , ,0 8.Gaziantep Çim. San. A.Ş. 99, , ,9 9.İskenderun Çim. San. A.Ş. 100, , ,0 10.Trabzon Çimento San. A.Ş. 100, , ,0 11.Çorum Çimento San. A.Ş. 100, , ,0 12.Sivas Çimento San. A.Ş. 100, , ,0 13.Ladik Çimento 100, , ,7 14.Şanlõurfa Çimento 100, , ,0 15.Bartõn Çimento 99, , ,7 16.Aşkale Çimento 100, , ,0 Bağlõ Ortaklõklar Toplamõ , ,2 869, ,9 II.İŞTİRAKLER 1.Bolu Çimento San. A.Ş. 18, , , ,6 2.Konya Çimento San. A.Ş. 39, , , ,2 3.Ünye Çimento San. A.Ş. 13, , , ,5 4.Mardin Çimento San. A.Ş. 46, , , ,9 5.Adana Çimento San. A.Ş. 47, , , , ,8 İştirakler Toplamõ , , ,1 Toplam , , , ,0 Kaynak : KOİ Not : Blok satõş gelirlerine halka arzõ içeren blok satõş uygulamalarõndan elde edilen gelirler dahildir. Çimento sektöründe özelleştirmenin yoğun olarak gerçekleştirilmesinin nedeni, bu sektörde büyük ölçüde özel kesimin belirleyici olmasõndan kaynaklanmaktadõr. Ayrõca, ÇİTOSAN'õn örgütlenme yapõsõ dolayõsõyla (anonim şirket statüsünde kurulmuş olan) fabrikalarõnõn ayrõ ayrõ özelleştirmeye elverişli olmasõ, sektördeki özelleştirme uygulamalarõnõ kolaylaştõrmõştõr. Diğer taraftan, 45

52 genellikle karlõ ve kuruluş yeri açõsõndan avantajlõ durumdaki çimento fabrikalarõnõn özelleştirme kapsamõna alõnmõş olmasõ da özel yatõrõmcõlar açõsõndan cazip bulunmuştur. İlaveten çimento fabrikalarõnõn satõş değerleri özel yatõrõmcõlarõn sermaye birikimi açõsõndan ulaşõlabilir büyüklükte olmuştur. Nitekim, sermayesinin tamamõna yakõn kõsmõ ÇİTOSAN'a ait bağlõ ortaklõklarõn kamuya ait hisseleri, blok satõş ve/veya halka arzõ içeren blok satõş yoluyla özelleştirilmiştir. İştirak statüsündeki çimento fabrikalarõnõn kamuya ait hisseleri ise halka ve borsaya arz edilerek satõlmõştõr. Özelleştirme uygulamalarõ sonucunda Türkiye Çimento ve Toprak Sanayii T.A.Ş.'nin (ÇİTOSAN) bünyesinde bağlõ ortaklõklarõ olarak 6 çimento fabrikasõ, 2 tuğla fabrikasõ, 1 seramik fabrikasõ ve 1 porselen fabrikasõ kalmõştõr. ÇİTOSAN bünyesindeki çimento fabrikalarõnõn tamamõ, geri kalmõş yörelerde bulunmaktadõr. Bunlar Elazõğ, Ergani, Gümüşhane, Kars, Kurtalan ve Van Çimento fabrikalarõdõr. 46

53 Sõra No. Kabul Tarihi Ek Tablo: l Özelleştirme İIe İlgili Mevzuat Listesi Kanun No. Kanunun Ad 1 29/2/ Tasarruflarn Teşviki ve Kamu Yatrõmlannõn Hõzlandõrõlmasõ Hakkõnda Kanun 2 8/6/1984 KH K/233 Kamu iktisadi Teşebbüsleri Hakknda Kanun Hükmünde Kararname R.G. Tarihi R.G. Sayõsõ 17/3/ /6/ /12/ Çay Kanunu 19/12/ /12/ Türkiye Elektrik Kurumu Çõndaki Kuruluşlarõn 19/12/ ElektrikÜretimi, Dağõtõmõ ve Ticareti ile Görevlendirilmesi Hakkõda Kanun 5 1/5/ Sayõlõ Tasarruflarn Teşviki ve Kamu Yatnmlannõn Hõzlandõrõlmasõ Hakkõndaki Kanunun Baz Hükümlerinin Değiştirilmesi Hakknda Kanun 6 28/5/ Sayõlõ Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasõ Kanunu, 3182 Sayõlõ Bankalar Kanunu, 2983 Sayõlõ Tasarruflarõn Teşviki ve Kamu Yatõrõmlarõnõn Hõz-andõrõlmasõ Hakkõnda Kanun, 2985 Sayõlõ Toplu Konut Kanunu, 7/11/1985 Tarihli ve 3238 Sayõlõ Kanun, 2499 Sayõlõ Sermaye Piyasasõ Kanununda Değişiklik Yapõlmasõ ve 1177 Sayõlõ Tütün Tekeli Kanununun Baz Maddelerinin Yürürlükten Kaldõrõlmasõ ve Kamu iktisadi Teşebbüslerinin Özelleştirilmesi Hakknda Kanun 7 28/12/1987 KH K/304 Devlet Planlama Teşkilatõ Kuruluş ve Görevleri Hakkanda 223 Sayõlõ Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yaplmasõna Dair Kanun Hükmünde Kararname 8 9/4/1990 KHK/412 Toplu Konut Kanununa Bazõ Maddeler Eklenmesi ve 190 Şayi Kanun Hükmünde Kararnamenin Eki Cetvellerde Dğişiklik Yapõlmasõna Dair Kanun Hükmünde Kararname 8/5/ /6/ /6/ /4/ /4/1990 KH K/414 Tasarruflarõn Teşviki ve Kamu Yatõrõmlarõnõn Hõzlandõrõlmasõ Hakkõnda Kanun ile 190 Sayõlõ Kanun Hükmünde Kararnamenin Eki Cetvellerde ve 223 Sayõlõ Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yaplmasõna Dair Kanun Hükmünde Kararname 10 6/3/ Devlet Planlama Teşkilat Kuruluş ve Görevleri Hakknda Kanun 11 17/7/1991 KH K/437 Devlet Planlama Teşkilat Kuruluş ve Görevleri Hakknda Kanun Hükmünde Kararname 12 20/12/1991 KH K/473 Tasarruflarõn Teşviki ve Kamu Yatrõmlarõnõn Hõzlandõrõlmasõ Hakkõnda Kanunda Değişiklik Yaplmasõna Dair Kanun Hükmünde Kararname 13 20/8/1993 KH K/509 Türk Telekomünikasyon AnonimŞirketi Kurulmasõ Hakkõnda Kanun Hükmünde Kararname 10/4/ /3/ /8/ /12/ /9/

54 14 13/8/1993 KHK/ Sayõlõ Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasõ Kanunu, 3182 Sayõlõ Bankalar Kanunu, 2983 Sayõlõ Tasarruflarõn Teşviki ve Kamu Yatõnmlarõnõn Hõzlandõrõlmasõ Hakkõnda Kanun, 2985 Sayõlõ Toplu Konut Kanunu, 7/11/1985 Tarihli ve 3238 Sayõlõ Kanun, 2499 Saylõ Sermaye Piyasasõ Kanunda Değişikşiklik Yaplmasõ ve 1177 Sayõlõ Tütün Tekeli Kanununun Bazõ Maddelerinin Yürürlükten Kaldõrõlmasõ ve Kamu iktisadi Teşebbüslerinin Özelleştirilmesi Hakkõnda Kanuna Ek Maddeler Eklenmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararname 15 22/2/ Sayõlõ Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasõ Kanunu, 3182 Sayõlõ Bankalar Kanunu, 2983 Sayõlõ Tasarruflarõn Teşviki ve Kamu Yatõrõmlarõnõn Hõzlandõrõlmasõ Hakkõnda Kanun, 2985 Sayõlõ Toplu Konut Kanunu, 7/11/1985 Tarihli ve 3238 Sayõlõ Kanun, 2499 Sayõlõ Sermaye Piyasasõ Kanununda Değişiklik Yaplmasõ ve 1177 Saylõ Tütün Tekeli Kanununun Bazõ Maddelerinin Yürürlükten Kaldõrõlmasõ ve Kamu iktisadi Teşebbüslerinin Özelleştirilmesi Hakkõnda Kanuna Ek Maddeler Eklenmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun 16 5/5/ Özelleştirme Uygulamalarõnõn Düzenlenmesi ile Özelleştirme Sonucunda Doğabilecek İstihdamla ilgili Sorunlarõn Çözümlenmesine İlişkin Kanun Hükmünde Kararnameler Çõkarõlmasõ Amacõyla Yetki Verilmesine Dair Kanun 17 30/5/1994 KH K/530 Tasarruflarn Teşviki ve Kamu Yatõrõmlarõnõn Hõzlandõrõlmasõ Hakkõnda Kanunun Bazõ Maddelerinde ve 190 Saylõ Kanun Hükmünde Karamamenin Eki Cetvellerde Dğişiklik Yaplmasõna Dair Kanun Hükmünde Kararname 13/9/ /3/ /5/ /6/ /5/1994 KHK/531 28/5/1986 Tarihli ve 3291 Saylõ Kanunda Değişiklik Yaplmasõna Dair Kanun Hükmünde Kararname 19 30/5/1994 KH K/53 Özelleştirmeye Bağlõ İş Kaybõ Tazminatõ ve Yeni Bir İş Bulma, Meslek Gelştirme, Edindirme ve Yetiştirme Eğitimi ile İlgili Hizmetlerin Verilmesi Hakkõda Kanun Hükmünde Kararname 20 8/ Bazõ Yatõrõm ve Hizmetlerin Yap-İişlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptõrõlmasõ Hakkõnda Kanun 6/6/ /6/ /6/ /6/ Telgraf ve Telefon Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Ek ve Geçici Maddeler Eklenmesine Dair Kanun 22 13/6/1994 KH K/ Sayõlõ T.C. Emekli Sandğõ Kanunu, 29/2/1984 Tarihli ve 2983 Sayõlõ, 28/5/1986 Tarihli ve 3291 Sa ylõ Kanunlar ile 190 Saylõ Genel Kadro ve Usulü Hakkõnda Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yaplmasõ ve 30/5/1994 Tarihli ve 531 Saylõ Kanun Hükmünde Kararnameye Geçici Madde Eklenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararname 18/6/ /7/

55 EK TABLO : 2 - ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI ÖZETİ (1) KARARI ALAN KARARIN KAMU PAYI (Yüzde) ELDE EDİLEN GELİR KURULUŞUN ÜNVANI ORGAN TARİHİ SAYISI DEVREDİLEN SATILAN MEVCUT TL. US DOLAR I. KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ Petkim Holding A.Ş. (2) BK / ,60 3,57 96, Sümer Holding A.Ş. (3) BK / ,00 100,00 3.Denizcilik Bankasõ T.A.Ş. (4) YPK Öz.- 89/15 100,00 4.Etibank Bankacõlõk A.Ş. (5) YPK Öz.- 89/17 100,00 5.THY A.O. BK /822 99,90 1,70 98, Et ve Balõk Kurumu (6) BK / ,00 100,00 7.Yem Sanayii T.A.Ş. (7) BK / ,00 100, T.Süt Endüstrisi Kurumu (8) BK / ,00 100, Orman Ürünleri San. Kurumu (9) BK / ,00 100,00 10.T. Denizcilik İşl. BK / ,00 100,00 11.T. Gemi Sanayii A.Ş. BK / ,00 100,00 II. BAĞLI ORTAKLIKLAR Bursa Soğuk Depo Ltd. Şti. EİYKK /4 52,00 52, Ordu Soya San. A.Ş. EİYKK /5 100,00 100, Söke Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 99,60 99, Afyon Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 99,60 95,48 4, Balõkesir Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 98,30 98, Trakya Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 99,00 99, Ankara Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 99,30 99, USAŞ Uçak Servisi A.Ş. TKKOK K ,00 100, Boğaziçi Hava Taşõmacõlõğõ A.Ş. (10) TKKOK K , tarihine kadar özelleştirilmesine karar verilen kuruluşlar ile bu dönemde gerçekleştirilen özelleştirme uygulamalarõ yer almaktadõr. 2-Kuruluştaki Emekli Sandõğõ'na ait hisseler YPK'nun tarih ve Özelleştirme-93/13 sayõlõ Kararõ ile Emekli Sandõğõ'na iade edilmiştir. 3-Kuruluşun Bankacõlõk Birimi YPK'nun tarih ve Özelleştirme-93/17 Sayõlõ Kararõ ile ayrõlarak A.O. haline getirilmiştir. 4-Denizcilik Bankasõ T.A.Ş. tüm aktif ve pasifleriyle birlikte tarih ve 92/3744 sayõlõ Bakanlar Kurulu Kararõ ile Türkiye Emlak Bankasõ A.Ş.'ne devredilmiş ve özelleştirme kapsamõndan çõkartõlmõştõr. 5-Etibank'õn Bankacõlõk Kesimi Bakanlar kurulu'nun tarih ve 93/4611 sayõlõ Kararõ ile Etibank Genel Müdürlüğü'ne bağlõ ayrõ bir anonim ortaklõk haline getirilmiştir. Dolayõsõyla özelleştirme kapsamõndan çõkarõlmõştõr. Daha sonra YPK'nun tarih ve Özelleştirme-94/2 sayõlõ Kararõ ile Etibank yeniden özelleştirme kapsamõna alõnmõştõr. 6-Kuruluşun adõ YPK'nun tarih ve Özelleştirme-93/2 sayõlõ Kararõ ile Et ve Balõk Ürünleri A.Ş. olarak değiştirilmiştir. 7-Kuruluşun adõ YPK'nun tarih ve Özelleştirme-93/2 sayõlõ Kararõ ile Yem Sanayii ve Ticaret A.Ş. olarak değiştirilmiştir. 8-Kuruluşun adõ YPK'nun tarih ve Özelleştirme-93/2 sayõlõ Kararõ ile SEK Süt Endüstrisi A.Ş. olarak değiştirilmiştir. 9-Kuruluşun adõ YPK'nun tarih ve Özelleştirme-93/2 sayõlõ Kararõ ile ORÜS Orman Ürünleri Sanayii A.Ş. olarak değiştirilmiştir. 10-YPK'nun tarih ve Özelleştirme-89/6 sayõlõ Kararõ ile kuruluşun tasfiyesine ve bu amaçla THY A.O.'na devrine karar verilmiştir. 49

56 EK TABLO : 2 - ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI ÖZETİ (Devamõ) KARARI ALAN KARARIN KAMU PAYI (Yüzde) ELDE EDİLEN GELİR KURULUŞUN ÜNVANI ORGAN TARİHİ SAYISI DEVREDİLEN SATILAN MEVCUT TL. US DOLAR 10. TURBAN Turizm A.Ş. TKKOK K ,00 100, Niğde Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 89/4 99,80 99, Adana Kağõt Torba A.Ş. YPK Öz.- 89/4 60,00 60, TESTAŞ-T.Elektromekanik San.T.A.Ş. (11) YPK Öz.- 89/4 99,62 99, TÜPRAŞ KOİB /3 100,00 2,73 97, POAŞ-Petrol Ofisi A.Ş. KOİB /7 97,10 3,09 94, PETLAS A.Ş. (12) YPK Öz.- 90/10 99,92 99, Adõyaman Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 100, Aşkale Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 100, Bartõn Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 99,78 99, Çorum Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 100, Denizli Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 100, Gaziantep Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 100, İskenderun Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 100, Ladik Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 100, Sivas Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 100, Şanlõurfa Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 100, Trabzon Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 100, KÜMAŞ-Kütahya Manyezit İşl. A.Ş. YPK Öz.- 92/3 99,28 99, D.B. Deniz Nak. T.A.Ş. YPK Öz.- 93/35 99,92 99, HAVAŞ Havaalanlarõ Yer Hiz. A.Ş. YPK Öz.- 93/35 51,00 51, DİTAŞ-Deniz Taşõmacõlõğõ A.Ş. YPK Öz.- 93/35 50,96 50, ÇİNKUR-Çinko Kurşun Madenleri A.Ş. YPK Öz.- 93/35 98,41 98, KBİ-Karadeniz Bakõr İşl. A.Ş. YPK Öz.- 93/35 99,94 99, TÜDEMSAŞ-T.Demiryolu Mak. A.Ş. (13) YPK Öz.- 93/35 100,00 100, TÜLOMSAŞ-T.Lokomotif San. A.Ş. (13) YPK Öz.- 93/35 100,00 100, TÜVASAŞ-T.Vagon San. A.Ş. (13) YPK Öz.- 93/35 100,00 100,00 III. İŞTİRAKLER Bingöl Yem Süt Bes. A.Ş. EİYKK /11 47,50 47, Yemta-Tariş Yem San. A.Ş. EİYKK /27 20,00 20, Biga Yem Fab. A.Ş. EİYKK /27 40,00 40, Isparta Yem Fab. A.Ş. EİYKK /27 15,70 15, Manisa Yem Fab. A.Ş. EİYKK /27 15,00 15, Kuruluşun ASOK'ait yüzde 99,45 oranõndaki hissesiypk'nun tarih ve Özelleştirme-89/4 sayõlõ Kararõ ile özelleştirme kapsamõna alõnmõştõr. Bilahare TEK'na ait hisseler de YPK'nun 25/11/1993 tarih ve Özelleştirme-93/32 sayõlõ Kararõ ile özelleştirme kapsamõna alõnarak toplam KOİ hissesi yüzde 99,62'ye ulaşmõştõr. 12-Kuruluşun DMO'ne ait yüzde 0,355 oranõndaki hissesi YPK'nun tarih ve Özelleştirme-91/5 sayõlõ Kararõ ile Özelleştirme kapsamõna alõnmõştõr. 13- Kuruluş YPK'nun tarih ve Özelleştirme-94/2 sayõlõ Kararõ ile özelleştirme kapsamõndan çõkarõlmõştõr. 50

57 EK TABLO : 2 - ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI ÖZETİ (Devamõ) KARARI ALAN KARARIN KAMU PAYI (Yüzde) ELDE EDİLEN GELİR KURULUŞUN ÜNVANI ORGAN TARİHİ SAYISI DEVREDİLEN SATILAN MEVCUT TL. US DOLAR 6. Samaş San. Madenleri A.Ş. EİYKK /29 36,29 36, AEG-ETİ Elektrik A.ª. (14) EİYKK /32 47,85 38, Keban Hol. ve Ort. Demir-Çelik San. A.Ş. EİYKK /4 49,00 9. Turhal Yem Süt A.Ş. EİYKK /4 2, Çestaş-Çukurova Elektrik A.Ş. EİYKK /13 2,29 2, Maksan A.Ş. EİYKK /13 47,50 45,00 2, AKMOSAN-Aksaray Motor San. ve Tic. A.Ş. EİYKK / NETAŞ-Northern Electric Tel.T.A.Ş. TKKOK K-36 49,00 49, TELETAŞ-Telekomünikasyon End. T.A.Ş. TKKOK K-36 40,00 40, Güney San.ve Tic. İşl. A.Ş. (15) TKKOK K-54 10,00 8,67 1, Ditaş Doğu Yedek Parça İmalat A.Ş. TKKOK K-54 14,50 14, ANSAN - MEDA.A.Ş. (16) TKKOK K-54 88,33 88, Arçelik T.A.Ş. (17) TKKOK K-54 9,20 9, Bolu Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 25,00 8,90 16, Çelik Halat ve Tel San. T.A.Ş. (18) TKKOK K-54 45,66 45, Çukurova Elektrik A.Ş. TKKOK K-54 18,65 18, Erdemir-Ereğli Demir ve Çelik Fab. A.Ş. (19) TKKOK K-54 48,60 22,71 25, Kepez Elektrik T.A.Ş. TKKOK K-54 42,05 42, Hektaş Ticaret Türk A.Ş. TKKOK K-54 5,36 5, Aroma Bursa Meyva Suyu Gõda A.Ş. TKKOK K-54 43,70 34,53 9, Çanakkale Seramik Fab. A.Ş. TKKOK K-54 9,60 1,23 8, Gübre Fab. A.Ş. (20) TKKOK K Toros Gübre ve Kimya End. A.Ş. (21) TKKOK K-54 17,74 3,26 14,48 14-AEG-ETİ Elk. End. A.Ş.'nin TEK'na ait yüzde 47,853 oranõndaki hissesinin EİYKK'nun tarih ve 85/32 sayõlõ Kararõ ile TKKOİ'ne devri kararlaştõrõlmõş, ancak fiilen yüzde 20 oranõndaki hissenin devri gerçekleştirilmiştir. Daha sonra rüçhan hakkõ kullanõmõna bağlõ olarak kuruluştaki KOİ hissesi 11,11'e gerilemiştir. Bilahare YPK'nun 25/11/1993 tarih ve Özelleştirme-93/32 sayõlõ Kararõ ile TEK'nda kalan yüzde 27,85 oranõndaki hisse KOİ'ne devredilmiştir. 15-Bu kuruluşta, Sümerbank'a ait iken tarih K-54 sayõlõ TKKOK Kararõ ile KOİ'ne devredilen, yüzde 0,66 oranõndaki hisse YPK'nun tarih ve Özelleştirme-93/3 sayõlõ Kararõ ile Sümerbank'a iade edilmiştir. Kamu hisseleri oranõndaki diğer değişiklikler rüçhan hakkõ kullanõmõna bağlõdõr. 16-ANSAN A.Ş.'nin pazarlama şirketi MEDA A.Ş.'deki yüzde 88 oranõndaki hissesi YPK'nun tarih ve Özelleştirme-88/6 sayõlõ Kararõ ile özelleştirme kapsamõna alõnmõş ve her iki kuruluştaki kamu hisseleri YPK'nun tarih ve 88/10 sayõlõ Kararõ ile 13 milyon dolar bedelle Atlantic Ind. Ltd. Şti.'ne satõlmõştõr. 17-Arçelik T.A.Ş.'nin DMO'ne ait yüzde 15 oranõndaki hissesi daha önce EİYKK'nun tarih ve 86/9 sayõlõ Kararõ ile TKKOİ'ne devredilmiştir. 18-Çelik Halat ve Tel San. A.Ş.'nin TEK'na ait yüzde 29,56 oranõndaki hissesi daha önce EİYKK'nun tarih ve 86/13 sayõlõ Kararõ ile TKKOİ'ne devredilmiştir. 19-Bu kuruluşta, Sümerbank'a ait iken tarih K-54 sayõlõ TKKOK Kararõ ile KOİ'ne devredilen, yüzde 25,76 oranõndaki hisse YPK'nun tarih ve Özelleştirme-93/3 sayõlõ Kararõ ile Sümebank'a iade edilmiştir. Kuruluştaki Özelleştirme İdaresi'ne ait hisseler borsa işlemlerine bağlõ olarak değişmektedir. 20-Kuruluşa ait TKKOİ hisseleri daha sonra YPK'nun tarih ve Özelleştirme-89/5-2 sayõlõ Kararõ ile özelleştirme kapsamõndan çõkarõlarak T.C. Ziraat Bankasõna iade edilmiştir. 21-Kuruluşa ait hisselerin, YPK'nun tarih ve Özelleştirme-89/5-2 sayõlõ Kararõ ile özelleştirme kapsamõna alõnan Toros Gübre ve Zirai İlaç Pazarlama A.Ş. hisseleri ile birlikte mütaala edilerek özelleştirilmesine karar verilmiştir. 51

58 EK TABLO : 2 - ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI ÖZETİ (Devamõ) KARARI ALAN KARARIN KAMU PAYI (Yüzde) ELDE EDİLEN GELİR KURULUŞUN ÜNVANI ORGAN TARİHİ SAYISI DEVREDİLEN SATILAN MEVCUT TL. US DOLAR 29. Adana Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 47,30 47, Fruko-Tamek Meyva Suyu San. A.Ş. (22) TKKOK K-54 36,00 15, GİMA-Gõda İht. Mad. T.A.Ş. TKKOK K-54 50,60 50, İpragaz A.Ş. TKKOK K-54 49,30 49, Konya Çimento San. A.Ş. TKKOK K-54 39,90 39, Mardin Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 46,20 46, Migros Turk T.A.Ş. TKKOK K-54 42,20 42, Tamek Gõda San. T.A.Ş. (22) TKKOK K-54 31,00 5, Tofaş Oto Ticaret A.Ş. TKKOK K-54 39,00 20,52 18, Tofaş Türk Oto Fab. A.Ş. TKKOK K-54 23,10 18,77 4, Türk Kablo A.O. TKKOK K-54 38,00 38, Ünye Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 49,20 49, Bandõrma Yem Fab. Ltd. Şti. TKKOK K-54 24,62 24, Kars Yem Fab. A.Ş. TKKOK K-54 37,07 37, Sivas Yem Fab. A.Ş. TKKOK K-54 4,00 3, Aksaray Yem Fab.A.Ş. TKKOK K-54 40,00 40, Çorum Yem Fab. A.Ş. TKKOK K-54 30,00 30, Eskişehir Yem Fab. A.Ş. TKKOK K-54 45,00 45, Kayseri Yem Fab. A.Ş. TKKOK K-54 13,30 13, Toros Zirai Ilac Paz. A.Ş. YPK Öz.- 89/5-2 25,00 25, Töbank (23) YPK Öz.- 89/14 99, Çaybank YPK Öz.- 89/16 49,00 49, Çamsan Ağaç San. T.A.Ş. YPK Öz.- 90/6 26,83 26, Gönen Gõda San. A.Ş. YPK Öz.- 90/6 49,00 49, Polinas Plastik Sn A.Ş. YPK Öz.- 90/6 30,00 30, Türk Traktör ve Zirai Makina A.Ş. (24) YPK Öz.- 90/6 44,90 33, Trakmak Traktör-Zirai Makina A.Ş. (24) YPK Öz.- 90/6 45,00 45, İstanbul Demir Çelik A.Ş. YPK Öz.- 90/6 40,00 40, Ankara Halk Ekmek A.Ş. YPK Öz.- 90/6 6,63 6, Köytaş Tarõm Makina A.Ş. YPK Öz.- 90/6 33,50 67, T.Sõnai Kalkõnma Bankasõ YPK Öz.- 90/6 11,94 11, Rüçhan hakkõ kullanõmõna bağlõ olarak sermaye payõ değişmiştir. 23-Türkiye Öğretmenler Bankasõ A.Ş. tüm aktif ve pasifleriyle birlikte tarih ve 92/3067 sayõlõ Bakanlar Kurulu Kararõ ile Türkiye Halk Bankasõ A.Ş.'ne devredilmiş ve özelleştirme kapsamõndan çõkartõlmõştõr. 24-Bu kuruluşlardaki MKEK'na ait hisseler de YPK'nun tarih ve Özelleştirme-91/16 sayõlõ Kararõ ile KOİ'ne devredilmiştir. 52

59 EK TABLO : 2 - ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI ÖZETİ (Devamõ) KARARI ALAN KARARIN KAMU PAYI (Yüzde) ELDE EDİLEN GELİR KURULUŞUN ÜNVANI ORGAN TARİHİ SAYISI DEVREDİLEN SATILAN MEVCUT TL. US DOLAR 60. Aksaray Azmi Milli T.A.Ş. YPK Öz.- 90/6 30,44 30, İmsa İst. Meş. San. A.Ş. (22) YPK Öz.- 90/6 2,35 1, Metal Kapak San. A.Ş. YPK Öz.- 90/6 18,66 18, Niğde Meyva Suyu A.Ş. YPK Öz.- 90/6 92,67 92, Hascan Gõda End. A.Ş. YPK Öz.- 90/6 17,00 3,40 5, Mekta Tic. A.Ş. YPK Öz.- 90/6 28,00 28, Meysu A.Ş. YPK Öz.- 90/6 96,15 96, Meybuz A.Ş. (22) YPK Öz.- 90/6 98,54 99, Güneysu A.Ş. (25) YPK Öz.- 90/6 67,31 67, Põnar Entegre Et A.Ş. YPK Öz.- 90/6 5,76 5, Güneş Sigorta A.Ş. YPK /T-33 30,70 30, Konya Şeker Fab. A.Ş. YPK Öz.- 91/24 24,00 24, Layne Bowler Dik.Trb.Pom. A.Ş. YPK Öz.- 91/24 25,00 4, Pancar Motor San. A.Ş. YPK Öz.- 91/24 16,00 16, Şekerbank T.A.Ş. YPK Öz.- 91/24 10,00 10, Şeker Sigorta A.Ş. YPK Öz.- 91/24 13,37 13, Tat Konserve San. A.Ş. YPK Öz.- 91/24 17,27 17, Pan Tohum Islah ve Üretme A.Ş. YPK Öz.- 91/24 43,93 43, Tümaş Türk Müh.Müş. ve Müt. A.Ş. YPK Öz.- 91/24 49,00 49, BASF Sümerbank Kimya San. A.Ş. (26) YPK Öz.- 91/26 40, TOE Türk Otomotiv End. A.Ş. YPK Öz.- 91/37 81,35 81, RAY Sigorta A.Ş. YPK Öz.- 91/37 49,70 49, ALTEK-Elk.Sant. Tes. İşl. ve Tic. A.Ş. YPK Öz.- 93/16 30,00 30, SOYTEK-Elk. Sant. Tes. İşl. ve Tic. A.Ş. YPK Öz.- 93/16 30,00 30, SUNTEK-Ağõr Isõ San. A.Ş. YPK Öz.- 93/16 39,00 39, NURTEK-Elk. Sant. Tes. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 30,00 30, Kayseri ve Civarõ Elk. T.A.Ş. YPK Öz.- 93/32 20,00 20, TGT Elk Sant. Tes. İşl. ve Tic. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 30,00 30, MİTAŞ Madeni İnş. İşl. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 49,96 49, ETİTAŞ Elk Tec. İmal Tes. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 46,64 46, AKTAŞ Elektrik Tic. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 15,00 15, Sivas Demir ve Çelik A.Ş. YPK Öz.- 94/3 1,50 1,50 25-Kuruluştaki KOİ hisseleri YPK'nun tarih ve Özelleştirme-93/26 sayõlõ Kararõ ile Sümerbank'a devredilmiştir. 26-Bu kuruluştaki KOİ hisseleri tarih ve Öz.-93/3 sayõlõ YPK Kararõ ile özelleştirme kapsamõndan çõkarõlarak Sümerbank'a iade edilmiştir. 53

60 EK TABLO : 2 - ÖZELLEŞTİRME UYGULAMALARI ÖZETİ (Devamõ) KARARI ALAN KARARIN KAMU PAYI (Yüzde) ELDE EDİLEN GELİR KURULUŞUN ÜNVANI ORGAN TARİHİ SAYISI DEVREDİLEN SATILAN MEVCUT TL. US DOLAR IV. İŞLETME VE TESİSLER Iğdõr Pamuklu Tesisi EİYKK / Kelkit Ayakkabõ Tesisi EİYKK / Yalvaç Hazõr Giyim Tesisi EİYKK / Tortum Yünlü San. Tes. EİYKK / Gercüş Ayakkabõ Tesisi EİYKK / Sungurlu Hazõr Giyim Tesisi EİYKK /11 7. Gaziantep Tekstil Makinalarõ Fab. EİYKK / İspir Ayakkabõ Fabrikasõ EİYKK / Boyabat Ayakkabõ Fabrikasõ (27) EİYKK / Bingol Et Kombinasõ EİYKK / Pasinler Sigara Fabrikasõ EİYKK / Adõyaman Yem Fabrikasõ (28) EİYKK / Kars Süt Mamulleri (29) EİYKK / Sincan Et İşl. Tes. EİYKK /4 15. Güneydoğu San. ve Tic. İşl. (Günaş Tes.) EİYKK / Sorgun Amonyak Tesisi EİYKK / Kütahya Seramik Fabrikasõ EİYKK / Darende Çimento Tesisi TKKOK K Dumlu Yün Tesisi (30) TKKOK K Kemah Et Kombinasõ TKKOK K-60/I Siirt Peynir Fabrikasõ TKKOK K Yozgat Yerköy Tesisi TKKOK K Bayburt Süt Mam. Tes. TKKOK K Diyarbakõr Sigara Fabrikasõ (31) TKKOK K Erzurum Süt Mam. Tes. TKKOK K Keskin Kalõp Fabrikasõ YPK / K.Maraş Süt Mamülleri İşl. YPK Öz.-89/ TOPLAM Tesis YPK'nun tarih ve Özelleştirme-90/15 sayõlõ Kararõ ile defter değeri üzerinden Çoçuk Esirgeme Kurumu'na devredilmiştir. 28-Adõyaman Yem Fabrikasõnõnõn satõş bedeli diğer yem fabrikalarõnõn satõşlarõndan elde edilen gelirlerle birlikte YEMSAN A.Ş.'nin özelleştirme gelirleri içinde yer almaktadõr. 29-Tesis KOYK'nun tarih ve Özelleştirme-92/9 sayõlõ Kararõ ile TSEK'na iade edilmiştir. 30-Tesis YPK'nun tarih ve Özelleştirme-91/38 sayõlõ Kararõ ile geri alõnarak Sümerbank'õn bağlõ ortaklõğõ T.Yapağõ ve Tiftik A.Ş.'ne iade edilmiştir. 31-Tesis YPK'nun tarih ve Özelleştirme-91/38 sayõlõ Kararõ ile TEKEL Genel Müdürlüğü'ne iade edilmiştir. Kaynak: Kamu Ortaklõğõ İdaresi Başkanlõğõ, DPT, Yüksek Planlama Kurulu Sekreteryasõ NOT : BK: Bakanlar Kurulu, EİYKK: Ekonomik İşler Yüksek Koordinasyon Kurulu, YPK: Yüksek Planlama Kurulu, TKKOK: Toplu Konut ve Kamu Ortaklõğõ Kurulu, KOİB: Kamu Ortaklõğõ İdaresi Başkanlõğõ'dõr. 54

61 EK TABLO : 3 - ÖZELLEŞTİRME KAPSAMINDAKİ KURULUŞLAR ( ) KARARI ALAN KARARIN KAMU PAYI (Yüzde) KURULUŞUN ÜNVANI ORGAN TARİHİ SAYISI DEVREDİLEN SATILAN MEVCUT I. KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ 1. Petkim Holding A.Ş. BK / ,60 3,76 95,84 2. Sümerbank Holding A.Ş. BK / ,00 100,00 5. THY A.O. BK /822 99,90 0,66 99,24 6. Et ve Balõk Kurumu BK / ,00 100,00 7. Yem Sanayii T.A.Ş. BK / ,00 100,00 8. T.Süt Endüstrisi Kurumu BK / ,00 100,00 9. Orman Ürünleri San. Kurumu BK / ,00 100, T. Denizcilik İşl. BK / ,00 100, T. Gemi Sanayii A.Ş. BK / ,00 100,00 II. BAĞLI ORTAKLIKLAR 1. Afyon Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 99,60 95,48 4,12 2. TURBAN Turizm A.Ş. TKKOK K ,00 100,00 3. TESTAŞ-T.Elektromekanik San.T.A.Ş. YPK Öz.- 89/4 99,53 99,53 4. TÜPRAŞ KOİB /3 100,00 2,57 97,43 5. POAŞ-Petrol Ofisi A.Ş. KOİB /7 97,10 1,30 95,80 6. PETLAS A.Ş. YPK Öz.- 90/10 99,89 99,89 7. Adõyaman Çimento San. T.A.Ş. YPK Öz.- 91/34 100,00 100,00 8. KÜMAŞ-Kütahya Manyezit İşl. A.Ş. YPK Öz.- 92/3 99,28 99,28 9. D.B. Deniz Nak. T.A.Ş. YPK Öz.- 93/35 100,00 100, HAVAŞ Havaalanlarõ Yer Hiz. A.Ş. YPK Öz.- 93/35 100,00 100, DİTAŞ-Deniz Taşõmacõlõğõ A.Ş. YPK Öz.- 93/35 100,00 100, ÇİNKUR-Çinko Kurşun Madenleri YPK Öz.- 93/35 100,00 100,00 A.Ş. 13. KBİ-Karadeniz Bakõr İşl. A.Ş. YPK Öz.- 93/35 99,94 99,94 III. İŞTİRAKLER 1. Maksan A.Ş. EİYKK /13 47,50 45,00 2,50 2. Bolu Çimento San. T.A.Ş. TKKOK K-54 25,00 8,90 16,10 3. Erdemir-Ereğli Demir ve Çelik Fab. TKKOK K-54 48,60 28,03 20,57 A.Ş. 4. Aroma Bursa Meyva Suyu Gõda A.Ş. TKKOK K-54 43,70 34,53 9,17 5. Çanakkale Seramik Fab. A.Ş. TKKOK K-54 9,60 1,23 8,37 6. Toros Gübre ve Kimya End. A.Ş. TKKOK K-54 17,74 3,26 14,48 7. Fruko-Tamek Meyva Suyu San. A.Ş. TKKOK K-54 36,00 15,66 8. Tamek Gõda San. T.A.Ş. TKKOK K-54 31,00 5,54 9. Tofaş Oto Ticaret A.Ş. TKKOK K-54 39,00 20,52 18, Tofaş Türk Oto Fab. A.Ş. TKKOK K-54 23,10 18,77 4, Gönen Gõda San. A.Ş. YPK Öz.- 90/6 49,00 49, Köytaş Tarõm Makina A.Ş. YPK Öz.- 90/6 33,50 67, Aksaray Azmi Milli T.A.Ş. YPK Öz.- 90/6 30,44 30, İmsa İst. Meş. San. A.Ş. YPK Öz.- 90/6 2,35 1, Metal Kapak San. A.Ş. YPK Öz.- 90/6 18,66 18, Niğde Meyva Suyu A.Ş. YPK Öz.- 90/6 92,67 92, Hascan Gõda End. A.Ş. YPK Öz.- 90/6 17,00 3,40 5, Mekta Tic. A.Ş. YPK Öz.- 90/6 28,00 28, Meybuz A.Ş. YPK Öz.- 90/6 98,54 99, Põnar Entegre Et A.Ş. YPK Öz.- 90/6 5,76 5, Konya Şeker Fab. A.Ş. YPK Öz.- 91/24 24,00 24, Pancar Motor San. A.Ş. YPK Öz.- 91/24 16,00 16, Tohum Islah ve Üretme A.Ş. YPK Öz.- 91/24 43,93 43, Tümaş Türk Müh.Müş. ve Müt. A.Ş. YPK Öz.- 91/24 49,00 49, SOYTEK-Elk. Sant. Tes. İşl. ve Tic. YPK Öz.- 93/16 30,00 30,00 A.Ş. 26. SUNTEK-Ağõr Isõ San. A.Ş. YPK Öz.- 93/16 39,00 39, NURTEK-Elk. Sant. Tes. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 30,00 30, Kayseri ve Civarõ Elk. T.A.Ş. YPK Öz.- 93/32 20,00 20, TGT Elk Sant. Tes. İşl. ve Tic. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 30,00 30, MİTAŞ Madeni İnş. İşl. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 49,96 49, ETİTAŞ Elk Tec. İmal Tes. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 46,64 46, AKTAŞ Elektrik Tic. A.Ş. YPK Öz.- 93/32 15,00 15, Sivas Demir ve Çelik A.Ş. YPK Öz.- 94/3 1,50 1,50 55

62 EK TABLO : 4 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ ( ) (TL ) KURULUŞUN ÜNVANI Toplam Adana Çimento San. T.A.Ş Adana Kağõt Torba A.Ş AEG-ETİ Elektrik End. A.Ş Afyon Çimento San. T.A.Ş Aksaray Yem Fab.A.Ş Altek Ankara Çimento San. T.A.Ş Ankara Halk Ekmek A.Ş ANSAN T.A.Ş Arçelik T.A.Ş Aşkale Çimento San. T.A.Ş Balõkesir Çimento San. T.A.Ş Bandõrma Yem Fab Ltd. Şti Bartõn Çimento San. T.A.Ş Biga Yem Fab. A.Ş Bingol Yem Süt Bes. A.Ş Bolu Çimento San. T.A.Ş Bursa Soğuk Depo Ltd. Şti Çamsan Ağaç San. T.A.Ş Çaybank Çelik Halat ve Tel San. T.A.Ş Çestaş Çorum Çimento San. T.A.Ş Çorum Yem Fab. A.Ş Çukurova Elektrik A.Ş Denizli Çimento San. T.A.Ş Ditaş Doğu Yedek Parça İmalat A.Ş Erdemir Ereğli Demir ve Çelik Fab. A.Ş Eskişehir Yem Fab. A.Ş Gaziantep Çimento San. T.A.Ş GİMA-Gõda İht. Mad. T.A.Ş Güneş Sigorta A.Ş Güneysu Hascan Hektaş Ticaret Türk A.Ş Isparta Yem Fab. A.Ş İstanbul Demir Çelik A.Ş İPRAGAZ İskenderun Çimento San. T.A.Ş Kars Yem Fab Ltd. Şti Kayseri Yem Fab. A.Ş Kepez Elektrik T.A.Ş Konya Çimento San. A.Ş Ladik Çimento San. T.A.Ş Layne Bowler Manisa Yem Fab. A.Ş Mardin Çimento San. T.A.Ş Meysu A.Ş Migros Turk T.A.Ş NETAŞ-Northern Electric Tel.T.A.Ş Niğde Çimento San. T.A.Ş Ordu Soya San. A.Ş Petkim Holding A.Ş POAŞ-Petrol Ofisi A.Ş Põnarhisar Çimento Polinas RAY Sigorta A.Ş

63 EK TABLO : 4 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ ( ) KURULUŞUN ÜNVANI Toplam ( ) Samaş San. Madenleri A.Ş SEK-Tire Süt Toplama SEK-Çatalca Süt Toplama SEK-Acõpayam Süt Toplama Sivas Çimento San. T.A.Ş Sivas Yem Söke Çimento San. T.A.Ş Şanlõurfa Çimento San. T.A.Ş Şeker Sigorta A.Ş Şekerbank T.A.Ş T.Sõnai Kalkõnma Bankasõ Tat Konserve San. A.Ş TELETAŞ-Telekomüniksyon End. T.A.Ş THY A.O TOE Türk Otomotiv End. A.Ş Tofaş Oto Ticaret A.Ş Tofaş Türk Oto Fab. A.Ş Toros Zirai İlaç Paza Trabzon Çimento San. T.A.Ş Trakmak Traktor-Zirai Makina A.Ş TÜPRAŞ A.Ş Türk Kablo A.O Türk Traktor ve Zirai Makina A.Ş USAŞ Uçak Servisi A.Ş Ünye Çimento San. T.A.Ş Yem-Adapazarõ Yem-Balõksan Yem-Çaycuma Yem-Çukoyem Yem-Diyarbakõr Yem-Erzurum Yem-İstanbul Yem-Kõzõltepe Yem-Tavşanlõ Yem Yem-Adõyaman Fab Yem-Korkuteli Yem-Samsun Yem-Acõpayam Yem -Bursa Yem-Çankõrõ Yem-Devrekani Yem-Elazõğ Yem-Göksun Yem-Yatağan Yem-Konya I Yem-Konya-II Yem-Uşak Yem Yem-Malatya Arsasõ Yem-Siirt Fab Yem-Tatvan Yem-Tunceli Yem-Van Yemta Toplam Yarõm Kalmõş Tes. ve Fab. Satõşlarõ Toplam

64 EK TABLO : 5 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ ( ) KURULUŞUN ÜNVANI Toplam (US D l ) Adana Çimento San. T.A.Ş Adana Kağõt Torba A.Ş AEG-ETİ Elektrik End. A.Ş Afyon Çimento San. T.A.Ş Aksaray Yem Fab.A.Ş Altek Ankara Çimento San. T.A.Ş Ankara Halk Ekmek A.Ş ANSAN T.A.Ş Arçelik T.A.Ş Aşkale Çimento San. T.A.Ş Balõkesir Çimento San. T.A.Ş Bandõrma Yem Fab. Ltd. Şti Bartõn Çimento San. T.A.Ş Biga Yem Fab. A.Ş Bingol Yem Süt Bes. A.Ş Bolu Çimento San. T.A.Ş Bursa Soğuk Depo Ltd. Şti Çamsan Ağaç San. T.A.Ş Çaybank Çelik Halat ve Tel San. T.A.Ş Çestaş Çorum Çimento San. T.A.Ş Çorum Yem Fab. A.Ş Çukurova Elektrik A.Ş Denizli Çimento San. T.A.Ş Ditaş Doğu Yedek Parça İmalat A.Ş Erdemir Ereğli Demir ve Çelik Fab. A.Ş Eskişehir Yem Fab. A.Ş Gaziantep Çimento San. T.A.Ş GİMA-Gõda İht. Mad. T.A.Ş Güneş Sigorta A.Ş Güneysu Hascan Hektaş Ticaret Türk A.Ş Isparta Yem Fab. A.Ş İstanbul Demir Çelik A.Ş İPRAGAZ İskenderun Çimento San. T.A.Ş Kars Yem Fab Ltd. Şti Kayseri Yem Fab. A.Ş Kepez Elektrik T.A.Ş Konya Çimento San. A.Ş Ladik Çimento San. T.A.Ş Layne Bowler Manisa Yem Fab. A.Ş Mardin Çimento San. T.A.Ş Meysu A.Ş Migros Turk T.A.Ş NETAŞ-Northern Electric Tel.T.A.Ş Niğde Çimento San. T.A.Ş Ordu Soya San. A.Ş Petkim Holding A.Ş POAŞ-Petrol Ofisi A.Ş Põnarhisar Çimento Polinas RAY Sigorta A.Ş

65 EK TABLO : 5 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ (Devamõ) (US Dolar) KURULUŞUN ÜNVANI Toplam Samaş San. Madenleri A.Ş SEK-Tire Süt Toplama SEK-Çatalca Süt Toplama SEK-Acõpayam Süt Toplama Sivas Çimento San. T.A.Ş SivasYem Söke Çimento San. T.A.Ş Şanlõurfa Çimento San. T.A.Ş Şeker Sigorta A.Ş Şekerbank T.A.Ş T.Sõnai Kalkõnma Bankasõ Tat Konserve San. A.Ş TELETAŞ-Telekomüniksyon End. T.A.Ş THY A.O TOE Türk Otomotiv End. A.Ş Tofaş Oto Ticaret A.Ş Tofaş Türk Oto Fab. A.Ş Toros Zirai İlaç Paz Trabzon Çimento San. T.A.Ş Trakmak Traktor-Zirai Makina A.Ş TÜPRAŞ A.Ş Türk Kablo A.O Türk Traktor ve Zirai Makina A.Ş USAŞ Uçak Servisi A.Ş Ünye Çimento San. T.A.Ş Yem-Adapazarõ Yem-Balõksan Yem-Çaycuma Yem-Çukoyem Yem-Diyarbakõr Yem-Erzurum Yem-İstanbul Yem-Kõzõltepe Yem-Tavşanlõ Yem Yem-Adõyaman Fab Yem-Korkuteli Yem-Samsun Yem-Acõpayam Yem -Bursa Yem-Çankõrõ Yem-Devrekani Yem-Elazõğ Yem-Göksun Yem-Yatağan Yem-Konya I Yem-Konya-II Yem-Uşak Yem Yem-Malatya Arsasõ Yem-Siirt Fab Yem-Tatvan Fab Yem-Uşak Fab Yem-Van Fab Yemta Toplam Yarõm Kalmõş Tes. ve Fab. Satõşlarõ Toplam

66 EK TABLO : 6 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ (Büyüklük Sõrasõna Göre) EK TABLO : 6 - ÖZELLEŞTİRME GELİRLERİ (Büyüklük Sõrasõna Göre) Kümülatif Kümülatif Gelir Yüzde Yüzde Gelir Yüzde Yüzde KURULUŞUN ÜNVANI US Dolar Pay Pay KURULUŞUN ÜNVANI US Dolar Pay Pay 1. Tofaş Türk Oto Fab. A.Ş ,13 16, Migros Turk T.A.Ş ,29 98,47 2. Çukurova Elektrik A.Ş ,78 23, T.Sõnai Kalkõnma Bankasõ ,26 98,72 3. Erdemir-Ereğli Demir ve Çelik Fab. A.Ş. (19) ,98 30, Tortum Yünlü San. Tes ,19 98,92 4. Petkim Holding A.Ş. (2) ,66 37, Trakmak Traktör-Zirai Makina A.Ş. (24) ,17 99,09 5. NETAŞ-Northern Electric Tel.T.A.Ş ,85 42, Şekerbank T.A.Ş ,15 99,25 6. Arçelik T.A.Ş. (17) ,53 45, Çaybank ,11 99,36 7. Denizli Çimento San. T.A.Ş ,08 49, Ditaş Doğu Yedek Parça İmalat A.Ş ,06 99,42 8. İpragaz A.Ş ,82 51, Çamsan Ağaç San. T.A.Ş ,06 99,48 9. İskenderun Çimento San. T.A.Ş ,71 54, Meysu A.Ş ,05 99, Ladik Çimento San. T.A.Ş ,53 57, İspir Ayakkabõ Fabrikasõ ,05 99, Şanlõurfa Çimento San. T.A.Ş ,53 59, Eskişehir Yem Fab. A.Ş ,05 99, Gaziantep Çimento San. T.A.Ş ,32 61, Şeker Sigorta A.Ş ,04 99, Kepez Elektrik T.A.Ş ,03 63, Hektaş Ticaret Türk A.Ş ,03 99, Adana Çimento San. T.A.Ş ,98 65, Bingöl Yem Süt Bes. A.Ş ,03 99, Bolu Çimento San. T.A.Ş ,84 67, K.Maraş Süt Mamülleri İşl ,03 99, POAŞ-Petrol Ofisi A.Ş ,69 69, ALTEK-Elk.Sant. Tes. İşl. ve Tic. A.Ş ,02 99, TELETAŞ-Telekomünikasyon End. T.A.Ş ,62 71, Aksaray Yem Fab.A.Ş ,02 99, Çorum Çimento San. T.A.Ş ,54 72, Adana Kağõt Torba A.Ş ,02 99, Ankara Çimento San. T.A.Ş ,45 74, Bandõrma Yem Fab. Ltd. Şti ,02 99, Trabzon Çimento San. T.A.Ş ,43 75, Güneysu A.Ş. (25) ,01 99, Aşkale Çimento San. T.A.Ş ,37 76, Ordu Soya San. A.Ş ,01 99, USAŞ Uçak Servisi A.Ş ,30 78, Güneydoğu San. ve Tic. İşl. (Günaş Tes.) ,01 99, Sivas Çimento San. T.A.Ş ,29 79, Kemah Et Kombinasõ ,01 99, Konya Çimento San. A.Ş ,20 80, Keskin Kalõp Fabrikasõ ,01 99, TÜPRAŞ ,13 81, Gaziantep Tekstil Makinalarõ Fab ,01 99, Niğde Çimento San. T.A.Ş ,11 82, İstanbul Demir Çelik A.Ş ,01 99, Trakya Çimento San. T.A.Ş ,10 84, T.Süt Endüstrisi Kurumu (8) ,01 99, Afyon Çimento San. T.A.Ş ,08 85, Biga Yem Fab. A.Ş ,01 99, Balõkesir Çimento San. T.A.Ş ,01 86, Samaş San. Madenleri A.Ş ,01 99, GİMA-Gõda İht. Mad. T.A.Ş ,98 87, Çorum Yem Fab. A.Ş ,01 99, Ünye Çimento San. T.A.Ş ,98 88, Bursa Soğuk Depo Ltd. Şti ,00 99, Tofaş Oto Ticaret A.Ş ,92 88, Isparta Yem Fab. A.Ş ,00 99, Yem Sanayii T.A.Ş. (7) ,91 89, Kars Yem Fab. A.Ş ,00 99, Bartõn Çimento San. T.A.Ş ,90 90, Kayseri Yem Fab. A.Ş ,00 99, Mardin Çimento San. T.A.Ş ,86 91, Ankara Halk Ekmek A.Ş ,00 99, Güneş Sigorta A.Ş ,83 92, Gercüş Ayakkabõ Tesisi ,00 99, Çelik Halat ve Tel San. T.A.Ş. (18) ,80 93, Yemta-Tariş Yem San. A.Ş ,00 99, ANSAN - MEDA.A.Ş. (16) ,60 93, Manisa Yem Fab. A.Ş ,00 99, Söke Çimento San. T.A.Ş ,48 94, Kelkit Ayakkabõ Tesisi ,00 99, Türk Kablo A.O ,48 94, Toros Zirai Ilac Paz. A.Ş ,00 99, THY A.O ,47 95, Siirt Peynir Fabrikasõ ,00 100, RAY Sigorta A.Ş ,46 95, Sorgun Amonyak Tesisi ,00 100, Pasinler Sigara Fabrikasõ ,43 96, Yozgat Yerköy Tesisi ,00 100, AEG-ETİ Elektrik A.Ş. (14) ,36 96, Yalvaç Hazõr Giyim Tesisi ,00 100, TOE Türk Otomotiv End. A.Ş ,35 96, Çestaş-Çukurova Elektrik A.Ş ,00 100, Türk Traktör ve Zirai Makina A.Ş. (24) ,34 97, Layne Bowler Dik.Trb.Pom. A.Ş ,00 100, Tat Konserve San. A.Ş ,33 97, Hascan Gõda End. A.Ş ,00 100, Polinas Plastik Sn A.Ş ,30 97, Sivas Yem Fab. A.Ş ,00 100, Iğdõr Pamuklu Tesisi ,29 98,18 Toplam