bilig Sayı-2/ Yaz '96

Transkript

1

2 bilig Sayı-2/ Yaz '96 Sahibi Ahmet Yesevi Üniversitesine Yardım Vakfı Adına Namık Kemal ZEYBEK Genel Yayın Yönetmeni Himmet KAYHAN Yazı İşleri Müdürü İlker TASLACIOĞLU Teknik Koordinatör Adem UZUN Dizgi, grafık-tasarım, redaksiyon, reklam işleri, yayına hazırlama çalışmaları bilig yayın ekibi Hilal Oytun ARSLAN Ayşe ÖZTEKİN Mine BAYKAL İlker TASLACIOĞLU Cengiz KELEŞ Adem UZUN tarafından yapılmaktadır, Yazı Kurulu Hilal Oytun ARSLAN Naci BOSTANCI Ayhan PALA Yayın Danışma Kurulu Mustafa İSEN Ayşe ÖZTEKİN Bener CORDAN Yusuf HALACOĞLU Gülçin ÇANDARLIOĞLU Nevzat KÖSOĞLU A. Bican ERCİLASUN Oktay SİNANOĞLU Hürriyet ERSOY Uygur TAZEBAY Reşat GENÇ Sadık TURAL Namık Kemal ZEYBEK İdare Merkezi Taşkent Cad. 10. Sokak. No: 30 Bahçelievler/ ANKARA Tel: (0-312) (3 Hat) Faks: (0-312) Teleks: hayy tr Yurtiçi Abone Bedelleri : TL (Yıllık) Yurtdışı :80 USD (Uçakla) Hesap No: Vakıfbank Bahçelievler (Ankara) Şubesi: bilig, Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 'nün işbirliğiyle yayınlanmaktadır.

3 ISSN MİNPA Matbacılık Tic. Ltd. Şti ANKARA

4 İçindekiler Bahtıgül KALAMBEKOVA Kırgızistan: Nereden Nereye ve Nasıl?...7 Ken PETERSON Yeniden Yapılanma Sürecinde Tarih Oya AKGÖNENÇ MUGHİSUDDİN Türkiye'nin Güvenlik ve Dış Politika Algılamaları Çerçevesinde Doğu ve Güney Komşulan İle İlişkileri..15 Aynur COŞKUN Türkiye Cumhuriyeti'nin Avrasya Ülkeleriyle Olan Diplomatik İlişkileri ( )...23 İsa İNANDI Türk Dünyasında Misyonerlik...34 Makaş TATIMTEGİ Türk Alemi Haluk ÖLÇEKÇİ Tarihi Süreç İçerisinde Kazakistan'da Rus Varlığı...54 A. Mehmet KOCAOĞLU Ağaoğlu Ahmet ve "İngiltere ve Hindistan" İsimli Kitabının Uluslararası İlişkiler Işığında Tahlili Metin HAKVERDİOĞLU Nasreddin Hoca Hakkında Bir İnceleme J. TANAWOVA Kazak Halk Edebiyatında.Nasreddin Hoca Ahmet MEMMEDOV Ependi'nin Gülküsü A.Abbas ÇINAR Kazak Halk Şairi Cambıl Cabaev Zeki AHMETOV Jambıl'ın Şiirdeki Ustalığı Şakir IBRAYEV Jambıl Jabaev (Hayatı ve Sanatı) İbrahim DİLEK "Tıp Oyunu" ve Bir Altay Masalı Şeref BOYRAZ Kozı Körpeş Bayan Sulu Hikayesi 'nin Üç Versiyonu Üzerinde Mukayese Çalışması Leyla KARAHAN Küçük Türkistan: Anadolu Hayriye SÜLEYMANOĞLU YENİSOY Bulgar Folklorunda Türk Folkloru Etkileri M. ELİPHANOV Yusuf Balasagun'un "Kutadgu Bilig" Mesnevisinde Kişilik ve Kemale Erme Meselesi Yusuf HÜSEYİNOV Eski Oğuz Mitlerinin Felsefi Boyutu Akif İMANOV "Şèrur" Sözünün Etimolojisi Hakkında...152

5 İsmail İSRAFİLOĞLU Azerbaycan Halk Pedagojisinde Aile Terbiyesi Problemleri Cengiz ALYILMAZ Safruh ve Yeni Oğuz Sözü'nden Seçmeler Yavuz AHUNDLU - "Kanlı Sen'eler"in İbret Dersi Kadir KULUYEV Nahcivan'ın Nehrem Köyünde Düğün ve Yas Merasimleri K. ERGÖBEKOV Şiir ve Zaman Totı KÖŞENOVA Yüceler Ahengi Annagurban AŞİROV "El Yazma Kitabımı Sele Aldırdım" Belkıs GÜRSOY XV. y.y.'dan İtibaren İstanbul'daki Edebî Muhitlere Genel Bir Bakış Filiz KILIÇ Osmanlı Hanedanında Bir Şair: "Şehzâde Korkut" Timur SİLİ Taşların Dili H. İsmayıl MUHTAROĞLU Èlinceçay Hânegâhı ve Tarihi Şahsiyetler Hasan KÖKSAL Günümüz Âşık ve Şairlerinde Ağıt Yakma Geleneği Ergünöz AKÇORA Türk Tarihinde Göçler ve Önemli Sonuçları Ahmet BİLGİLİ Bir Dış İskan Uygulamasının Sosyolojik Çözümlemesi: "Ulupamir Örneği" Fuat ALTUNKAYA Türkçe Derslerinde Dinleme Becerisini Geliştirme Etkinlikleri J. KAMALOVA Kitabî Akınların Eserlerinin Folklorla İlişkisi ve Kendilerine Has Özellikleri Altan ALPEREN Bilim Kurgu Romanlarındaki Zaman Ötesi Dünya Nurjan ERBOSINOV Kazakistan'ın Döviz Politikası'nın Genel Durumu Naib LAİSOV- Elfina SIBGATULLİNA Uzaklardaki Güneş Işığı Kazımbek ARABİN Jambıl Kitabı Hakkında Mustafa İSEN Uzak İklimlerde Yayınlanmış İlginç Bir Kitap: "The Ocean Of Unity" Mehmet KARA Türkçe-Özbekçe, Özbekçe-Türkçe Sözlük Halil ÇELİK Tenkitli Metin Yöntemi Açısından Üç Şeyh Galip Divanı Müberrâ GÜRGENDERELİ Kayıp Bir Divan: Ziyâyî Divanı

6 YAZ'96 MEKTUBU bilig 'in ilk sayısı büyük bir ilgiyle karşılandı. Ulaştığı her yerden kutlama, teşvik ve tenkit yüklü sesler geldi. Dostlarımızın yanı sıra tanımadığımız çevrelerden -yeni dostlardan- mektup veya telefonla görüşlerini ve tavsiyelerini bildirenler oldu. Yeni bir derginin doğuşu, yeni bir kitabın yayımlanması, elbette, kültür ve düşünce hayatımıza katılan yeni bir soluk ve yeni bir renktir. Türk coğrafyası yeni ve büyük bir açılımla geniş ufuklara uzanan yeni bir kültürel ürperiş içindedir. Türk halklarının dünyaya bakışında, geçmişi ve geleceği algılayışında, yeni bir düşünce biçimi oluşmaktadır. Türkiye 'de Türk devlet ve topluluklarından gelen binlerce öğrenci okumakta, pek çok bilim adamı üniversitelerde çalışmaktadır. Türkiye 'den giden çocuklarımız ve bilim adamlarımız da bu ülkelerin üniversite ve liselerinde önemli yer tutuyorlar. Ahmet Yesevi Üniversitesi Türkiye ve Kazakistan devletlerinin birlikte kurdukları; sadece bu iki ülkeden değil, diğer devlet ve Türk topluluklarından da gelen gençlerimizin aynı sıraları paylaştığı çok özel bir üniversitedir. Türkiye'den giden çocuklar, Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar, Başkurt... yaşıtlarıyla aynı sıralarda okuyor, aynı türküleri söylüyor, aynı oyunları oynayıp, aynı nüktelere gülüyor ve aynı ağıtlarla içleniyorlar. Ankara'dan Bişkek'e, Kazan 'dan Taşkent'e, Bakü'den Aşkabat'a kadar bütün üniversite merkezlerinde aynı manzaralar görülüyor. Uzak iklimlerden kardeş ulusların gençleri dostluklar kuruyor, birbirine aşık oluyorlar. Resim sergileri, konserler, folklor gösterileri ve her gün büyüyen karşılıklı ziyaret trafiğiyle birbirimizin hayatına giriyor ve yeni renkleri, yeni tatları yaşıyoruz. Artık, Abay, Mağcan ve Jambıl Kazakistan 'da, Mahtumkulu Türkmenistan 'da, Vahapzade Azerbaycan 'da, Emrah ve Veysel Türkiye 'de, Tukay Tataristan 'da okunan şairler olmaktan çıktı. Yesevi'den Yunus'a, Dedem Korkut (Korkut Ata) 'dan Nasreddin Hoca (Nasreddin Ependi) 'ya Mahtumkulu'ndan Karacaoğlan 'a, Köroğlu (Göroğlu) 'ndan Manas 'a kadar eski ve köklü ortak kültür abidelerimiz yeniden ve birlikte yüceltiliyor. Türk dünyasında, hem kendi aramızda hem de başkalarıyla her birimiz arasında yoğun bir diplomasi trafiği olduğu gibi, ekonomik ve ticari alanlarda önemli gelişmeler de söz konusudur. bilig hakkında internet aracılığıyla yaptığımız bilgilendirme üzerine pek çok ülkenin eğitim, araştırma ve yayın kurumlarından yoğun bir ilgi gördük. University of Wisconsin, Indiana University Press, University of Washington, University of Texas, Middle East Bibliographer University Resaerch Libriary, Leicester (England), Research Center for Turkestan, Azerbaijan, Crimia, Caucasus and Siberia (Netherland), The Wall Street Journal Europe gibi kurumlardan

7 bilig için abonelik istemi olduğu kadar, bilig 'e makale ve kitap tanıtımı için yazı gönderenler de oldu. Bunlardan University of Washington 'dan Ken Peterson 'ın Sovyet Sonrası Özbekistan 'da gelişen yeni aydınlanmaya tarihin yeniden dirilişi teşhisini koyan makalesi bu sayımızda yer aldı. Kazak halk şairi Jambıl'ın 150. Doğum yılı Kazakistan'da büyük kutlama programlarıyla anıldı. Türkiye'de Ahmet Yesevi Vakfı Jambıl'ın şiirlerinden oluşan 450 sayfalık bir kitap yayımladı. 2 Ağustos 1996 günü Türk Ocağı salonunda Vakıf tarafından düzenlenen Jambıl 'ı anma toplantısında, DevletBakanı Namık Kemal Zeybek, Kazakistan Büyükelçisi Kanat Saudabayev, Türkmenistan Elçilik Müsteşarı Annaguli Nurmemedov, Doç. Dr. İsa Özkan konuşmacı olarak katıldılar. Jambıl 'in şiirlerinden örneklerin de sunulduğu programın ikinci bölümünde, Kazak halk fırları ve Korkut Ata küylerinden oluşan kopuz resitali ilgiyle izlendi bilig'in bu sayısında biz de Jambıl 'a özel yer verdik yılı UNESCO tarafından Nasredin Hoca Yılı ilan edilmiştir. Hoca, bütün Türk coğrafyasında her evin içinde ve her sohbetin neşesi, her derin düşünüşün hikmet kaynağı olan büyük bir halk filozofudur. Hoca Nesr, Nasreddin Ependi, Molla Nasreddin, Hoca Efendi gibi değişik adları bulunan hocamız, Türk kültür şemsiyesi altındaki bütün halkların ortak değeridir. Bu sayımızda Türkiye 'den, Türkmenistan 'dan ve Kazakistan 'dan gelen makalelerle Hoca önemli yer tutmaktadır. Kısacası, demir perdenin yarılmasından bu yana Türk halkları her mânâda birbirini yeniden keşfediyor, siyasi, kültürel, ekonomik, bilimsel ve teknolojik işbirliğiyle kucaklaşıyor ve birbirini derinden etkiliyor. Türk dünyası gerçeği, kültür ve düşünce hayatımızda meydana getirdiği derin etkilerle, yakın gelecekte yaşayacağımız büyük değişimlerin kaynağı olacaktır. İşaret etmek istediğimiz, Türk dünyasında başlayan büyük harman oluş ve hep birlikte yaşamaya başladığımız yeni kültür ve moral ürperişidir. Bu ürperiş, zaman içinde evrensel sonuçlar doğuracak bir sarsıntıya dönüşecektir. bilig'in bu sayısında yer alan 45 yazının yarısının Türkiye dışından gönderilmiş olması, sözünü ettiğimiz büyük harman oluşun elle tutulur işaretidir. bilig, büyük iddiaların gürültüsüyle değil, sessizce ve alçak gönüllülükle yayın hayatına girerken, Türk halklarının kültür ve düşünce hayatında başlayan bu ürperişin içinde bulunmak ve karınca kararınca görevini yapmak amacındadır. Gelecek sayımızda daha güzel ve daha zengin bir bilig 'te buluşmak dileğiyle... Himmet KAYHAN Genel Yayın Yönetmeni