DIŞ TİCARET İŞLEMLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ

Transkript

1 T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2957 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1912 DIŞ TİCARET İŞLEMLERİNİN MUHASEBELEŞTİRİLMESİ Yazarlar Yrd.Doç.Dr. Feridun KAYA (Ünite 1, 8) Prof.Dr. Ümit ATAMAN, Prof.Dr. Haluk SÜMER (Ünite 2, 3, 5, 6, 7) Doç.Dr. Adnan SEVİM (Ünite 4) Editör Doç.Dr. A. Banu Başar ANADOLU ÜNİVERSİTESİ i

2 Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Anadolu Üniversitesine aittir. Uzaktan Öğretim tekniğine uygun olarak hazırlanan bu kitabın bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan izin almadan kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz. Copyright 2013 by Anadolu University All rights reserved No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic tape or otherwise, without permission in writing from the University. UZAKTAN ÖĞRETİM TASARIM BİRİMİ Genel Koordinatör Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Genel Koordinatör Yardımcısı Doç.Dr. Hasan Çalışkan Öğretim Tasarımcıları Yrd.Doç.Dr. Seçil Banar Öğr.Gör.Dr. Mediha Tezcan Grafik Tasarım Yönetmenleri Prof. Tevfik Fikret Uçar Öğr.Gör. Cemalettin Yıldız Öğr.Gör. Nilgün Salur Kitap Koordinasyon Birimi Uzm. Nermin Özgür Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Öğr.Gör. Cemalettin Yıldız Grafiker Gülşah Karabulut Dizgi Açıköğretim Fakültesi Dizgi Ekibi Dış Ticaret İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi ISBN Baskı Bu kitap ANADOLU ÜNİVERSİTESİ Web-Ofset Tesislerinde adet basılmıştır. ESKİŞEHİR, Ocak 2013 ii

3 İçindekiler Önsöz... iv 1. Dış Ticaret İşlemlerine Giriş Dış Ticaret Rejimi, Gümrük Kanunu, Kambiyo Mevzuatı ve Genel Özellikleri Dış Ticarette Teslim(Satış) Şekilleri, Ödeme Şekilleri, Belgeler ve Türkiye Uygulaması Muhasebenin Temel Kavramları ve Dış Ticaret İşlemlerine İlişkin Tekdüzen Hesap Planı Dövize Dayalı Kasa, Çek, Banka, Senet İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi İhracat İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi İthalat İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi Dış Ticaretin Finansmanı ve Muhasebeleştirilmesi 216 iii

4 Önsöz Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan hızlı değişim ve globalleşmenin etkisiyle bilgiye erişim kolaylaşmış ve ekonomik yaşam yeniden şekillenmiştir. Buna bağlı olarak da dış ticaretin ülkeler ve işletmeler açısından önemi daha da artmıştır. Artık işletmeler tam rekabet ortamında hem yurt içindeki rakipleriyle hem de uluslararası piyasalarda yer alan rakipleriyle rekabet etmek durumundadırlar. Dış ticaret işlemleri, ülke içi ticaret işlemlerine göre çok karmaşık bir yapıya sahiptir ve daha masraflı ve de daha çok dikkat isteyen işlemlerdir. Bu nedenle de dış ticaret ile ilgili çevrelerin belirli konu ve temel bilgilere sahip olmadan dış ticaret ile ilgili işlemleri yerine getirmeleri mümkün olmamaktadır. Bu kapsamda dış ticaret işlemlerinde finansal nitelikli işlemlerin akışı ve muhasebeleştirilmesi de büyük önem taşımaktadır. Dış Ticaret İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi adlı bu kitap Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Dış Ticaret programı öğrencilerine ders kitabı olarak hazırlanmıştır. Kitapta dış ticaret ve kambiyo mevzuatı, dış ticarette kullanılan teslim şekilleri ve ödeme şekilleri, dış ticarette kullanılan belgeler ve özellikleri, ithalat ve ihracat işlemlerinin muhasebeleştirilmesi, kullanılan finansman teknikleri ve bu tekniklerin muhasebeleştirilme esasları kapsamlı olarak ele alınmıştır. Kitabımız, yazarlar, öğretim ve grafik tasarım ve dizgi ekiplerinden oluşan geniş bir grubun özverili çalışmasıyla ortaya çıkmıştır. Bu nedenle başta değerli yazarlarımız olmak üzere, emeği geçenlere teşekkür eder, öğrencilerimize ve kullanıcılara faydalı olmasını dilerim. Editör Doç.Dr. Banu BAŞAR iv

5

6 1 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Dış ticaret ile ilgili kavramların ne anlama geldiğini açıklayabilecek, Dış ticaret yapma nedenlerini anlatabilecek, E Ticaret işlemlerinin ne anlama geldiğini tanımlayabilecek, Dış ticaret türlerinin neler olduğunu sıralayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Anahtar Kavramlar Dış Ticaret Dış Ticaret Türleri İhracat İthalat Transit Ticaret E-Ticaret B2B E-Ticaret B2C E-Ticaret Bedelsiz İthalat İçindekiler Giriş Dış Ticaret İşlemleri ile İlgili Başlıca Kavramlar Ülkelerin Dış Ticaret Yapma Nedenleri Dış Ticaretin Türleri Dış Ticarette Pazara Giriş Yöntemleri E- Dış Ticaret İşlemleri 2

7 Dış Ticaret İşlemlerine Giriş GİRİŞ Küreselleşme sürecinde sınırlar ortadan kalkmış ve dünya büyük bir köy haline gelmiştir. Sınırların ortadan kalkmasında bilgi ve iletişim teknolojilerindeki hızlı değişim önemli rol oynamıştır Yeni dünya ekonomisi olarak adlandırılan bu dönemde dış ticaret işlemleri belirgin bir değişikliğe uğramıştır. Dış ticaret işlemleri internet ve bilgisayar alanında uygulanmaya başlamış, elektronik ticaret ve dış ticaret uygulamaları bir birbirleri ile entegrasyon süreci yaşamıştır. Türkiye nin sürdürülebilir ihracat artışını sağlayacak yapıya ulaşma hedefi doğrultusunda ve küresel rekabet ortamında önemli bir konuma sahip olabilmesi için üretim kaynaklarının etkin bir biçimde kullanılması gerekir. Ancak rekabetin kendine özgü özelliği gereği, sadece belirli bir dönemde ya da sektörde başarılı olmak kadar bunu belirlenen tüm sektörlerde uzun dönemde devam ettirebilmek de önemlidir. İhracat, sürdürülebilir bir ekonomik büyümenin gerçekleşmesinde kilit rol üstlenmesi nedeniyle bir ülkenin kalkınmasında çok önemli bir konuma sahiptir. İhracat artışı, bir yandan milli geliri artırarak kalkınmayı olumlu yönde etkilerken, diğer yandan döviz darboğazını aşmak suretiyle ekonomik kalkınmaya da destek olmaktadır. Bu nedenle, ihracatın artırılmasına ilişkin çaba ve politikalar, öteden beri uluslararası ticari rekabetin de temel unsurunu oluşturmuştur. Dış ticaret işlemleri, ülke içi ticaret işlemlerine göre çok karmaşık, daha masraflı ve çok dikkat isteyen işlemlerdir. Dış ticaret ilişkisinde tarafların hak ve yükümlükleri açısından hukuki (mevzuat), yabancı para kullanılması yönünden kambiyo işlemleri, taşıma faaliyetleri yönünden nakliye ve sigorta, şirket ve ülke ekonomisine etkilerinin tespiti açısından muhasebe ve finans, tüm bu işlemler sırasında düzenlenen sözleşme ve prosedürler açısından belgeler önem arz etmektedir. DIŞ TİCARET İŞLEMLERİ İLE İLGİLİ BAŞLICA KAVRAMLAR Dış ticaret işlemleri, ürün ve hizmet hareketleriyle ilişkili işlemlerdir. Yani dış ticaret kavramı ile ithalat ve ihracat işlemleri ile bu ithalat ya da ihracat işlemlerinin parasal karşılıkları ifade edilmektedir. Dış ticaret işlemleri ile ilgili başlıca kavramlar ve kavramların açıklamaları aşağıda sıralanmıştır. İhracat: Bir malın, yürürlükteki İhracat Mevzuatı ile Gümrük Mevzuatına uygun şekilde Türkiye gümrük bölgesi dışına veya serbest bölgelere çıkarılması ya da Müsteşarlıkça kabul edilecek sair çıkış ve işlemler olarak tanımlanabilir. İhracatçı: İhraç edeceği mala göre ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine üye olan, vergi numarasına sahip gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel kişilik statüsüne sahip olmamakla birlikte yürürlükteki mevzuat hükümlerine istinaden hukuki tasarruf yapma yetkisi tanınan ortaklıkları ifade eder. İmalatçı-ihracatçı: İşlem görmüş ürünün tamamını veya bir kısmını üreten ve bu ürünün ihracatını kendisi ve/veya aracı ihracatçı vasıtasıyla gerçekleştiren firmadır. İhracat Rejimi: Serbest dolaşımda bulunan eşyanın ihraç amacıyla Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkışına ilişkin hükümlerin uygulandığı rejimdir. 3

8 Fiili İhracat: İhraç eşyası, buna ilişkin gümrük beyannamesinin tescili sırasında bulunduğu durum ve niteliğini gümrük denetiminden çıktığı sırada da aynen muhafaza etmesi ve bu haliyle Türkiye Gümrük Bölgesini terk etmesi koşuluyla fiilen ihraç edilmiş sayılır. Fiili ihracatın gerçekleşmesi durumunda, ihraç eşyası üzerindeki gümrük denetimi sona erer. İthalat: Bir ülkedeki alıcıların, başka ülkelerde üretilmiş mal ve hizmetleri satın almalarına denir. Bedelsiz İthalat: Bedeli için döviz transferi yapılmadan yurt dışında elde edilen ve yurda getirilmesi mecburi olmayan dış kazanç ve tasarruflarla satın alınan bazı şahsi ve ticari mahiyette eşyanın yurda ithalidir. Bu ithalatta ödenmesi gereken bazı vergiler bulunmaktadır. Bu vergiler ithal anında gümrük idarelerince tahsil edilir. Dış Ticaret Dengesi: Bir ülkenin herhangi bir dönemde (genellikle bir yılda) yaptığı ihracat toplamının ithalat toplamı ile karşılaştırılmasıdır. Dış Ticaret Fazlası: Bir ülkenin herhangi bir dönemde ihracatının ithalatından fazla olmasıdır. Belirtilen dönemde ülkenin diğer ülkelere sattığı malların toplam değeri, diğer ülkelerden aldığı malların toplam değerinden fazla ise o ülkenin dış ticaret fazlası vardır. Dış Ticaret Hacmi: Bir ülkenin belirli bir dönemde gerçekleştirdiği ihracat ve ithalatın toplamıdır. Dış Ticaret Açığı: Bir ülkenin ithalatının ihracatından fazla olmasıdır. Ülkenin diğer ülkelere sattığı malların toplam değeri diğer ülkelerden satın aldığı malların değerinden az olmasıdır. Bu durumda aradaki açık ya diğer gelirlerden ya da borçla karşılanmaktadır. Kambiyo: İki ülke parasının birbiriyle değiştirilmesi işlemidir. Günümüzde kambiyo işlemleri denilince yabancı paralar üzerinden düzenlenen ticari senetler, çek, bono ve poliçe gibi belgeler anlaşılmaktadır. Döviz ve kambiyo işlemleri eş anlamda kullanılmaktadır. Döviz: Genel bir tanımlama ile yabancı ülke paralarına döviz denmektedir. Nakit şeklinde olan eldeki paraya efektif, nakde dönüştürülebilir herhangi bir araç şeklinde olanlara (banka havalesi, ödeme emri, döviz poliçeleri, mevduat sertifikaları, seyahat çekleri vb.) da döviz adı verilmektedir. Döviz, çeşitli şekillerde ifade edilebilen bir kelimedir. Türk Parasını Koruma Kanunu, dövizi efektif dâhil, yabancı parayla ödemeyi sağlayan her türlü hesap, belge ve araç olarak ifade etmektedir. Bu tarif, dövizin dar anlamda bir tarifidir. Geniş anlamda döviz ise yabancı ülkelere ödeme yapmaya yarayan her çeşit araçtır. Bu anlamda çek, poliçe, emre yazılı senet, hazine bonosu, hisse senedi ve tahvil şeklindeki araçlar konvertibl para rejimlerinde döviz olarak kullanılır. Özellikle bankacılık uygulamalarında nakit yabancı paralara karşılık olarak, bu gibi para yerine geçen ödeme araçlarına da döviz denmektedir. Döviz Alım Belgesi (DAB): İhracat bedellerinin ve ihracatçının bankası tarafından talep edilen banka komisyonlarının alışı yapılırken düzenlenen belgeye denir. Döviz Satım Belgesi (DSB): Dışarıya ödenen ithalat bedelleri, aracı komisyoncunun komisyonları, yurt içindeki bankanın yurt dışındaki muhabir şubelerinin talep ettiği komisyonlar vb. için düzenlenen belgeye denir. Döviz Tevdiat Hesabı (DTH): Gerek yurt dışında gerek yurt içinde yerleşik gerçek veya tüzel kişilerin serbest tasarruflarında bulunan döviz veya efektiflere banka veya özel finans kurumlarında açtırdıkları tevdiat hesaplarıdır. Bu hesaplardaki dövizlerin kullanımı serbesttir. Konvertibl Dövizler: Uluslararası para piyasalarında bütün ülkelerce kabul gören ve bu sebeple bir diğer ülke parasına serbestçe çevrilebilme imkânına sahip dövizlerdir. Efektif: Banknot şeklindeki bütün yabancı ülke paralarını ifade eder. Türk Parası: Türk kanunlarına göre Türkiye'de tedavülde bulunan veya tedavülden kaldırılmış olsa bile değiştirme süresi dolmamış olan paralardır. Türk Parası ile Ödemeyi Sağlayan Belgeler: Türk parası ile ödemede bulunmayı sağlayan ticari ve adi senetler, kredi mektubu, kredi kartı, seyahat çekleri, havale, mektup gibi her türlü belge ve vasıtalardır. Kur: Ulusal para değerinin yabancı paralar karşısındaki değeridir. Aval: Kambiyo senetlerinden oluşan borcun asıl borçlusu tarafından ödenmemesi halinde, ödemeyi garanti altına almak için senet üzerine üçüncü bir tarafın (borçlu ve alacaklı dışında kefil olarak) imza koymasıdır. 4

9 ÜLKELERİN DIŞ TİCARET YAPMA NEDENLERİ İthalat, ülkeden yabancı ülkelere döviz çıkışı gerektirdiği ve ülkede üretilen mallar yerine yabancı ülkelerce üretilen malların tercih edilmesi, gerek yerli üretici gerekse ülke ekonomisi üzerinde olumsuz etkiler bıraktığı için pek arzu edilen bir durum değildir. Bir malın ithal edilmek yerine ülke içerisinden tedarik edilmesi; taleplerin karşılanması için üretimin artmasına, malı talep edilen firmaların büyümesine, büyüyen firmaların daha fazla işçi çalıştırmasına, dolayısıyla işsizliğin azalmasına, firmaların büyümesinin sonucu olarak ülke ekonomisinin büyümesine, ülke ekonomisinin büyümesi ise kişi başına düşen milli gelirin artmasına ve nihayetinde ülke insanının refah düzeyinin yükselmesine olanak sağlayacaktır. Bu sayılan nedenlerden dolayı ülkeler, yabancı ülkelerden mal girişini (ithalat) zorlaştırmak, ülke malının yabancı ülkelere pazarlamasını (ihracat) teşvik etmek amacıyla tedbirler alırlar. İthalata kota konması, ithalat vergilerinin artırılması, ihracat yapan firmaların devlet yardımlarıyla teşvik edilmesi bu düşüncenin bir sonucudur. Bazı durumlarda ülkeler için ithalat yapmak zorunlu olabilir. Örneğin, ülkenin coğrafi koşulları ve gelişmişlik düzeyinden kaynaklanan nedenler ile ülke içerisinde üretimi mümkün olmayan meyve, sebze, gıda maddeleri, teknoloji vs. ürünleri ithal etmekten başka bir yol yoktur. İnsanlar iki temel nedenden dolayı ithalata yönelir; ilki o malın ülkede üretilmiyor veya üretilemiyor olması, ikincisi ise ülke içerisindeki malların fiyatlarının dış ülkelerdeki fiyatlara göre yüksek olmasıdır. Ülkede ihtiyaç duyulan ürünlerin ülke içerisinde, yabancı ülkede üretilenlerle aynı maliyette üretilmesi ithalatı bir hayli azaltacaktır. İhracat ve ithalat bir ülke ticaretinde kaçınılmaz ticaret türleridir. Bir ülkede ihracat da, ithalat da olacaktır. Arzu edilen durum, ihracatın, ithalattan fazla olması yani dış ticaret fazlasının ortaya çıkmasıdır. Aksi durumda, ithalatın ihracattan fazla olması durumunda dış ticaret açığı ortaya çıkar. Az gelişmiş veya gelişmekte olan ülkelerde ithalat, ihracata göre fazla olup bu ülkelerde dış ticaret açığı ortaya çıkmaktadır. Ülkelerin dış ticaret yapma nedenleri şu başlıklar altında listelenebilir: Ülkelerin kaynak donanımlarının farklılığı (Mukayeseli avantajlar) Ülkelerin bazı ürünlerin üretiminde uzmanlaşmaları (Kalite ve fiyat avantajı) İç ve dış fiyatlar arasındaki farklılık (Ölçek ekonomisi, maliyet avantajı) İhtiyaç fazlası ürünlerin değerlendirilmesi Yatırım mallarının temininde kolaylık Sermaye birikiminin sağlanması Farklılaştırılmış ürünler ve talepler Yeni istihdam alanlarının açılması Çesitli teşvik ve yardımların sunulması. DIŞ TİCARETİN TÜRLERİ Dış ticaret işlemlerinden kastedilen, ürün ve hizmet hareketleriyle ilişkili işlemlerdir. Başka bir ifade ile ithalat ve ihracat işlemleri ile bu ithalat ya da ihracat işlemlerinin parasal karşılıkları ifade edilmektedir. Ticaret genel olarak, iç ve dış ticaret olmak üzere ikiye ayrılır. Dış ticaret, malların ve sermayenin ulusal sınırların dışına akışıyla ilgilidir. Bu durumda, dış ticaret işlemlerinin ülke içi ticaret işlemlerinden birçok farklı yönü vardır. Bu farklardan bazıları aşağıdaki gibi sıralanabilir: 5

10 Bankacılık sistemi yer alır. Bürokrasi fazladır. Çok çeşitli taşıma sistemleri kullanılır. Genellikle yabancı para birimleri kullanılır. Hataların telafisi yüksek maliyetlidir. Ödeme sistemleri farklılık gösterir. Örf, adet, farklı kültür, ticari ahlak gibi faktörler dâhil olur. Uluslararası anlaşmaları uygulanır. Risk yüksektir. İhracatta riskleri ortadan kaldırabilmek için; İyi bir sözleşme, Kredi sigortası, Taşıma sigortası, Kur risklerine karşı türev ürünlerden faydalanılmalıdır. Dış ticaret; alım satım işlemlerinin teslimi açısından ithalat ve ihracat işlemlerinden oluşmaktadır. Tablo 1.1 de Türkiye nin dış ticaret hacmi verilmiştir. Tablo 1.1: Türkiye nin Yıllara Göre Dış Ticaret Hacmi (Milyon ABD $) İhracat (FOB) İthalat (CIF) Dış Ticaret Hacmi Dış Ticaret Açığı İhracat/İthalat (%) İhracat/GSMH (%) İthalat/GSMH (%) ,0 69,9 64,8 62,9 61,3 63,1 65,4 72,5 61,4 56,0 10,5 15,6 16,2 15,3 16,2 16, ,6 15,5 17,5 20,5 22,4 25,0 24,3 26,5 25, ,9 25,2 31,2 Kaynak: TUİK; DTM. Tablodan da görülebileceği gibi İhrcat ve ithalat yıllar itibarıyla artış göstermektedir. Ancak ithalatın ihracattan daha fazla tutarlarda gerçekleşmesi nedeniyle dış ticaret açığı da büyümektedir. 6

11 İthalat İthalat, ithalatı serbest olan bir malın ithalat ve gümrük mevzuatına uygun olarak ithalatının yapılması, ithalat bedelinin ise kambiyo mevzuatına göre transfer edilmesi işlemine denir. İthalata, dış alım da denilmektedir. İhracatın karşıtıdır ve onunla birlikte bir ülkenin dış ticaret dengesini oluşturur. Diğer bir tanımı ise bir ülkenin başka ülkelerde üretilmiş malları yürürlükteki mevzuat çerçevesinde satın alma işlemi olarak da tanımlayabiliriz. İthalat, ülkeden yabancı ülkelere döviz çıkışı gerektirdiği ve ülkede üretilen mallar yerine yabancı ülkelerce üretilen malların tercih edilmesi, gerek yerli üretici gerekse ülke ekonomisi üzerinde olumsuz etkiler bıraktığı için pek arzu edilen bir durum değildir. Döviz transferi yapılıp yapılmamasına göre ithalat bedelli ve bedelsiz olmak üzere iki türlüdür. Bedelli ithalat (İthalat Rejimi kapsamında olup); ithal edilen malların bedellerinin ithalattaki ödeme şekillerinden biriyle yurt dışına döviz transferi yapılarak gerçekleştirilen ithalatı, bedelsiz ithalat (Gümrük Mevzuatı kapsamında olup) ise ithal edilen malların bedellerinin yurt dışında kazanılan dövizlerle karşılanarak yurt dışına herhangi bir döviz transferi yapılmadan gerçekleştirilen ithalatı ifade etmektedir. İthalat yönetmeliğinde belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde ve istisnalar haricinde, Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca vergi numarası verilen her gerçek ve tüzel kişi ile tüzel kişilik statüsüne sahip olmamakla birlikte yürürlükteki mevzuat hükümlerine istinaden hukuki tasarruf yapma yetkisi tanınan kişilerin ortaklıkları ithalat işlemlerini yürütebilir. İthalatçı vasfının kazanılabilnesi için; 1. Tacirlik sıfatının kazanılması, 2. İlgili İthalatçı Birliği ne üye olunması, 3. Vergi dairesinden mükellef kaydının alınması, Özel anlaşmalarla yapılan ithalatta, Fuar ve sergilerde perakende satışına izin verilen malların ithalatında, Kitap ve diğer yayınların ithalatında, vergi mükellefi olmak veya mükellef yazısı alınmasına gerek yoktur. 4. Mükellef yazısının ve şirket belgelerinin gümrüklere bildirimi zorunludur. İthalat Türleri (İthal Mallarının Sınıflandırılması) İthalat, özel ya da tüzel kişilerce kamu iktisadi kuruluşları ya da devlet tarafından doğrudan yapılabilir. İthalatı aşağıdaki gibi sınıflandırabiliriz. Akreditifli ithalat: Alıcının, malın sevkinden önce bir banka aracılığıyla satıcının bulunduğu yerdeki bankası nezdinde malın sevk belgesinin teslimi karşılığında ödenmek üzere kredi açtırmasıdır. Mal karşılığı ithalat: Malın gümrüklenmesi işleminden sonra bedelini ödeyerek belgenin çekilmesi ile gerçekleşen ithalattır. Belge (Vesaik) karşılığı ithalat: Malın gelmiş olma şartı aranmaksızın ithalat yapılan ülkeden yola çıkarılmış olduğunu gösteren belgenin bedelini ödeyerek bankadan belge alınması ile gerçekleştirilen ithalattır. Kredili İthalat: Bedeli daha sonra ödenmek üzere yapılan vadeli ithalattır. Geçici Kabullü İthalat: İhraç etme amacıyla yapılan ithalattır. Ankonsinyasyon İthalat: Satışın yapılması ve belirli bir vade sonunda mal bedelinin transfer edilmesi şartıyla yapılan ithalattır. 7

12 Bedelsiz İthalat Bedelsiz ithalat; bedeli için döviz transferi yapılmadan yurt dışında elde edilen ve yurda getirilmesi mecburi olmayan dış kazanç ve tasarruflarla satın alınan bazı şahsi ve ticari mahiyette eşyanın yurda ithalidir. Başka bir ifade ile ithal edilen malların bedellerinin yurt dışında kazanılan dövizlerle karşılanarak yurt dışına herhangi bir döviz transferi yapılmadan gerçekleştirilen ithalatı ifade etmektedir. Genellikle, bedelsiz ithalatın herhangi bir gümrük vergisi veya fon ödenmeksizin yapılan ithalat olduğu yanılgısına düşülmektedir. Hâlbuki böyle bir durum söz konusu değildir. Nitekim bedelsiz ithalat, gümrük vergisine tabi olabileceği gibi olmayabilir de. Burada dikkat edilmesi gereken husus, ithalatın gümrük vergisine tabi olup olmadığı değil, sadece mal bedelinin yurt dışında kazanılan dövizlerden karşılanarak mı veya yurt dışına herhangi bir transferin yapılarak mı gerçekleştiğidir. Bedelsiz İthalat Hakkından Yararlanma Koşulları a. Yurtta bir takvim yılında 6 aydan fazla kalmamış olmaları kaydıyla Türkiye gümrük bölgesi dışında en az 24 ay (Türkiye de bir takvim yılında 45 güne kadar kalışlar yurt dışındaki ikamet süresinden sayılır) ikamet ettikten sonra kanuni ikametgâhlarını kesin olarak Türkiye'ye nakledenler, b. Kararname ile yurt dışındaki milli veya milletlerarası kadrolara atanıp da bu görevlerinden dönen kamu görevlileri (Bunlar için Türkiye gümrük bölgesi dışında en az 24 ay ikamet şartı aranmaz), c. İkametgâhlarını naklettikleri son giriş tarihinden en az 6 ay öncesinden beri yurt dışında bulundukları ülkede adlarına kayıtlı ve adlarına kaydının yapıldığı yıl itibariyle (kayıt, model yılı dâhil) 3 yıldan eski olmayan kullanılmış motorlu veya motorsuz özel kara nakil vasıtaları gümrük vergilerinden muaf olarak ithal edebilirler. d. Türk vatandaşlığına geçmek suretiyle ikametgâhlarını Türkiye'ye nakledenler kişiler, e. Türk vatandaşlığına geçmek suretiyle kanuni ikametgâhını yabancı bir ülkeden Türkiye gümrük bölgesine kesin olarak nakleden kişilerin (evlilik suretiyle Türk vatandaşlığına geçenler hariç) ikametgâhlarının naklinden önceki Türkiye'ye son giriş tarihinden en az 6 ay öncesinden beri yurt dışında bulundukları ülkede adlarına kayıtlı ve adlarına kaydının yapıldığı yıl itibariyle (kayıt ve model yılı dâhil) 3 yıldan eski olmayan kullanılmış motorlu veya motorsuz özel kara nakil vasıtalarının ithalinde gümrük vergileri aranmaz. Bunların Türkiye gümrük bölgesi dışında 24 ay ikamet etmeleri şart değildir. f. Veraset yoluyla ithalat, g. Türkiye gümrük bölgesi dışında yerleşik kişilerin ölümü ile Türkiye de ikamet eden veya Türkiye ye kesin olarak dönen Türk uyruklu mirasçılarına intikal eden kullanılmış bir adet motorlu veya motorsuz özel kara nakil vasıtası ithalinde gümrük vergileri aranmaz. h. Muafiyet, mücbir sebepler saklı kalmak kaydıyla, ölene aidiyetinin ve namlarına gelenlere intikalinin kanaat verici resmi belgelerle ispatı şartıyla, veraset ilamı tarihinden itibaren 12 ay içinde getirilen motorlu veya motorsuz özel kara nakil vasıtası için tanınır. i. Türkiye gümrük bölgesi dışında sürdürülen ekonomik bir faaliyetin Türkiye gümrük bölgesine nakli, j. Türkiye gümrük bölgesi dışında sürdürülen ekonomik bir faaliyetin Türkiye gümrük bölgesine nakli dolayısıyla ithal edilen sermaye malı ve diğer malzeme gümrük vergilerinden muaftır. k. Faaliyet deyimi, madencilik, tarım, serbest meslek faaliyeti ve benzeri faaliyetler de dâhil olmak üzere üreticilerin, tüccarların veya hizmet sunan kişilerin her türlü ekonomik faaliyeti anlamına gelir. Teşebbüs, bağımsız ekonomik birim demektir. Bu birim, bir kurumun tümünü ya da bu tür bağımsız işleyen bir kurumun bir bölümünü kapsar. Sermaye malları ve diğer malzemeler deyimi, teşebbüsün faaliyetini devam ettirmesi için gerekli teknik malzemeler ile büro ve dükkân malzemeleri anlamına gelir. Tarımsal bir teşebbüsün söz konusu olması halinde, canlı hayvanlar söz konusu mal ve malzeme kapsamına dâhil edilir. 8

13 Bedelsiz ithalat Türkiye deki tüm gümrüklerden yapılabilir mi? Muafiyet; 1. Mücbir sebep halleri saklı kalmak kaydıyla, Türkiye gümrük bölgesine nakletmek üzere yabancı ülkedeki faaliyetini sona erdirmeden önce en az 12 ay süre ile teşebbüsçe fiilen kullanılmakta olan, 2. Nakilden sonra da aynı amaçla kullanılacak olan, 3. Söz konusu teşebbüsün niteliği ile büyüklüğüne uygun bulunan, eşya ve malzeme ile sınırlıdır. Muafiyet hakkı sadece, Türkiye gümrük bölgesinde de benzer bir faaliyeti yürütmek amacıyla, ayrıldıkları ülkedeki faaliyetlerini kesin olarak sona erdiren müteşebbislere tanınır. Türkiye gümrük bölgesinde yerleşik bulunan bir müteşebbisle herhangi bir bağlantı kurma amaçlarına yönelik teşebbüsler için muafiyet uygulanmaz. Muafiyet hakkı sadece ayrıldıkları ülkede en az 3 yıl süre ile aynı işte çalışan kişilere tanınır. Aşağıda sayılan eşya muafiyet kapsamı dışındadır: a. Üretim veya hizmet endüstrisi makinesi olmayan, taşınabilir laboratuar veya dış yayın yapma birimleri gibi ulaşım araçları, b. İnsanların tüketimine mahsus erzak veya hayvan yemleri, c. Ham, yarı mamul veya mamul madde stokları ile akaryakıtlar, d. Satıcıların mülkiyetinde bulunan küçük veya büyükbaş hayvanlar. Bu madde hükümlerine göre motorlu nakil vasıtalarının ithali mümkün değildir. İthalatta Dikkat Edilecek Hususlar Hatalardan kaynaklanan zararları en aza indirgemek için mevzuatlardaki küçük detaylara bile dikkat edilmelidir. Bu zararlardan korunabilmek için: Gümrüklerdeki ve mevzuatı bilen gümrük müşavirleri ile çalışmalıdır. İthal edilecek ürüne uygulanabilecek gümrük rejimleri önceden araştırılmalıdır. İthalat konusu ürün analiz edildikten sonra ödeme yapılmalıdır. İthalata konu olan ürün için alınması gereken izin belgelerinin olup olmadığı araştırılmalıdır. (TSE, analiz, kontrol belgesi, vb.) İthalatı yapılacak ürünlerin başka kuruluşlar tarafından ithal edilip edilmediği araştırılmalıdır. Vesaik mukabili, mal mukabili, kabul kredili ödeme şekilleri ile çalışılması tercih edilmelidir. Yükleme detayı konusunda nakliyeci kuruluş ile koordineli bir şekilde çalışılmalıdır. Yükleme yapılan ülkede kontrolör bir kuruluş ile çalışılmalıdır. İthalat ve ihracat uygulamaları ve mevzuatı hakkında detaylı bilgi edinebilmek için ekonomi.gov.tr ve (İhracat bilgi platformu) adresilerini inceleyebilirsiniz. İhracat Bir malın yabancı ülkelere döviz karşılığı yapılan satışına ihracat denir. İhracatçı Birliklerinin kapsamına giren malları ihraç edecek olan firmaların, Birliklere üye olmaları gerekmektedir. Birlik üyelik belgesine sahip olmadan bu malların ihracı yapılamaz. İhracatçı gerçek usulde vergi mükellefi olup bulunduğu ildeki Ticaret ve Sanayi Odalarına kayıtlı ve diğer kanunlara göre ihracat yapmasına bir engel bulunmayan gerçek veya tüzel kişi, tacirdir. İhracat yapan firma, ihracat yapacağı ülke için hazırlamış olduğu formu Odalardan temin ederek doldurur. Yurt 9

14 dışına gidecek malzemenin faturasını da ekleyerek bir dilekçe ile ilgili Odaya başvurur ve gerekli incelemeden sonra belgeler tasdik edilir. İhracatçı vasfına sahip olabilmek için, Tacirlik sıfatının kazanılması, İlgili ihracatçı Birliği ne üye olunması, Vergi dairesinden mükellef kaydının alınması, Mükellef yazısının ve şirket belgelerinin gümrüklere bildirimi (ihracatın yapılacağı gümrüğe) zorunludur. İhracat işleminin başlaması için ihracatçıların, İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine onaylattıkları gümrük beyannamesi ile ihracatın yapılacağı gümrük idaresine başvurmaları gerekir. İhracatın Başlıca Yararları Günümüzde küresel düşünmek, tüm dünyayı bir pazar olarak görmek gerekmektedir. İhracatın başlıca yararları şunlardır: İstihdam sağlanır. Devalüasyona karşı korur. Ürün çok sayıda müşteriye ulaşılır. Firmaya düzenli para akışı, yeterli işletme sermayesi sağlar. İş süreçlerini kolaylaştırır. İşi büyütmenin en iyi yoludur. Karlılık artar. Makroekonomik krizlere karşı daha dayanıklı olunur. Marka tanıtılır. Mevsimsel satışlardaki dalgalanmalar dengelenir. Pazar çeşitlendirmesiyle risk dağıtılır. Rakiplerin küçülttüğü iç pazara bağımlı kalınmaz. Tüm pazarlarda rekabet edebilirliğiniz artar. Satışlar artar. Teknoloji ve inovasyon (yenilikçilik) kapasitesini sürekli artırma imkânı sağlar. Uluslararası iş dünyasının bir parçası olmayı sağlar. Üretim kapasitesini tam kullanarak birim maliyetlerini düşürür. Ürünlerin yaşam süresi uzar. İhracat Türleri Ödeme yöntemlerine göre ihracat aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir. Konsinye İhracat Transit Ticaret Sınır Ticaret Merkezleri (STM) Ön İzne Bağlı İhracat Kayda Bağlı İhracat İthal Edilmiş Malın İhracı Serbest Bölgelere Yapılacak İhracat Bedelsiz İhracat 10

15 Konsinye İhracat Satışı sonradan yapılmak üzere ithalatçılara, komisyonculara, ihracatçının yurt dışındaki şube temsilciliklerine mal gönderilmesi şeklinde yapılan ihracat biçimidir. Satılmak üzere gönderilen malları teslim alan kişi veya kuruluşlar malı rayiç değerinden satar, komisyon vb. giderleri satış gelirinden düşer ve kalan tutarı yetkili banka aracılığıyla döviz cinsinden ihracatçıya transfer eder. Bu ödeme biçimi genellikle yeni üretimi yapılan, pazara yeni sürülen ve ya tanıtım ihtiyacı duyulan ürünlerde benimsenir. Konsinye ihracat başvuruları ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine yapılır. Madde ve/veya ülke politikası açısından Müsteşarlıkça getirilebilecek düzenlemeler kapsamındaki mallarla ilgili konsinye ihraç talepleri; Müsteşarlığın görüşü alındıktan sonra, bunun dışında kalan mallara ilişkin talepler ise doğrudan İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince sonuçlandırılır. İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince konsinye olarak onaylanmış gümrük beyannamelerinin otuz gün içinde gümrük idarelerine sunulması gerekir. İhracatçılar, konsinye olarak gönderilen malların kesin satışının yapılmasından sonraki otuz gün içinde durumu, kendileri tarafından düzenlenmiş kesin satış faturası veya örneği ve gerekli diğer belgeler ile birlikte izni veren İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine bildirir. Konsinye olarak gönderilen malın ihraç tarihinden itibaren bir yıl içinde kesin satışının yapılması gerekir. Bu süre, haklı ve zorunlu nedenlere istinaden müracaat edilmesi hâlinde, izni veren İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince iki yıl daha uzatılabilir. Transit Ticaret Transit ticaret, yurt dışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmadan ya da antrepodan satın alınan malın, Türkiye üzerinden transit olarak veya doğrudan doğruya yurt dışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmaya ya da antrepoda satılmasıdır. Transit ticaret talepleri, "Transit Ticaret Formu" düzenlenmek suretiyle bankalara yapılır. Transit ticarete konu olan mallarla ilgili olarak, ithalata ve ihracata ilişkin vergi, resim, harç ve fon tahsil edilmez. Gümrük İdarelerince verilebilecek izne istinaden malların Türk gümrük hattını aşarak işçilik görmek üzere fiktif depo veya antrepolara alınması "fiili ithal" hükmünde değildir. Uluslararası anlaşmalarla ticareti yasaklanmış mallar ile Müsteşarlığın madde politikası itibariyle transit ticaretinin yapılmasını uygun görmediği mallar transit ticarete konu olamaz. İthalat ve ihracat yapılması yasaklanmış ülkelerle transit ticaret yapılamaz. İthalat vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmayan serbest dolaşıma girmemiş eşya ile ihracatla ilgili gümrük işlemleri tamamlanmış eşyanın, gümrük gözetimi altında Türkiye Gümrük Bölgesi içinde bir noktadan diğerine taşınması, transit rejimi hükümlerine tabidir. Transit rejimine tabi tutulan eşya Türkiye Gümrük Bölgesi içinde; a. Yabancı bir ülkeden gelip yabancı bir ülkeye, b. Yabancı bir ülkeden Türkiye'ye, c. Türkiye'den yabancı bir ülkeye, d. Bir iç gümrükten diğer bir iç gümrüğe, taşınabilir. Transit olarak geçen taşıt ve serbest dolaşıma girmemiş eşya transit geçişler dolayısıyla gümrük vergilerine tabi tutulmaz. Ancak, transit eşyasına ilişkin olarak yapılan hizmet ve denetlemenin gerektirdiği masraflarla, yükleme, boşaltma, mühürleme, antrepo veya depolarda muhafaza gibi hizmetler karşılığı ücret alınır. Sınır Ticaret Merkezleri (STM) Türkiye'nin yaşam standartlarının düşük ve işsizliğin ciddi boyutlarda olduğu Doğu ve Güneydoğu Anadolu coğrafi bölgelerinde ekonomik, sınaî ve ticari gelişmenin hızlandırılması ve sınır ticareti uygulamasına bilhassa ihracat açısından ivme kazandırılması amacıyla, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'ya komşu ülkelere sınırı bulunan illerimizdeki gümrük hatlarında Sınır Ticaret Merkezleri Kurulmasına İlişkin tarihli ve 2003/5408 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı 10 Nisan 2003 tarihli ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. 11

16 Ön İzne Bağlı İhracat Türkiye deki sınır ticaret merkezleri nelerdir? İhracı uluslararası anlaşma, kanun, kararname ve ilgili sair mevzuat uyarınca belli bir merciin ön iznine bağlı malların ihracatında, ilgili mercilerden ön izin alındıktan sonra ihracat mevzuatı hükümleri uygulanmak suretiyle yapılmaktadır. Kayda Bağlı İhracat İhracı kayda bağlı mallar, Müsteşarlıkça yayımlanacak Tebliğ ile belirlenir. Kayda Bağlı Mallar listesi kapsamındaki malların ihracından önce gümrük beyannamelerinin İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince kayda alınması gerekir. İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğince kayda alınmış gümrük beyannamesinin gümrük idarelerine sunulma süresi, İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğinin onay tarihinden itibaren uzatılmamak üzere otuz gündür. Ancak, ülkemiz ihraç ürünlerine miktar kısıtlaması uygulayan ülkelere yapılan, kısıtlama kapsamındaki malın ihracına ait kayıt meşruhatı düşülerek onaylanmış gümrük beyannamelerinin gümrük idarelerine sunulma süresi, otuz günden daha kısa veya daha uzun olarak Müsteşarlıkça belirlenebilir. İthal Edilmiş Malın İhracı Gümrük mevzuatı çerçevesinde serbest dolaşıma girmiş yeni veya kullanılmış malın ihracı genel esaslar çerçevesinde yapılır. Ancak, ihracatın desteklenmesine yönelik mevzuat, yatırım mevzuatı ile gümrük mevzuatının mahrecine iade hükümleri saklıdır. Serbest Bölgelere Yapılacak İhracat Serbest bölgeler 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu ile kurulup işletilmektedir. Genel olarak serbest bölgeler; ülkenin siyasi sınırları içinde olmakla beraber gümrük bölgesi dışında sayılan, ülkede geçerli ticari, mali ve iktisadi alanlara ilişkin hukuki ve idari düzenlemelerin uygulanmadığı veya kısmen uygulandığı, sınaî ve ticari faaliyetler için daha geniş teşviklerin tanındığı ve fiziki olarak ülkenin diğer kısımlarından ayrılan yerler olarak tanımlanabilir. Serbest bölgelere yapılacak ihracat, ihracat mevzuatı hükümlerine tabidir. KDV uygulamaları ve Türkiye İhracat Kredi Bankası uygulamalarına dair mevzuat hükümleri saklıdır. Serbest bölgelerde faaliyette bulunabilmek için öncelikle faaliyet ruhsatı alınması gerekmektedir. Serbest Bölgelerin Kurulması ve İşletilmesindeki Temel Amaçlar Türkiye de ihracat için yatırım ve üretimi artırmak, Yabancı sermaye ve teknoloji girişini hızlandırmak, Ekonominin girdi ihtiyacını ucuz ve düzenli bir şekilde temin etmek, Dış finansman ve ticaret imkânlarından daha fazla yararlanmaktır. Serbest Bölgelerin İşlevleri Serbest bölgeler; Ülkeye yabancı sermaye ve teknolojilerin getirilmesine imkan sağlayacak uygun zemin yaratılması, Sanayicinin ihtiyaç duyduğu bazı hammadde ve ara malların kolaylıkla, istenilen miktarda ve zaman kaybı olmadan temin edilebilmesi, Sağlanan teşvik ve avantajlarla düşük maliyetli mal üretimi ve ihracı, Türkiye dışından gelen malların transit olarak diğer ülkelere satımı, Yeni istihdam olanaklarının yaratılması, Türk ihraç ürünlerinin ihracatını kolaylaştırmak ve hızlandırmak bakımından bir basamak olması işlevlerini görmektedir. 12

17 Serbest Bölgelerde Sağlanan Teşvik ve Avantajlar Serbest bölgelerde üretim esaslı faaliyette bulunmak isteyen firmaların faaliyet ruhsatı almaları halinde, Avrupa Birliğine tam üye olunan tarihe kadar elde ettikleri kazançları gelir ve kurumlar vergisinden muaf olacaktır. Öte taraftan, serbest bölgelere getirilen eşya ile ilgili olarak burada bulunduğu sürece tahakkuk edebilecek gümrük vergisi veya KDV tahsil edilmemektedir. Bu durum stok maliyetlerinin düşük tutulmasına yardımcı olmaktadır. Türkiye de serbest bölgeler nerededir? Kişilerin serbest bölgelere yurtdışından serbest dolaşımda olmayan girdi getirerek işledikten sonra yurtdışına yeniden satmaları halinde yine gümrük vergilerini ödemeden ve teminat vermeden bu işlemi yapabildikleri için firmalar maliyet ve finansman açısından avantajlı durumda bulunmaktadırlar. Öte yandan, bu bölgeler genellikle lojistik açısından avantajlı yerlerde bulunmaktadırlar. Üretim konulu faaliyet ruhsatı kapsamında faaliyet gösteren serbest bölge kullanıcılarının imal ettikleri ürünlerin satışından elde ettikleri kazançları, Avrupa Birliği üyeliğinin gerçekleşeceği yılın vergileme dönemi sonuna kadar Gelir veya Kurumlar Vergisinden istisnadır. Hazır işyeri kiralamak suretiyle üretim konusunda faaliyet gösterecek kiracı-kullanıcı firmalar için 15 yıl, diğer konularda 10 yıl, kendi işyerini inşa etmek suretiyle üretim konusunda faaliyet gösterecek yatırımcı-kullanıcı firmalar için 30 yıl, diğer konularda ise 20 yıl süreli faaliyet ruhsatı verilmektedir. Serbest bölge faaliyetlerinden elde edilen kazanç ve gelirler kambiyo rejimine ve herhangi bir izne tabi olmaksızın, yurt dışına veya Türkiye'ye transfer edilebilir. Fiyat, kalite ve standartlarla ilgili olarak kamu kurum ve kuruluşlarına verilen yetkiler serbest bölgelerde uygulanmaz. Serbest bölgeler gümrük bölgesi dışında sayıldığından, serbest bölgeler ile Türkiye arasında yapılan ticarette dış ticaret rejimi hükümleri uygulanır. Başka bir deyişle, Türkiye"den serbest bölgeye satılan mallar ihracat rejimine, serbest bölgeden alınan mallar ise ithalat rejimine tabi olup, serbest bölge kullanıcıları Türkiye den KDV siz mal ve hizmet satın alabilirler. Diğer taraftan, serbest bölge ile diğer ülkeler ve diğer serbest bölgeler arasında dış ticaret rejimi hükümleri uygulanmaz. Serbest bölgelerden Türkiye ye yönelik mal satışına kısıtlama getirilmemiştir (Tüketim ve riskli mallar hariç). Mallar serbest bölgede süre sınırlaması olmaksızın kalabilir. Serbest bölgede sağlanan teşvik ve avantajlardan yerli ve yabancı bütün firmalar eşit olarak yararlanır. Serbest bölgeye getirilen Türkiye veya AB menşeli ya da buralarda serbest dolaşımda bulunan Gümrük Birliği kapsamındaki malların, serbest dolaşımda bulunma statüsü değişmediğinden, Türkiye ye veya AB üyesi ülkelere girişinde gümrük vergisi ödenmez. Ayrıca, üçüncü ülke menşeli malların serbest bölgeye girişinde ve bu malların Türkiye veya AB üyesi ülkeler dışındaki üçüncü ülkelere gönderilmesi halinde de gümrük vergisi ödenmez. Ancak, serbest bölgeden Türkiye ye veya AB üyesi ülkelere gönderilen serbest dolaşım durumunda olmayan üçüncü ülke menşeli mallar için Ortak Gümrük Tarifesi ile uyumlaştırılmış Türk Gümrük Tarife Cetveli nde belirtilen oran üzerinden gümrük vergisi ödenir. İthal girdi kullanarak ürettiği ürünleri dış pazarlara satan, Emek-yoğun sektörlerde faaliyette bulunan, Re-eksport faaliyetinde bulunan, Dövizle işlem yapmak isteyen üretim ve alım-satım yapan, Altyapısı hazır modern iş ortamı arayan firmalar için serbest bölgeler daha avantajlıdır. 13

18 Bedelsiz İhracat Kambiyo Mevzuatı çercevesinde yurda getirilmesi gerekli olmaksızın yurt dışına mal çıkarılması bedelsiz ihracat olarak tanımlanmaktadır. Bedelsiz olarak ihraç edilebilecek mallar aşağıda belirtilmiştir. Gerçek veya tüzel kişiler tarafından götürülen veya gönderilen hediyeler, miktarı ticari teamüllere uygun numuneler ile reklam ve tanıtım malları, yeniden kullanıma veya geri dönüşüme konu ithal edilmiş mal ve ambalaj malzemeleri, Daha önce usulüne uygun olarak ihraç edilmiş malların bedelsiz gönderilmesi ticari örf ve adetlere uygun parçaları, fireleri ile garantili olarak ihraç edilen malların garanti süresi içinde yenilenmesi gereken parçaları, Yabancı misyon mensuplarının, Türkiye'de çalışan yabancıların, yurt dışına hane nakli suretiyle gidecek Türk vatandaşlarının, daimi veya geçici görevle yurt dışına giden kamu görevlilerinin, bu durumlarının ilgili mercilerce belgelenmesi şartıyla, beraberlerinde götürecekleri, gönderecekleri veya adlarına gönderilecek mal ve taşıtlar, Yurt dışında yerleşik tüzel kişiler, yabancı turistler ve yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşlarının beraberlerinde götürecekleri, gönderecekleri veya adlarına gönderilecek mal ve taşıtlar, Kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler ve üniversitelerin; görevleri veya anlaşmalar gereği gönderecekleri mal ve taşıtlar, Savaş, deprem, sel, salgın hastalık, kıtlık ve benzeri afet durumlarında; kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler, üniversiteler, Kızılay ile kamu yararına çalışan dernek ve vakıfların gönderecekleri insani yardım malzemeleri. Yukarıda belirtilenler dışında kalan hususlar, Dış Ticaret Müsteşarlığının (İhracat Genel Müdürlüğü) görüşü alınarak, ilgili gümrük idaresi veya İhracatçı Birliği Genel Sekreterliğince sonuçlandırılır. Kanun, Kararname ve uluslararası anlaşmalarla ihracı yasaklanmış malların bedelsiz ihracatına izin verilmez. İhracı ön izne bağlı malların bedelsiz olarak ihraç edilmesi de, ancak ilgili merciin ön iznine istinaden mümkündür. Bedelsiz ihracata konu mal, ihracatta uygulanan desteklerden yararlandırılmaz. DIŞ TİCARETTE PAZARA GİRİŞ YÖNTEMLERİ Pazara nasıl girileceğinin belirlenmesi, en önemli kararlar arasındadır. Giriş şekli seçilirken ihracatçı, ihraç pazarında talep edilen hizmet düzeyinin, tarifeler ve nakliyenin, marka bilincinin ve rekabet avantajının iç pazardakilere benzeyip benzemediğini göz önünde bulundurmalıdır. Pazara giriş şeklini etkileyen unsurlar başlıcaları: işletmelerin amaç ve hedefleri girilecek ülkedeki siyasi, ekonomik ve yasal çevre kaynaklar pazar potansiyeli rekabet çevresi ürün karakteristiği yönetimin odaklandığı konulardır. Yoğun bir rekabetin var olduğu günümüz global pazarlarında başarılı olabilmek için bu pazarlara açılmak isteyen tüm kişi veya kuruluşların her şeyden önce; rekabet ortamını iyi tanımaları ve çağdaş bir pazarlama anlayışını benimsemeleri gerekir. Uluslararası pazarlara doğrudan ihracat ya da dolaylı ihracat yolları ile girilebilir. 14

19 Doğrudan İhracat Doğrudan ihracatta ihracatçı, aracı kullanmayarak tüm ihracat işlemlerini kendisi yapar. Doğrudan ihracatın çeşitli faydaları bulunmaktadır. Bunlar; Aracıları bertaraf ederek kâr marjını artırmaktadır. Müşteri ile daha yakın ilişkiler kurabilmektedir. İhracat aşamalarının tümünü kendisi kontrol edebilmektedir. Ancak diğer taraftan, doğrudan ihracatta; faydadan daha fazla zaman ve kaynak harcamak zorunda kalabilmekte, ihracatçı doğrudan risklere daha fazla maruz kalabilmektedir. Dolaylı İhracat İhracat yapmak isteyen, ancak gerekli personel ve kaynağı olmayan şirketler, komisyoncular, acenteler, SDŞ (Sektörel Dış Ticaret Şirketleri), DTŞ (Dış Ticaret Şirketleri), lokal alım ofisleri vasıtasıyla ihracat yapabilir. Bunların değişik ülkelere ihracat konusunda gerekli deneyimleri ve altyapıları mevcuttur. Dolaylı ihracatın çeşitli avantajları vardır. Bunlar: İhracatçılar, ihracatın teknik ve hukuki yönlerini öğrenme yerine; üretim konusunda yoğunlaşabilmektedir. İşletmeler, aracının bu alandaki deneyimlerinden faydalanmaktadır. Dolaylı ihracatın dezavantajları ise: Mal üzerindeki kontrolü kaybetme riski söz konusu olabilir. Bazı aracıların ihracatçılarla ilgili farklı emelleri olabilir. İhracat Konsorsiyumları (Sektörel Dış Ticaret Şirketleri) KOBİ lerin birleşerek ihracat amacıyla bir konsorsiyum kurması ve ihracatın bu konsorsiyum tarafından gerçekleştirilmesi pazara girişte yararlı bir yöntem olarak görülmektedir. SDŞ (Sektörel Dış Ticaret Şirketleri), Türkiye deki KOBİ lerin ihracata yönelik faaliyetlerinde gönüllü olarak sermayelerini, bilgilerini, üretimlerini ve tecrübelerini bir araya getirerek ölçek ekonomisinin sağladığı avantajlara sahip olunmasını destekleyici bir modeldir. Söz konusu modelin ihracatçılara (üyelerine) sağladığı faydalar şunlardır: Yeni pazarlara girme ve yeni alıcılara ulaşma, Pazarın çeşitlenmesi ve riskin azaltılması, Büyük miktardaki siparişlerin birlikte hareket yolu ile kolaylıkla karşılanması, Uzun dönemli yatırım ve üretim planlaması yapılabilmesi, Birim üretim, dağıtım giderlerinde azalma, Pazarlık gücü elde ederek daha karlı satış yapabilme, İhracatta bilgi birikimi ve deneyim elde etme, Döviz girdisi elde etme, Endüstri alanında sesini duyurabilme, İhracat giderlerinin paylaşımı nedeniyle daha az finans ile kaynak tahsisi, Diğer aracı kurumlara alternatif olabilme, Birlikte başarı elde etme duygusu ve bunun moral üzerine olumlu etkisidir. 15

20 Dış Ticaret Sermaye Şirketleri İhracata yönelik pazarlamada bir örgütleme biçimi olarak Türkiye de ilk olarak Dış Ticaret Sermaye Şirketleri bir model olarak benimsenmiş ve 1980 yılında resmî olarak uygulamaya konularak devletçe de desteklenmiştir. Söz konusu karar hükümleri, imalatçı olmayan, ancak dış pazarlamada ihtisaslaşmış ihracatçı sermaye şirketleri eliyle ihracatın geliştirilmesi ve artırılması esaslarını düzenlemektedir. Geçmişte KOBİ lerin ürünlerini yoğun bir şekilde pazarlama girişiminde bulunan Dış Ticaret Sermaye Şirketleri günümüzde kendi holdinglerine bağlı şirketlerin ürünlerini pazarlamaya ağırlık vermekle birlikte bazıları hâlen KOBİ lere yönelik faaliyetlerini sürdürmektedir. Türkiye de Dış Ticaret Sermaye Şirketlerinin yanı sıra çok sayıda Dış Ticaret Pazarlama Şirketi ihracatta aracı şirket olarak dış pazarlara ihracat yapmaktadır. Dış Ticaret Sermaye Şirketlerinin Avantajları aşağıdaki gibi sıralanabilir: KDV iadelerinde teminat kolaylığı, Dâhilde İşleme Rejiminde teminat kolaylığı, Eximbank ve döviz kredilerinde indirimli faiz uygulaması, kredi temininde indirimli teminat kolaylığı, Onaylanmış kişi statüsü edinmek yoluyla, gümrük işlemlerinde kolaylık, Dış Ticaret Sermaye Şirketlerinin, ihraç ürünlerimizin tanıtılması, çeşitlendirilmesi, pazar paylarının artırılması ve yeni pazarlara girilmesi amacıyla Devlet Yardımlarından öncelikle yararlandırılmaları sağlanır. Doğrudan ihracat ve dolaylı ihracatın ötesinde ihracatçının seçebileceği diğer pazara giriş yolları ise ortak yatırım, lisans kullanımı ve yerinde (off-shore) üretim olarak sıralanabilir. Ortak Yatırım İhracatçı işletme ile ithalatçı işletme arasındaki hisse, teknoloji transferi, yatırım, üretim ve pazarlama alanlarından biri veya birkaçının söz konusu olduğu bir ortaklık anlaşmasıdır. Bu tip anlaşmalar maliyeti yaymakta, riski azaltmakta, pazar hakkındaki bilgi ve detayları öğrenmeye olanak sağlamakta ve böylece pazara girişi kolaylaştırmaktadır. Lisans Anlaşmaları İşletme sahip olduğu teknolojik know-how, tasarım ve fikrî mülkiyet hakkını, bir sözleşmeye bağlı olarak yabancı bir işletmeye, bir ödeme şekli veya telif karşılığında devredebilir. Lisans anlaşmaları yabancı pazarlara hızlı bir girişe imkân sağlamaktadır. Ancak, lisans anlaşmaları üretim ve pazarlamadaki kontrolün kaybolmasını ve eğer anlaşma da yasaklanmamışsa istemeyerek de olsa teknolojik know-how ın lisans kullanıcısı tarafından paylaşılmasını beraberinde getirmektedir. E-DIŞ TİCARET İŞLEMLERİ Bilişim teknolojileri günlük iş hayatının bir parçası haline gelmiştir. Bu teknolojiler işletmelerin daha verimli ve etkin iş yapmalarını ve internetle doğan yeni fırsatlardan faydalanmalarını sağlamaktadır. Söz konusu fırsatlardan biri olan e-ticaret başta KOBİ'ler olmak üzere işletmelerin dünya ticaretinden daha fazla pay almalarına olanak sağlamaktadır. İnternet üzerinden geleneksel yöntemlerle yaptıkları ticareti, yenilikçi bir yaklaşımla e-ticaret boyutuna taşıyan küçük ölçekli işletmeler, mağaza açma ihtiyacını e-mağazalar ile ikame ederek küresel ölçekte satış fırsatı yakalayabilmektedirler. Dünya markası olan birçok işletme ise mağazalarının yanı sıra e-ticaret platformları üzerinde de hizmet sunarak, geleneksel yöntemlerle yaptığı satış hacmini, internet üzerindeki satış hacmi ile büyütebilme imkânı bulabilmektedir. Bu gelişmeler göstermektedir ki, günümüzde elektronik ortamda iş yapmak, bir tercih olmaktan çıkmış ve ölçek ayırımını ortadan 16

21 kaldırarak iş hayatının merkezine yerleşmiştir. Bu durum, işletmeleri, e-stratejiler oluşturmaya ve internet ortamında nasıl yer alacakları ve yeni iş yapış şekillerinden hangilerini kullanacakları konusunda kapsamlı çalışmalar yapmaya yönlendirmektedir. E-Ticaret Bilgi ve iletişim teknolojilerinin etkisiyle şekillenen sistemler, geleneksel ticaret (offline ticaret) olarak adlandırılan ticarete yeni bir boyut eklemiştir. E-Ticaret (online ticaret) olarak adlandırılan bu ticaret şeklinde temel sistemler; firma web sitesi, B2B e-pazaryerleri ve e-perakende siteleri üzerinde yapılanmıştır. Bu yapı; sosyal bilişim, çoklu araçlar, kullanıcı kaynaklı içerik sistemleri, zengin internet uygulamaları, ürün geliştirme, çoklu kanallar, çoklu iş modelleri gibi gelişmeler paralelinde bir üst boyuta taşınarak e-ticaret Platformu olarak adlandırılan sistemler de gelişmeye başlamıştır. Elektronik ticaret, ticari işlemlerden biri veya tamamının (tanıtım, satış ve ödeme benzeri iş ve işlemlerin) elektronik ortamda gerçekleştirilmesi yoluyla yapılmakta olup, reklam ve pazar araştırması, sipariş ve ödeme ile teslim olmak üzere üç aşamadan oluşmaktadır. Elektronik ticaretin düzenlenmesi hakkında Kanun tasarısı, elektronik ticareti; fiziki olarak karşı karşıya gelmeksizin elektronik ortamda gerçekleştirilen ticari faaliyetler olarak tanımlamaktadır. Avrupa Birliği Haberleşme Komisyonu, e-ticareti; mal ve hizmetlerin ticarileştirilmesi, sayısal (dijital) içeriğin dağıtımı, finans ve menkul kıymetler işlemlerinin yürütülmesi, kamu sözleşmeleri ve kamu yönetimindeki diğer işlemler gibi faaliyet ve uygulamaların elektronik ortamda geliştirilmesine dayanır şeklinde tanımlamaktadır. Diğer bir tanıma göre elektronik ticaret; mal ve hizmetlerin üretim, tanıtım, satış, sigorta, dağıtım ve ödeme işlemlerinin bilgisayar ağları üzerinden yapılmasıdır. Ürünün sunumu, müşteri temini, firma istihbaratı, taşıma, ödeme, operasyon ve gümrük işlemleri bir birinden ayrı düşünülemez. Türkiye de e dış ticaret çalışmaları 4 aşamada yapılmaktadır 1. Aşama: Internet ortamında dış ticaretle ilgili bilgi ve belgelerin paylaşılmasıdır. Bu paylaşımın kabul edebilmesi için dış ticarette kabul edilmiş, örneğin BM/EDIFACT, BİLGE, SWİFT gibi standartların uygulanması, 2. Aşama: Sipariş verme, proforma faturalama, e-sözleşme yapma, sigortalama, nakliye ve finansal ödeme gibi işlemlerin elektronik ortama aktarılması, 3. Aşama: E Ticaret yasal düzenlemelerinin oluşturulması, sanal imza, e-vergi, gümrük, kambiyo mevzuatının birbiri ile uyum içinde çalışacağı bir yasal yapının kurulması, 4. Aşama: E güvenlik çalışmaları ile internet güvenliğinin sağlanması ve dış ticaret operasyonlarının internet üzerinde güvenle yapılabilmesinin sağlanmasıdır. E-Ticaretin başlıca avantajları bulunmaktadır. Bunlar; Kurulum ve işletim maliyetlerinden tasarruf; mağaza görevlilerine ve yüksek kira bedeli ödenen mekânlara ihtiyaç ortadan kalkar. Sipariş sürecindeki masrafları azaltma; müşteri siparişleri doğrudan sipariş veritabanına gelir. Küresel anlamda bir kitleye ulaşarak satış fırsatlarını artırır. Günde 24 saat, haftada yedi gün açık olarak büyük firmalarla yarışabilme imkânı, Elektronik işlemler yoluyla ödemeleri daha hızlı alabilme, Normalde cadde üzerindeki mağazanızı incelemeyecek müşterileri çekme. Müşteri alımlarının izlenmesiyle toplanan verileri kullanarak teklifleri daha iyi hale getirebilme, Online mağazayı mevcut müşteriler için katalog olarak kullanma imkânı sağlar. 17

22 E- ticaret hakkında detaylı bilgi edinebilmek için ve ibp. gov.tr adreslerini inceleyebilirsiniz. Elektronik Ticaret İşlemlerinde Etkileşim Elektronik ticaret işlemlerinde kullanılan başlıca etkileşim yöntemleri Tablo 1.2 de verilmiştir. Tablo 1.2: Türkiye nin Dünya Ticareti İçindeki Payı (Milyar Dolar) 18 Devlet Firma Tüketici Devlet (Kamu kurum ve kuruluşları) G2G G2B G2C Firma B2G B2B B2C Tüketici C2G C2B C2C Kaynak: Dış ticaret işlemlerindeki önemi bakımından bu etkileşimin ikisi irdelenmiştir. Bunlar; firmadan firmaya (B2B) ve firmadan tüketiciye (B2C) dir. Bu iki terim arasındaki en önemli fark satışın kime yönelik olduğudur. Müşteriler nihai tüketici B2C, müşteriler firma ise B2B kavramı kullanılmaktadır. Firmalar Arası E- Ticaret İşlemleri (B2B-Business To Business) İşletmelerin bayileri, tedarikçileri, müşterileri için internet üzerinden çalışılacak şekilde hazırlamış oldukları iş uygulamalarına verilen addır. B2B e-ticaret; tedarikçi ve alıcı firmalar arasındaki iş uygulamalarını internet ortamında destekleyen faaliyetlerdir. Bir diğer ifade ile firmaların ürün ve/veya hizmetlerini alım-satımına ilişkin iş ve işlemlerinin birçoğunu internet üzerinde gerçekleştirmeleridir. B2B ticaretin gerçekleştirildiği internet ortamları e-pazaryeri veya e-ticaret sitesi olarak adlandırılır. Elektronik Pazaryeri; ağ pazaryeri, e-pazar ve sanal pazar olarak da adlandırılan e-pazaryerleri çoğunlukla birbirinden daha önce haberdar olmayan alıcı ve satıcılar (tedarikçiler) tarafından karakterize edilir. Katılımcı olan alıcı ve satıcıların merkezi bir pazaryeri üzerinden iletişimde bulunmalarını ve işlem yapmalarını sağlayan sistemlerdir. Alıcı ve satıcıların her ikisi de pazaryerine ziyaretçi veya aktif pazar katılımcısı olarak yaklaşırlar. B2B, e-ticaret tamamen dolaylı e-ticaret şeklinde gerçekleştirilir. Büyük ölçekli ticaret olduğu için ürünlerin fiziki teslimi geleneksel nakliye araçları ile yapılmaktadır. B2B, e-ticaret uygulamalarının sağladığı başlıca avantajlar aşağıdaki gibidir: Herhangi bir aracıya gerek kalmadan bilgiye ve ürüne ulaşma şansı artar, Müşteri taleplerini daha çabuk karşılayabilme olanağı sağlar, Tedarikçi seçiminde daha fazla alternatif sunma olanağı sağlar, Ürünlerin elektronik pazara sunumu ve takibinin kolaylaşmasını sağlar, Bürokratik işlemler ve evrak işlemleri en aza indirger, Firma içi verimlilik ve işlemlerin kontrolü denetlenmesi artar, Ofis maliyetleri ve satın alma maliyetleri azalır, Müşteri memnuniyeti artar, Tanıtım ve promosyon maliyetleri azalır. Bu sistemde, müşteriler ihtiyaç duydukları ürünleri firmanın web sitesinden ya da firmanın ürünlerini verdiği ve başka firmaların ürünlerinin de pazarlandığı web portalları veya sanal mağazalardan (bunlara elektronik pazaryerleri de diyebiliriz) sipariş ederler. Müşteri siparişlerle birlikte, ödeme için kredi kartı bilgilerini de elektronik ortamda web sitesine gönderir. Bu işlem VPOS denilen, internet üzerinden kredi kartı ile alışveriş yapma olanağı sağlayan oldukça güvenli ve gizlilik sistemleri gelişmiş bir ödeme mekanizmasıyla yapılır. VPOS sistemi, diğer alışverişlerde sık sık kullanılan POS cihazlarının Internet'e uyarlanmış şeklidir.

23 B2B nin İşlevleri Katalog Hizmeti: B2B siteleri, firmalara kendilerini ve ürünlerini tanıtıcı gerçek hayattaki potansiyel müşterilere ileteceği katalog, yazılı ve görsel basın, tanıtım cd lerinden farklı olmayan sanal broşürleri e- mail ve spam yolu ile iletir. Alım Hizmetleri: B2B sitelerinin önemli bir bölümü, üyelerine kendi aralarında online ticaret ile proforma teklif sürecini hazırlar. Ürün teslim aşamasına geldikten sonra teslim şekli belirlenerek ithalat veya ihracatla ilgili gümrük rejimi belirlenir. Alıcı ve satıcı arasındaki iletişim kurma olanağı sağlayarak alıcı ile satıcı şirket arasındaki alışveriş şekli belirlenir. Bu sürecin tümü elektronik ortamda gerçekleşir. Müzayede İşletmeleri: B2B Sitelerinin birçoğu tıpkı bireysel tüketicilere yönelik açık artırma sitelerinde olduğu gibi açık artırma (ya da eksiltme) yapılmasına imkân tanır. B2B firmadan firmaya gerçekleşen açık artırma ile firmaların stoklarında kalan ürünleri satma, ya da toptan ticarete yönelik özel kampanyalar ve yapma fırsatını tüketicilere sunar. Değiş Tokuş Hizmeti: B2B sitelerinin en temel işlevi ise bu siteler aracılığıyla bir araya gelen firmaların birbirlerini alım satım taleplerinden elektronik olarak haberdar etmeleridir. Bu niteliğiyle sektörlere yönelik şeffaflığı artıran elektronik pazar yerleri, fiyat seviyelerinin de optimum biçimde oluşmasını sağlarlar. Trade merkezleri, alım ve satım siteleri incelenerek teklif süreci değerlendirme başlar. Firmadan Tüketiciye E-Ticaret İşlemeleri (B2C-Business to Consumer) Tüketiciye yönelik olarak firmaların ürün ve hizmetlerinin satışına ilişkin internet ortamında yürüttükleri ticari faaliyetlerdir. Bir diğer ifade ile e-perakende siteleri (web mağazalar) ya da tedarikçi firmaların kendi web siteleri üzerinden, ürün ve hizmetlerin teslim koşulları, garanti koşulları, fiyatı ve diğer özellikleri belirlenmiş olarak satışını sağlamalarıdır. Firmadan-tüketiciye e-ticaretin avantajları, Doğrudan tüketiciye satış ile geleneksel yöntemle yapılan ticarete ilave satış hacmi imkânı sağlaması, Geleneksel pazarlama yöntemlerinin kullandığı satış kanallarına bağımlılığın ortadan kaldırılması, Geleneksel satış kanallarının maliyetinin minimize edilmesi, Küresel olma imkânı ve pazar çeşitlenmesine gidilebilmesi, Firma web sitesi üzerinden satış yapılabilmesi, İhracat bilgi ve becerisindeki eksikliklerin, e-perakende sitelerinin sunduğu yapı icinde karşılanabilmesi (İngilizce bilgisi, mevzuat bilgisi, pazar araştırması ihtiyacı vb.), B2C e-ticaret, doğrudan ve dolaylı e-ticaret olmak üzere her iki şekilde de gerçekleştirilir. Maddi olmayan ürünler doğrudan e-ticaret konusu olup, bu ürünlerin sipariş, ödeme ve teslimatları da internet üzerinden gerçekleşir. Doğrudan e-ticaret; müzik albümleri, yazılım programları ve veritabanları gibi maddi olmayan ürün ve hizmetlerin online olarak sipariş, teslim ve ödemesinin yapılması ile karakterize edilmektedir. Maddi olan ürünlerin ticareti dolaylı e-ticaret yöntemi ile gerçekleştirilir. Burada tüketiciye yapılan satışlarda sipariş ve ödeme internet üzerinden, teslimatlar ise kamu veya özel sektöre ait kargo firmaları tarafından fiziksel olarak gerçekleştirilir. B2B ve B2C E-Ticaret Arasında ne tür farklar vardır? 19

24 B2C, e-ticaretin en yaygın olarak bilinen şekli olup, elektronik ortamda ürünlerin teslim koşulları, garanti koşulları, fiyatı ve diğer özelliklerinin bulunmasının yanı sıra sipariş ve tercih edilmesi veya imkân sunulması halinde ödeme internet üzerinden gerçekleştirilir. Müşterilerin herhangi bir pazarlık şansı yoktur. B2B de alıcı ve satıcılar elektronik ortamda karşılaşırlar, ürünlerin teslim koşulları, garanti koşulları, fiyatı ve diğer özelliklerini elektronik ortamda konuşurlar. Ancak, ödemeye ilişkin şartlar çoğunlukla elektronik ortamda gerçekleşmez. Alıcının isteklerine göre bir ürünün özelleştirilmesi söz konusudur. Bir siparişte milyon Dolarlık alım yapılabilir. E-Ticaret ifadesine yüklenen anlam daha çok B2C, yani internet üzerinden tüketiciye satıştır. Bunun en önemli nedeni, son kullanıcıya (tüketiciye) yönelik olması ve bu nedenle de daha geniş kitlelerce bilinmesidir. Oysa daha dar kitlelere hitap etmekle birlikte, B2B nin işlem hacminin daha fazla olduğu ifade edilmektedir. Elektronik Veri Değişim Sisteminin Uygulanma Süreci Elektronik veri değişimi standart dokümanların elektronik veriler aracılığıyla işletmelere iletilmesi işlemine denir. EDİ bir işletmenin diğer işletmelerle olan ticari ilişkilerini her türlü evrak ve dokümanları belirli standartlara bağlı olarak gerçekleştirilmesi işlemidir. Bu işlem temel iş verilerinin bir bilgisayardan diğerine gönderilmesinde işlem kodları ve mesajların belirli bir formata tabi tutulması işlemidir. Elektronik veri değişim sistemleri kamu kurumlarında da uygulama alanı bulmaktadır. Kamu sektöründe EDI uygulamaları gümrük, uluslararası ve ulusal ticaret, istatistik, alanlarında kullanılır. EDI nin en önemli kullanım alanlarından biri de dış ticaret ve gümrük işlemleridir. Gümrük idaresi ile ithalatçı, ihracatçı, gümrük müşavirlerinin mesaj ve veri transfer işlemlerinin yürütülmesinde belirgin rol üstlenir. Yine aynı şekilde, kamu kurum ve kuruluşların kendi aralarındaki ilişkilerinde, vatandaşlarla olan ilişkilerinde ve yabancılarla olan ilişkilerinde elektronik işlemler yürütülmektedir. Bunu bireyler açısından ve/veya yabancı kurumlar, kuruluşlar, firmalar ve bireyler açılarından da düşünüldüğünde etkileşimin yoğunluğu belirgin olarak ortaya çıkmaktadır. İlk EDI uygulaması 1998 yılında Atatürk Hava Limanında uygulamaya başlanmıştır yılında gümrük idarelerinde pilot uygulamaya geçmiştir. Türkiye de tüm gümrük idarelerinde uygulanmaktadır. Şu anda BİLGE ve EDI programlarını uygulamayan gümrük idaresi kalmamıştır. EDI uygulaması ile veriyi gönderen konumdaki firma işlem oluşturur ve bunu alıcıya gönderir. Alıcı gelen bilgi doğrultusunda işlemi gerçekleştirmek için kendi sistemi içindeki düzenlemeleri, operasyonları yerine getirir. EDI sistemi aracılığı ile transfer edilen verinin alıcı tarafından tanımlanabilmesi için standart bir formatta olması gerekir. Dolayısıyla başarılı bir EDI uygulaması için iki taraf öncelikle işlemlerin içeriği ve format hakkında karşılıklı bir anlaşma içerisinde olmalıdırlar. Böylelikle gelen verinin ek bir işlem gerekmeden doğrudan alıcının sistemini harekete geçiren girdi olması sağlanır. Sistemden gelen verinin kağıt üzerine çıktı olarak da alınabilmesi gerekir. EDI sisteminin işleyişine bir örnek vermek gerekirse satın alma siparişini hazırlayan firma elektronik ortam aracılığıyla siparişle ilgili bilgileri tedarikçi firmaya iletir. Yapılandırılmış formatta tedarikçiye ulaşan veri bir yazılım yardımıyla sipariş girişi olarak sisteme entegre edilir. Sipariş işleme sistemi, kağıt üzerinde gelen siparişlerde olduğu gibi gerekli düzenlemeleri yaparak gelen talebin hazırlanması sürecini başlatır. Elektronik veri değişim sisteminin çeşitli yararları vardır. Bunlar; Zamandan ve maliyetten tasarruf sağlar, Hataların azaltılması sağlar, Kağıt kullanımı ve arşiv yükünün azaltılması sağlar, 20

25 Eşgüdüm sağar, Müşteri sadakatinin artırır, Sipariş süresinin kısaltır, Nakit akışın hızlandırır, Stok kontrolünün optimizasyonu sağlar, Karar almayı etkinleştirir, Karlılığın artırır. EDI uygulamasının başlangıç maliyeti yüksek olabilir. Ancak genellikle bu maliyetler, EDI yararları sayesinde geri döner. Bu karmaşık sistemlere bir çözüm bulmak amacıyla EDI trafiği için B2B ağ geçitleri geliştirilmiştir. Network un uç noktasında bulunan ve firma dışındaki sistemlerle ve iş ortaklarıyla gerçekleştirilen işlemleri yöneten ağ geçitleri, şirketlere iş ortaklarıyla gerçekleştirdikleri işlemlerde kullandıkları çok sayıda protokolü yönetmek ve elektronik işlemleri network taki tek bir açıklık üzerinden izleyip güvenli kılmak için bir yol sunmuşlardır. Ağ geçitleri güvenlik protokollerinin yanı sıra mesajların düzgün bir dijital "zarf" içinde iletilmesini sağlayan mesaj teslim protokollerini ve satın alma emri veya fatura gibi belgeleri kontrol eden iş protokollerini sıkı bir denetim altında tutmaktadır. Bununla birlikte çoğu EDI mesajı içermez. EDI mesajları çok karmaşık ve komplikedir. EDI mesajları yüksek oranda sıkıştırılmış ve karmaşık yapı gösteren mesajlardır. Bu karmaşık yapı EDI konusunda yetişmiş personelin sınırlı kalmasına yol açmıştır. Birbirinden çok farklı iş yapma şekilleri, uyumlu elektronik donanım ve yazılım, iletişim şartlarındaki uyumsuzluklar edinin olumsuz yönleri arasında gösterilebilir. E-Ticaretin Faydaları E-Ticaretin İhracatçı İşletmelere Faydaları E-ticaret işlemlerini uygulayan işletmeler küresel işletme özelliğini taşırlar. İşletmeler web tabanlı uygulamalar ile cirolarını artırmışlardır. Artan kar ve müşteri segmentindeki artış firmaları araştırma ve geliştirme yatırımlarına yöneltmiştir. Teknolojik gelişmeler ve bilişim altyapılarındaki gelişim maliyetleri azaltmıştır. E-ticaret işlemleri işletmelerin dış ticaret pazarını genişletir. Zaman ve mekâna bağlı olmaksızın ihracat yapılmasını kolaylaştırır. Yeni partner ve tedarikçi kitlesine ulaşmada yardımcı olur. E-Ticaret yolu ile kâğıt üzerinde paylaşılan bilginin dağıtımı kolaylaşır ve bekleme süreleri azalır. Ürün tanıtımları sanal ofis ve web siteleri ile birebir iletişime geçerek daha ucuza yapılır. Bilgi güncellenir. Veri ambarları kurulur. Üretim ve satın alma teknikleri geliştirilir Müşteri sadakati artar ve tedarik maliyetlerini azalır. Karlılığı artırır ve stok değer zinciri entegrasyonunu geliştirir. İnteraktif mağazacılığı artırır. Satış maliyetlerini azaltır ve süreç otomasyonunu geliştirir. 21

26 Elektronik Dış Ticaretin İthalatçılara Faydaları Web tabanlı alış veriş uygulamaları ithalatçılara yeni fırsatlar sunmaktadır. Artan maliyetler ve rekabet firmaları yeni arayışlara yöneltmiştir. Firmalar sanal ofis uygulamaları ile yeni pazarlara açılmışlardır. Ürün teklifleri, pazar araştırması, firma istihbaratı çalışmaları, haberleşme, internet ortamında sağlanmaktadır. Bu da maliyetler azaltmakta ve rekabet şansını artırmaktadır. Bu avantajlar; E Ticaret ithalatçılara zaman ve mekâna bağlı olmaksızın her yerden alışveriş edebilme imkânına sağlar. E Ticaret sayesinde ithalatçılar ürünleri kolaylıkla karşılaştırabilir. İthalatçı ürün ile ilgili şikâyet ve önerilerini iletişim kanalları vasıtasıyla satıcıya bildirebilmektedir. E Ticaret forumlar sayesinde ürün üzerinde denetimi artırır. Müşteri ilişkilerini geliştirir. Bilgi, müzik, bilgisayar programları gibi internet üzerinden teslim edebilen ürünler için çok hızlı teslimat olanağı sağlar. 22

27 Özet Küreselleşme süreci içerisinde tüm dünyada yoğun kültürel ve ekonomik ilişkiler ağı oluşmuştur. Bu ağın oluşmasında bilişim alt yapısı ve teknolojik gelişmeler önemli rol oynamıştır. Yenidünya ekonomisinde elektronik ticaret ve dış ticaret işlemleri birbirini tamamlamaktadır. Küreselleşme sürecinde sınırlar ortadan kalkmış ve dünya büyük bir köy haline gelmiştir. Sınırların ortadan kalkmasında intranet, extranet, ulaşım ve teknolojik ilerlemeler önemli rol oynamıştır Yenidünya ekonomisi olarak adlandırılan bu dönemde dış ticaret işlemleri belirgin bir değişikliğe uğramıştır. Dış ticaret işlemleri internet ve bilgisayar alanında uygulanmaya başlamış, elektronik ticaret ve dış ticaret uygulamaları bir birbirleri ile entegrasyon süreci yaşamıştır. Ülkelerde ihracatın artırılması, ithalatın azaltılması önemli hedefler arasındadır. Ülkelerin bu hedeflere ulaşmak için aldıkları kararlar ve tedbirler dış ticaret politikasını oluşturur. Dış ticaret politikası açısından bir devletin dış ticaretini etkileyebilecek unsurların başlıcaları yasaklar, gümrük resmi, ticaret antlaşmaları, primler, sübvansiyonlar ve idari korumacılık olarak sınıflandırılabilir. Bunlardan yasaklar, ithalat ve ihracat yasaklarıyla transit geçiş yasakları şeklinde bir ayırıma tabi tutulurken; gümrük resmi de aynı şekilde ithalat, ihracat ve transit ticarette uygulananlar olarak üçe ayrılmaktadır. Ticaret genel olarak iç ve dış ticaret olmak üzere ikiye ayrılır. Dış ticaret, malların ve sermayenin ulusal sınırların dışına akışıyla ilgilidir. Dış ticaret alım satım işlemlerinin teslimi açısından ithalat, ihracat işlemlerinden oluşur. İthalat, ülkeden yabancı ülkelere döviz çıkışı gerektirdiği ve ülkede üretilen mallar yerine yabancı ülkelerce üretilen malların tercih edilmesi, gerek yerli üretici, gerekse ülke ekonomisi üzerinde olumsuz etkiler bıraktığı için pek arzu edilen bir durum değildir. İthalat, ithalatı serbest olan bir malın ithalat ve gümrük mevzuatına uygun olarak ithalatının yapılması, ithalat bedelinin ise kambiyo mevzuatına göre transfer edilmesi işlemine denir. İthalat politikası Türkiye nin uluslararası taahhütleri çerçevesinde; genel olarak kalkınmayı hızlandırmayı; ihracata dönük, teknoloji yoğun, katma değeri yüksek, uluslararası standartlara uygun üretim yapısını desteklemeyi; tarım ve sanayi sektörlerindeki yerli üreticilerimizin girdi ithalinde maliyet avantajı sağlayarak üretimlerinin artırılmasına ve bu suretle uluslararası piyasalardaki rekabet potansiyellerinin geliştirilmesine yardımcı olmayı; yerli üreticinin ithalat ile karşılaşabileceği haksız rekabet hallerinden korunmasını ve tüketiciyi korumayı hedefler. İhracat, sürdürülebilir bir ekonomik büyümenin gerçekleşmesinde kritik rol oynar. İhracat artışı, bir taraftan milli geliri artırarak kalkınmayı olumlu yönde etkilerken, diğer taraftan döviz darboğazını aşmak suretiyle ekonomik kalkınmaya da destek olmaktadır. Bu nedenle, ihracatın artırılmasına ilişkin çaba ve politikalar, uluslararası ticari rekabetin de temel unsurunu oluşturmuştur. Ülkelerdeki gümrük bölgelerine giriş ve çıkış gümrük kapılarından yapılır. Türkiye Gümrük Bölgesi nin giriş noktalarındaki gümrük kapıları ile içeride bulunan gümrük kapıları arasında belirli yolların takip edilmesi zorunludur. Türkiye Gümrük Bölgesine giren ve çıkan taşıtlar gümrük gözetimine tabidir. Denetimleri gümrük idareleri tarafından yapılır. Gümrüğe sunulan eşya gümrük rejimine tabi tutulur. Uluslararası pazarlara girişte işletme tarafından verilmesi gereken kararların başında, üretimin yeni girilecek pazarda mı yapılacağı yoksa ihracat yolu ile mi pazara girileceği gelir. Karar verilirken işletme yöneticileri maliyet, kalite, teslimat ve müşteri değeri konuları üzerine detaylı analizler yaparak en uygun pazara giriş yöntemi üzerinde karar kılmalıdır. Bu yöntemler doğrudan ihracar şeklinde olabileceği gibi, dolaylı ihracat kapsamında ortak yatırım, lisans anlaşmaları, Sektörel Dış Ticaret Şirketleri, Dış Ticaret Sermaye Şirketleri şeklinde olabilir. 23

28 Kendimizi Sınayalım 1. İşlem görmüş ürünün tamamını veya bir kısmını üreten ve bu ürünün ihracatını kendisi ve/veya aracı ihracatçı vasıtasıyla gerçekleştiren firmalara.. denir. Cümle içindeki boşluğa gelmesi gereken ifade hangisidir? a. Poliçe b. İthalat c. İmalatçı-İhracatçı d. Nakliyat e. Navlun 2. Aşağıdakilerden hangisi ithalatta dikkat edilecek hususlar arasında yer almaz? a. İthal edilecek ürüne uygulanabilecek gümrük rejimleri önceden araştırılmalıdır. b. İthalat konusu ürün analiz edildikten sonra ödeme yapılmalıdır. c. İthalatı yapılacak ürünlerin başka kuruluşlar tarafından ithal edilip edilmediği araştırılmalıdır. d. Peşin ödeme şekli ile çalışılması tercih edilmelidir. e. Yükleme yapılan ülkede kontrolör bir kuruluş ile çalışılmalıdır. 3. Türkiye de üretilmiş malların başka ülkelerdeki alıcılar tarafından satın alınmasına ne denir? İthalat a. İhracat b. Sigorta c. Nakliyat d. Navlun 4. Aşağıdakilerden hangisi bir ithalat şekli değildir? a. Akreditifli ithalat b. Transit Ticaret c. Belge (Vesaik) karşılığı ithalat d. Kredili İthalat e. Geçici Kabullü İthalat 5. Malın gelmiş olma şartı aranmaksızın ithalat yapılan ülkeden yola çıkarılmış olduğunu gösteren belgenin bedelini ödeyerek bankadan belge alınması ile gerçekleştirilen ithalattır. Bu tanım aşağıdaki kavramlardan hangisi ile ifade edilebilir? a. Bedelsiz ithalat b. Belge karşılığı ithalat c. Kredili ithalat d. Akreditifli ithalat e. Mal mukabili ithalat 6. Aşağıdakilerden hangileri Serbest Bölgelerde sağlanan teşvik ve avantajlar arasında yer alır? I. Serbest bölge faaliyetlerinden elde edilen kazanç ve gelirler kambiyo rejimine ve herhangi bir izne tabi olmaksızın, yurtdışına veya Türkiye ye transfer edilebilir. II. III. Serbest bölge kullanıcıları Türkiye den KDV siz mal ve hizmet satın alabilirler Mallar serbest bölgede süre sınırlaması olmaksızın kalabilir. IV. Altyapısı hazır modern iş ortamı sunulur. a. I ve II b. I ve III c. I, III ve IV d. I, II ve III e. I, II, III ve IV 7. Dış Ticaret Sermaye Şirketlerinin avantajları arasında aşağıda verilenlerden hangisi yer almaz? a. KDV iadelerinde teminat kolaylığı, b. Dâhilde İşleme Rejiminde teminat kolaylığı, c. Devlet yardımlarından yararlandırılmazlar. d. Eximbank ve döviz kredilerinde indirimli faiz uygulaması, kredi temininde indirimli teminat kolaylığı, e. Onaylanmış kişi statüsü edinmek yoluyla, gümrük işlemlerinde kolaylık, 24

29 8. Bir ülke ithalatının ihracatından fazla olması durumuna ne ad verilir? a. Dış ticaret dengesi b. Dış Ticaret açığı c. Dış ticaret fazlası d. Dış ticaret hacmi e. Dış Ticaret haddi 9. Dış ticaret işlemlerinin ülke içi ticaret işlemlerinden birçok farklı yönü vardır. Bu farklı yönler arasında aşağıda verilenler arasında hangisi yoktur? a. Bürokrasi fazladır. b. Çok çeşitli taşıma sistemleri kullanılır. c. Risk daha azdır. d. Ödeme sistemleri farklılık gösterir. e. Genellikle yabancı para birimleri kullanılır. 10. İthalatçı vasfına sahip olabilmek için aşağıdakilerden hangilerinin kazanılması gerekir? I. Tacirlik sıfatının kazanılması II. III. IV. a. I ve II b. I ve III c. I, III ve IV İlgili ithalatçı birliğine üye olunması Vergi dairesinden mükellef kaydının alınması Mükellef yazısının ve şirket belgelerinin gümrüklere bildirimi zorunludur. d. I, II, III ve IV e. I, II ve III Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. c Yanıtınız yanlış ise Dış Ticaret İşlemleri ile İlgili Başlıca Kavramlar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. d Yanıtınız yanlış ise İthalat başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. b Yanıtınız yanlış ise İhracat başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. b Yanıtınız yanlış ise İthalat Türleri başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. b Yanıtınız yanlış ise İthalat başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. e Yanıtınız yanlış ise Serbest Bölgelere Yapılacak İhracat başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. c Yanıtınız yanlış ise Dış Ticaret Sermaye Şirketleri başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. b Yanıtınız yanlış ise Dış Ticaret İşlemleriyle İlgili Kavramlar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. c Yanıtınız yanlış ise Dış Ticaret Türleri başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. d Yanıtınız yanlış ise İthalat başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 25

30 Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Bedelsiz ithalat için bazı yetkili gümrük idareleri bulunmaktadır. Bunlar: Ankara Bedelsiz ve Naklihane Gümrük Müdürlüğü, İstanbul Yeşilköy Otomotiv İhtisas Gümrük Müdürlüğü, İzmir Gümrük Müdürlüğü ve Gebze Otomotiv İhtisas Gümrük Müdürlüğü'dür. Sıra Sizde 2 Yapılan düzenlemeler ile Artvin, Ardahan, Ağrı, Kars, Iğdır, Van, Hakkâri, Şırnak, Mardin, Şanlıurfa, Gaziantep, Kilis ve Hatay illerinde STM kurulması, ayrıca bu illere komşu Erzurum, Muş, Bitlis, Siirt, Diyarbakır, Batman ve Adıyaman İllerinin de "mücavir il kapsamında uygulamadan yararlandırılmaları öngörülmüştür. Buna göre, İran ile varılan mutabakatlar sonucunda, 2004 yılı başında Hakkâri-Esendere, Ağrı-Sarısu ve Van-Kapıköy sınırlarımızda STM'ler faaliyete geçmiştir. Sıra Sizde 3 Türkiye deki serbest bölgeler ve kuruluş yılları aşağıdaki gibidir: Sıra Sizde 4 B2C, e-ticaretin en yaygın olarak bilinen şekli olup, elektronik ortamda ürünlerin teslim koşulları, garanti koşulları, fiyatı ve diğer özelliklerinin bulunmasının yanı sıra sipariş ve tercih edilmesi veya imkân sunulması halinde ödeme internet üzerinden gerçekleştirilir. Müşterilerin herhangi bir pazarlık şansı yoktur. B2B de alıcı ve satıcılar elektronik ortamda karşılaşırlar, ürünlerin teslim koşulları, garanti koşulları, fiyatı ve diğer özelliklerini elektronik ortamda konuşurlar. Ancak, ödemeye ilişkin şartlar çoğunlukla elektronik ortamda gerçekleşmez. Alıcının isteklerine göre bir ürünün özelleştirilmesi söz konusudur. Bir siparişte milyon Dolarlık alım yapılabilir. E-Ticaret ifadesine yüklenen anlam daha çok B2C, yani internet üzerinden tüketiciye satıştır. Bunun en önemli nedeni, son kullanıcıya (tüketiciye) yönelik olması ve bu nedenle de daha geniş kitlelerce bilinmesidir. Oysa daha dar kitlelere hitap etmekle birlikte, B2B nin işlem hacminin daha fazla olduğu ifade edilmektedir. 26

31 Yararlanılan Kaynaklar Ataman, Ü., Sümer, H. (2006). Dış Ticaret İşlemleri ve Muhasebeleştirilmesi. İstanbul: Türkmen Ktabevi. Bakanlar Kurulu Kararı, Sınır Ticaret Merkezleri Kurulmasına İlişkin, 10 Nisan 2003 tarihli ve 2003/5408 sayılı karar. Başbakanlik, Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi (2009). Yurtdişina E- Ticaret (B2C E-İhracat), Ihracatta İnternet Zamanı-5. Gümrük Müsteşarlığı, Bedelsiz İhracat, id=b_bedelsiz, [Erişim Tarihi: ]. Kaya, (2011), Dış Ticaret İşlemeleri Yönetimi, (3. Bası), İstanbul: Beta Yayıncılık. Kaya, F. (2010), Dış Ticaret İşlemleri ve Muhasebe Uygulamaları, (4. Bası), Ankara: Detay Yayıncılık. Kaya, F., Turgutopbaş, N., (2012) Dış Ticaret İşlemleri, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları MEB-MEGEP, program_modul/modul_pdf/344mv0042.pdf, [Erişim Tarihi: ]. Resmi Gazete, tarih ve sayılı yayımlanan İhracat Yönetmeliği. Resmi Gazete, tarihli ve 95/7623 sayılı İhracat Rejimi Kararı. Resmi Gazete, tarih ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu. Resmi Gazete, 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu. Resmi Gazete, Dış Ticaret Müsteşarlığının tarih ve sayılı Transit Ticarete İlişkin Tebliğ. Seyidoğlu, H. (2003), Uluslararası Finans, (4. Bası), Güzem Can Yayınları: İstanbul. Yararlanılan İnternet Kaynakları (Eximbank). (Gümrük ve Ticaret Bakanlığı)

32 2 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Dış ticaret rejiminin amacı ve kapsamını açıklayabilecek, Gümrük Kanunu nun amacını ifade edebilecek, Kambiyo Mevzuatı çerçevesinde Türk Parası Kıymetini Koruma Kanunu na bağlı olarak yayınlanmış olan 32 Sayılı Karar ve bu karara ilişkin tebliğin amacını özetleyebilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Anahtar Kavramlar İthalat Rejimi İhracat Rejimi İthalat Yönetmeliği İhracat Yönetmeliği Gümrük Kanunu Gümrük Rejimi Türk Parası Kıymetini Koruma Kanunu 32 Sayılı Karar İçindekiler Giriş Dış Ticaret ile İlgili Yasal Düzenlemeler İthalat Rejimi Kararı ve İthalat Yönetmeliği İhracat Rejimi Kararı ve İhracat Yönetmeliği Gümrük Kanunu Kambiyo Mevzuatı Türkiye ye Gelecek ve Türkiye den Gidecek Yabancı Sermaye ile Diğer Sermaye Hareketleri 28

33 Dış Ticaret Rejimi, Gümrük Kanunu, Kambiyo Mevzuatı ve Genel Özellikleri GİRİŞ Dünyada zaman içinde gelişen teknolojinin üretimi arttırması ve taşımacılığın da gelişmesi sonucunda ticaret hacmi gittikçe artmış, ekonomik sınırlar da kalkmaya başlamıştır. Devletler de bir takım desteklerle dış ticaret hacimlerini arttırmaya çalışırken ekonomilerini koruma amaçlı kontrol ve kısıtlamalar getirmişlerdir. Dış ticarete hem destek verme, hem de koruma altında tutma amacıyla birçok yasal düzenlemeler getirilmektedir. Ülkemizde bu yöndeki düzenlemelerin en önemlileri İthalat-İhracat Rejimi Kararları, Gümrük Kanunu ve Kambiyo mevzuatı ile bunlara bağlı olarak çıkartılan tebliğ ve yönetmeliklerdir. İthalat-İhracat Rejimi Kararları ile ithalatın ve ihracatın ülke ekonomisi yararına ve uluslararası ticaretin gereklerine uygun bir şekilde düzenlenmesine çalışılır, mal ithalatı ve ihracatı ile ilgili işlemler ve kurallar belirlenir, ticaret politikası önlemleri alınır, her aşamada gözetim ve yönlendirme faaliyetlerinde bulunulur. Gümrük politikalarının bir hedefi devlete gelir sağlamak, diğer hedefi ise yerli üretimi yabancı malların rekabetinden korumaktır. Gümrük Kanunu bu çerçevede Türkiye Cumhuriyeti Gümrük bölgesine giren ve çıkan eşya ve taşıt araçlarına uygulanacak gümrük kurallarını belirler. Kambiyo mevzuatı da ithali ve ihracı gerçekleşen mal ve hizmetler karşılığı bedellerin ve sermayenin yurda nasıl getirileceğini veya yurtdışına nasıl gönderileceğini düzenler. DIŞ TİCARET İLE İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELER Ülkemizde mal ithalatı ve ihracatı, İthalat Rejimi Kararı ve bu karara bağlı olarak yayınlanan İthalat Yönetmeliği, İhracat Rejimi Kararı ve bu karara bağlı olarak yayınlanan İhracat Yönetmeliği; Gümrük Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak yayınlanan Gümrük Yönetmeliği hükümlerine göre yürütülür. kararlarıdır. İthalat Rejimi Kararı ve İhracat Rejimi Kararı, Bakanlar Kurulu İthalat ve İhracat Rejimi Kararları Bakanlar Kurulu kararıdır. Bu kararlara dayanılarak Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından İthalat ve İhracat Yönetmelikleri yayınlanır yılında yürürlükte olan İthalat Rejimi Kararı ve İthalat Yönetmeliği , İhracat Rejimi Kararı , İhracat Yönetmeliği , Gümrük Kanunu , Gümrük Yönetmeliği ise tarihli Resmi Gazete de yayınlanmıştır. Yukarıda sözü edilen karar, yönetmelik ve kanunlar yayınlandıktan sonra çeşitli tarihlerde değişikliğe tabi tutulmuşlardır. (Uygulama için bu düzenlemelerin son şekillerine bakılmalıdır) İthal ve ihraç edilen mal, hizmet ve sermaye bedellerinin ödenmesi ise Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun, bu kanuna bağlı 32 sayılı Karar, 32 sayılı Karara ilişkin Tebliğ ve Merkez Bankası Genelgesi çerçevesinde yürütülür. Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun 1930 yılında yayınlanmış, daha sonra bazı maddeleri değiştirilmiş, 7 maddeden oluşan bir çerçeve kanundur. Bu çerçeve kanuna dayalı kararlar kanunun uygulamasını düzenler yılı itibariyle Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar yürürlüktedir. Bu karar ilk kez tarihinde yayınlanmış, daha sonra çeşitli tarihlerde değişikliğe tabi tutulmuştur. En son değişiklik tarihli Resmi Gazete de yayınlanmıştır. 29

34 32 Sayılı Kararı açıklayan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ Tebliğ No: /34 mevcuttur. Halen yürürlükte olan bu tebliğ tarihli Resmi Gazete de yayımlanmıştır. Tebliğden başka uygulamayı yönlendiren Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar ile Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı nın 91 32/5 sayılı Tebliği ne İlişkin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Genelgesi (Sayı I M) mevcuttur. Bu genelge tarihinde yayınlanmış, daha sonraki tarihlerde değiştirilmiş şekli geçerlidir. Dış ticaret ile ilgili düzenlemeler çok sık değiştiğinden güncel durumun kitaplardan izlenmesi mümkün değildir. İthalat ve ihracat yapan kişilerin değişiklikleri çok düzenli bir şekilde takip etmeleri veya bu hizmeti satın almaları gerekir. İTHALAT REJİMİ KARARI VE İTHALAT YÖNETMELİĞİ İthalat Rejimi Kararı İthalat Rejimi Kararı nın amacı ithalatın ülke ekonomisi yararına ve uluslararası ticaretin gereklerine uygun olarak düzenlenmesini sağlamaktır. İthalat bu karar ve bu karara dayanılarak çıkartılacak yönetmelikler, tebliğler, ilgili kuruluşlara verilecek talimatlar, çok taraflı veya iki taraflı anlaşmaların hükümleri çerçevesinde yürütülür. sorumludur. İthalat ile ilgili düzenlemelerden Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İthalat Rejimi Kararı nda yer alan hususları düzenlemeye, yönetmelikler ve tebliğler çıkartmaya, izin ve talimatları vermeye, ithalatın her aşamasında gerekli görülecek değişiklikleri yapmaya ve önlemleri almaya Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı yetkilidir. Bu karara göre, kamu ahlakı, kamu düzeni veya kamu güvenliği; insan, hayvan ve bitki sağlığının korunması veya sınai ve ticari mülkiyetin korunması amacıyla ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde alınan önlemlerin kapsamı dışındaki malların ithalatı serbesttir. Eski, kullanılmış, yenileştirilmiş, kusurlu (defolu) ve yatık (zamanla dayanıklılığını yitirmiş) malların ithali ise izne tabidir İthalat Rejimi Kararı ekinde ithalatta uygulanacak Gümrük Vergisi oranları ile ödenecek Toplu Konut Fonu nu gösteren listeler mevcuttur. Bu listelerde mallar Gümrük Tarife İstatistik Pozisyon Numaralarına (G.T.İ.P) göre sınıflandırılmış ve gruplandırılmıştır. Listelerde malların isimleri karşısında varsa Gümrük Vergileri ve Toplu Konut Fonu tutarları belirtilmiştir. İthalat Yönetmeliği Vergi numarasına sahip her gerçek ve tüzel kişi ile tüzel kişilik statüsüne sahip olmamakla birlikte yürürlükteki mevzuat hükümlerine istinaden hukuki tasarruf yapma yetkisi tanınan kişiler ortaklıklar (Örnek: İş Ortaklığı, Konsorsiyum, Joint Venture) ithalat işlemlerini yürütebilirler. Joint Venture (Ortak Girişim): Birden fazla gerçek ve tüzel kişinin, belirli bir yatırım projesini veya süreklilik arz eden bir faaliyeti gerçekleştirmek ve kazanç elde etmek üzere, bir sözleşme çerçevesinde bir araya gelerek oluşturdukları, risklerden iş sahibine karşı her bir ortağın müteselsilen sorumlu tutulduğu ortak işletme yapısıdır. Joint Venture lar sözleşmeye dayalı ve sermaye katılımlı olmak üzere iki şekilde kurulabilirler. Sözleşmeye dayalı Joint Venture lar Türk hukukunda adi şirket hükümlerine tabidirler ve tüzel kişilikleri yoktur. Bakü Ceyhan boru hattında pompa istasyonlarının inşasını üstlenen Tepe İnşaat AŞ-Nacap Nederland B.V ortaklığı Joint Venture dır. 30

35 İş ortaklığı; en az birisi kurum olmak üzere birden fazla gerçek ve tüzel kişi tarafından, belirli bir işin birlikte yapılmasını taahhüt etmek ve kazancını paylaşmak amacıyla kurulan, tüm üyelerin işin tamamının yapılmasından sorumlu tutulduğu ortaklıktır. Tüzel kişilikleri yoktur ve Türk hukukunda adi şirket hükümlerine tabidirler. Örnek: Bir köprü yapımı işinde, iş ortaklığı üyelerinin tümü, köprünün tamamının yapımından doğacak tüm hak ve sorumlulukları birlikte üstlenirler. Sağlık Bakanlığı nın açtığı ulusal sağlık bilgi sistemi ihalesini kazanan DataSel Vestel-Birim ortaklığı iş ortaklığı dır. Konsorsiyum; birden fazla gerçek ve tüzel kişi tarafından, belirli bir işin birlikte yapılmasını taahhüt etmek ve kazancını paylaşmak amacıyla kurulan, üyelerin işin yapılması açısından hak ve sorumluluklarının kendi uzmanlıkları çerçevesinde ayrıldığı ortaklıktır. Konsorsiyumlarda her bir ortağın yapacağı işin taahhüt sözleşmesinde açıkça gösterilmesi gerekmektedir. Tüzel kişilikleri yoktur ve Türk hukukunda adi şirket hükümlerine tabidirler. Örnek: Bir köprü yapımı işinde, üyelerin bir kısmı köprünün ayaklarının yapılması işlerinden doğacak hak ve sorumlulukları, üyelerin geri kalanı ise köprünün geçit kısmının yapımından doğacak hak ve sorumlulukları kendi uzmanlıkları çerçevesinde ayrı ayrı üstlenir. Haoud El Hamra ile Skikda arasına inşa edilecek Cezayir boru hattı projesini kazanan Borusan Mannesmann Boru (BMB) Noksel-Ümran ortaklığı bir konsorsiyum dur. Joint Venture ve Konsorsiyum arasındaki farkları sıralayınız. Gümrük idareleri ithal olunan maddelere ait faturaların bir sureti üzerine; malların cinsini, gümrük tarife istatistik pozisyonunu, gümrük beyannamesinin tarih ve sayısını, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihi, teslim şeklini ve değerini kaydettikten sonra ilgili ithalatçıya verirler. İthal edilecek malların bedellerinin transferine ilişkin olarak bankalarca veya özel finans kurumlarınca kambiyo mevzuatı hükümleri çerçevesinde yürütülecek işlemlere ait esaslar Hazine Müsteşarlığı tarafından belirlenir. İHRACAT REJİMİ KARARI VE İHRACAT YÖNETMELİĞİ İhracat Rejimi Kararı İhracat Rejimi Kararı nın amacı; ihracatın ülke ekonomisi yararına düzenlenmesi, desteklenmesi ve geliştirilmeni sağlamak için ihracatta yetkili mercii ve uygulanacak esasları belirlemektir. İhracat ile ilgili düzenlemeyi Dış Ticaret Müsteşarlığı yapar. İhracatta yetkili merci Dış Ticaret Müsteşarlığı nın bağlı olduğu Bakanlık tır. Bu bakanlık Devlet Bakanlığı dır. Bakanlık; İhracatın her aşamasında gözetim, denetim ve yönlendirilmesine ilişkin her türlü önlemleri almaya, ihracatla ilgili düzenlemeleri yapmaya, ihracatı bu Karar çerçevesinde yürütmeye, Piyasalarda meydana gelen olağan dışı bir gelişme, ihracata konu malda görülen yetersizlik, kamu güvenliği, kamu ahlakı, insan sağlığı, hayvanların, bitkilerin veya çevrenin korunması amacına yönelik tedbirler, sanatsal, tarihi ve arkeolojik değer taşıyan metanın korunması nedenleriyle ihracatta kısıtlama veya yasaklama getirmeye, Gerektiğinde ihracatı müsaadeye veya kayda bağlamaya, ihracatta miktar kısıtlaması uygulamaya, Bağlı muamele, takas ve dolaylı offset gibi karşılıklı ticaret uygulamalarının usul ve esaslarını gerektiğinde sektör ve/veya ülke bazında belirlemeye, Transit ticaret, geçici ihracat, bedelsiz ihracat ve ticari kiralama yolu ile yapılacak ihracat ile yurt dışında inşaat, tesisat ve montaj işi alan müteahhitlerin yapacağı ihracatı düzenlemeye 31

36 İhracat politikalarında bir bütünlük sağlanması için ilgili kurum ve kuruluşların ihracata yönelik faaliyet ve kaynaklarını koordine etmeye, Alıcı ülkelerce ihracatımızın kısıtlanmasına ilişkin olarak alınacak tedbirlerin kaldırılmasına, etkilerinin asgariye indirilmesine veya iyileştirilmesine ilişkin görüşmeler yapmaya, yaptırmaya ve varılan anlaşma hükümlerinden doğan yükümlülüklerin yerine getirilmesini sağlamaya, İhracata konu tarım ürünlerinin desteklenmesine yönelik hazırlıkları yapmaya, Madde ve/veya ülke bazında ihracatla ilgili, yurt dışında düzenlenecek fuarlar da dahil, tanıtım ve pazarlama politika ve faaliyetlerinin esaslarını belirlemeye ve koordine etmeye, Uluslararası kuruluşlara olan yükümlülükler ile iç ve dış piyasa şartları ve diğer ülkelerin madde politikalarına ilişkin uygulamaları da göz önünde tutularak, ihracata konu ürünlere rekabet gücü kazandırıcı çalışmalar ve düzenlemeler yapmaya, Genel ihracat politikası hedefleri çerçevesinde, Türkiye İhracat Kredi Bankası (Eximbank) tarafından ihracatla ilgili olarak gerçekleştirilecek programları tespit etmeye, Yayınlanacak tebliğler çerçevesinde ihracatçı şirketlere "Dış Ticaret Sermaye Şirketi, Sektörel Dış Ticaret Şirketi veya öngörülecek ihracat modellerine uygun statüler vermeye, geri almaya ve bunların hak, yetki ve sorumluluklarını tespit etmeye yetkilidir. Kanun, kararname ve uluslararası anlaşmalarla ihracı yasaklanmış malların dışında kalan bütün malların ihracı (piyasalarda meydana gelen olağandışı bir gelişme, ihracata konu malda görülen yetersizlik vb. gibi nedenlerle ihracatta kısıtlama ve sınırlama getirilmesi durumu haricinde) serbesttir. (İhracı yasak mallara örnek: eski eserler, hint keneviri, tütün tohumu v.s) İhracat Yönetmeliği İhracat, bir malın, yürürlükteki ihracat mevzuatı ile gümrük mevzuatına uygun şekilde Türkiye gümrük bölgesi dışına veya serbest bölgelere çıkartılması veya Müsteşarlıkça ihracat kabul edilecek sair çıkış ve işlemlerdir. İhracatçı ise, ihraç edeceği mala göre İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği ne üye olan, vergi numarasına sahip gerçek veya tüzel kişiler ile tüzel kişilik statüsüne sahip olmamakla birlikte yürüklükteki mevzuat hükümlerine istinaden hukuki tasarruf yapma yetkisi tanınan ortaklıklardır. İhracat türleri; izne bağlı olmayan ihracat, ön izne bağlı ihracat, kayda bağlı ihracat, konsinye ihracat, yurtdışı fuar ve sergilere katılım ve ihracat, ithal edilmiş malın ihracatı, serbest bölgelere ihracat ve diğer ihracat tır. İhracatta işlemin başlaması için ihracatçıların, İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği ne onaylattıkları gümrük beyannamesi ile ihracatın yapılacağı gümrük idaresine başvurması gerekir. Ön izne bağlı ihracat: Bazı malların ihracatının uluslararası antlaşma, kanun, kararname ve sair mevzuat uyarınca belli bir merciin ön iznine bağlı olduğu ihracat türüne denir. (Örnek: harp, silah ve mühimmatı, uyuşturucu maddeler, gübreler, tohumlar vs.). Bu gibi durumlarda ilgili mercilerden ön izin alındıktan sonra ihracat mevzuatı hükümleri uygulanır. Kayda bağlı ihracat: Malların ihracından önce gümrük beyannamelerinin İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği nce kayda alınması gerektiği ihracat türüdür. Hangi malların ihracatının kayda bağlı olduğu Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından belirlenir. Konsinye ihracat: Kesin satışı daha sonra yapılmak üzere yurt dışındaki alıcılara, komisyonculara, ihracatçının yurt dışındaki şube veya temsilciliklerine mal gönderilmesidir. Konsinye ihracatta, gerçek ihracat konsinye malı alanın, o malı satmasından sonra gerçekleşir. Konsinye ihracat başvuruları İhracatçı Birlikleri Genel Sekterliği ne yapılır. Mallarla ilgili konsinye ihraç talepleri Müsteşarlığın görüşü alındıktan sonra İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği nce sonuçlandırılır. Konsinye olarak gönderilen malın ihraç tarihinden itibaren bir yıl içinde kesin satışının yapılması gerekir. 32

37 Konsinye ihracat için bir örnek olay düşününüz. Hangi ürünler konsinye ihraç edilebilir? Yurtdışı fuar ve sergilere katılım ve ihracat: Uluslararası ticari fuarlara ve sergilere, gerek ülkemizi temsilen ulusal düzeyde gerekse bireysel olarak katılacak firma ve kuruluşlarca yurt dışına gönderilecek bedelli veya bedelsiz mallar ile yurt dışında düzenlenecek bilim, sanat, kültür veya tanıtım amaçlı fuar/sergi, konferans, seminer gibi etkinliklere kişi veya kuruluşlarca gönderilecek bedelli veya bedelsiz malların yurt dışına çıkışıyla ilgili başvurular doğrudan ilgili gümrük idarelerine yapılır. Gümrük idareleri söz konusu malların yurt dışına çıkışı için yapılan talepleri ilgili mevzuat çerçevesinde inceleyip sonuçlandırır. İthal edilmiş malın ihracatı: Gümrük mevzuatı çerçevesinde serbest dolaşıma girmiş yeni veya kullanılmış malın ihracını ifade eder. Serbest bölgelere yapılacak ihracat: İhracat mevzuatı hükümlerine tabidir. Serbest bölgeler ülkenin siyasi sınırları içinde olup, gümrük sınırları dışında sayılan bölgelerdir. (Örnek Mersin, Antalya, İzmir Nemrut, İstanbul Trakya Serbest Bölgeleri) Diğer ihracat çeşitleri: Bedelsiz ihracat: Karşılığında yurt dışından bir ödeme yapılmaksızın yurt dışına mal çıkarılmasını ifade eder. Gerçek veya tüzel kişiler tarafından götürülen veya gönderilen hediyeler, miktarı ticari teamüllere uygun numuneler ile reklam ve tanıtım eşyaları, daha önce ihraç edilmiş malların bedelsiz gönderilmesinin ticari örf ve adetlere uygun parçaları, fireleri ile garantili olarak ihraç edilen malların garanti süresi içinde yenilenmesi gereken parçaları bedelsiz ihracata örnektir. Bedelsiz ihracat ne işe yarar? Hangi ürünler bedelsiz ihraç edilebilir? Takas: İhraç veya ithal edilen mal veya hizmet bedelinin, kısmen veya tamamen mal, hizmet veya dövizle karşılanması işlemidir. Takas işlemleri yürürlükteki ihracat ve ithalat rejimleri çerçevesinde yürütülür. Bağlı muamele: İkiden fazla taraf arasında yapılan takas işlemidir. Bu işlemler yürürlükteki ihracat ve ithalat rejimleri çerçevesinde yürütülür. Offset: Kamu kuruluşları tarafından açılan uluslararası ihaleler çerçevesinde, ihaleyi kazanan firma veya kuruluş tarafından, Türkiye de üretilen malların, gelir ve giderleri Türkiye de kaydedilen yurt dışı müteahhitlik hizmetlerinin ve diğer hizmetlerin yeni alıcılara ihracatı veya mevcut alıcılara yönelik ihracat artışı ile taahhüt gereğince Türkiye nin mevcut ihracat potansiyelinin geliştirilmesine yönelik Müsteşarlıkça onaylanan diğer işlemleri ifade eder. (Offset için örnek: Savunma Sanayi Müsteşarlığının 4 adet havadan erken ihbar kontrol uçağı AWACS satın almak amacıyla Boeing firmasıyla imzaladığı sözleşme bir offset sözleşmesi olup, Boeing firması takribi 570 milyon USD offset taahhüdünde bulunmuştur). Ticari kiralama: Malların kira bedeli karşılığı belirli bir süre kullanılmak üzere geçici olarak Türkiye gümrük bölgesi dışına veya serbest bölgelere çıkartılması işlemidir. Bu şekilde yapılan ihracat gümrük mevzuatı hükümlerine tabidir. Transit ticaret: Yurt dışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmadan ya da antrepodan satın alınan malın, ülkemiz üzerinden transit olarak veya doğrudan doğruya yurt dışında veya serbest bölgede yerleşik bir firmaya ya da antrepoya satılmasını ifade eder. Uluslararası anlaşmalarla ticareti yasaklanmış mallar ile Müsteşarlığın madde politikası itibariyle transit ticaretinin yapılmasını uygun görmediği mallar transit ticarete konu olamaz. İthalat ve ihracat yapılması yasaklanmış ülkelerle de transit ticaret yapılamaz. 33

38 Yurtdışına e-ticaret: Uzaktan iletişim araçlarıyla başka bir ülkeye yönelik olarak gerçekleştirilen mesafeli mal satışını ifade eder. Bu kapsamdaki mal ihracıyla ilgili işlemler, dış ticaret ve gümrük mevzuatı hükümlerine tabidir. Kayda bağlı ihracat, bedelsiz ihracat, savunma sanayii dışındaki alanlarda offset kapsamında yapılacak ihracat ile yurt dışı müteahhitlik ve teknik müşavirlik kapsamında yapılacak ihracata ilişkin usul ve esaslar Müsteşarlığın bağlı olduğu Bakanlıkça belirlenir. İhracattan sonra alıcı tarafından kabul edilmeyen mallarla ilgili yapılacak işlemler için İhracatçı Birlikleri Genel Sekterliği ne ve Gümrük idarelerine başvurmak gerekmektedir. Yangın, çalınma gibi haklı ve zorunlu nedenlerle alıcısına teslim edilemeyen mallara ilişkin ihracat talepleri Müsteşarlıkça sonuçlandırılır. İhracatçı Birlikleri, bankalar ve gümrük idaresi ihracatı koordineli bir şekilde birbirlerine bildirerek takip ederler. İhracatçı Birlikleri gümrük beyannamesinin onaylanması sırasında ihracatçıdan belirli bir harç tahsil eder. Gümrük idareleri de ihracat işlemlerinde gümrük beyannamesinin tescilli onayı yapılmadan önce, gümrük beyannamesi üzerinde İhracatçı Birlikleri nin onayını arar. Otomasyona geçmiş gümrük idareleri ise ihracat işlemlerinde tescil onayı yapılmadan önce, gümrük beyannamesi üzerinde İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği nin elektronik ortamda oluşturdukları Birlik Onay Kodu nu ararlar. Bu onay yoksa gümrük idaresi mal çıkışını onaylamaz. Gümrük idareleri ihracatın gerçekleştiğini ilgili İhracatçılar Birliği ne bildirir. İhracat bedellerinin yurda getirilmesi hususu kambiyo mevzuatı hükümlerine tabidir. GÜMRÜK KANUNU İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği nerededir? Gümrük Kanunu nun Amacı, Kapsamı ve Temel Kavramlar 4458 Sayılı Gümrük Kanunu nun amacı; Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesine giren ve çıkan eşyaya ve taşıt araçlarına uygulanacak gümrük kurallarını belirlemektir. Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi, Türkiye Cumhuriyeti topraklarını kapsar. dahildir. Türkiye kara suları, iç suları ve hava sahası gümrük bölgesine Temel tanımlar aşağıda sıralanmıştır. Kişi: Gerçek (Örnek: Ahmet Yıldız) ve tüzel kişiler (Örnek: Anonim Şirket, Limited Şirket, Kolektif Şirket ve Komandit Şirket) ile hukuken tüzel kişilik statüsüne sahip olmamakla birlikte yürürlükteki mevzuat uyarınca hukuki tasarruflar yapma yetkisi tanınan kişiler ortaklığını (Örnek: Joint Venture (Ortak Girişim), İş Ortaklığı, Konsorsiyum) ifade eder. Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesinde yerleşik kişi: Bu bölgede yerleşim yeri olan bütün gerçek kişileri ve bu bölgede kayıtlı işyeri, kanuni iş merkezi veya şubesi bulunan bütün tüzel kişi veya kişiler ortaklığını ifade eder. Yükümlü: Gümrük yükümlülüklerini yerine getirmekle sorumlu bütün kişilerdir. 34

39 Rejim hak sahibi: Kendi adına ve hesabına gümrük beyanını yapan veya hesabına gümrük beyanı yapılan kişi veya bu kişilere ait bir gümrük rejimi ile ilgili hakların ve yükümlülüklerin devredildiği kişiyi ifade eder. Eşya: Her türlü madde, ürün ve değeri ifade eder. Eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması: Eşyanın; bir gümrük rejimine tabi tutulması, bir serbest bölgeye girmesi, Türkiye Gümrük Bölgesi dışına yeniden ihracı, imhası veya gümrüğe terk edilmesidir. Eşyanın gümrüğe sunulması: Eşyanın gümrük idaresine ya da gümrükçe tayin edilen veya uygun görülen herhangi bir yere getirilmesi üzerine, belirlenen usul ve esaslara uygun olarak, gümrük idarelerine yapılan bildirimdir. Eşyanın teslimi: Eşyanın tabi tutulduğu gümrük rejimi ile öngörülen amaçlar doğrultusunda gümrük idareleri tarafından ilgilisine teslimidir. Serbest dolaşımda bulunan eşya: Türkiye Gümrük Bölgesi nde elde edilen ve bünyesinde Türkiye Gümrük Bölgesi dışındaki ülke veya topraklardan ithal edilen girdileri bulundurmayan veya şartlı muafiyet düzenlemelerine tabi tutulan eşyadan elde edilen ve tabi olduğu rejim hükümleri uyarınca özel ekonomik değer taşımadığı tespit edilen veya Türkiye Gümrük Bölgesi dışındaki ülke veya topraklardan serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutularak ithal edilen veya Türkiye Gümrük Bölgesi nde, yukarıda belirtilen eşyadan ayrı ayrı veya birlikte elde edilen veya üretilen eşyayı ifade eder. Gümrük idaresi: Gümrük mevzuatında belirtilen işlemlerin kısmen veya tamamen yerine getirildiği merkez veya taşra teşkilatındaki hiyerarşik yönetim birimlerinin tamamını ifade eder. Giriş gümrük idaresi: Eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi ne getirildiği ve risk analizine dayalı giriş kontrolüne tabi tutularak geciktirilmeksizin sevk işlemlerinin yapıldığı gümrük idaresidir. İthalat gümrük idaresi: Türkiye Gümrük Bölgesi ne getirilen eşyanın risk analizine dayalı kontrolleri de dâhil olmak üzere gümrükçe onaylanmış bir işlem ve kullanıma tabi tutulmasına ilişkin işlemlerinin yerine getirildiği gümrük idaresidir. İhracat gümrük idaresi: Türkiye Gümrük Bölgesi ni terk edecek eşyanın risk analizine dayalı kontrolleri de dâhil olmak üzere gümrükçe onaylanmış bir işlem ve kullanıma tabi tutulmasına ilişkin işlemlerinin yerine getirildiği gümrük idaresidir. Çıkış gümrük idaresi: Eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi ni terk etmeden önce sunulmasının gerekli olduğu ve çıkış işlemlerinin tamamlanması ile ilgili gümrük kontrolleri ve risk analizine dayalı kontrollere tabi tutulduğu gümrük idaresidir. Gümrük rejimi: Serbest dolaşıma giriş rejimini, transit rejimini, gümrük antrepo rejimini, dahilde işleme rejimini, gümrük kontrolü altında işleme rejimini, geçici ithalat rejimini, hariçte işleme rejimini, ihracat rejimini ifade eder. Gümrük kontrolü: Türkiye Gümrük Bölgesi ile diğer ülkeler arasında taşınan eşyanın giriş, çıkış, transit, nakil ve nihai kullanımını ve serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın durumunu düzenleyen gümrük mevzuatı ve diğer mevzuatın doğru uygulanmasını sağlamak için gümrük idareleri tarafından yürütülen; eşyanın muayenesi, beyanname verileri ile elektronik veya yazılı belgelerin varlığının ve gerçekliğinin doğrulanması, işletmelerin hesap ve diğer kayıtlarının incelenmesi, taşıma araçlarının kontrolü, bagajların ve kişilerin yanlarında ya da üstlerinde taşıdıkları diğer eşyanın kontrolü ile resmi araştırmalar ve diğer benzeri uygulamalarıdır. Gümrük gözetimi: Gümrük mevzuatına ve gereken hallerde gümrük gözetimi altındaki eşyaya uygulanacak diğer hükümlere uyulmasını sağlamak üzere gümrük idareleri tarafından genel olarak uygulanan işlemleri ifade eder. Gümrük beyanı: Belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde eşyanın bir gümrük rejimine tabi tutulması talebinde bulunulmasıdır. 35

40 Gümrük tarife cetveli: Eşyanın cins, nevi ve niteliklerine göre sistematik bir şekilde numaralandırılarak sınıflandırıldığı ve alınacak gümrük vergisi oranlarının gösterildiği Bakanlar Kurulunca kabul edilen cetveldir. Gümrük idareleriyle muhatap olan kişiler Gümrük Kanunu na ve Gümrük Kanunu na dayanılarak çıkarılan tüzük, kararname ve yönetmelik hükümlerine uymak; gümrük idarelerinin yapacağı gözetim ve denetimlere tabi olmak; bu idarelerin kendi adına veya başka idareler nam veya hesabına tahsil edeceği her tür vergi, resim, harç ve ücretleri ödemek veya bunları teminata bağlamak; kanun, tüzük, kararname ve yönetmelik hükümlerinin uymayı zorunlu kıldığı her tür işlemi yerine getirmekle yükümlüdürler. Bütün kişiler, gümrük mevzuatı ile öngörülen tasarrufları ve işlemleri gerçekleştirmek üzere gümrük idarelerindeki işleri için bir temsilci tayin edebilirler. Transit taşımacılık yapan veya arızi olarak beyanda bulunan kişiler hariç olmak üzere, temsilci Türkiye Gümrük Bölgesi nde yerleşik bulunan kişilerdir. Örneğin Gümrük Müsteşarlığı tarafından gümrük müşavirliği izin belgesi verilen serbest meslek sahipleri gümrük müşaviri unvanıyla gümrük işlemlerini, takip eder ve sonuçlandırırlar. Gümrük müşavirliğinin bir tüzel kişilik oluşturularak yürütülmesi halinde, tüzel kişilik ortaklarının gümrük müşaviri olması zorunludur. Gümrük müşavirleri ithalatçı ve ihracatçı adına gümrük beyannamelerinin açtırılmasından kapatılmasına kadar her türlü gümrük işlemini takip ederek sonuçlandırabilirler. Türkiye Gümrük Bölgesi ne giriş ve çıkış gümrük kapılarından yapılır. Türkiye Gümrük Bölgesi nin giriş noktalarındaki gümrük kapıları ile içeride bulunan gümrük kapıları arasında belirli yolların takip edilmesi zorunludur. Giriş ve çıkış kapıları ile bunları birbirine bağlayan yollar ve hava taşıtlarının Türkiye Gümrük Bölgesi nde inebilecekleri gümrük işlemi yapılan havalimanları ilgili kamu kuruluşlarının görüşleri alınarak, Müsteşarlıkça tespit edilerek Resmi Gazete de yayımlanır. Genel hizmete açık demiryolları gümrük yolu sayılır. Türkiye Gümrük Bölgesi ne giren veya çıkan taşıtlar gümrük gözetimine tabidir. Kontrolleri gümrük idareleri tarafından yapılır. Türkiye Gümrük Bölgesi ne getirilen eşya, girişinden itibaren gümrük gözetimine tabidir. Bunlar, yürürlükteki hükümlere uygun olarak gümrük idareleri tarafından denetlenir. Türkiye Gümrük Bölgesi ne getirilen eşya, getiren kişi tarafından gecikmeksizin Müsteşarlıkça belirlenen usul ve esaslara uygun olarak; belirlenen bir gümrük idaresine veya gümrükçe uygun görülen herhangi bir yere ya da deniz veya havayoluyla ya da Türkiye Gümrük Bölgesi nden geçmeksizin karayoluyla doğrudan bir serbest bölgeye götürülür. Müsteşarlıkça belirlenen esaslara uygun olarak serbest bölgelere konulan eşya hariç olmak üzere, gümrük idaresine veya gümrük idarelerinin belirlediği veya uygun gördüğü diğer bir yere gelen eşya, bunu Türkiye Gümrük Bölgesi ne getiren kişi veya yerine göre eşyanın gelişinden sonra taşımasını üstlenen kişi tarafından gümrüğe sunulur. Eşya, gümrüğe sunulmasından sonra gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutuluncaya kadar geçici depolanan eşya statüsünde bulunur ve bu şekilde adlandırılır. Gümrüğe sunulan eşya için, eşyanın gümrüğe sunulmasını takip eden ilk iş günü mesai bitimine kadar ilgili gümrük idaresine bir özet beyan verilir. Özet beyan, Müsteşarlıkça belirlenen örneğe uygun bir form ile yapılır. Özet beyan; eşyayı Türkiye Gümrük Bölgesine getiren veya eşyanın gelişinden sonra taşıma sorumluluğunu üstlenen veya bunlar adına hareket eden kişi tarafından verilir. Gümrüğe sunulan eşyaya, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayin edilir. Aksine hüküm bulunmadıkça; niteliğine, miktarına, menşeine, yükleme veya varış ülkesine bakılmaksızın, bir eşya, belirlenmiş şartlar altında her zaman gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanımlardan birine tabi tutulabilir. Gümrük Beyanı Bir gümrük rejimine tabi tutulmak istenen eşya, bu rejime uygun şekilde yetkili gümrük idaresine beyan edilir. Gümrük beyanı; yazılı olarak, sözlü olarak, bilgisayar veri işleme tekniği yoluyla veya eşya sahibinin bu eşyayı bir gümrük rejimine tabi tutma isteğini ifade ettiği herhangi bir tasarruf yoluyla yapılabilir. Yazılı beyanlar şekil ve içeriği yönetmelikle belirlenen beyanname ve diğer belgelerle yapılmak zorundadır. Bu beyannamenin, eşyanın beyan edildiği gümrük rejimini düzenleyen hükümlerin 36

41 uygulanması için gerekli bütün bilgileri ihtiva etmesi ve imzalanması gerekir. Şartlara uygun olarak hazırlanan beyannameler, ait oldukları eşyanın gümrüğe sunulmuş olması halinde gümrük idareleri tarafından tescil edilir. Beyan sonrası gümrük idareleri, beyanın doğruluğunu araştırmak üzere; beyanname ile ilgili ve beyannameye ekli belgeleri kontrol edebilir ve beyannamenin içerdiği bilgilerin doğruluğunu araştırmak amacı ile beyan sahibinden diğer belgeleri de vermesini isteyebilir. Ayrıca eşyayı muayene edebilir ve ayrıntılı muayene veya tahlil amacıyla numune alabilirler. Eşyanın muayenesi, bunların gümrük idarelerince konulmasına izin verilen yerlerde veya antrepolarda yapılır. Gümrük idareleri ayrıca, eşyanın ithal veya ihraç işlemlerini veya sonraki ticari işlemlere ilişkin ticari belge ve verileri de kontrol edebilir. Gümrük Rejimleri Gümrüğe beyanı kim yapar? Gümrüğe sunulan eşya, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulur. Bu durum, gümrüğe sunulan eşyanın bir gümrük rejimine tabi tutulmasını, bir serbest bölgeye girmesini, Türkiye Gümrük Bölgesi dışına yeniden ihracını, imhasını ve gümrüğe terk edilmesini ifade eder. Bunlardan gümrük rejimi deyimi; serbest dolaşıma giriş rejimini, transit rejimini, gümrük antrepo rejimini, dahilde işleme rejimini, gümrük kontrolü altında işleme rejimini, geçici ithalat rejimini, hariçte işleme rejimini, ihracat rejimini ifade eder. Gümrük rejimi, gümrük ile ilgili düzenlemeyi ifade eder. Bu rejimlerden; antrepo, dahilde işleme, gümrük kontrolü altında işleme, geçici ithalat, hariçte işleme rejimleri, ekonomik etkili gümrük rejimleri olarak adlandırılır. Ekonomik etkili gümrük rejimi genel bir tanımlamayla; uygulamaları ekonomiye doğrudan etki eden, kullanıcıya önemli finansal kolaylıklar sağlayan ve maliyetleri asgariye indirmeyi hedefleyen düzenlemeler olarak adlandırılabilir. Türkiye Gümrük Bölgesi ne gelen eşyanın serbest dolaşıma girişi (yani ithali); ticaret politikası önlemlerinin uygulanması, eşyanın ithali için öngörülen diğer işlemlerin tamamlanması ve kanunen ödenmesi gereken vergilerin tahsili ile mümkündür. Yabancı bir ülkeden (iç pazarda satılmak veya başka bir ülkeye ihraç edilmek üzere) ithal edilen mallar serbest dolaşıma giriş rejimine tabidirler. Transit Rejimi İthalat vergileri ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmayan serbest dolaşıma girmemiş eşya ile ihracatla ilgili gümrük işlemleri tamamlanmış eşyanın, gümrük gözetimi altında Türkiye Gümrük Bölgesi içinde bir noktadan diğerine taşınması, transit rejimi hükümlerine tabidir. Kara, deniz veya hava yoluyla Türkiye Gümrük Bölgesi ne getirilerek geçici depolama yeri, antrepo veya gümrükçe izin verilen yerlere konulduktan sonra yabancı veya bir Türk limanına transit edilecek eşya, transiti yapacak deniz aracına veya eşyayı o araca götürecek diğer bir araca yüklenmeden önce, acente veya taşıyıcı ya da mal sahibi tarafından gümrüğe transit beyannamesi verilir. Transit işleminin demiryolu ile yapılması halinde, transit eşyası, gümrük bulunan ilk sınır istasyonunda, özet beyan yerine geçen taşıma belgesi ile beyan edilir. Transit rejimi, eşyanın ve belgelerinin bu rejim hükümlerine uygun olarak varış veya çıkış gümrük idaresine sunulması üzerine sona erer. 37

42 Transit olarak geçen taşıt ve serbest dolaşıma girmemiş eşya transit geçişler dolayısıyla gümrük vergilerine tabi tutulmaz. Ancak, transit eşyasına ilişkin olarak yapılan hizmet ve denetlemenin gerektirdiği masraflarla, yükleme, boşaltma, mühürleme, antrepo veya depolarda muhafaza gibi hizmetler karşılığı ücret alınır. Transit eşyası için tahakkuk edebilecek gümrük vergilerinin ödenmesini sağlamak üzere bir teminat verilmesi zorunludur. Ancak; denizyolu, havayolu, demiryolu ve boru hattı ile yapılan taşımalardan, yönetmelikle belirlenecek haller dışında teminat aranmaz. Örnek: Yunanistan dan Suriye ye karayoluyla gönderilmek üzere serbest dolaşıma girmeksizin Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi nden geçen eşya, hiç durmaksızın ilgili gümrük varış idaresine sunuluncaya kadar transit rejimi altında tutulur ve gümrük vergisinden muaftır. Kapıkule sınır kapısından girip, Habur sınır kapısından çıkan bir taşıt transit rejime tabidir. Gümrük Antrepo Rejimi Bu rejim; İthalat vergilerine ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmamış ve serbest dolaşıma girmemiş eşyanın, Gümrük antreposuna alınması halinde ihracata ilişkin önlemlerden yararlanabilecek serbest dolaşımda bulunan eşyanın, bir gümrük antreposuna konulmasına ilişkin hükümleri belirler. Eşyanın antrepo rejimi altında kalış süresi sınırsızdır. Antrepo işleticisi, gümrük antreposu işletmesine izin verilen kişidir. Kullanıcı ise, eşyanın antrepo rejimi beyanında bulunan kişi veya bu kişinin hak ve yükümlülüklerinin devredildiği kişidir. Gümrük antreposu, genel antrepo veya özel antrepo olabilir. Gümrük idareleri, gümrük antreposu işleticileri ve kullanıcılarından kanunda belirtilen sorumlulukları çerçevesinde, tahakkuk edebilecek gümrük vergilerini karşılayacak miktarda teminat ister. Antrepo beyannamesi, çıkarılan mamul için gümrükçe onaylanmış başka bir işlem veya kullanıma ilişkin beyanname verilmesi suretiyle kapatılır. Malların Türkiye ye girişi veya çıkışı sırasında işlemler tamamlanana kadar antrepolarda bekletilmeleri halinde gümrük antrepo rejimi uygulanır. Örnek: Türkiye den Almanya ya ihraç edilmek istenilen malların Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi nden çıkış işlemleri tamamlanana kadar veya ithal edilen malların serbest dolaşıma girinceye kadar gümrük gözetimi altında çeşitli antrepolarda bekletilmeleri esnasında gümrük antrepo rejimi uygulanır. Dahilde İşleme Rejimi Serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın vergileri teminata bağlanmak suretiyle veya bu amaçla serbest dolaşıma giren ya da eşdeğer eşyanın, Türkiye Gümrük Bölgesi nde bir veya daha fazla işlem görerek, işlem görmüş ürünlerin elde edilmesi ve özel hükümler saklı kalmak kaydıyla, elde edilen ürünlerin ihraç edilmesinin esas olduğu, ihracatın gerçekleşmesi halinde teminatın veya alınan vergilerin geri verildiği bir rejimdir. ödenmez. Dahilde işlenmek üzere ithal edilen mallar için ithalat sırasında KDV 38

43 Eşyanın bu şekilde dahilde işleme rejiminden yararlanmasına şartlı muafiyet sistemi denir. Örnek: Yunanistan dan Suriye ye ihraç edilmek üzere gönderilen mobilyaların, Türkiye de montajlanarak Suriye ye işlem görmüş ürün olarak yeniden ihracı (veya aynı ülkeye geri gönderilmesi), dahilde işleme rejimi altında gerçekleşir. Dahilde işleme rejiminin avantajı nedir? Gümrük Kontrolü Altında İşleme Rejimi Serbest dolaşıma girmemiş eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesi nde, ithalat vergilerine veya ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın, niteliğini veya durumunu değiştiren işlemlere tabi tutulmaları ve bu işlemlerden elde edilen ürünlerin gümrük vergileri üzerinden serbest dolaşıma girmelerine ilişkin hükümlerin uygulandığı rejimdir. Elde edilen bu tür ürünler, işlenmiş ürün olarak adlandırılır. Gümrük kontrolü altında işleme rejiminin uygulanabileceği durumların listesi yönetmelikle belirlenir. Gümrük kontrolü altında işleme rejimine giriş için verilecek beyanname, yazılı beyan normal usul hükümlerine uygun olarak düzenlenir. Rejime giriş esnasında, eşyaya isabet eden vergiler teminata bağlanır. Örnek: Almanya dan ithal edilen malların Türkiye de serbest dolaşıma girmeden önce işlenmesi ve daha sonra serbest dolaşıma girmesi, gümrük kontrolü altında işleme rejimidir. Geçici İthalat Rejimi Serbest dolaşıma girmemiş eşyanın ithalat vergilerinden tamamen ya da kısmen muaf olarak ve ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmaksızın Türkiye Gümrük Bölgesi içinde kullanılması ve bu kullanım sırasındaki olağan yıpranma dışında herhangi bir değişikliğe uğramaksızın yeniden ihracına olanak sağlayan hükümlerin uygulandığı rejimdir. Geçici ithalat izni, eşyayı kullanan veya kullandıran kişinin talebi üzerine gümrük idarelerince verilir. Geçici ithalat rejiminden yararlandırılacak eşya için teminat alınır. Örnek: Yol yapımı, baraj yapımı gibi amaçlarla Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi ne giren; bu amaç doğrultusunda kullanılması nedeniyle oluşan yıpranma dışında hiçbir değişikliğe uğramadan yeniden ihraç edilen bir makine geçici ithalat rejimine tabi olarak işlem görür. Hariçte İşleme Rejimi Serbest dolaşımdaki eşyanın hariçte işleme faaliyetlerine tabi tutulmak üzere Türkiye Gümrük Bölgesi nden geçici olarak ihracı ve bu faaliyetler sonucunda elde edilen ürünlerin ithalat vergilerinden tam veya kısmi muafiyet suretiyle yeniden serbest dolaşıma girişine ilişkin hükümlerin uygulandığı rejimdir. Hariçte işleme izni, talep üzerine, işleme faaliyetini yaptıracak kişiye verilebilir. Hariçte işleme izni; Türkiye Gümrük Bölgesinde yerleşik kişilere, işlem görmüş ürünlerin geçici ihracat eşyasının işlenmesi sonucu elde edilebilir olduğu ve talep edilen iznin Türkiye'deki üreticilerin temel ekonomik çıkarlarına ciddi bir zarar verecek durumda olmadığı hallerde verilir. Düşümü yapılacak tutarın hesaplanmasında; geçici ihracat eşyasına ait hariçte işleme rejimi beyannamesinin tescil tarihindeki miktar ve niteliği ile işlem görmüş ürünlerin serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil tarihindeki vergi oranı ve diğer vergilendirme unsurları esas alınır. Örnek: Bazı malların işlenmek üzere Türkiye den Almanya ya-tekrar Türkiye ye girmeleri koşuluyla-geçici olarak ihraç edilmesi, hariçte işleme rejimi kapsamındadır. Söz konusu mallar, yeniden Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesi ne girişleri sırasında, ithalat vergisinden tamamen veya kısmen muaf tutulurlar. 39

44 Gümrük Kanunu na göre ihracatın gerçekleşmiş olması için malın gümrük bölgesi dışına (sınır dışına) çıkmış olması gerekir. Örneğin malın Erenköy gümrüğünde gümrüklenmiş olması yeterli değildir. İhracat Rejimi Serbest dolaşımda bulunan eşyanın ihraç amacıyla Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkışına ilişkin hükümlerin uygulandığı rejimdir. İhraç eşyası, buna ilişkin gümrük beyannamesinin tescili sırasında bulunduğu durum ve niteliğini gümrük denetiminden çıktığı sırada da aynen muhafaza etmesi ve bu haliyle Türkiye Gümrük Bölgesi ni terk etmesi koşuluyla fiilen ihraç edilmiş sayılır. Bu durumda, ihraç eşyası üzerindeki gümrük denetimi sona erer. Türkiye Gümrük Bölgesi nden ihraç edilecek eşyanın ilgili gümrük idarelerine gümrük beyannamesi ile beyan edilmesi zorunludur. Örnek: Türkiye den malların yurtdışına satılması durumunda ihracat rejimi uygulanır. Serbest Bölgeler Serbest bölgeler, Türkiye Gümrük Bölgesi nin parçaları olmakla beraber; Serbest dolaşımda olmayan eşyanın herhangi bir gümrük rejimine tabi tutulmaksızın ve serbest dolaşıma sokulmaksızın, gümrük mevzuatında öngörülen haller dışında kullanılmamak ya da tüketilmemek kaydıyla konulduğu, ithalat vergileri ile ticaret politikası önlemlerinin uygulanması bakımından, Türkiye Gümrük Bölgesi dışında olduğu kabul edilen; Serbest dolaşımdaki eşyanın, bir serbest bölgeye konulması nedeniyle normal olarak eşyanın ihracına bağlı olanaklardan yararlandığı yerlerdir. Genel olarak serbest bölgeler; ülkenin siyasi sınırları içerisinde ancak gümrük hattı dışında sayılan, ülkede geçerli ticari, mali ve iktisadi alanlara ilişkin yasal düzenlemelerin uygulanmadığı, yapılan sınai ve ticari faaliyetler için daha geniş muafiyet ve teşviklerin tanındığı, ülkenin diğer kısımlarından fiziki olarak ayrılan ve ticari, endüstriyel ve hizmet faaliyetlerinin yapıldığı yerler olarak tanımlanabilir. Mersin, Antalya, Trabzon, İzmir-Nemrut, İstanbul-Trakya, Mardin, Samsun ve Kayseri Serbest Bölgeleri örnek olarak sıralanabilir. Serbest bölgelerin sınırları ile giriş ve çıkış noktaları gümrük idarelerinin denetimine tabidir. Serbest dolaşımda olan veya olmayan her türlü eşya serbest bölgelere konulabilir. Eşyanın serbest bölgelerde kalabileceği süre sınırsızdır. Yürürlükteki hükümlerin aksini öngörmediği hallerde, bir serbest bölgeden çıkan eşya, Türkiye Gümrük Bölgesi dışına ihraç veya yeniden ihraç edilebilir veya Türkiye Gümrük Bölgesine getirilebilir. Serbest bölgelerde depolama, işçilik, işleme veya alım ve satım faaliyetlerinde bulunan kişiler tarafından, gümrük idarelerince kabul edilen şekle uygun olarak envanter kayıtları tutulur. Serbest dolaşımda olmayan eşyanın, Türkiye Gümrük Bölgesinden yeniden ihracı mümkündür. Serbest dolaşımda olmayan eşyanın Hazineye hiçbir masraf getirmeyecek şekilde, gümrük idaresinin gözetiminde imhası veya gümrüğe terk edilmesi de mümkündür. Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkan eşya, yürürlükteki hükümlere göre gümrük idareleri tarafından yapılan denetimlere tabi olup, bunlar önceden belirlenen yollardan ve gümrüğün gözetimi altında yurtdışı edilir. Serbest dolaşımda olmayan eşyanın, Türkiye Gümrük Bölgesi nden yeniden ihracı mümkündür. 40

45 Serbest dolaşımda olmayan eşyanın; hazineye hiçbir masraf getirmeyecek şekilde, gümrük idaresinin gözetiminde imhası veya gümrüğe terk edilmesi mümkündür. Müsteşarlıkça belirlenen haller saklı kalmak üzere, yeniden ihracat veya imha, gümrük idarelerine önceden bildirilir. Gümrük Yükümlülüğünün Doğması ve Sona Ermesi Gümrük vergilerinde vergiyi doğuran olayın ithalatta ve ihracatta olmak üzere iki boyutu vardır. İthalatta vergiyi doğuran olay; eşyanın serbest dolaşıma girmesi ve eşyanın geçici ithali hallerinde meydana gelir. İhracatta ise kural olarak ihracatı teşvik amacıyla gümrük vergisi alınmamaktadır. Ancak teorik olarak ihracatta vergiyi doğuran olay; ihraç eşyasının gümrük kapısından çıkması halinde meydana gelir. Vergiyi doğuran olay, şahsında meydana geldiği kişiyi yükümlü statüsüne dönüştürür. Gümrük yükümlülüğü, söz konusu gümrük beyannamesinin tescil tarihinde başlar. İthalatta gümrük yükümlülüğü; ithalat vergilerine tabi eşyanın serbest dolaşıma girmesi veya ithalat vergilerine tabi eşyanın ithalat vergilerinden kısmi muafiyet suretiyle geçici ithali halinde doğar. İthalatta yükümlü ithalatı yapan gerçek ya da tüzel kişi olup, bu kişi beyan sahibidir. Gümrük gözetimi altındaki ithalat vergilerine tabi eşyanın, kanuna aykırı olarak gümrük gözetimi dışına çıkarılması halinde gümrük yükümlülüğü doğar. Gümrük yükümlülüğü, eşyanın gümrük gözetiminden çıkarıldığı tarihte doğar. Tek Tip Gümrük beyannamesi 8 nüshadan oluşur. İlk üç nüsha ihracat için, 4 ve 5. nüshalar transit ticaret için, son üç nüsha ise ithalat için kullanılır sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri saklı kalmak üzere, gümrük yükümlülüğü; vergilerin ödenmesi ve kaldırılmasına karar verilmesi, gümrük beyannamesinin iptal edilmesi ve kanunda sayılı diğer hallerde sona erer. Gümrük Vergilerinin Hesaplanması Gümrük vergisinde matrah; eşyanın gümrük kıymeti yani satış bedelidir. Eşyanın satış bedeli ise; eşyanın FOB (Free on Board gemiye yükleme) değerine navlun ve sigorta bedellerinin eklenmesiyle oluşan CIF (Cost, Insurance and Freight Mal Bedeli, Sigorta ve Navlun) değeridir. Teslim şekline göre ithal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek tutarına ilave edilecek navlun makbuzu ve/veya sigorta poliçesinin beyannameye eklenmesi gerekmektedir. Söz konusu belgelerin ibrazının imkansız olduğu veya kabul edilebilir nitelikte bulunmadığı hallerde, yükümlü tarafından nedenleri de belirtilerek verilecek bir dilekçe ile bu durum bildirilir. Belirlenebilmesi halinde emsal navlun ve/veya sigorta giderinin, aksi halde gümrük idaresi tarafından ithal eşyasının FOB kıymetinin % 10 unun navlun ve % 3 ünün sigorta bedeli olarak ithal eşyasının fiilen ödenen veya ödenecek fiyatına eklenmesi suretiyle CIF değerine ulaşılır. Gümrük vergisi malın CIF tutarı üzerinden hesaplanır. Eşyanın gümrük vergisine esas alınacak kıymetinin Türk Lirası olarak beyanı zorunludur. Fatura veya diğer belgelerde yazılı yabancı paralar, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihte (yani gümrük beyannamesinin tescil tarihinde) yürürlükte olan T.C. Merkez Bankası döviz satış kurları üzerinden Türk Lirasına çevrilir. Gümrük vergileri, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihte yürürlükte olan gümrük tarifesine göre hesaplanır. Gümrük Tarife Cetveli, açıklaması ve eşya fihristi, Müsteşarlıkça hazırlanır ve Resmi Gazetede yayımlanır, idari ve kazai uygulamalarda esas tutulur. 41

46 Gümrük beyannamesinin giriş ile ilgili nüshasında (varsa) gümrük vergisi ve KDV nin ne kadar olduğu ve hangi tutar (matrah) üzerinden hesaplandıkları gösterilir. Bir konişmento (taşıma belgesi) içeriği eşyanın değişik tarife pozisyonlarına girdiği durumlarda, her eşya için kendi tarife pozisyonuna göre işlem yapılmasının ek bir iş yükü ve masrafa sebep olması halinde, beyan sahibinin talebi üzerine, gümrük idareleri eşyanın tamamına, en yüksek ithalat vergisi oranına tabi eşyanın tarife pozisyonuna göre vergi uygulayabilir. Gümrük idaresi tarafından gerekli bilgiler kullanılarak tahakkuk ettirilen gümrük vergileri, Gümrük Vergileri Tahakkukunu İzleme Defterine veya bilgisayara kaydedilir. Bilgisayara kayıt halinde, bilgisayar çıktıları Gümrük Vergileri Tahakkukunu İzleme Defteri yerine geçer. Gerekli teminatın sağlanması şartıyla, belirli aralıklarla ve aynı kişiye teslim edilen aynı cins eşyanın gümrük vergileri otuz günü geçmeyecek şekilde belirlenecek bir süre içinde tahakkuk ettirilerek Gümrük Vergilerinin Tahakkukunu İzleme Defterine kaydedilebilir. Gümrük vergileri, tahakkukundan hemen sonra beyanname veya beyanname yerine geçen belge üzerinde yükümlüye tebliğ edilir. Gümrük vergileri Türk Lirası olarak ödenir. Bu ödeme 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunda öngörülen usullere göre yapılır. Gümrük vergileri, yetki verilen bankalar aracılığıyla da tahsil edilebilir. Süresi içinde ödenmeyen kesinleşmiş gümrük vergileri hakkında 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır. Gümrük mevzuatı uyarınca, gümrük idarelerinin gümrük vergilerinin ve diğer amme alacaklarının ödenmesini sağlamak üzere bir teminat verilmesini gerekli görmeleri halinde, bu teminat söz konusu vergiler tutarının % 20 fazlasıyla yükümlü veya yükümlü olması muhtemel kişi tarafından verilir. Teminat tutarı, teminata konu gümrük vergileri tutarının kesin olarak tespiti halinde bu miktar, diğer hallerde ise tahakkuk edilen veya edilebilecek gümrük vergilerinin en yüksek tutarı esas alınarak belirlenir. Zaman içinde değişkenlik gösteren gümrük vergileri için verilen toplu teminat tutarları, söz konusu gümrük vergilerini her zaman karşılayabilecek biçimde belirlenir. Gümrük Vergilerinde Muafiyet ve İstisna Cumhurbaşkanının zat ve ikametgahı için gelen eşya gümrük vergisinden muaf, karşılıklılık esasına göre ithal edilen diplomatik eşya, değeri 150 EURO'yu geçmeyen eşya, gerçek kişilerce ithal edilen diğer eşyadan; değeri 430 EURO'yu geçmemek üzere gerçek bir kişiden diğerine gönderilen veya yolcular tarafından ithal edilen hediyelik eşyalar ile bunların dışında kanunda sayılan haller gümrük vergilerinden istisnadır. gümrüksüzdür. Avrupa Birliği nden ithal edilen mallar (istisnalar hariç) İthalat rejimi kararında, ithalata konu ürünlere uygulanacak gümrük vergisi nispetleri ve toplu konut fonu miktarları, ülke ve ülke grupları bazında ayrı ayrı gösterilmek suretiyle; kullanıcılar açısından kolay anlaşılır biçimde listeler hazırlanmıştır. Söz konusu listelerde Avrupa Birliği ne üye ülkelerden, EFTA ülkelerinden, Türkiye ile Aralarında İkili Anlaşma Bulunan Ülkeler den v.b. ülke veya ülke gruplarından ithal edilen ürünlerle ilgili, gümrük vergisi oranları yer almaktadır. Avrupa Birliği nden ithal edilen mallar (istisnalar hariç) gümrüksüzdür. KAMBİYO MEVZUATI Türkiye de kambiyo ile ilgili işlemler Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun ve bu kanuna bağlı olarak yayınlanmış Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar, 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ ( /34) ve TCMB Genelgesi çerçevesinde yürütülür. 32 Sayılı Karar esastır. 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ ve TCMB Genelgesi düzenleyici ve uygulamayı yönlendirici niteliktedir. 42

47 32 Sayılı Karar, Türk parasının kıymetini korumak amacıyla, Türk paralar karşısındaki değerinin belirlenmesine, döviz ve dövizi temsil eden belgelere (menkul değerler ve diğer sermaye piyasası araçları dahil) ithal ve ihracına ilişkin tüm işlemler ile dövizlerin tasarruf ve idaresine, Türk parası ve Türk parasını temsil eden belgelerin (menkul değerler ve diğer sermaye piyasası araçları dahil) ithal ve ihracına, kıymetli maden, taş ve eşyalara ilişkin işlemlere, ihracata, ithalata, özelliği olan ihracat ve ithalata, görünmeyen işlemlere, sermaye hareketlerine ilişkin kambiyo işlemlerine ait düzenleyici ve sınırlayıcı esasları tayin ve tespit eder. 32 Sayılı Kararda Yer Alan Kavramlar Türkiye de yerleşik kişiler: Yurtdışında işçi, serbest meslek ve müstakli iş sahibi Türk vatandaşları dahil Türkiye de kanuni yerleşim yeri bulunan gerçek ve tüzel kişilerdir. Dışarıda yerleşik kişiler: Türkiye de yerleşik sayılmayan gerçek ve tüzel kişilerdir. Türk parası: Türkiye Cumhuriyeti kanunlarına göre Türkiye de tedavülde bulunan ve tedavülden kaldırılmış olsa bile değiştirme süresi dolmamış olan paralardır. Türk parası ile ödemeyi sağlayan belgeler: Türk parası ile ödemede bulunmayı sağlayan ticari ve adi senetler, kredi mektubu, kredi kartı, seyahat çekleri, havale, mektup gibi her türlü belge ve vasıtalardır. Efektif: Banknot şeklindeki bütün yabancı ülkeler paralarıdır. Döviz (Kambiyo): Efektif dahil yabancı parayla ödemeyi sağlayan her nev i hesap, belge ve vasıtalardır. Menkul kıymetler: Sermaye ve para piyasalarında işlem gören her türlü Türk ve yabancı menkul kıymetlerdir. Yetkili müesseseler: Bakanlıkça tespit edilen usul ve esaslar çerçevesinde dövize ilişkin işlemler yapmasına izin verilen ve kıymetli maden, taş ve eşyalara işlemler de yapabilen anonim şirketlerdir. Türk Parası ve Döviz Efektif ile döviz arasında ne fark vardır? Türk parası ve Türk parasıyla ödemeyi sağlayan belgelerin yurda ithali ile aşağıda belirlenen esaslar çerçevesinde ihracı serbesttir. Türkiye de yerleşik kişiler ile, dışarıda yerleşik kişiler, banka vasıtasıyla yurtdışına serbestçe Türk parası gönderebilirler. Yolcuların beraberlerinde en çok 5.000,- ABD Doları karşılığı Türk parasını yurtdışına çıkarmaları serbesttir. Türk parası ile ödemeyi sağlayan belgelerin ihracı serbesttir. Dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye de Türk parası ile ödeme, tahsilat ve tevdiatta bulunmaları serbesttir. Bankalar ithalat, ihracat ve görünmeyen işlemler dışındaki yurtdışına yapılan ABD Doları karşılığını aşan Türk Lirası transferlerine ilişkin bilgileri, transfer tarihinden itibaren 30 gün içinde Bakanlıkça belirlenecek mercilere bildirirler. Türkiye ye döviz ithali serbesttir. Türkiye de yerleşik kişilerin beraberlerinde döviz bulundurmaları, bankalar, yetkili müesseseler, PTT, kıymetli maden aracı kuruluşları ile yurt dışında döviz alım satımına yetkili kuruluşlardan döviz satın almaları ve bunlara döviz satmaları, dövizleri bankalarda açacakları döviz hesaplarında tutmaları, efektif olarak kullanmaları, bankalar vasıtasıyla yurt içinde ve yurt dışında tasarruf etmeleri serbesttir. 43

48 Türkiye de yerleşik kişilerin, dışarıda yerleşik kişilerden, Türkiye de yapacakları işlemler nedeniyle döviz kabul etmeleri serbesttir. Dışarıda yerleşik kişiler; bankalar, yetkili müesseseler, PTT, kıymetli maden aracı kuruluşları ve aracı kurumlarla döviz alım ve satımı yapabilirler. Türkiye de yerleşik kişiler ile dışarıda yerleşik kişilerin, bankalar vasıtasıyla yurtdışına döviz transfer ettirmeleri serbesttir. Bakanlık yurt dışına döviz transferi yapılabilecek diğer kuruluşları belirlemeye yetkilidir. Bankalar, ithalat, ihracat ve görünmeyen işlemler dışındaki yurtdışına yapılan ABD Doları ve eşiti dövizi aşan transferlere (Döviz tevdiat hesaplarından yapılan transferler dahil) ilişkin bilgileri, transfer tarihinden itibaren 30 gün içinde Bakanlıkça belirlenecek mercilere bildirirler. Yolcular, ABD Doları veya eşitine kadar efektifi beraberlerinde yurtdışına çıkarabilirler. Dışarıda yerleşik kişiler ile Türkiye de yerleşik sayılmakla birlikte yurtdışında çalışan Türk uyruklu kişiler, yurda girişlerinde beyan etmiş olmak, Türkiye de yerleşik kişiler ise görünmeyen işlemler çerçevesinde bankalardan döviz satın aldıklarını tevsik etmek kaydıyla ABD Doları veya eşitini aşan miktarlardaki efektifi beraberlerinde yurtdışına serbestçe çıkarabilirler. Yabancı paraların Türk parası karşısındaki değeri, Merkez Bankası nca tespit edilen usuller çerçevesinde belirlenir. Döviz alım ve satımları işlem tarihinde geçerli kurlar üzerinden yapılır. Mahsup işlemleriyle ilgili döviz alım ve satım belgelerinin düzenlenmesinde işlem tarihindeki döviz alış kurları uygulanır. Yolcular en fazla $ karşılığı ve en fazla $ veya eşdeğer efektifi yanlarında yurt dışına çıkartabilirler. İhracat ve İthalat Bedelleri İhraç edilen malların bedelinin yurda getirilip bankalara satılmasında herhangi bir süre veya tutar kısıtlaması mevcut mudur? Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 sayılı Karar ın 8. maddesine göre ihracat bedellerinin yurda getirilmesi serbesttir. Bakanlık ihtiyaç duyulması halinde ihracat bedellerinin yurda getirilmesine ilişkin düzenleme yapmaya yetkilidir. İthalat ve transit ticaret işlemlerine ilişkin yurt dışına döviz ve Türk Lirası transferi bankalarca yapılır. Görünmeyen İşlemler Görünmeyen işlemler hizmet alım satımı ile ilgili kalemleri belirtmek üzere kullanılan bir terimdir. Uluslararası nakliyat, bankacılık, sigortacılık, dışarıya yaptırılan hizmetler, sermaye gelirleri (dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye de yaptıkları yatırımlardan ve ticari faaliyetlerden sağladıkları karlar, dışarıda yerleşik kişilerce Türkiye den satın alınan menkul kıymetlere ait kar payı gelirleri, yurt dışından sağlanan kredilerin faizleri, dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye de satın aldıkları gayrimenkul ve ayni hakların kiraları), seyahat ve turizm gibi işlemler görünmeyen işlemlere örnektir. Görünmeyen işlemlerle ilgili olarak yurt dışına Türk parası transferleri ile döviz tahsis ve transferleri ve efektif satışları Merkez Bankası nca belirlenecek usul, esas ve limitler çerçevesinde bankalarca yapılır. Türkiye de yerleşik kişiler, dışarıda yerleşik kişiler için veya bunlar adına yurt içinde veya dışında yapmış oldukları tüm hizmet (müteahhitlik hizmetleri dahil) karşılığı dövizler ile dışarıda yerleşik kişiler nam ve hesabına yapılan gider karşılığı dövizleri serbestçe tasarruf edebilirler. 44

49 Görünmeyen işlemler dolayısıyla yurt dışına yapılan ödemeler için birkaç örnek düşününüz. TÜRKİYE YE GELECEK VE TÜRKİYE DEN GİDECEK YABANCI SERMAYE İLE DİĞER SERMAYE HAREKETLERİ Yabancı yatırımcılar tarafından Türkiye ye yapılacak doğrudan yatırımlar 4875 sayılı Doğrudan Yatırımlar Kanunu ve buna bağlı olarak oluşturulan mevzuat çerçevesinde gerçekleştirilir. Yabancı yatırımcıların Türkiye deki faaliyet ve işlemlerinden doğan net kar, temettü, satış, tasfiye ve tazminat bedelleri, lisans, yönetim ve benzeri anlaşmalar karşılığında ödenecek meblağlar bankalar aracılığıyla yurt dışına serbestçe transfer edilebilir sayılı Petrol Kanunu na göre Türkiye de faaliyette bulunma ve transfer talepleri, bu Kanun ve ilgili mevzuat hükümlerine tabidir. Türkiye de yerleşik kişilerin, yurt dışında yatırım yapmak veya ticari faaliyette bulunmak amacıyla şirket kurmaları, ortaklığa katılmaları ve şube açmaları için, nakdi sermayeyi bankalar aracılığıyla, ayni sermayeyi ise gümrük mevzuatı hükümleri çerçevesinde ihraç etmeleri serbesttir. Türkiye de yerleşik kişilerin yurt dışında irtibat bürosu, temsilcilik ve benzerlerini kurmaları ve bunların kuruluş masrafları ile faaliyet giderlerinin bankalarca transferi serbesttir. Bankalar ve gümrük idareleri yurt dışında yatırım veya ticari faaliyette bulunmak üzere sermaye ihraç eden Türkiye de yerleşik kişileri, Müsteşarlığa bildirirler. Bakanlık, bu maddenin uygulanması ile ilgili olarak Türkiye de yerleşik kişilerden istenecek bilgi, belge ve bunların gönderilme sürelerine ilişkin esasları belirlemeye yetkilidir. Türkiye de ve dışarıda yerleşik gerçek kişilerin, bankalar aracılığıyla kişisel sermaye hareketlerine ilişkin yurtdışından yurtiçine ve yurtiçinden yurtdışına yapacakları transferler serbesttir. Kişisel sermaye hareketlerinin kapsamı Bakanlık tarafından belirlenir. Kişisel borçlar, armağan, hediye, bağış, çeyiz, gelin veya güveyin karşı tarafa verdiği para, miras, veraset veya kalan mal, göçmen işçilerin kendi ülkesindeki borçlarının tasfiyesine yönelik ödemeler ve göçmenlerin varlıkları kişisel sermaye hareketleri kapsamında değerlendirilir. Menkul Kıymetler Menkul kıymetlerin ve diğer sermaye piyasası araçlarının yurda girişi ve çıkışı serbesttir. Kamu kurum ve kuruluşları hariç olmak üzere, Türkiye de yerleşik tüzel kişilerce ihraç veya halka arz olunacak sermaye piyasası araçlarının, sermaye piyasası mevzuatı çerçevesinde Sermaye Piyasası Kuruluna kaydettirilmesi koşuluyla yurt dışında satışı serbesttir. Dışarıda yerleşik kişilerin, Türkiye de menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası araçlarını ihraç etmeleri ve bunların halka arz ve satışı sermaye piyasası mevzuatı hükümleri çerçevesinde yapılır. Dışarıda yerleşik kişilerin, (yurt dışındaki yatırım ortaklıkları ve yatırım fonları dahil) her türlü menkul kıymetler ile diğer sermaye piyasası araçlarını sermaye piyasası mevzuatına göre yetkili bulunan bankalar ve aracı kurumlar vasıtası ile satın almaları, satmaları, bu kıymetler ve araçlara ait gelirler ile bunların satış bedellerini bankalar aracılığıyla transfer ettirmeleri, Türkiye de yerleşik kişilerin; bankalar ve sermaye piyasası mevzuatına göre yetkili bulunan aracı kurumlar vasıtasıyla yurt dışındaki mali piyasalarda işlem gören menkul kıymetleri ve diğer sermaye piyasası araçlarını satın almaları, satmaları ve bu kıymetlerin alış bedellerini bankalar aracılığı ile yurt dışına transfer ettirmeleri, serbesttir. 45

50 Gayrimenkul Kıymetler Dışarıda yerleşik kişilerin Türkiye de satın aldıkları veya sahip oldukları gayrimenkul ve gayrimenkule bağlı ayni haklarının gelirleri ve satış bedellerinin bankalar vasıtasıyla transfer ettirilmesi serbesttir. Yurt dışında gayrimenkul alımı için, yurt dışına para (-Döviz) transferi mümkündür. Türkiye de yerleşik kişilerce yurtdışında gayrimenkul ve gayrimenkule bağlı ayni hakların satın alınması amacıyla bankalar vasıtasıyla yurtdışına döviz ve Türk parası transfer ettirilmesi serbesttir. Krediler Türkiye de yerleşik kişilerin yurt dışından kredi temin etmeleri, bu kredileri bankalar aracılığıyla kullanmaları kaydıyla serbesttir. Söz konusu kredilere ait anapara geri ödemeleri ile faiz ve diğer ödemelerin transferleri bankalar aracılığıyla yapılır. Türkiye de yerleşik kişiler de kararda belirtilen şekillerde döviz kredisi açabilirler. Bankalar ile Bakanlıkça belirlenecek diğer kişiler tarafından yurt dışında yerleşik kişilere döviz ve Türk Lirası kredi açılması serbesttir. Kredilerle ilgili uygulama usulleri Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda Merkez Bankasınca tespit edilir. Bankalar, Türkiye'de yerleşik kişilere ticari veya mesleki amaçla dövize endeksli kredi kullandırabilirler. Kredilerle ilgili uygulama usulleri Bakanlıkça belirlenen esaslar doğrultusunda Merkez Bankasınca tespit edilir. Bankalar kullandıracakları döviz kredilerine ait anapara, faiz ve diğer masraf karşılıklarının zamanında yurda getirilmesi ile ilgili önlemleri alır ve bu hususu izlerler, zamanında yurda getirilmeyen dövizler hakkında Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı na bilgi verirler. Gayrinakdi Krediler, Garanti ve Kefalet Türkiye de yerleşik kişilerin; yurt dışından gayri nakdi kredi, garanti ve kefalet sağlamaları ile Türkiye de ve dışarıda yerleşik kişiler lehine dışarıda yerleşik kişilerle muhatap teminat mektubu düzenlemeleri, garanti ve kefalet vermeleri serbesttir. Bankaların; dışarıda veya Türkiye de yerleşik kişiler lehine, döviz üzerinden teminat mektubu düzenlemeleri, garanti ve kefalet vermeleri serbesttir. Yurtiçinde veya yurtdışında faaliyette bulunan kredi kuruluşlarınca yabancı para üzerinden veya yabancı para ölçüsü ile verilen kredileri güvence altına almak için yabancı para üzerinden taşınmaz rehni kurulması serbesttir. Bankalar yurtdışına ödenen teminat mektubu, garanti ve kefalet bedelleri hakkında transfer tarihinden itibaren, bunların dışındaki Türkiye de yerleşik kişiler ise, dışarıda yerleşik kişilere hitaben verdikleri garanti ve kefaletlerle ilgili olarak düzenleme tarihinden itibaren 30 gün içinde Müsteşarlığa bilgi verirler. 46

51 Döviz bürosu içinde iki kuyruk var. Bir kısım insanlar döviz satmak, bir kısmı da almak için sıradalar. Satan düşük kurla satıyor (döviz bürosunun alış kuru satış kurundan düşük), alan yüksek kurla alıyor (döviz bürosunun satış kuru alış kurundan yüksek). İki ayrı kuyrukta bekleyen iki kişi, aralarında kendilerine uyan bir fiyatla (döviz bürosunun alış fiyatından yüksek, satış fiyatından düşük bir kurla) değişim yapabilirler mi? Döviz Alım ve Satım Belgeleri ile Türk Parası Transfer Belgeleri Kambiyo ile ilgili işlemlerde bankalar, yetkili müesseseler, PTT, kıymetli maden aracı kuruluşları ve aracı kurumlar tarafından döviz alımlarında Döviz Alım Belgesi, döviz satımlarında Döviz Satım Belgesi ve Türk parası transferlerinde Türk Parası Transfer Belgesi düzenlenir. Bu belgelerle ilgili usul ve esaslar Merkez Bankasınca belirlenir. 47

52 Özet Dış Ticaret Rejimi mal ithalat veya ihracatında; hangi malların ithal veya ihraç edilebileceğini, ithalat veya ihracat yapılabilmesi için hangi mercilere başvurulması gerektiğini veya bu işlemler sırasında hangi prosedürün dikkate alınacağını bildiren yasal düzenlemedir. Dış Ticaret Rejimi altında; ithalat işlemleri İthalat Rejimi Kararı ve bu karara bağlı olarak yayınlanan İthalat Yönetmeliği, ihracat işlemleri ise İhracat Rejimi Kararı ve yine bu karara bağlı yayınlanan İhracat Yönetmeliği hükümlerine göre yürütülür. İthalat Rejimi Kararı ve bu karara bağlı yönetmelik ile mal ithalatının ülke yararına ve uluslararası düzenlemelere uygun olarak yürütülmesi amaçlanmıştır. İhracat Rejimi Kararı ve bu karara bağlı yönetmelik ile mal ihracatının arttırılması ve ihraç pazarlarının geliştirilmesi çerçevesinde, ihracatın ülke çıkarlarına uygun şekilde yürütülmesi amaçlanmıştır. İthalat ve ihracat ile ilgili düzenlemelerden Başbakanlığa bağlı Dış Ticaret Müsteşarlığı sorumludur. Gümrük Kanunu nun amacı ve gümrük rejimine tabi olma deyimi 4458 Sayılı Gümrük Kanunu; karayolu, iç suları ve hava sahasını da içeren Türkiye Cumhuriyeti toprakları olarak tanımlanan gümrük bölgesine giren veya çıkan eşya, taşıt ve araçlara uygulanacak gümrük kurallarını belirler. Bu kanun içinde yer alan kurallar ile gümrük giriş ve çıkış işlemlerinde yapılması gerekenler, temel kavramlar ve bu işlemlerde kullanılan belge akışı açıklanarak, işlemlerin doğru ve problemsiz şekilde yürütülebilmesi amaçlanmıştır. Gümrüğe sunulan eşya veya taşıt yetkili gümrük idaresine beyan edildikten sonra gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulur. Bu işlem veya kullanım Gümrük Kanunu nda açıklanmış olan gümrük rejimlerinden herhangi biri olmalıdır. Gümrük rejimine tabi olmak deyimi; gümrüğe gelen malın hangi işleme tabi tutulacağını belirtir ve belirlenen rejim dikkate alınarak gümrük giriş ve çıkış işlemleri uygulanır. Gümrük Kanunu nda tanımlanmış olan rejimler; serbest dolaşım rejimi, transit rejim, dahilde işleme rejimi, hariçte işleme rejimi, gümrük antrepo rejimi, geçici ithalat rejimi, gümrük kontrolü altında işleme rejimi ve ihracat rejimidir. Kambiyo Mevzuatı çerçevesinde Türk Parası Kıymetini Koruma Kanunu na bağlı olarak yayınlanmış olan 32 Sayılı Karar ve bu karara ilişkin tebliğin amacı 48 Türkiye de kambiyo ile ilgili işlemleri düzenleyen esas kanun 1930 yılında yayınlanmış, daha sonraki yıllarda değişikliğe tabi tutulmuş Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında Kanun (TPKK) dur. Bu kanuna bağlı 32 Sayılı Karar ve 32 Sayılı Karara ait Tebliğ ile TC Merkez Bankası Genelgesi mevcuttur. 32 sayılı Karar ve Tebliğ ile ihracat ve ithalat bedellerinin transferine dair temel kavramların dışında, ithalat ve ihracat bedellerinin nasıl ödeneceği, ihracat ve transit ticaret satış bedellerinin nasıl yurda getirileceği, ithalat bedellerinin yurtdışına transferinden kimlerin sorumlu olduğu, Türkiye de yerleşik kişilerin yurtdışından nasıl kredi sağlayabileceği, kamu kurum ve kuruluşlarının nasıl kredi temin edebilecekleri, görünmeyen işlemlerle ilgili olarak yurtdışına nasıl Türk Lirası transfer edilebileceği, yurtdışına sermaye ihracının nasıl gerçekleştirileceği ve yabancı yatırımcılara Türkiye deki faaliyetlerinden doğan ödemelerin nasıl yurtdışına transfer edileceği açıklanmıştır. Bunların yanı sıra 32 Sayılı Karar da Sermaye Hareketleri başlığı altında; Türkiye ye Gelecek Yabancı Sermaye ile Türkiye ye yapılacak doğrudan yatırımların 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu ve buna bağlı olarak oluşturulan mevzuat çerçevesinde gerçekleştirileceği, yabancı yatırımcıların Türkiye deki faaliyet ve işlemlerinden doğan net kâr, temettü, satış, tasfiye ve tazminat bedelleri, lisans, yönetim ve benzeri anlaşmalar karşılığında ödenecek meblağların bankalar aracılığıyla yurtdışına serbestçe transfer edilebileceği hükme bağlanmıştır. Böylece Türkiye de iktisadi kalkınmanın temel unsuru olan yabancı sermaye yatırımlarının desteklenmesi amaçlanmıştır. Türkiye den Gidecek Yerli Sermaye ile Türkiye de yerleşik kişilerin yurtdışında irtibat bürosu, temsilcisi ve benzerlerini kurmaları, bunların kuruluş masrafları ile faaliyet giderlerinin, bankalarca yurtdışına transferi ve yine Türkiye de yerleşik kişilerin yurtdışında yatırım yapmak veya ticari faaliyette bulunmak amacıyla şirket kurmaları, ortaklığa katılmaları ve şube açmaları için, nakdi sermayeyi bankalar aracılığıyla, ayni sermayeyi ise gümrük mevzuatı hükümleri çerçevesinde ihraç etmeleri serbest bırakılmıştır. Daha açık bir ifade ile Türkiye den yurtdışına sermaye transferleri herhangi bir tutarla sınırlı olmaksızın serbest hale getirilmiştir.

53 Kendimizi Sınayalım 1. Aşağıdakilerden hangisi dış ticaret ile ilgili yasal düzenlemeler arasında yer almaz? a. İhracat Rejimi Kararı b. İthalat Rejimi Kararı c. Gümrük Kanunu d. Katma Değer Vergisi Kanunu e. İhracat Yönetmeliği 2. İthalat ve İhracat Rejimi Kararları kim tarafından alınır? a. TBMM b. Bakanlar Kurulu c. Ekonomi Bakanlığı d. Gümrük Bakanlığı e. AB Bakanlığı 3. Birden fazla gerçek ve tüzel kişinin, belirli bir yatırım projesini veya süreklilik arz eden bir faaliyeti kazanç elde etmek üzere, bir sözleşme çerçevesinde biraraya gelerek oluşturdukları, risklerden iş sahiplerine karşı her ortağın müteselsilen sorumlu tutulduğu ortaklık yapısına ne ad verilir? a. Joint Venture b. Konsorsiyum c. Anonim Şirket d. Holding e. Topluluk 4. Aşağıdakilerden hangisi ihracat rejimi kararı kapsamında değildir? a. Bağlı muamele, takas ve dolaylı offset gibi karşılıklı ticaret uygulamalarının usul ve esaslarını gerektiğinde sektör ve/veya ülke bazında belirlemek b. Transit ticaret, geçici ihracat, bedelsiz ihracat ve ticari kiralama yolu ile yapılacak ihracatı düzenlemek c. Türkiye İhracat Kredi Bankası tarafından ihracatla ilgili programları tespit etmek d. İhracat politikalarında bir bütünlük sağlanması için ilgili kurum ve kuruluşların ihracata yönelik faaliyet ve kaynaklarını koordine etmek e. Gümrük bölgesine giren ve çıkan eşyaya ve taşıt araçlarına uygulanacak kuralları belirlemek. 5. Karşılığında yurt dışından ödeme yapılmaksızın yurt dışına mal çıkarılması aşağıdakilerden hangisidir? a. Bağlı muamele b. Takas c. Offset d. Bedelsiz ihracat e. İthal edilmiş malın ihracatı 6. Aşağıdakilerden hangisi ekonomik etkili gümrük rejimleri arasında yer alır? a. Gümrük antrepo rejimi b. Dahilde işleme rejimi c. Hariçte işleme rejimi d. Geçici ithalat rejimi e. Hepsi 7. Hariçte işleme ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur? a. Hariçte işleme rejimi, serbest dolaşımdaki eşyanın hariçte işleme faaliyetlerine tabi tutulmak üzere Türkiye gümrük bölgesinden geçici olarak ihracı, daha sonra vergilendirilerek yeniden serbest rejime sokulmasıdır. b. Hariçte işleme rejimi, serbest dolaşımdaki eşyanın hariçte işleme faaliyetlerine tabi tutulmak üzere Türkiye gümrük bölgesinden geçici olarak ihracı, daha sonra ithalat vergilerinden muaf olarak yeniden serbest rejime sokulmasıdır. c. Hariçte işleme rejimi, yurt dışındaki eşyanın hariçte işleme faaliyetlerine tabi tutulduktan sonra Türkiye gümrük bölgesine getirilerek serbest rejime sokulmasıdır. d. Hariçte işleme, yurt dışındaki eşyanın işlendikten sonra yurtdışında başka alıcıya satışıdır. e. Hariçte işleme rejimi, yurtdışında bulunan bir eşyanın hariçte işleme faaliyetlerine tabi tutulmak üzere Türkiye gümrük bölgesine geçici olarak ithali, daha sonra da ihraç edilmesidir. 49

54 8. Fransa dan ithal edilen malların Türkiye de serbest dolaşıma girmeden önce işlenmesi ve daha sonra serbest dolaşıma girmesi aşağıdaki rejimlerden hangisini ifade eder? a. Hariçte işleme rejimi b. Dahilde işleme rejimi c. Gümrük kontrolü altında işleme rejimi d. Gümrük antrepo rejimi e. Geçici ithalat rejimi 9. Aşağıdakilerden hangisi kambiyo mevzuatı kapsamında değildir? a. Döviz alım ve satım belgelerinin nasıl düzenleneceği b. Yurtdışına para transferinin nasıl yapılacağı c. Gümrük vergisi matrahının nasıl hesaplanacağı d. Menkul kıymetler ile ilgili düzenlemeler e. Görünmeyen işlemler ile ilgili ödemeler 10. Türkiye de ve dışarıda yerleşik gerçek kişilerin, bankalar aracılığıyla kişisel sermaye hareketlerine ilişkin yurtdışından yurtiçine ve yurtiçinden yurtdışına yapacakları transferler hangi mevzuata göre düzenlenir? a. Gümrük Kanunu b. Vergi Kanunları c. Türk Ticaret Kanunu d. İthalat ve İhracat Rejimi Kararları e. 32 Sayılı Karar Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. d Yanıtınız yanlış ise Dış Ticaret ile İlgili Yasal Düzenlemeler başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. b Yanıtınız yanlış ise Dış Ticaret ile İlgili Yasal Düzenlemeler başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. a Yanıtınız yanlış ise İthalat Rejimi Kararı ve İthalat Yönetmeliği başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. e Yanıtınız yanlış ise İhracat Rejimi Kararı ve İhracat Yönetmeliği başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. d Yanıtınız yanlış ise İhracat Rejimi Kararı ve İhracat Yönetmeliği başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. e Yanıtınız yanlış ise Gümrük Kanunu başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. b Yanıtınız yanlış ise İhracat Rejimi Kararı ve İhracat Yönetmeliği başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. c Yanıtınız yanlış ise Gümrük Kanunu başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. c Yanıtınız yanlış ise Kambiyo Mevzuatı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. e Yanıtınız yanlış ise Kambiyo Mevzuatı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 50

55 Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Joint Venture, birden fazla gerçek veya tüzel kişinin süreklilik arz eden bir faaliyeti gerçekleştirmek ve kazanç elde etmek için biraraya gelmesi ile kurulan işletme yapısı iken; Konsorsiyum birden fazla gerçek veya tüzel kişinin işin yapılmasını taahhüt etmek ve kazanç elde etmek için kurulan bir işletme yapısıdır. Joint Venture da ortaklar, iş sahibine karşı müteselsilen sorumludur. Konsorsiyumda ise üyeler, işin yapılması açısından kendi uzmanlıkları çerçevesinde sorumludurlar. Joint Venture sermayeye katılım ve sözleşmeye dayalı ortaklık olarak ikiye ayrılır ve yalnızca sözleşmeye dayalı ortaklık türü Türk Ticaret Hukuku na göre adi şirket olarak kabul edilir. Konsorsiyumda ise böyle bir ayrım yer almamakta ve konsorsiyum Türk Ticaret Hukuku na göre bir adi şirkettir. Sıra Sizde 2 Klima imalatı ve satışı ile uğraşan Serin Limited Şirketi, 10 adet klimayı satılması kaydı ile Luft GmbH a göndermiştir. Luft GmbH belli bir süre geçtikten sonra, bu klimaları sattığını Serin Limited Şirket e bildirmiş ve Serin Limited Şirketi satılan bu klimalar için satış faturasını düzenleyerek nihai alıcıya ulaştırması için Luft GmbH a göndermiştir. Klimalar konsinye olarak gönderilen mallardır ve mal bedeli klimalar satıldıktan sonra Serin Limited Şirketi ne ödenecektir. Sıra Sizde 3 Bedelsiz ihracat, bedeli yürürlükteki kambiyo mevzuatı çerçevesinde yurda getirilmesi zorunlu olmaksızın yurt dışına yapılan mal çıkışıdır. Gerçek veya tüzel kişiler tarafından götürülen veya gönderilen hediyeler, miktarı ticari teamüllere uygun numuneler ile reklam ve tanıtım malları, yeniden kullanıma veya geri dönüşüme konu ithal edilmiş mal ve ambalaj malzemeleri, Kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler ve üniversitelerin; görevleri veya anlaşmalar gereği gönderecekleri mal ve taşıtlar, savaş, deprem, sel, salgın hastalık, kıtlık ve benzeri afet durumlarında; kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler, üniversiteler, Kızılay ile kamu yararına çalışan dernek ve vakıfların gönderecekleri insani yardım malzemeleri ve yurt dışında yerleşik tüzel kişiler, yabancı turistler ve yurt dışında ikamet eden Türk vatandaşlarının beraberlerinde götürecekleri, gönderecekleri veya adlarına gönderilecek mal ve taşıtlar Bedelsiz İhracata İlişkin Tebliğ çerçevesinde ihraç edilebilir ürünlerdir. Sıra Sizde 4 Türkiye de İhracat Birlikleri bölgesel olarak kurulmuş olup, Genel Sekreterlikleri de bu bölgelerde yer almaktadır. İl bazında İhracatçı Birlikleri yalnızca; İstanbul, Bursa ve Antalya da yer almaktadır. Bölgesel olarak ise Ege İhracatçıları Birliği, Akdeniz İhracatçıları Birliği, Doğu Anadolu İhracatçı Birliği, Güneydoğu Anadolu İhracatçıları Birliği, Orta Anadolu İhracatçıları Birliği, Karadeniz ve Doğu Karadeniz İhracatçıları Birlikleri mevcuttur. Sıra Sizde 5 Gümrük beyanını gümrük müşaviri yapar. Sıra Sizde 6 Dahilde işleme rejimi; ihracatçı devlete ihracat taahhüdünde bulunduğu takdirde, ihraç edilmesi planlanan malların üretiminde kullanılacak olan hammadde, mamul, yarı mamul gibi malzemelerin ithalinde, ihracatçının vergiden muaf tutulmasını sağlar. Sıra Sizde 7 Efektif banknot şeklindeki bütün yabancı paralardır. Döviz ise efektif dahil yabancı parayla ödemeyi sağlayan her türlü hesap, belge ve vasıtalardır. Sıra Sizde 8 Hayır, herhangi bir süre veya tutar kısıtlaması yoktur. Sıra Sizde 9 Örneğin; yurda turist olarak gelenlerin getirip harcadığı dövizler ile yurt dışına turizm, gezi vb. nedenlerle çıkanların dışarıda harcamak üzere aldıkları dövizler görünmeyen işlemlerdir. Sıra Sizde 10 Hayır yapamaz. 51

56 Yararlanılan Kaynaklar İthalat Rejimi Kararı ve İthalat Yönetmeliği İhracat Rejimi Kararı ve İhracat Yönetmeliği Gümrük Kanunu Türk Parası Kıymetini Koruma Kanunu Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin Tebliğ Tebliğ No: /34 Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar ile Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı nın 91 32/5 sayılı Tebliği ne İlişkin Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Genelgesi (Sayı I M) 52

57

58 3 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Dış ticarette teslim şekillerini açıklayabilecek, Dış ticaret işlemlerinde kullanılan ödeme şekillerini sıralayabilecek, Akreditif kavramını tanımlayabilecek, Akreditif çeşitlerini anlatabilecek, Dış ticarette kullanılan belgeleri ayırt edebilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Anahtar Kavramlar Incoterms Mal Mukabili Ödeme Akreditif Konşimento Vesaik Mukabili Ödeme İçindekiler Giriş Dış Ticarette Teslim (Satış) Şekilleri Dış Ticarette Ödeme Şekilleri Dış Ticarette Belgeler Dış Ticarette Ödeme Şekillerinin Türkiye Uygulaması 54

59 Dış Ticarette Teslim (Satış) Şekilleri, Ödeme Şekilleri, Belgeler ve Türkiye Uygulaması GİRİŞ Dış ticarette kullanılan terimlerin ülkeden ülkeye farklılık göstermesi ve farklı şekilde yorumlanmaması için uluslararası kabul görmüş bazı kurallar oluşturulmuştur. Teslim şekilleri ile ilgili kuralları düzenleyen INCOTERMS adlı düzenleme ile ticari terimlerin taraflar arasında kolayca yorumlanması ve iş akışının problemsiz şekilde yürütülmesi sağlanmıştır. Yine aynı şekilde ödeme şekillerinde (özellikle akreditif ve vesaik mukabili ödeme şekli için) tarafların, sorumluluk sınırlarının belirlenmesi amacıyla bir dizi kurallar oluşturulmuştur. Bu düzenlemelerde tarafların yapacakları işler, kendilerine düşen görevler ayrıntılı bir şekilde belirlenmiştir. Dış ticarette mal ve hizmet kadar onları temsil eden ve/veya onlarla ilgili olan belgeler de önemlidir. Bu belgelerin kapsamları ve içerikleri de yine bu konularla ilgili uluslararası kurumlar (Uluslararası Ticaret Odası) tarafından düzenlenmiştir. DIŞ TİCARETTE TESLİM (SATIŞ) ŞEKİLLERİ Satıcı ile alıcı aralarında yaptıkları satış sözleşmelerinde, malların hangi taşıma yolu ile taşıtılacağı, nakliyenin ve sigortanın kimin tarafından ödeneceği, malın satıcı tarafından nerede teslim edileceği gibi konularını belirtebilirler. Ancak dış ticarette kullanılan terimlerin ülkeden ülkeye farklı yorumlanması, birtakım yanlış anlaşmalara neden olmaktadır. Bu tür olumsuzlukların ortadan kaldırılması ya da azaltılması amacıyla Milletlerarası Ticaret Odası (MTO) bir dizi düzenleme yapmış, kurallar oluşturmuştur. MTO tarafından uluslararası ticari terimlerin (International Commercial Terms) yorumlanması için oluşturulan kurallara Incoterms adı verilmektedir. Bu kurallar günün şartlarına uydurulmak amacıyla gerektiğinde tekrar düzenlenmektedir. Incoterms 2000 yerine 2010 yılından itibaren Incoterms 2010 kuralları geçerlidir. Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası tarafından yapılmış bir düzenlemedir, genel olarak malların ulusal sınırları aştığı uluslararası satış sözleşmelerinde kullanılır. Incoterms in amacı, alıcı ile satıcı arasında yapılan sözleşmelerde kolaylık sağlamaktır. Alıcı ile satıcı arasındaki sözleşmelerde kullanılır, taşıyıcı ile olan sözleşmelerde ise hukuki bir anlam ifade etmez. Satıcı ile alıcı arasında yapılan sözleşmede Incoterms 2010 kurallarının uygulanması isteniyorsa bunun sözleşmede açıkça belirtilmesi gereklidir. Incoterms, alıcı ile satıcı arasındaki sözleşmedir. Taşıyıcı ile olan sözleşmelerde ise hukuki bir anlam ifade etmez. Incoterms 2010 kuralı Tüm Taşıma Türlerini Kapsayan Kurallar ve Deniz ve İçsu Taşımalarına Özgü Kurallar olarak 2 sınıfta sunulmuştur. 55

60 a. Tüm Taşıma Türlerini Kapsayan Kurallar Kısaltma İngilizce Türkçe EXW Ex Works İşyerinde Teslim FCA Free Carrier Taşıyıcıya Masrafsız CPT Carriage Paid To Taşıma Ödenmiş Olarak CIP Carriage and Insurance Paid To.. Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Olarak DAT Delivered at Terminal Terminalde Teslim DAP Delivered Place Belirlenen Yerde Teslim DDP Delivered Duty Paid Gümrük Resmi Ödenmiş Olarak Teslim b. Deniz ve İçsu Taşımalarına Özgü Kurallar Kısaltma İngilizce Türkçe FAS Free Alongside Ship Gemi Doğrultusunda Masrafsız FOB Free on Board Gemide Masrafsız CFR Cost and Freight Masraflar ve Navlun CIF Cost, Insurance and Freight Masraflar, Sigorta ve Navlun İlk sınıf, hangi taşıma ürününün seçildiğinden ve tek bir veya birden fazla taşıma türünün kullanılmasından bağımsız olarak kullanılabilen yedi kuralı içerir. İkinci sınıfta ise hem malların taşıyıcıya teslim edildikleri yer, hem de malların alıcıya ulaştırılmak üzere yüklendikleri yer bir limandır. Incoterms kurallarından İşyerinde Teslim (EXW), Taşıyıcıya masrafsız (FCA), Terminalde Teslim (DAT), Belirlenen Yerde Teslim (DAP), Gümrük Resmi Ödenmiş Olarak Teslim (DDP), Gemi Doğrultusunda Masrafsız (FAS), Gemide Masrafsız (FOB), teslimlerinde belirlenen yer teslimin gerçekleştiği ve hasarın satıcıdan alıcıya geçtiği yerdir. Taşıma Ödenmiş Olarak (CPT), Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Olarak Teslim (CIP), Masraflar ve Navlun (CFR) ve Masraflar, Sigorta ve Navlun (CIF) olarak anılan kurallarda ise belirtilen yer teslim yerinden farklılık gösterir. Sözü edilen 4 Incoterms kuralında belirlenen yer, o noktaya kadar olan taşıma ücretinin ödendiği varma yeridir. Incoterms kuralları, satıcının malları alıcıya teslim ettiği sırada, satım sözleşmesi taraflarından hangisinin taşıma ve sigorta düzenlemelerini yapacağını ve taraflardan her birinin hangi masraflardan sorumlu olacağını belirler. Incoterms kuralları mallar için ödenecek bedel veya ödeme şekli hakkında herhangi bir düzenleme getirmez. Bu kurallar mallara ilişkin mülkiyetin geçişi veya sözleşmeye aykırılığın sonuçlarını da düzenlemez. Bu kurallar satım sözleşmesinde yer verilecek açık hükümlerle veya sözleşmeye uygulanacak hukuk ile düzenlenir. Incoterms te her bir satış şekli için Satıcının (A) ve Alıcının (B) sorumlukları ayrı ayrı karşılıklı olarak açıklanmıştır. Satıcının Sorumlulukları Alıcının Sorumlulukları A 1 Satıcının genel borçları B 1 Alıcının genel borçları Lisanslar, izinler, güvenliğe ilişkin Lisanslar, izinler, güvenliğe ilişkin A 2 B 2 gümrük işlemleri ve diğer formaliteler gümrük işlemleri ve diğer formaliteler A 3 Taşıma ve Sigorta Sözleşmeleri B 3 Taşıma ve Sigorta Sözleşmeleri A 4 Teslim B 4 Tesellüm A 5 Hasarın Geçişi B 5 Hasarın Geçişi A 6 Masrafların Paylaşımı B 6 Masrafların Paylaşımı A 7 Alıcıya İhbar B 7 Satıcıya İhbar A 8 Teslim Belgesi B 8 Tesellüm Kanıtı A 9 Kontrol Ambalajlama-İşaretleme B 9 Malların Muayenesi A 10 Bilgi Sağlama Yardımı ve İlgili Masraflar B 10 Bilgi Sağlama Yardımı ve İlgili Masraflar 56

61 Uygulamada satıcılar alıcılara bu kurallara uyarak fiyat verirler. Örneğin FOB satış şeklinde (FOB satış şekli aşağıda daha ayrıntılı bir şekilde açıklanmıştır) satıcı malı alıcının belirlediği gemide teslim ile sorumludur. Satıcı alıcıya FOB teslim şekline göre fiyat verirken sadece şeklinde fiyat vermez; FOB İstanbul fiyatı verir. Bu demektir ki alıcının ödeyeceği bedel dur. Satıcı malı İstanbul da gemiye yükleyecektir. İstanbul da bulunan satıcı malı İzmir limanında gemiye yükleyecekse, vereceği fiyat FOB İzmir şeklinde olacaktır. ( 100 fark malın İstanbul dan İzmir e taşınmasından kaynaklanmaktadır). FOB satış şekline göre fiyat verilirken tutarın yanında yükleme limanı da yazılır. Incoterms kurallarına göre bir yer veya limanın isminin en açık şekilde belirtilmesi gerekir. Örneğin CIF Hamburg (700 Euro satıcının üstlendiği navlun ve sigorta bedelidir). Bu; fiyatın Hamburg limanına kadar olan navlun ve sigortayı da kapsadığı anlamındandır. (,, $ gibi para kısaltmaları Türkiye de tutarın arkasına, diğer ülkelerde önüne yazılır veya gibi) İstanbul daki ihracatçı Londra daki ithalatçıya bir mal için fiyat verecektir. İthalatçı nakliye ve sigortanın Londra dan ödeneceğini söylemiştir. Malın nakliye ve sigorta hariç satış fiyatı Sterlin dir. İhracatçı malın satış fiyatını ne şekilde verecektir? Tüm Taşıma Türlerini Kapsayan Kurallar tanımlayınız. Tüm taşıma türlerini kapsayan teslim (satış) şekillerini kısaca EXW İşyerinde Teslim EXW. (Belirlenen Teslim Yeri) Incoterms 2010 Satıcının, malları kendi kuruluşunda ya da ismen belirlenmiş başka bir yerde (işyerinde, fabrikada, depoda, vs.) alıcının sorumluluğuna bırakarak, teslim ettiği satış şeklidir. Satıcı, malları herhangi bir taşıma aracına yüklemek ya da malların ihracatı için gümrükleme işlemlerini yerine getirmek zorunda değildir. EXW, satıcı bakımından asgari yükümlülüğü temsil eder. Aynı terim, alıcının gerekli gümrük çıkış işlemlerini doğrudan ya da dolaylı olarak gerçekleştirme olanağına sahip olmadığı durumlarda kullanılmamalıdır. Böyle durumlarda FCA terimine başvurulmalıdır. Satıcının Sorumlulukları Satıcı, satış sözleşmesi gereğince malları, ticari faturayı ve sözleşmenin gerektirdiği diğer belgeleri sağlar. Alıcı talep ettiği takdirde, malların ihracı için gerekli olan izinlerin alınmasında alıcıya yardım eder, ancak yardım esnasında oluşabilecek her türlü hasar ve masraf alıcıya aittir. Satıcının alıcıya karşı taşıma ve sigorta sözleşmesi yapma sorumluluğu yoktur. Satıcı, malları belirlenen yerde, tarihte ve süre içinde teslim eder. Mallar alıcıya teslim edilene kadar mallara ilişkin bütün masraflar, ziya ve hasardan satıcı sorumludur. Satıcı, malları teslim edebilmek için alıcıya gerekli tüm bilgileri verir. Satıcının alıcıya karşı teslim belgesi verme yükümlülüğü yoktur. Satıcı, malların kontrol işlemleriyle ilgili veya malların ambalajlanması gerekiyorsa ambalajlama ile ilgili oluşacak masrafları öder. Alıcı talep ettiği sürece, satıcı malların ihraç veya taşınması ile ilgili belge ve bilgileri alıcıya sağlar. Alıcının Sorumlulukları Alıcı, satış sözleşmesinde belirtilen tutarı öder, mallara ilişkin her türlü ihraç ve resmi izinleri alır, ilgili gümrük işlemlerini yerine getirir. Alıcının, satıcıya karşı herhangi bir taşıma veya sigorta sözleşmesi hazırlama sorumluluğu yoktur. Alıcı, mallar teslim edildikten sonra, mallara ilişkin oluşabilecek hasar ve ziyadan, bunlara ait masrafları ödemekten sorumludur. İhracat için ödenmesi gereken tüm resim, vergi ve harçları öder. Alıcı, teslim yerini belirleme hakkını kullandığı takdirde, bu konuda satıcıyı bilgilendirir. 57

62 Malları teslim aldığına dair kanıtları satıcıya sağlar. İhraç edilen ülke yetkilileri malların muayenesini talep ettiği takdirde, malların muayene masraflarını öder, güvenliğe ilişkin herhangi bir bilgi talep edildiğinde satıcıyı bilgilendirir. (satış) şeklidir. İşyerinde Teslim, İhracatçının sorumluluğunun en az olduğu teslim FCA Taşıyıcıya Masrafsız FCA... (Belirlenen Teslim Yeri) Incoterms 2010 Bu satış şeklinde satıcı malları kendi işyerinde veya belirlenen başka bir yerde, alıcı tarafından belirlenen taşıyıcıya veya başka bir kişiye teslim eder. Teslim yerinde hasar alıcıya geçer. Satıcının Sorumlulukları Satıcı malların ihracat için gümrüklenmesinden sorumludur. Satıcı satım sözleşmesi uyarınca malları, faturayı ve sözleşmenin gerektirdiği diğer belgeleri sağlar; gümrükleme işlemlerini tamamlar. Satıcının alıcıya karşı taşıma ve sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur, ancak alıcı talep ederse yapabilir. Satıcı, malları taşıyıcıya ya da alıcının tayin ettiği kişiye belirlenen yerde, kararlaştırılan tarihte ve sürede teslim eder. Satıcı malların teslimine kadar bütün ziya ve hasardan sorumludur. Satıcı masrafları kendisine ait olmak üzere malların taşıyıcıya teslim edildiğine dair belgeyi alıcıya verir. Malların teslimi için gerekli kontrol ve ambalaj masrafları satıcıya aittir. Satıcı malın varma yerine taşınması sırasında alıcıyı bilgilendirmelidir. Alıcının Sorumlulukları Alıcı satım sözleşmesinde belirtilen tutarı öder, malların ithali veya başka bir ülkeden transit geçişi için tüm gümrük işlemlerinden sorumludur. Satıcı tarafından taşıma sözleşmesi yapılmadığında, alıcının taşıma sözleşmesi yapması gerekir. Ancak sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur. Alıcı malların teslim edildiği tarihten itibaren mallara ilişkin ziya ve hasarı üstlenir. Alıcı taşıyıcıya ilişkin bilgileri önceden satıcıya bildirir ve teslim belgesini kabul eder. Gerektiği zaman alıcı satıcıyı gereken konularda bilgilendirir. CPT Taşıma Ödenmiş Olarak Taşıyıcıyı alıcı bulur, taşıma ücretini alıcı öder. CPT. (Belirlenen Varma Yeri) Incoterms 2010 Satıcının, malları kendi seçtiği bir taşıyıcıya teslim ettiği, belirtilen varış noktasına getirilmesi için ilgili taşıma sözleşmesini yaparak taşıma masraflarını ödediği satış şeklidir. Satıcı teslim yükümlülüğünü mallar varma yerine ulaştığında değil, malları taşıyıcıya teslim ettiğinde yerine getirir. Satıcının Sorumlulukları Satıcı, satış sözleşmesi çerçevesinde malları, ticari faturayı ve ilgili diğer belgeleri sağlar, malların ihracı için gerekli her türlü ihraç izni ve diğer izinleri alır, gümrük işlemlerini tamamlar. Satıcı, masraflar satıcıya ait olmak üzere, malların teslim yerinden varma yerine taşınması için taşıma sözleşmesi yapmakla yükümlüdür. Ancak sigorta sözleşmesinin yapılma yükümlülüğü yoktur. Mallar kararlaştırılan tarihte veya kararlaştırılan süre içinde taşıyıcıya satıcı tarafından teslim edilir. Mallar teslim edildiği ana kadar mallara ilişkin hasar ve ziya satıcıya aittir. Satıcı aynı zamanda teslim anına kadar mallara ilişkin oluşan ek masraflar, navlun ve gümrükleme işlemlerinden kaynaklanan masrafları da üstlenir. Satıcı malların taşıyıcıya teslim edildiğinden alıcıyı haberdar eder ve taşımaya ilişkin olağan taşıma belgelerini alıcıya sağlamakla sorumludur. Malların kontrol işlemleriyle ilgili masraflar ve ihraç ülkesi yetkililerinin talep ettiği yükleme öncesi muayene masrafları da satıcıya aittir. Satıcı, alıcının gerek duyduğu her türlü belge ve bilgiyi alıcıya sağlar. 58

63 Alıcının Sorumlulukları Alıcı, satış sözleşmesinde belirtilen tutarı öder, her türlü ithal izni ve diğer izinleri tamamlar. Sigorta veya taşıma sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur. Mallar satıcı tarafından taşıyıcıya teslim edildiğinde alıcı teslimi kabul eder ve varma yerinde malları taşıyıcıdan teslim alır. Mallar taşıyıcıya teslim edildiği andan itibaren mallara ait tüm ziya ve hasar alıcıya aittir. Alıcı, malların boşaltma masraflarını ve ithalat için gerekli gümrükleme işlemlerine ait masrafları karşılar. Eğer alıcı malların gönderi zamanını, varma yerini veya teslim alınacağı noktayı belirleme yetkisine sahip ise, bunlardan satıcıyı haberdar eder. Satıcının ihtiyaç duyabileceği her türlü bilgi ve belgeyi temin eder. Taşıma için gerekli olan taşıma belgesini de kabul eder. CIP Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Olarak CIP... (Belirlenen Varma Yeri) Incoterms 2010 Bu satış şeklinde, satıcı malları kendi seçtiği bir taşıyıcıya belirlenen yerde teslim eder, malların varış noktasına getirilmesine ilişkin taşıma sözleşmesini yapar, taşıma masraflarını öder ve ayrıca alıcının yolculuk sırasında mallara ilişkin ziya ve hasar riskine karşılık bir sigorta sözleşmesi yapar. Satıcının Sorumlulukları Satıcı, satış sözleşmesi uyarınca malları, ticari faturayı ve diğer belgeleri sağlar, hasar ve masrafları kendisine ait olmak üzere malların ihracı için gerekli her türlü izni ve diğer resmi izinleri alır, ihracat için gerekli gümrükleme işlemlerini yapar. Masrafları kendisine ait olmak üzere taşıma sözleşmesi ve Enstitü Kargo kurallarına uygun olarak hazırlanan bir yük sigortası sözleşmesi hazırlar. Sigorta kapsamı, asgari olarak satış sözleşmesinde yer alan bedelin %10 fazlasıyla temin edilmeli ve sözleşmede yer alan para birimi üzerinden kararlaştırılmalıdır. Mallar kararlaştırılan yerde ve belirlenen süre içinde alıcıya teslim edilir. Satıcı, mallar teslim edildiği ana kadar mallara ilişkin ziya ve hasardan sorumludur. Navlun, sigorta ve gümrükleme işlemlerine ait masrafları karşılar ve malların teslim edildiğine dair alıcıya ihbarda bulunur. Satıcı, taşıma belgesini alıcıya teslim eder, teslim için gerekli kontrol işlemlerini yapar ve eğer malların ambalajlanması gerekiyor ise masrafları kendine ait olmak üzere ambalajlar. Satıcı, alıcıya malların ithali ve en son varma noktasına taşınması için alıcının gerek duyduğu bilgi ve belgeleri sağlamaktan sorumludur. Alıcının Sorumlulukları Alıcı, satış sözleşmesindeki tutarı ödemek ve malların ithaline ilişkin tüm gümrük işlemlerini tamamlamaktan sorumludur. Satıcıya karşı taşıma sözleşmesi ya da sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur. Mallar satıcı tarafından taşıyıcıya teslim edildiğinde, teslimi kabul eder ve belirlenen varma yerinde malları taşıyıcıdan teslim alır. Taşıyıcıya teslim edildikten sonra oluşabilecek ek masrafları, malların boşaltma masraflarını ve ithalat için gerekli masrafları öder. Alıcı malların gönderim zamanı veya varma yerini belirleme yetkisine sahip olduğunda satıcıyı bu konulardan haberdar etmelidir. Satıcı tarafından alıcıya sağlanan taşıma belgesini de teslim alır. DAT Terminalde Teslim Taşıtı satıcı bulur, taşıma ücretini ve sigortayı satıcı öder. DAT... (Varma Limanı veya Yerinde Belirlenen Terminal) Incoterms 2010 Satıcının, malları belirlenen varma yerinde veya limanında belirlenen terminalde, gelen taşıma aracından boşaltılmış bir şekilde alıcının tasarrufuna bıraktığını, malları teslim ettiğini ifade eder. Terminal terimi rıhtım, depo, konteyner sahası veya yol, demiryolu veya hava kargosu gibi üstü açık ya da kapalı herhangi bir yer olabilir. 59

64 Satıcının Sorumlulukları Satıcı satış sözleşmesi uyarınca, malları ve ticari faturayı hazırlar, hasarı ve masrafları kendine ait olmak üzere, malların ihracı için gerekli her türlü izni alır ve gümrük işlemlerini tamamlar. Malların kararlaştırılan varma yerinde veya limanında belirlenen terminale kadar taşınması için taşıma sözleşmesini hazırlar ancak sigorta sözleşmesi hazırlama yükümlülüğü yoktur. Mallar kararlaştırılan tarihte ve süre içerisinde varma yerinde veya limanında belirtilen terminalde taşıma aracından boşaltılarak alıcıya teslim edilir. Satıcı, malların teslim edildiği ana kadar, mallara ilişkin tüm ziya ve hasardan, bu ana kadar oluşan ek masraflar ve ihracat için ödenmesi gereken tutarlardan sorumludur. Alıcının malları teslim alabilmesi için gerekli belgeyi de satıcı sağlar. Satıcı aynı zamanda teslim için gerekli kontrol işlemleri ile ilgili masraflar ve ambalajlanması gereken mallarda ambalajlama masraflarını da öder. Satıcı, malların en son varma yerine varması ile ilgili bilgi ve belgeleri alıcıya sağlamalıdır. Alıcının Sorumlulukları Alıcı, satış sözleşmesinde belirlenen tutarı öder, mallara ilişkin her türlü ithalat işlemini tamamlar. Satıcıya karşı taşıma veya sigorta sözleşmesi hazırlama yükümlülüğü yoktur, mallar kendisine varma yerinde teslim edildiğinde malları teslim alır. Mallar teslim edildikten sonra oluşacak ziya ve hasarı üstlenir, malın ithali için ödenmesi gereken tüm resim, vergi ve harçları öder. Teslim esnasında taşıma belgesini kabul eder. Alıcı, ihraç ülkesi yetkililerinin talep ettiği yükleme öncesi muayene masrafları hariç tüm zorunlu muayene masraflarını da öder. DAP Belirlenen Yerde Teslim DAP... (Belirlenen Varma Yeri) Incoterms 2010, Bu satış şekli, satıcının malları belirlenen varma yerinde gelen taşıma aracından boşaltmadan alıcıya teslim ettiğini ifade eder. Taraflar, belirlenen varma yerini açıkça belirtmelidir. Satıcının Sorumlulukları Satıcı, satış sözleşmesinde belirtilen malları ve ticari faturayı hazırlar, malların ihracı için gerekli olan her türlü ihraç iznini alır ve gümrükleme işlemlerini tamamlar. Malların belirlenen teslim yerine kadar taşınması için taşıma sözleşmesi yapar; sigorta sözleşmesi yapmaktan sorumlu değildir. Mallar, satıcı tarafından kararlaştırılan tarihte ve süre içinde belirlenen varma yerinde taşıma aracından boşaltmaya hazır biçimde alıcıya teslim edilir. Mallar boşaltmaya hazır hale gelene kadar malların hasar ve ziyasından satıcı sorumludur, bu ana kadar oluşacak tüm masrafları da satıcı öder. Eğer taşıma sözleşmesinde malların varma yerinde boşaltılmasının satıcıya ait olmasına kararlaştırılırsa, boşaltma masraflarını da satıcı öder. Alıcının malları teslim alabilmesi için ihtiyaç duyduğu tüm bilgilerin ve teslim alınmasına imkan veren bir belgenin satıcı tarafından alıcıya sağlanması gerekir. Satıcı, ambalajlanması gereken mallarda ambalaj masraflarını ve teslim için gerekli kontrol işlemlerine ait masrafları da öder. Alıcının Sorumlulukları Alıcı, satış sözleşmesinde belirtilen tutarı öder; her türlü ithal izni ve diğer resmi izinleri alır, gümrükleme işlemlerini tamamlar. Taşıma veya sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur; mallar belirlenen yere vardığında malları teslim alır. Mallar teslim edildikten sonra oluşacak tüm hasar ve ziya alıcı tarafından üstlenilir, bu hasar ve ziyaya ilişkin masrafları da alıcı karşılar. Alıcı eğer kararlaştırılan süre içinde bir tarihi veya teslim yerini belirleme yetkisine sahip olursa, belirlediği tarih ve yeri satıcıya bildirir. Alıcı, teslim belgesini kabul eder, ihraç ülkesi yetkililerinin emrettiği yükleme öncesi muayene masrafları dışındaki zorunlu muayene masraflarını da öder. DDP Gümrük Resmi Ödenmiş Olarak Teslim DDP...(Belirlenen Varma Yeri) Incoterms 2010 Satıcının, malları ithalat için gümrüklenmiş olarak ve belirlenen varma yerinde gelen, taşıma aracında boşaltmaya hazır biçimde alıcının tasarrufuna bıraktığı satış şeklidir. Satıcı, yalnızca malların ihracat için gümrükleme işlemlerinden değil, aynı zamanda ithalat için gümrükleme işlemlerinden de sorumludur. Bu kural satıcı açısından azami yükümlülüğü gösterir. 60

65 Satıcının Sorumlulukları Satıcı, satış sözleşmesince malları ve ticari faturayı hazırlar, hasar ve masraflar kendisine ait olmak üzere, her türlü ihraç ve ithal iznini veya diğer resmi izni alır, belgeleri temin eder ve gümrükleme işlemlerini tamamlar. Malların belirlenen teslim yerine taşınması için taşıma sözleşmesi yapar, ancak sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur. Mallar, kararlaştırılan tarihte ve süre içinde, belirlenen yerde boşaltmaya hazır biçimde alıcıya teslim edilir. Satıcı, kontrol işlemleriyle ilgili masraflar ile ihraç veya ithal ülkesi yetkililerinin emrettiği yükleme öncesi muayene ve malların ambalajlanması gerekli ise ambalajlama masraflarını da öder. Alıcının talebi üzerine malların en son varma noktasına taşınması için alıcının gerek duyduğu bilgi ve belgeleri alıcıya sağlar. Alıcının Sorumlulukları Alıcı, sözleşmede belirtilen tutarı öder; satıcının talebi üzerine malların ithali için gerekli her türlü iznin temin edilebilmesi için satıcıya her türlü yardımı yapar. Taşıma veya sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur. Mallar, boşaltmaya hazır biçimde teslim yerine ulaştığında malları teslim alır; malların teslim edildiği tarihten itibaren mallara ilişkin oluşabilecek hasar ve ziyadan alıcı sorumludur; alıcı bu hasar ve ziyaya ilişkin masrafları ve taşıma aracından malların boşaltılması için oluşan ek masrafları öder. Alıcı malların teslimi esnasında taşıma belgesini alır. Alıcının satıcıya karşı ihraç veya ithal ülkesi yetkililerinin emrettiği herhangi bir yükleme öncesi muayene masrafını ödeme yükümlülüğü yoktur. DAT, DAP ve DDP arasındaki farkları alıcı ve satıcının sorumluluklarını dikkate alarak sıralayınız. Deniz ve İçsu Taşımalarına Özgü Kurallar Deniz ve içsu taşımalarına özgü satış şekillerini kısaca tanımlayınız. FAS Gemi Doğrultusunda Masrafsız FAS... (Belirlenen Yükleme Limanı) Incoterms 2010 Bu satış şeklinde satıcı malları belirlenen yükleme limanında, alıcı tarafından seçilen geminin doğrultusunda bırakarak alıcıya teslim eder. Mallara ilişkin hasar ve masraflar, mallar gemi doğrultusunda bırakıldığı anda alıcıya geçer. Mallar konteynerde olduğu hallerde, satıcının malları gemi doğrultusunda değil, terminalde taşıyıcıya teslim etmesi söz konusu olabilir. Bu durumda FAS yerine FCA kuralı kullanılmalıdır. Satıcının Sorumlulukları Satış sözleşmesi uyarınca malların ve ticari faturanın hazırlanması satıcı yükümlülüğündedir. Satıcı, malların ihracı için gerekli her türlü izni alır, gümrükleme işlemlerini tamamlar. Taşıma veya sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur. Satıcı, malları kararlaştırılan tarihte ve süre içinde yükleme limanında, alıcı tarafından seçilen geminin doğrultusunda bırakarak teslim eder. Eğer alıcı belirli bir noktayı belirtmedi ise satıcı kendisine uygun olan noktayı tercih eder. Mallar teslim edildiği ana kadar, mallara ilişkin hasar ve ziyadan satıcı sorumlu olduğundan, bunlara ilişkin masrafları da satıcı karşılar. Satıcı, ihracat için gerekli masrafları öder; malların teslim edildiğine veya geminin malları kararlaştırılan zamanda teslim alıp almadığına dair alıcıyı bilgilendirir. Malların teslim edildiğine dair teslim kanıtı satıcı tarafından alıcıya sunulur. Teslim için gerekli kontrol işlemleri ve ihraç ülkesi yetkililerinin emrettiği muayene işlemlerine ait masraflar satıcı tarafından ödenir. Mallar ambalajsız taşınamadığı halde satıcı malları ambalajlar ve ambalajlama masraflarını üstlenir. Satıcı, alıcı talep ederse, malların ithali ve en son varış noktasına taşınması için alıcının ihtiyaç duyduğu bilgileri alıcıya sağlar. 61

66 Alıcının Sorumlulukları Alıcı, satış sözleşmesinde belirtilen tutarı öder, her türlü ithal izni ve diğer resmi izinleri alır ve gümrükleme işlemlerini tamamlar. Alıcı, malların belirtilen yükleme limanında taşınması için masrafları kendine ait olmak üzere taşıma sözleşmesi yapar, ancak sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur. Mallar teslim edildiğinde teslim alır, teslim alındıktan sonra oluşan hasar ve ziyaya ilişkin masrafları öder. Alıcı, geminin adını, yükleme noktasını ve kararlaştırılan süre içindeki yükleme tarihini satıcıya bildirir, talep edilen diğer bilgi ve belgeleri satıcıya temin eder. FOB Gemide Masrafsız FOB...(Belirlenen Yükleme Limanı) Satıcının malları belirlenen yükleme limanında alıcı tarafından seçilen gemide teslim ettiği satış şeklidir. Satıcının Sorumlulukları Satıcı, malları ve ticari faturayı hazırlar, malların ihracı için gerekli izinleri alır, gümrükleme işlemlerini yapar. Taşıma veya sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur, ancak alıcı talep ederse masraflarının alıcı tarafından karşılanması suretiyle taşıma ve sigorta sözleşmesi yapabilir. Satıcı malları yükleme limanında, alıcı tarafından belirlenen gemide, kararlaştırılan tarihte ve süre içinde teslim eder. Mallar teslim edilene kadar mallara ilişkin hasar ve ziya satıcı tarafından üstlenilir; hasar ve ziyadan kaynaklanan masrafları ve gümrükleme işlemlerine ait masraf, resim, harç ve vergileri de satıcı öder. Mallar gemide teslim edildiğinde veya kararlaştırılan sürede teslim edilmediğinde satıcı alıcıyı haberdar etmelidir. Satıcı, malların teslim edildiğine ilişkin teslim kanıtını alıcıya verir; teslim için gerekli kontrol işlemleri ya da ihraç ülkesi yetkililerinin emrettiği yükleme öncesi muayene işlemleri için gerekli masrafları öder. Alıcının Sorumlulukları Alıcı satış sözleşmesinde belirtilen tutarı öder; mallara ilişkin ithal izni ve diğer resmi izinleri alır, gümrükleme işlemlerini tamamlar. Alıcı, malların belirtilen yükleme limanından taşınması için masrafları kendine ait olmak üzere taşıma sözleşmesi yapmalıdır, ancak sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur. Mallar, teslim edildiğinde alıcı tarafından teslim alınır, teslim tarihinden itibaren mallara ilişkin hasar ve ziya da yine alıcı tarafından üstlenilir. Alıcı, mallara ilişkin alınan ithal izni, diğer izinler ve gümrükleme işlemlerinden kaynaklanan masrafları karşılar, satıcının yükümlülüklerini yerine getirebilmesi için gerekli bilgi ve belgeyi satıcıya sağlar. CFR Masraflar ve Navlun Gemiyi alıcı bulur, navlunu da alıcı öder. CFR...(Belirlenen varma limanı) Incoterms 2010 Satıcının malları gemide teslim ettiği, malların belirlenen varma limanına getirilmesi için taşıma sözleşmesi yaparak navlunu ödediği satış şeklidir. Satıcının Sorumlulukları Mallar ve ticari fatura satış sözleşmesince satıcı tarafından hazırlanır, malların ihracı için gerekli tüm izinler alınarak, gümrükleme işlemleri yapılır. Satıcı, masrafları kendisine ait olmak üzere malların belirlenen teslim yerinden belirlenen teslim limanına kadar taşınması için taşıma sözleşmesi yapmalıdır, sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğü ise yoktur. Mallar, kararlaştırılan tarihte ve süre içinde gemide teslim edilmelidir. Teslim anına kadar oluşabilecek hasar ve ziya satıcı tarafından üstlenilir, oluşacak masrafları, malların gemiye yüklenmesi ile taşıma sözleşmesi uyarınca malların kararlaştırılan boşaltma limanında boşaltılmasına ilişkin masrafları da satıcı öder. Satıcı, taşıma belgesini alıcıya sağlamalı, malların ambalajlanması gerekiyor ise malları ambalajlamalı, ihraç ülkesi yetkilileri talep ettiği takdirde malları muayene ettirmeli ve alıcının talep edebileceği bilgi ve belgeyi sağlamalıdır. 62

67 Alıcının Sorumlulukları Alıcı, satış sözleşmesinde belirtilen tutarı öder, malların ithaline ilişkin izinleri alır, gümrükleme işlemlerini tamamlar, bu işlemler esnasında oluşan masrafları öder. Taşıma veya sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur. Malları varma limanında teslim alır, mallar teslim alındıktan sonra mallara ilişkin hasar ve ziya alıcıya geçer. Satıcı üstlenmediği takdirde alıcı, malların varma yerinde boşaltılmasına ilişkin masrafları da karşılar. Alıcı, malların gönderilme zamanı, belirlenen varma yerini belirleyebildiği takdirde varma yeri gibi konuları satıcıya bildirir. Olağan taşıma belgesini de kabul eder. CIF Masraflar, Sigorta ve Navlun CIF...(Belirlenen Varma Yeri) Incoterms 2010 Gemiyi satıcı bulur, navlunu da satıcı öder. Bu satış şeklinde, mallar gemide teslim edilir, malların belirlenen varma limanına getirilmesi için satıcı tarafından taşıma sözleşmesi ve yolculuk esnasında oluşabilecek hasar ve ziyaya ilişkin sigorta sözleşmesi yapılır. Satıcının Sorumlulukları Satış sözleşmesi uyarınca mallar ve ticari fatura satıcı tarafından hazırlanır, malların ihracı için gerekli olan izinler alınır, gümrükleme işlemleri tamamlanır. Satıcı, masrafları kendisine ait olmak üzere taşıma sözleşmesi ve Enstitü Kargo kurallarına uygun olarak hazırlanan bir yük sigortası sözleşmesi hazırlar. Sigorta kapsamı, asgari olarak satış sözleşmesinde yer alan bedelin %10 fazlasıyla temin edilmeli ve sözleşmede yer alan para birimi üzerinden kararlaştırılmalıdır. Mallar, kararlaştırılan tarihte ve süre içinde, ilgili limanda alıcıya teslim edilir. Teslim anına kadar mallara ilişkin hasar ve ziya satıcı tarafından üstlenilir. Satıcı, teslim anına kadar mallara ilişkin tüm masrafları, taşıma sözleşmesi uyarınca boşaltma esnasında satıcıya ait olacağı kararlaştırılan boşaltma masrafları, navlun ve sigorta masraflarını da öder. İhraç izni ve gümrükleme işlemlerine ait vergi, resim ve harçları da öder. Kararlaştırılan varma limanı için olağan taşıma belgesini alıcıya teslim eder, teslim için gerekli kontrol ve ihraç ülkesi yetkililerinin emrettiği muayene işlemlerine ait masrafları öder. Ambalajlanması gereken mallara ilişkin ambalaj masrafları da satıcıya aittir. Alıcının Sorumlulukları Alıcı sözleşmede belirtilen tutarı öder, malların ithaline ilişkin izinleri alır ve gümrükleme işlemlerini tamamlar. Taşıma veya sigorta sözleşmesi yapma yükümlülüğü yoktur. Kararlaştırılan varma limanında malları teslim alır ve taşıma belgesini kabul eder. Teslim edildikten sonra mallara ilişkin oluşabilecek hasar ve ziya satıcı tarafından üstlenilir. Taşıma ve sigorta sözleşmelerinde satıcının bu masrafları üstlenmesinin düzenlendiği haller dışında oluşabilecek ek masrafları ve ithalat işlemlerine ait masrafları alıcı öder. Satıcının yükümlülüklerini yerine getirebilmesi için gerekli bilgi ve belgeyi satıcıya sağlar. Gemiyi satıcı bulur, navlunu ve sigortayı da satıcı öder. İhracatçının ve ithalatçının sorumluluğunun en az olduğu satış şekilleri hangileridir? DIŞ TİCARETTE ÖDEME ŞEKİLLERİ Dış ülkelerden satın alınan malların bedellerinin ödenmesi aşağıdaki şekillerde olabilir: Peşin Ödeme Mal Mukabili Ödeme Vesaik Mukabili Ödeme Malın Elden Çıkarılmasından Sonra Ödeme 63

68 Kabul Kredili Ödeme Açık Vadeli Ödeme Akreditifli Ödeme Pein Ödeme (Cash Payment) Peşin ödeme, ihracat gerçekleşmeden önce ithalatçının bedeli ödemesi ve ihracatçının bedeli tahsil ettikten sonra malları sevketmesidir. Bu ödeme şeklinde ithalatçı risk altındadır. İhracatçının ise hiçbir riski yoktur. Peşin ödeme de işlem akışı aşağıda yer alan Şekil 3.1 de gösterilmiştir. Peşin ödeme 3 şekilde gerçekleşebilir. Havale Prefinansman Red Klaus lu Akreditif Şekil 3.1: Peşin Ödeme Havale: Bu ödeme şeklinde ithalatçı firma, ihracatçı adına belirli bir tutarın ödenmesi için talimat verir ve kendi ülkesindeki para cinsinden mal bedelini öder. Mal bedeli ithalatçının bankası tarafından ihracatçının ülkesindeki bankaya transfer edilir. Gelen havale ihracatçının bankası tarafından ihracatçı hesabına kaydedilir. Daha sonra ihracatçı malları ithalatçıya gönderir. Prefinansman: Prefinansman da bir ön ödeme şeklidir. Ancak bu ödeme şeklinde ithalatçı ihracatçının bankasından garanti alır. Eğer ihracatçı malı sevk etmez ise ihracatçının adına garanti vermiş bulunan banka faiz ile birlikte yapılan ön ödemeyi ithalatçıya iade eder. Garanti veren banka ise bu garanti karşılığında ihracatçıdan belirli bir komisyon alır. Prefinansmanda peşin ödenen kısım için faiz tahakkuku söz konusudur. Red Klaus Akreditif: Red Klaus, bir akreditife kırmızı renkte yazılmış ve ihraç olunacak malın satın alınması ile yükleme masraflarının karşılanması amacıyla ihracatçıya, aracı bankanın avans mahiyetinde peşin ödemede bulunma yetkisini veren bir şarttır. Mal Mukabili Ödeme (Cash on Deliver Cash Against Goods) Ödemenin malın ithalatından sonra yapılmasına imkan veren ödeme şeklidir. Bu ödeme şeklinde mal ithalatçı ülkeye gelir, ithalatçı firma tarafından gümrükten çekilir ve ödeme daha sonra yapılır. Mal mukabili ödeme yönteminin işleyişi aşağıda yer alan Şekil 3.2 de gösterimiştir. 64

69 caziptir. Mal mukabili ödeme ihracatçı açısından riskli, ithalatçı açısından ise Şekil 3.2: Mal Mukabili Ödeme Vesaik Mukabili (Belge Karşılığı) Ödeme (Cash Against Documents) Vesaik mukabili ödeme; belgelerin mal bedelinin ithalatçıdan tahsilinden sonra ithalatçıya verilmesini öngören ödeme şeklidir. Belgeler mali belgeler ve/veya ticari belgeler anlamına gelir. Bu ödeme şeklinde mal ihracatçı tarafından sevk edildikten sonra belgeler tahsil emri ekinde ihracatçı bankasına veya ithalatçı bankasına verilir. Tahsil emrinde belgelerin hangi şartlarla alıcıya teslim edileceği, ödenmemesi halinde ne yapılacağı, faiz ve komisyonun kime ait olacağı, tahsil edilen paranın ne şekilde transfer edileceği belirtilir. İhracatçı bankasının belgeleri ithalatçı ülkedeki bankaya göndermesinden veya doğrudan bu talimatı alan ithalatçı bankası da talimat gereği mal bedelini tahsil ettikten ve kabul kredili vesaik mukabili ödeme şekli söz konusu ise, poliçenin ithalatçı tarafından kabulünden sonra belgeleri ithalatçıya teslim eder. İthalatçı da malı gümrükten çeker. Vesaik Mukabili ödeme yönteminin işleyişi aşağıda yer alan Şekil 3.3 de gösterilmiştir. 65

70 Şekil 3.3: Vesaik Mukabili Ödeme Vesaik mukabili ödemede işlemi başlatan satıcı (ihracatçı) dır. Bankanın görevi ise ihracatçının verdiği talimata göre belgeleri ithalatçıya teslim etmektir. Bankanın sorumluluğu talimat çerçevesinde belgeleri teslim etmektir. Yoksa akreditifte olduğu gibi malın bedelinin ödenmesinden bankalar sorumlu değildir. Bankalar belgelerin geçerliliğine ilişkin sorumluluk almazlar. Vesaik mukabili ödemede 4 taraf vardır: Amir (ihracatçı): Belgeleri, tahsil emri ekinde bankasına veren ihracatçıdır Tahsile gönderen banka (ihracatçının bankası): Amirin tahsil işlemini yapması talimatını verdiği bankadır. Tahsil eden banka/ibraz eden banka (ithalatçının bankası): Gönderen bankadan aldığı tahsil talimatına göre muhataptan (ithalatçı) tahsil işlemini yapan veya poliçeyi kabule sunan bankadır. Muhatap (ithalatçı): Tahsil emrine göre belgelerin ibraz edileceği ithalatçıdır. Vesaik mukabili ödemede bankanın sorumluluğunu belirtiniz. Malın Elden Çıkarılmasından Sonra Ödeme Konsinye Satış (Shipment on Consignment) Bu tür ödeme şeklinde mal ithalatçının ülkesine önceden gelmekte, ithalatçı da malın satışını yaptıkça satış bedelinden kendi komisyonunu düşmekte ve kalan miktarı ihracatçıya göndermektedir. Büyük ölçüde güvene dayanan ve konsinye satış diye de adlandırılan bu ödeme şeklinde de bankalardan yararlanılması gereklidir. Konsinye satış, normal yollarla satışı zor olan ve alıcının görüp beğenmesini gerektiren mallar için söz konusudur. Daha çok yaş meyve ve sebze gibi bozulabilir ve fiyatı günlük mal arzına göre değişebilen mallarda konsinye ihracat tercih edilmektedir. Kabul Kredili Ödeme İthalatçının, ihracatçı tarafından keşide edilen poliçeyi kabul ederek (ödeme yapmadan önce) malları almasını sağlayan bir kredi şeklidir. 66

71 Poliçe, alacaklı tarafından borçlu üzerine keşide edilen ve belirli bir tutarın belirli bir süre içinde veya ibrazında üçüncü şahsa veya emrine ödenmesi talebini kapsayan bir ödeme emridir. Poliçede esas itibariyle 3 kişi vardır. Poliçeyi düzenleyene keşideci, borçluya muhatap, bedelin ödeneceği şahsa lehtar denir. Poliçeyi düzenleyene keşideci, borçluya muhatap, bedelin ödeneceği kişiye ise lehtar denir. Ancak keşideci ile lehtarın aynı kişi olması da mümkündür. Bu durumda ihracatçı hem keşideci, hem de lehtar, ithalatçı ise muhatap olur. İhracatçının düzenlemiş olduğu poliçe ithalatçı ile aralarındaki anlaşmaya göre genellikle ithalatçı tarafından kabul edilir, ithalatçı bankası tarafından da aval verilir. Amir bankanın aval vermesi durumunda ithalatçının amir bankada gayrinakdi bir kredisinin olması gerekir. Kabul kredide ithalatçı firmanın ihracatçı firmaya faiz ödemesi de söz konusu olabilir. Bu durumda faiz için ayrı bir poliçe düzenlenir. İhracatçının poliçeleri vadesinden önce iskonto ettirmesi mümkündür. Kabul kredi; akreditif veya vesaik mukabili ödeme şekli ile birlikte kullanılır. Açık Vadeli Ödeme (Open Account) İhracatçılar tarafından yalnız kendi dış şubelerine veya güvenilir tek temsilcilerine yapılır. Bu ödeme şartı diğer yabancı müşterilere riskli oluşu ve parasal yükü nedeniyle yalnızca istisnai hallerde tanınmaktadır. Vadeler 30, 60, 90 veya 120 gün olabilir. Açık vadeli ödemede ithalatçı iskontodan yararlanabilmek için yükümlülüklerini de derhal yerine getirmeye çalışır. İhracatçının, ithalatçıya ödeme gününde (vadenin muacceliyetinde) banka kanalıyla bir poliçe ibraz ettirmesi de mümkündür. Akreditifli Ödeme (Letter of Credit) Akreditiflere ilişkin Birörnek Usuller ve Uygulama Kuralları MTO tarafından ilk kez 1933 yılında yayımlanmış ve revizyonları 1951, 1962, 1974, 1983 ve 1993 yıllarında yapılmıştır. Kurallara ilişkin en son düzenleme ise MTO Yönetim Kurulu tarafından Kasım 2006 da kabul edilerek, UCP 600 (Uniform Customs and Practice for Documentary Credits) olarak Aralık 2006 da yayımlanmıştır yılında tekrar revize edilerek, Temmuz 2007 de yayımlanmıştır. Akreditif, ithalatçının talimatına dayanarak, bir bankanın belirli bir paraya kadar, belirli bir süre içinde, belirli belgeler karşılığında ve öngörülen şartların yerine getirilmesi kaydıyla, ihracatçıya ödeme yapacağını veya ihracatçı tarafından keşide edilen poliçeleri kabul veya iştira edeceğini ihracatçıya karşı yazılı olarak taahhüt etmesidir. Akreditif, kredi anlamını içermektedir. Uluslararası uygulamada mal bedeli akreditif açılırken transfer edilmeyip, ödeme vesaikin teslim sırasında veya sonradan söz konusu olduğu için, akreditif işlemine vesikalı kredi Documentary Credit de denilmektedir. Akreditif bir banka tarafından açılır. Akreditif alıcı bankasının satıcıya hitaben yazdığı kendi taahhüdünü kapsayan bir ihbar mektubu şeklinde düzenlenir. Bununla bu mektubun muhatabı olan satıcı, söz konusu mektupta belirtilen belgeleri ibraz ettiği ve şartları yerine getirdiği takdirde belli edilen miktara kadar bir parayı bankadan almak yetkisine sahiptir. Akreditif alıcı bankasının satıcıya hitaben yazdığı kendi taahhüdünü kapsayan bir ihbar mektubu şeklindedir. Bununla satıcı, söz konusu mektupta belirtilen belgeleri ibraz ettiği ve şartları yerine getirdiği takdirde belli edilen miktara kadar bir parayı bankadan almak yetkisine sahiptir. 67

72 Akreditifte Tanımlar Akreditiflere ilişkin Birörnek Usuller ve Uygulama 600 Sayılı ICC Yayını madde 2 de akreditifli ödeme şeklinde kullanılan terimler aşağıdaki gibi tanımlanmıştır. Amir: Akreditifin açılması için talepte bulunan taraftır. Akreditif amiri malın alınması için satıcı ile sözleşme yapar ve bu sözleşme ile akreditifin açılmasını kararlaştırır. Amir, akreditife dayanarak lehtara ödeyeceği miktarı bankaya ilk talepte vermeyi yüklenir. Lehtar: Lehine akreditif açılan ihraç ettiği malın bedelini akreditif şartlarına uygun olarak ibraz ettiği vesaik karşılığında aracı bankadan tahsil veya düzenlediği poliçenin kabulünü aracı banka kanalı ile temin eden taraftır. Akreditif lehtarının aracı bankaya verdiği vesaik, aracı banka tarafından uygun bulunmazsa, ancak amirin vesaikteki farklılıklara dair bankasına gönderilecek talimata göre parasını alır. Uygun İbraz: Akreditif şartlarına, ICC kurallarının uygulanabilir hükümlerine ve uluslararası bankacılık uygulamasına uygun bir ibraz anlamına gelir. Teyit: Amir bankanın kesin yükümlülüğüne ek olarak teyit bankasının uygun bir ibrazı karşılayacağına veya iştira edeceğine ilişkin kesin bir yükümlülüğü anlamına gelir. Akreditif: Adı ve tanımlaması ne olursa olsun, amir bankanın uygun bir ibrazı karşılayacağına ilişkin kesin bir yükümlülüğünü oluşturan dönülemez nitelikte bir düzenlemedir. İbrazı Karşılanması: a. Akreditif belgelerin ibrazı üzerine ödeme yöntemiyle kullanımda ise ibrazında ödeme yapmak, b. Akreditif vadeli ödeme yöntemiyle kullanımda ise vadeli ödeme yükümlülüğüne girmek ve ödeme vadesinde ödeme yapmak, c. Akreditif poliçe kabulü yöntemiyle kullanımda ise lehtar tarafından çekilen poliçeyi kabul etmek ve poliçenin ödeme vadesinde ödeme yapmak anlamındadır. Amir Banka: Bir amirin talebi üzerine veya kendi adına bir akreditif açan bankadır. Akreditifin açılması, küşat mektubunun amir banka tarafından aracı bankaya gönderilmesi ile gerçekleşir. Bir amir banka akreditifi açtığı an itibariyle ibrazı karşılamakla dönülemez biçimde yükümlüdür. Amir banka küşat mektubunda belirtilen şartların gerçekleşmesi halinde akreditif bedelini ödeyeceğini veya ihracatçı tarafından düzenlenecek poliçeyi kabul edeceğini taahhüt eder. Amir bankanın amir ile lehtar arasındaki satış sözleşmesi ile bir ilgisi yoktur. Ancak bankanın sorumluluğu akreditifin şartlarına bağlıdır. Banka risk altına girmemek için ödemede bulunurken akreditif şartlarına tamamen uyulmuş olup olmadığını büyük bir dikkatle araştırmak zorundadır. Bankalar vesaikin geçerliliğine ilişkin sorumluluk almazlar. İştira: Uygun bir ibraz altında poliçelerin veya belgelerin, görevli bankanın ramburse edilmesi gereken banka iş gününde veya daha önce görevli banka tarafından lehtara avans ödeme yapılarak veya avans ödeme yapılacağı kabul edilerek satın alınmasını ifade eder. Görevli Banka: Akreditifin kullanımda olduğu banka veya herhangi bir banka nezdinde kullanılır biçimde açılmış bir akreditifte herhangi bir banka anlamındadır. İbraz: Bir akreditifin altında belgelerin amir bankaya veya görevli bankaya teslimi veya bu suretle teslim edilen belgeleri ifade eder. İbraz Eden: İbrazı yapan bir lehtar, banka veya diğer taraftır. Aracı Banka (İhbar Bankası Teyit Bankası Ödeyen Banka): Amir bankanın akreditif açtığı, yani küşat mektubunu gönderdiği bankadır. Bu banka akreditifi ihracatçıya bildiriyorsa aynı zamanda ihbar bankasıdır. 68

73 İhracatçı akreditifi açan bankanın itibarını yetersiz bulduğu takdirde kendi ülkesinde bulunan bir bankanın da keşide edilecek poliçelerin ödeneceğine dair taahhütte bulunmasını isteyebilir. Akreditif bedelinin kendisi tarafından ödeneceğini lehtara taahhüt eden bankaya teyit eden banka denir. Uygulamada çoğunlukla akreditif teyit edildiğinde ihbar eden banka ile teyit eden banka aynı banka olur. Akreditifte en az kaç taraf vardır? Akreditifte taraflar: Akreditif amiri (ithalatçı) Akreditif lehtarı (ihracatçı) Amir banka (ithalatçı bankası) Aracı banka (ihracatçının ülkesindeki banka) Akreditif İşleminin Yapılış Şekli İthalatçı ve ihracatçı firma aralarında anlaşırlar. Bunun üzerine ithalatçı firma (amir) kendi bankasına (amir banka) başvurarak ihracatçı firma (lehtar) lehine belirttiği koşullarda bir akreditif açmasını talep eder. Akreditifli ödeme şeklinde işlemi ithalatçı başlatır. Amir banka ithalatçının talebini inceledikten sonra, ihracatçı nam ve hesabına muhabiri olan yurtdışındaki bir bankaya akreditif açar ve muhabir bankadan akreditifin koşullarını lehtar firmaya ihbar etmesini ister. Muhabir banka akreditifin açıldığını şartları ile birlikte ihracatçı firmaya iletir. Akreditifte en az ithalatçı ve ihracatçı dışında iki banka vardır. İhbar bankası; teyit bankası, kredi sağlayan banka, malı kısmen gönderen ihracatçı aynı taraf olabilirler. İhracatçı firma daha önceki anlaşmaya göre akreditifte belirtilen malları belirtilen süre içinde hazırlar ve sevk eder, belgeleri de süresi içinde bankaya verir. Muhabir banka belgeleri inceler ve akreditif teyitli ise bedelini ihracatçıya öder, daha sonra belgeleri amir bankaya gönderir. (Akreditif teyitsiz ise amir bankadan ödeme için talimat bekler.) Belgeleri alan amir banka gerekli incelemeyi yaptıktan ve mal bedelini tahsil ettikten sonra belgeleri akreditif amirine yani ithalatçıya teslim eder. Görevleri çerçevesinde hareket eden görevli banka, varsa teyit bankası ve amir bankalar ibrazın uygunluğunu belirlemek için ibraz gününü izleyen azami beş banka iş gününe sahiptir. Akresitifli Ödeme yönteminin işleyişi Şekil 3.4 de gösterilmiştir. Bankalar belgelerin ilişkili olabileceği malları, hizmetleri veya yapılan işleri değil, belgeleri göz önünde bulundurarak (belgeler üzerinden) işlem yaparlar. 69

74 Akreditif Türleri Şekil 3.4: Akreditifli Ödeme Akreditifler, çeşitli kriterlere göre farklı türlere ayrılırlar. Aşağıda bu kriterler çerçevesinde akreditif türleri anlatılmıştır. Cayma Hakkına Göre Akreditif amirinin veya amir bankanın cayma hakkına göre akreditifler cayılamaz ve cayılabilir olmak üzere 2 ye ayrılır. Cayılamaz Akreditif (Gayri Kabili Rücu Akreditif) (Irrevocable L/C): Akreditif şartlarına tamamen uyarak, belli süre içinde çekilecek poliçelerin akreditif açan banka tarafından kabul veya tediye edeceğine dair kesin taahhüdü ifade eden akreditiftir. Gayri kabili rücu akreditif lehtarın izni ve kabulü olmadan iptal olunamaz veya değiştirilemez. Ancak cayılamaz olduğunun akreditifte açıkça belirtilmesi gerekir. Aksi halde bir vade bulunursa bile akreditif cayılabilen türden sayılır. Gayri kabili rücu (cayılamaz) bir akreditif, açılışı yahut teyidi hukuken soyut borç vaadi niteliğini taşır. Bu borç da anlaşmaya uygun belgelerin ibrazı şartının gerçekleşmesiyle ödenebilir hale gelir. Cayılabilir Akreditif (Kabili Rücu Akreditif) (Recovable L/C): Lehtara haber verilmek şartıyla veya buna gerek olmadan her an iptal edilebilen akreditiflerdir. Gayri kabili rücu oldukları açıkça belirtilmeyen akreditifler belli bir vadesi de olsa kabili rücu olmaktadır. Cayılabilir akreditifte, banka ile lehtar arasında hukuken borç doğurucu bir ilişki yoktur. Akreditif diğer bir bankaya veya şubeye devredilirse, akreditif amiri olan alıcının cayma beyanı son olarak akreditifi elinde bulunduran bankaya geçtiği andan itibaren hüküm ifade eder. Banka da caymadan habersiz olarak daha önce ödeme de bulunmuş veya tutarı havi bir poliçe kabul etmişse, cayma artık hükümsüz kalır. İkinci Bir Banka Tarafından Teyit Edilip Edilmediğine Göre Bu kritere göre akreditifler teyitli akreditif ve teyitsiz akreditif olmak üzere 2 ye ayrılır. 70

75 İhracatçının tercih ettiği türdür. Çünkü belgeleri kendi bankasına teslim edince parasını alır. Teyitli Akreditif (Confirmed L/C): Muhabir aracı banka, akreditifi lehtara ihbar ederken amir bankanın talimatına dayanarak kendisi de taahhütte bulunabilir. Böylece akreditif açan bankanın taahhüdü yerine getireceği hususunda muhabir banka da sorumluluk yüklenirse buna teyitli akreditif denir. Burada lehtar yani satıcı, ihbar yapan bankaya karşı da akreditifi açan bankanın taahhüdüne ilave olarak, doğrudan doğruya bir istem hakkı elde eder. Muhabir banka veya ihbar bankası amir tarafından teyitli açılan akreditifi lehtara teyitli olarak bildirmek zorunda değildir. Teyitli akreditif, daha çok gönderilene (lehtara) karşı satış akdinden doğacak haklar için yeni bir sorumluluk daha sağlamak amacına hizmet eder. Bunu sağlamak üzere akreditif açan banka, muhabirine, açılan cayılamaz akreditife ayrıca teyidinin eklenmesini de ister. İkinci bankanın talimatı kabul ve akreditifi teyit etmesiyle, teknik anlamda hukuken iki akreditif vücut bulmuş olur, ama lehtara yapılacak ödeme yine tektir. Teyitsiz Akreditif (Unconfirmed L/C): Bu çeşit akreditiflerde muhabir banka akreditifi lehtara sadece ihbar eder. Herhangi bir teyitte veya taahhütte bulunmaz. Lehtara ödeme ise amir bankanın talimatına göre yapılır. daha pahalıdır? İthalatçı teyitli teyitsiz akreditiften hangisini tercih eder? Hangisi Kullanım Sayısına Göre Kullanım sayısına göre akreditifler adi akreditif ve rotatif akreditif olmak üzere 2 ye ayrılır. Adi Akreditif: Bu tip akreditifte, akreditif talimatında açıklanan limit, bir defa kullanılınca akreditif hükmünü kaybeder. Rotatif (Devreden) Akreditif (Revolving L/C): Açılan akreditifin bir miktarı veya tamamı kullanıldıkça veya poliçe bedelleri ödendikçe eski miktarlara göre otomatikman yenilenen akreditiflerdir. Yenilenmenin amacı, ihracatçının akreditiften aynı şartlarla yararlanarak ilk akreditif şartlarına uygun olmak kaydıyla yeniden ihracat yapabilmesidir. Rotatif akreditif, ithalatçı tarafından amir bankaya verilen özel talimatla açılır. Genellikle rotatif akreditifler aynı cins malı tek ihracatçıdan kısım kısım ithal eden ithalatçılar tarafından kullanılır. Lehtar Tarafından Üçüncü Bir Şahsa Devredilebilmesine Göre Bu tür akreditifler devredilebilir akreditif ve bölünebilir akreditif olmak üzere 2 ye ayrılır. Devredilebilir Akreditif (Transferable L/C): Lehtar tarafından üçüncü bir şahsa devredilebilen akreditiflerdir. Bunun için akreditif mektubunda devredilebilir olduğu açıkça belirtilmelidir. Açıkça belirtilmemişse akreditifin devredilmemesi esastır. Devirde ilk akreditifteki esas şartlar değiştirilmemekte, sadece miktar, mal fiyatı, akreditif vadesi ve sevk tarihi tarafların kabulü ile değiştirilebilmektedir. Bu tür akreditiflere genellikle ilk lehtarın malın üreticisi değil, komisyoncusu olduğu durumlarda başvurulmaktadır. Bölünebilir Akreditif: İthalatçının yabancı ülkede satın almak istediği malları tek bir firma sağlayamıyorsa, ithalatçı bölünebilir akreditif açar. Böylece açılan akreditif kısımlara ayrılarak lehtarlara devredilebilir. 71

76 Ödeme Şekline Göre Ödeme şekline göre akreditifler ibrazında ödemeli akreditif, kabul kredili akreditif, vadeli akreditif olmak üzere 3 e ayrılır. İbrazında Ödemeli Akreditif (Sight L/C): Gerekli belgelerin ibrazında lehtara ödeme de bulunulması şartıyla açılan akreditiftir. akreditiftir. Uygulamada en fazla rastlanan akreditif türü ibrazında ödemeli İthalatçı tarafından açılan akreditif cayılamaz ve teyitli ise, teyit bankası (akreditifte belgelerin ibrazında ödeme yapılması öngörülüyor ise) ihracatçının belgeleri ibrazında kuvertürün gelip gelmemesine bakmaksızın ödeme yapmakla yükümlüdür. İthalatçı tarafından açılan akreditif cayılamaz ve teyitsiz ise, ihbar bankasının ihracatçıya ödeme yapması için amir bankanın talimatı gerekir. Bazı cayılamaz ve teyitsiz akreditiflerde vade akreditif açan bankada sona erer. Bu durumda ihracatçıya ödeme, belgeleri kendi bankasına teslim ettiğinde değil, belgelerin amir bankaya gelmesinden, incelenmesinden ve bedelin ihracatçının bankasına ödenmesinden sonra yapılır. Birçok ibrazında ödemeli akreditiflerde ihracatçı bankası tarafından amir banka üzerine keşide edilen poliçelerin ibrazı talep edilmektedir. Bu poliçeler akreditif niteliğini değiştirmemektedirler. İbrazında ödemeli akreditifte ithalatçı ödemeyi genelde belgeler kendi bankasına geldiğinde yapmaktadır. Kabul Kredili Akreditif: Kabul kredili akreditifte ihracatçı malları ihraç ettikten sonra sevk belgeleri ile birlikte (anlaşmaya göre) teyit bankası, amir banka veya ithalatçı tarafından kabul edilmek üzere bir poliçeyi kendi bankasına verir. Poliçe kabul edildikten sonra ihracatçıya geri verilir. İhracatçı isterse poliçeyi iskonto ettirir, isterse vadesine kadar bekletir ve vadesinde parayı tahsil eder. İthalatçı ise poliçenin kabulünden sonra belgeleri bankadan alır. Vadeli Akreditif (Deferred Payment Credit): Bu tür akreditifte lehtara ödeme, belgeleri ibraz ettiğinde değil, belgeler alıcıya teslim edildikten sonra belirli bir vadede yapılır. Vadeli akreditiflerde satıcı belgeleri kendi bankasına ibraz ettiği zaman bunların bedeli yerine, bu belgelerin bedelinin akreditifte belirtilen vade sonunda kendisine ödeneceğine dair teyit bankasından veya bankasından bir taahhütname alır. Bu tür akreditiflerde akreditif vadesinden başka ödeme vadesi vardır. İthalatçı mal bedelini bu vadede öder, ihracatçı bundan sonra tahsil eder. Bir ithalat ihracat işleminde ödemenin nasıl yapılacağına (peşin ödeme, mal mukabili ödeme, vesaik mukabili ödeme, akreditifli ödeme) hangi taraf karar verir? Sürelerine Göre Sürelerine göre akreditifler süreli akreditif ve süresiz akreditif olmak üzere 2 ye ayrılır Süreli Akreditif: Akreditif amirinin, ihracatçıya ödeme yapabilmesi için bir süre tayin etmesi halinde açılan akreditiflere süreli akreditif denir. Süresiz Akreditif: İhracatçıya ödeme yapılması için belirli bir sürenin mevcut olmadığı akreditiflere süresiz akreditif denir. 72

77 Diğer Akreditif Türleri Karşılıklı Akreditif (Back to Back UC): Birbirinden bağımsız iki ayrı akreditif işleminden oluşan ilk akreditif lehtarının ikinci akreditifin amiri olduğu ve ilk akreditifin tutarından ikincisinin ödendiği işlemdir. Karşılıklı akreditifte lehtar, akreditifi kendisine ihbar eden bankaya başvurarak, kendi lehine açılmış bulunan akreditifi teminat olarak göstermek suretiyle ikinci bir lehtar lehine akreditif açılmasını ister. Banka kabul ettiği takdirde ilk akreditifin şartlarına bağlı olarak yeni akreditif açar. Bu akreditif şeklinde ilk amir, lehtarın malı temin ettiği fiyatı bilmez, sadece lehtar ile yapılan sözleşme gereği açtırdığı akreditif bedelini öder. Lehtar ise malı ilk amirin ödediği fiyattan daha düşük bir fiyatla temin eder. Lehdarın üretici olmaması veya sipariş aldığı malı kendisinin yetiştirememesi durumunda kullanılan akreditif şeklidir. Red Klaus Akreditif: İhraç olunacak malın satın alınması ve masrafları için akreditif lehtarına aracı bankanın avans mahiyetinde peşin ödeme yapmasının mümkün olduğu akreditif türüdür. Bu şartın akreditif talimatında açıkça belirtilmiş olması gerekmektedir. Akreditif lehtarına verilen avans malların sevkinden sonra aracı banka tarafından yapılacak ödemeden mahsup edilir. Green Klaus Akreditif: İhracatçıya malı sevketmesinden önce banka tarafından yapılan ödemelerin, malların mülkiyetini bankaya devreden ambar teslim makbuzları ile garanti altına alınmasını sağlayan akreditif türüdür. Stand By Akreditif: Bir taahhüdün yerine getirilmediğini belgeleyen vesaikin bankaya ibrazından sonra tahsilatın yapılabildiği akreditif türüdür. Bu akreditifler teminat mektubu niteliğindedir. Bu tür akreditifte akreditifi açan banka, amir banka sıfatıyla akreditif lehtarına karşı bir üçüncü şahsın sözleşme şartlarından doğan yükümlülüğünü yerine getirememesi halinde belli tutarda bir parayı ödemeyi garanti eder. Yukarıda belirtilen akreditifler bir ifa, stand by akreditifler (garanti akreditifleri) ise bir ifa etmeme halini garanti altına alırlar. Örnek: İşveren tarafından bir ihale açılmıştır, müteahhit bir barajı yapma işini üstlenmiştir. Bu akreditif türünde müteahhit, işveren (lehtar) ile yaptığı sözleşme şartlarını yerine getirmezse, amir banka, işverene önceden belirlenmiş bedeli öder. Akreditifte Süreler Akreditif Vadesi: Bütün akreditiflerin bir geçerlilik tarihi taşıması gerekir. Bu tarih akreditifin vadesidir. Lehtar akreditif belgelerini en son bu tarihe kadar bankaya ibraz etmek zorundadır. zorundadır. Lehtar belgeleri akreditif vadesine kadar bankasına ibraz etmek Sevk Tarihi: Zorunlu olmamakla birlikte, akreditiflerde, akreditif vadesinden başka bir de sevk tarihinin belirtilmesi mümkündür. Bu tarih malların sevk edileceği en son tarihtir. Yani taşıma belgesi tarihinin, akreditifte belirtilen en son sevk tarihinden sonra olmaması gerekir. Eğer akreditifte ayrıca en son sevk tarihi belirtilmemişse sevk belgesinin tarihi akreditif vadesinden (uluslararası kurallara göre 21 gün) önce veya aynı olmalıdır. İbraz Süresi: Malların sevkinden sonra belgelerin kaç gün içinde bankaya ibraz edileceğini gösteren süredir. Ödeme Vadesi: Vadeli akreditiflerde ödemenin yapılacağı tarihi gösterir. 73

78 DIŞ TİCARETTE BELGELER Belgeler dış ticaret işlemlerinde sevk edilen mal bedellerinin tahsiline yarayan araçlardır. Akreditif ve diğer ödeme şekilleri dolayısıyla kullanılan belgeler 5 grupta incelenebilir. Sevk Belgeleri Sigorta Belgeleri Faturalar Diğer Belgeler Dolaşım Belgeleri Sevk Belgeleri Hukuki açıdan sevk belgeleri malın mülkiyetini temsil eden taşıma belgeleri ve malın mülkiyetini temsil etmeyen taşıma belgeleri olmak üzere 2 ye ayrılır. Malın mülkiyetini temsil eden belgenin bir üçüncü şahsa devri ile malın mülkiyeti de ona geçer. Yani malın sahibi belgeyi devir alan kişidir. Malın Mülkiyetini Temsil Eden Sevk Belgeleri Deniz Konşimentosu: Deniz konşimentosu bizzat malı taşıyan veya onun yetkili acentesi tarafından düzenlenip malı yükletene verilen malın teslim alındığını ve kararlaştırılan şekilde nakledilip gönderilene teslim edileceğini bildiren mülkiyeti temsil eden bir belgedir. Konşimento; Yükleten ile taşıyıcı arasında yapılan bir navlun sözleşmesidir. Malın taşınmak üzere teslim alındığını gösteren makbuzdur. Malın mülkiyetini temsil eden bir belgedir. Bir konşimentoda aşağıdaki bilgiler bulunmalıdır: Taşıyanın adı, soyadı veya ticaret unvanı Kaptanın adı ve soyadı, Geminin adı ve tabiiyeti, Yükletenin adı ve soyadı veya ticaret unvanı, Gönderilenin adı, soyadı veya ticaret unvanı, Yükleme limanı, Boşaltma limanı veya buna dair talimat alınacak yer, Gemiye yüklenen veya taşınmak üzere teslim alınan malların cinsi, ölçüsü, sayısı, ağırlığı, markası ve haricen belli olan özelliği, Navluna ait şartlar, Düzenlendiği yer ve gün, Düzenlenen orijinal nüshaların sayısı. Konşimento yükletenin isteği üzerine 3 şekilde düzenlenebilir: Nama yazılı konşimento: Bu tür konşimentolar gönderilenin adına düzenlenir. Ciro yoluyla devri mümkün değildir. Alacağın temliki yoluyla devredilebilir. Bu nedenle bankalar tarafından pek tercih edilmezler (Consigned to... bank). 74

79 En fazla tercih edilen emre yazılı konişmentodur. Emre yazılı konşimento: Gönderilenin emrine, yükletenin emrine veya sadece emre yazılı olarak düzenlenebilir. Gönderilenin emrine düzenlenmiş konşimentoda mallar gönderilenin ciro ettiği kimseye teslim edilir. Emre yazılı konşimento ciro ve teslim ile devredilebilir. Konşimentolar güvence unsuru olmalarından dolayı genellikle bankalar (veya alıcı) emrine düzenlenir. Banka emrine düzenlenen deniz konşimentosu malın bedelinin tahsili üzerine (veya anlaşmaya göre) banka tarafından alıcıya ciro ve teslim edilir (Consigned to the order of bank). Yükletenin isteği üzerine konşimento (a) gönderilenin emrine veya (b) sadece emre düzenlenir. Hamiline yazılı konşimento: Gönderilenin ismi açık olan konşimentodur. Uygulaması sınırlıdır. Bu konşimentolar ciro edilmeksizin teslim ile başkasına devredilebilir. (Consigned to the order of order) Malların yüklendiğini değil, yüklenmek üzere alındığını gösteren konşimentolara tesellüm konşimentoları (Received for Shipment B/L) denir. Tesellüm konşimentosu üzerinde yüklenmek üzere alınmıştır kaydı bulunur. Yükleme konşimentosu ise malların gemiye yüklendiği kaydını kapsayan konşimentolardır. Mal yüklenmiştir ibaresi yazılıp tarih konulan ve acente tarafından imzalanan tesellüm konşimentoları yükleme konşimentoları olarak kabul edilir. Konşimentolar malı gönderenin talep ettiği adette ve genellikle üç nüsha olarak düzenlenir. Konşimentoların orijinal nüshalarının tamamına tam takım konşimento denir. Konşimentoların malın devri ve teslimine imkan vermeyen nüshalarına İşlem görmez Konişmento Not Negotiable B/L denir. İşlem görmez kaydı taşıyan konşimentolar üzerinde hiçbir işlem yapılmaz. Üzerinde mal veya ambalajının kusurlu bir durumda bulunduğunu açıkça gösteren bir kaydın bulunmadığı konşimentolara, temiz konşimento ; ambalajın kusurlu olduğunu gösteren kaydın bulunduğu konşimentolara kirli konşimento denir. Süresi içinde bankalara ibraz edilemeyen konşimentolara geçkin veya bayat konşimento denir. Navlunun ödenip ödenmediği de konşimento da belirtilir. Bu navlun ödenmiştir. veya navlun varışta ödenecektir. ibareleri ile ifade edilir. Karma Nakliyat Belgesi: Karma nakliyat belgesi malın mülkiyetini temsil eden diğer bir belgedir, malın deniz, kara, hava ve demiryolu ile aktarmalı olarak birden fazla nakil aracı ile taşınmasını gerektiren modern taşımacılıkta kullanılır. Karma nakliyat belgeleri bu belgeleri düzenlemeye yetkili acenteler tarafından düzenlenir ve bu malların acentelere teslim alındığını ve teslim edileceği yere kadar karma nakliyat şeklinde taşınacağını gösterir. Malın Mülkiyetini Temsil Etmeyen Sevk Belgeleri Bu belgeler gönderilen adına düzenlenir, emre yazılı değildirler. Bu belgelerde yazılı mallar sadece gönderilene teslim edilir. Malın mülkiyetini temsil etmeyen belgelerin cirosu mümkün değildir. Havayolu konşimentosu, demiryolu taşımacılığında kullanılan hamule senedi, karayolu taşımacılığında kullanılan CMR belgesi, Uluslararası Sevkiyat Acenteleri Birlikleri Federasyon u tarafından kabul edilmiş kurallara göre düzenlenen FCR belgesi (Forwarding Agents Certificate of Receipt Sevkiyatçı Firmanın Teslim Alındı Sertifikası) ve FCT (Forwarding Agents Certificate of Transport Sevkiyatçı Firma Taşıma Sertifikası) bu belgelere örnektir. Taşıma aracı olup da malı taşıyana nakliyeci, armatör (Frachtführer, Carrier); taşıma aracı olmayan ancak göndericiden malı teslim alıp taşıyıcı kanalı ile taşınmasını sağlayan kişiye de taşıma işleri komisyoncusu (Forworder, Spediteur) denir. 75

80 Malın mülkiyetini temsil eden taşıma belgesi ile temsil etmeyen arasında ne fark vardır? Faturalar Fatura ve taşıma belgesi dış ticarette en önemli iki belgedir. Ticari Fatura: Fatura, satılan bir malın miktarını, nevini, evsafını, markasını, fiyatını ve satış tutarını göstermek üzere satıcı tarafından düzenlenip alıcıya verilen belgedir. Akreditifli ödeme şeklinde fatura akreditifin para cinsi üzerinden düzenlenmelidir. Proforma Fatura: Satılacak malın evsafı, fiyatı ve satış şartları hakkında alıcıya bir fikir vermek üzere düzenlenen belgeye Proforma Fatura denir. Konsolosluk Faturası: Yabancı memleketlere gönderilen mallar için düzenlenen ve malın menşeini göstermek üzere, sevk edileceği memleketin konsolosluğuna tasdik ettirilen faturalara Konsolosluk Faturası denir. Navlun Faturası: Navlun, deniz ve/veya iç suyolu ile taşımacılıkta malın taşıma ücretinin ifadesidir. CFR veya CIF teslim şekilleri ile satışta, navlun ihracatçı tarafından ödenmektedir. Mal ile ilgili satış faturasında, navlun tutarı mal bedeline dahil olarak veya ayrı olarak gösterilebilmektedir. Bu fatura navlun faturası olarak adlandırılmaktadır. Akreditif, mal bedeli ile birlikte navlun bedelini de içeriyorsa, konşimento ve diğer sevk belgesi üzerinde "navlunu ödenmiştir" kaydının bulunması gerekmektedir. Ancak belirtilmemişse, satıcı firmanın taşıyıcı firmadan navlun faturası alarak ithalatçı firmaya vermesi, ya da tahsil belgeleri arasına navlun faturasını da koyması gerekmektedir. Sigorta Belgeleri Sigorta Poliçesi: Sigorta, sigortacının bir prim karşılığında bir kimsenin para ile ölçülebilen bir menfaatini zedeleyen bir rizikonun meydana gelmesi halinde tazminat vermeyi kabul ettiği bir akittir. Sigorta poliçesi ise sigortacı tarafından düzenlenen, sigorta ettirene verilen, sigorta akdinin yapıldığını gösteren bir belgedir. Sigorta poliçeleri sigorta ettirenin talebi üzerine nama, emrine veya hamiline yazılı olarak düzenlenebilir. Bankalar genellikle sigorta poliçelerinin kendi emirlerine düzenlenmesini veya ciro edilmelerini isterler. Bir nakliyat sigorta poliçesinde aşağıdaki bilgiler bulunur: Sigortacının ve sigorta ettirenin ve varsa sigortadan yararlanan kimsenin adı, soyadı, unvanı ve adresi, Sigortanın konusu, Sigortanın kapsadığı rizikolarla, bu rizikoların başlayacağı ve son bulacağı an, Malın taşınacağı araç ve taşımada izlenecek yol, Taşıyanın adı ve soyadı, ticaret unvanı, Gönderenle taşıyıcı arasında bir süre kararlaştırılmış ise bu süre, Malın taşıyıcıya teslim edildiği yer, gönderilene teslim edilecek yer, Sigorta bedeli, 76

81 Prim tutarı, ödeme zamanı, yeri, Sigortacının üstüne aldığı rizikoların gerçek niteliklerini belirlemeye yarayacak bütün haller, Düzenleme tarihi Sigorta bedelinin asgari haddi akreditifte aksi öngörülmemişse malların CIF değerinin % 10 fazlasıdır. Sigorta poliçesinin aksi öngörülmemişse, akreditifle aynı para cinsi üzerinden düzenlenmiş olması gerekmektedir. Diğer Belgeler Menşe Şahadetnamesi: Menşe şahadetnameleri ihracatçının adı ve adresi, alıcının adı ve adresi, malların gideceği ülke, malların marka ve numaraları, ambalaj şekli ve adedi, ağırlığı veya ölçüsü gibi bilgileri içerir ve malların hangi ülke menşeli olduğunu belgeler. Bu belgeler ihracatçılar tarafından düzenlenir ve Ticaret Odalarınca onaylanır. Alıcı tarafından istenirse alıcı ülke konsolosluklarına da onaylatılır. Çeki Listesi: Çeki listesi malların brüt ağırlıklarını ayrıntılı şekilde göstermek üzere düzenlenen bir belgedir. Bu listede gösterilen ağırlıkların fatura ve konşimentoda yazılı ağırlıklara uygun olması gerekir. Ambalaj Listesi: Ambalaj listesi, her ambalajın içinde bulunan malların dökümünü gösterir. Böylece hangi ambalaj içinde hangi malların bulunduğu ambalaj açılmadan belirlenir. Ekspertiz Raporu: İthal edilecek malın tahliline ve evsafının tespitine lüzum görüldüğü takdirde, yetkili merciler veya alıcı tayin edeceği şahıs tarafından yapılan tahsis ve ekspertiz sonuçlarını açıklayan raporlara Ekspertiz Raporu denir. Sağlık veya Veteriner Raporu: Gıda maddeleri, deri, canlı hayvanlar ve kullanılacak ambalaj maddelerinin sağlam ve sağlıklı olduğunun ispatlanması için bunların ithalinde sağlık veya veteriner raporları istenir. Bu gibi mal ve maddelerin ithaline sadece yetkili mercilerden alınan sağlık veya veteriner raporlarının ibrazı halinde izin verilir. Dolaşım Belgeleri EC Uygunluk Beyanı: Türkiye ile AB arasında yılında imzalanarak yürürlüğe giren 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı (OKK) ile iki taraf arasında Gümrük Birliği tesis edilmiştir. Bugün itibariyle, söz konusu mevzuat uyum çalışmaları çerçevesinde oluşturulan 24 adet yeni yaklaşım direktifi mevcuttur. Yeni yaklaşım politikası ile basınçlı kaplardan gezi teknelerine, oyuncaklardan elektromanyetik uyumluluğa kadar hazırlanan 22 adet direktif kapsamındaki ürünlerin CE işareti taşıma zorunluluğu vardır. CE işareti bir anlamda ürünün pasaportu işlevini görmekte ve bu işareti taşıyan bir malın teknik anlamdaki serbest dolaşımı sağlanmaktadır. "CE İşareti", Fransızca'da "Avrupa normlarına uygunluk" anlamına gelen "Conformite Européenne" sözcüklerinin baş harflerinden oluşur. CE İşareti, bir ürünün belirlenen sağlık, güvenlik, çevrenin ve tüketicinin korunması gereklerine uygun olduğunu gösteren bir birlik işaretidir. Bu işaret; ilgili ürünün üretim amaçlarına ve kullanım kurallarına uygun kullanıldığı takdirde insan, çevre ve tüketiciye zarar vermeyeceğinin ve aynı zamanda birlikte çalışması öngörülen diğer ürünler üzerinde olumsuz bir etki yaratmayacağının kanıtıdır. AB 22 direktif kapsamındaki ürünler için iç tüketime ve kullanıma yönelik olsa da CE işaretinin varlığını talep etmekte, aynı şekilde üçüncü ülkelerden gerçekleştirilen ithalatta da CE işareti aramaktadır. CE işareti, Avrupa Birliği'nin uyulması mecburi olan yeni yaklaşım direktifleri kapsamında yer alan ürünlere yerleştirilen bir güvenlik işareti olduğu için, söz konusu mevzuat kapsamına giren ve AB ekonomik alanında üye ülkelere arz edilecek ürünlerin bu işareti taşıması zorunludur. CE işareti taşıması gerektiği halde taşımayan ürünlerin AB üyesi ülkelere ihracatı mümkün değildir. Türkiye'nin de Avrupa 77

82 Birliği mevzuatını uyumlaştırarak uygulayacak olması nedeniyle, ilgili mevzuatın yürürlüğe girmesi ile birlikte, ülkemizde de piyasaya arz edilecek ürünlerde bu işaret aranacaktır. A.TR Dolaşım Belgesi: Türkiye ve Toplulukta serbest dolaşımda bulunan eşyanın Katma Protokol de öngörülen tercihli rejimden yararlanabilmesini sağlamak üzere, ihracatçı ülke yetkili kuruluşlarınca düzenlenip gümrük idarelerince vize edilen belgedir. Euro Dolaşım Belgesi: Türkiye ile EFTA ülkeleri menşeli ürünlerin anlaşma hükümlerinden yararlanabilmesini sağlamak üzere ihracatçı ülke gümrük idarelerince vize edilen belgedir. DIŞ TİCARETTE ÖDEME ŞEKİLLERİNİN TÜRKİYE UYGULAMASI İthalat İşlemleri Akreditifli Ödeme 1. İhracatçı firmadan proforma fatura alınır. 2. Proforma fatura ve akreditif açtırma teklif mektubu ile bankaya başvurulur. Eğer firmanın ihracatçı teşvik belgesi varsa bunu da bankaya ibraz eder. Akreditifi açtıran firmanın ilgili banka şubesinde kredi limiti olması gerekmektedir. 3. İthalatçıdan gelen talimata göre banka akreditif mektubu (küşat mektubu) düzenler ve ihracatçıya iletilmek üzere muhabirine gönderir. Banka ithalatçının hesabından akreditif masrafını alır. Küşat mektubu % 5 BSMV ye (Banka Sigorta Muamele Vergisi) tabidir. Banka akreditif açtıktan sonra küşat mektubunun bir örneğini ithalatçıya verir. 4. Satış şekli FOB veya CFR ise sigorta şirketine veya bankaya başvurularak sigorta yaptırılır. 5. Banka tarafından hesaptan alınan bu tutarlar için gelen dekontların asılları muhasebe dosyasına, fotokopileri ithalat dosyasına konur. 6. Bu arada mal gümrüğe, belgeler bankaya gelmiş olur. 7. Mal gümrüğe gelince nakliyeci firma yetkilisi gümrük ambarına gider ve manifestoyu tescil ettirir. 8. Mal bedelinin ödenmesi: Teyitli akreditifte muhabir banka ihracatçıya mal bedelini ödedikten sonra amir bankayı küşat mektubunda belirtilen süre içinde (uygulama 2 gündür) borçlandırır. Amir banka ise bu tarihte veya birkaç gün içinde akreditif tutarını ithalatçının hesabından alır, belgeleri ithalatçıya verir. Akreditif teyitsiz ise, muhabir banka belgeleri ihracatçıdan aldıktan sonra amir bankaya gönderir, amir banka belgeleri inceler, şartlar uygun ise muhabir bankayı alacaklandırır, aynı gün akreditif bedelini ithalatçının hesabından alır. İthalat bedelleri aşağıdaki gibi ödenebilir: İthalatçı Türk Lirası öder, döviz transferi yapılır. Banka tarafından döviz satım belgesi düzenlenir. İthalat bedelleri ithalatçının döviz tevdiat hesabından karşılanmak suretiyle ödenir. Döviz tevdiat hesabından yapılan ödemelerde döviz satım belgesi düzenlenmez. İthalat bedelleri Türk Lirası ile de ödenebilir. Bu ödemelerde Türk Parası Transfer belgesi düzenlenir. İhracat bedellerinden mahsuben yapılacak ödemelerde ise alış kurları üzerinden fiktif döviz alım ve satım belgesi düzenlenir. Mal ve hizmet ihracatı bedellerinin mahsuben ödenmesinde kullanılacak kısmının Türk Lirasına çevrilmemiş olması şarttır. 78

83 1. İthalatçı mal bedelinin hesabından alınmasından sonra; Faturayı, Taşıma belgesini (konşimento), Çeki listesini, Varsa ATR 1 belgesini, Menşe şahadetnamesini, Varsa sigorta poliçesini, Döviz alım belgesini ve gelen diğer belgeleri bankadan alır. 2. Malın gümrüğe gelmesinden sonra (Denizyolunda 45 gün, diğerlerinde 20 gün içinde) ithalatçının gümrüğe başvurması ve rejim beyanında bulunması, sonraki 1 ay içinde ise malı gümrükten çekmesi gerekir. İthalatçı malı 1 ay içinde çek(e)mezse yapabileceği üç şey vardır: Mal için gümrüğe antrepo beyannamesi verir, bu sayede sınırsız süre kazanır. Alıcı malın antrepoda kaldığı süre için ardiyeyi ödemek zorunda kalır. Tüm masrafları üstlenerek malı mahrecine iade eder. Maldan feragat eder, mallar gümrük tarafından satılır. 1. İthalatçı firma bankadan aldığı taşıma belgesini nakliyeci firmaya verir ve nakliyeci firmadan ordino alır. 2. İthalatçı bankadan aldığı belgeler ile birlikte ordinoyu gümrük müşavirine verir. 3. Gümrük müşaviri belgeleri kontrol eder; gümrük beyannamesinin girişi ile ilgili nüshaları, gerekiyorsa ilgili kurumların uygunluk yazıları ile gümrüğe başvurur. Giriş gümrüğünde ilk önce kabul masasında beyannameler manifesto ile karşılaştırılır, uygun ise beyannameler tescil edilir ve numaralandırılır. Bu işlemden sonra beyannameler muayene memuruna havale edilir. Muayene memuru malın fiziki muayenesini yapar, gerekiyorsa kimyevi muayene için laboratuvara sevk eder, eşya beyana uygun ise gümrük beyannamesi kapatılır. 4. İthal edilen mal için Katma Değer Vergisi, ayrıca ithal edilen mal gümrük vergisi ve fona tabi ise, gümrük vergisi ve fon gümrük veznesine yatırılır. 5. Gümrük müşaviri; gümrük tarafından tasdikli faturayı, gümrük beyannamesinin ithalatla ilgili 8. nüshasını, gümrük vezne makbuzunu, diğer harcamaları gösterir belgeleri dekont ve kendi faturası ile birlikte ithalatçıya verir. 6. Gelen belgeler ithalatçı tarafından kontrol edilir. Belgelerin muhasebe ile ilgili asılları muhasebe dosyasına, fotokopileri ithalat dosyasına konur. Bankacılık uygulamalarına ve ithalatçı ile ihracatçı arasındaki anlaşmalara uymak şartıyla, ithalat rejimine göre ithali mümkün olan bütün malların bedelleri kabul kredi yoluyla ödenebilir. Bu yoldan akreditif veya vesaik mukabili olmak üzere ithalat yapılabilir. Aşağıda kabul kredili akreditif anlatılmaktadır. 1. İhracatçı firmadan proforma fatura alınır. 2. İthalatçı ile ihracatçı poliçenin kimin tarafından kabul edileceği konusunda anlaşırlar. Poliçe ithalatçı, amir banka ve/veya muhabir banka tarafından kabul edilebilir. 3. Poliçenin ithalatçının kabulünden sonra amir banka tarafından aval verilmesi gerekiyorsa, amir bankadan aval kabul kredisi sağlanır. Aval kabul kredisi gayri nakdi bir kredidir. Poliçe vadesinde ithalatçı ödeme yapmaz ise nakdi krediye dönüşür. 79

84 4. Proforma fatura ve akreditif açtırma teklif mektubu, aval kabul kredisi taahhütnamesi ile bankaya başvurulur. 5. Banka muhabirine akreditif küşat mektubunu gönderir. 6. İhracatçı malı yükler, belgeleri bir poliçe (druft) ile birlikte kendi bankasına teslim eder. Akreditif teyitli ise, muhabir banka poliçeyi kabul eder. 7. Bu arada mal gümrüğe, belgeler bankaya gelir. İthalatçı % 6 Kaynak Kullanım Destekleme Fonu öder. 8. Eğer poliçe amir banka tarafından kabul edilecek ise gelen belgeler arasında poliçe de vardır. 9. Poliçe kabulü muhabir banka yapacak ise, poliçe orada kalır. Ancak muhabir banka poliçeyi kabul ettiğini amir bankaya bildirir. 10. Kabul edilen poliçe ithalatçı ile ihracatçının anlaşmasına göre ya amir bankada kalır ya da ihracatçıya gönderilir. 11. Poliçenin kabulünden sonra belgeler ithalatçıya teslim edilir. 12. Bütün belgeler ithalatçı tarafından gümrük müşavirine verilir. Bu aradaki işlemler akreditifli ödeme şeklinde açıklandığı gibidir. 13. Banka, poliçe vadesinde ithalatçının hesabından o günkü kur ile poliçe bedelini alır ve muhabire ödeme talimatı verir. 14. Vade tarihinde banka döviz satışı yapmış ise döviz satış belgesi düzenler. Vesaik Mukabili Ödeme 1. İhracatçı firmadan proforma fatura alınır (zorunlu değildir). 2. Mal sipariş edilir, teslim şekline göre (FOB veya CFR) mal sigorta edilir. 3. İhracatçı firma malları satış şekline göre yükler ve malların yüklendiğini ithalatçı firmaya bildirerek malla ilgili belgeleri kendi bankası aracılığı ile veya posta ile ithalatçının bankasına gönderir. 4. Türkiye deki banka belgelerin geldiğini ithalatçıya bildirir. 5. Bu arada mal gümrüğe gelir. Mal gümrüğe gelince nakliyeci firma yetkilisi gümrük ambarına gider ve manifestoyu tescil ettirir. 6. İthalatçı firma malı gümrükten çekmek istediği zaman bankaya müracaat eder ve başvuru yazısını, proforma faturayı, bankaya verir. 7. Banka ithalatçının müracaatından sonra mal bedelini ithalatçının hesabından alır ve transferi yapar. Mal bedelleri ithalatçı tarafından aşağıdaki gibi ödenebilir. İthalatçı Türk Lirası öder, döviz transferi yapılır. Banka tarafından döviz satım belgesi düzenlenir. İthalat bedelleri ithalatçının döviz tevdiat hesabından karşılanmak suretiyle ödenir. Döviz tevdiat hesabından yapılan ödemelerde döviz satım belgesi düzenlenmez. İthalat bedelleri Türk Lirası ile ödenebilir. Bu ödemelerde Türk Parası Transfer belgesi düzenlenir. İhracat bedellerinden mahsuben yapılacak ödemelerde ise alış kurları üzerinden fiktif döviz alım ve satım belgesi düzenlenir. Mal ve hizmet ihracatı bedellerinin mahsuben ödenmede kullanılacak kısmının Türk Lirasına çevrilmemiş olması şarttır. 8. Banka diğer masrafları ithalatçının hesabından alır. 9. Banka tarafından alınan bu tutarlar için gelen dekontların asılları muhasebe dosyasına, fotokopileri, ithalat dosyasına konur. 80

85 10. Mal bedelinin transferinden sonra banka; faturayı, taşıma belgesini, çeki listesini, varsa A.TR belgesini, menşe şahadetnamesini, varsa sigorta poliçesini ithalatçıya verir. 11. Malın gümrüğe gelmesinden sonra gemi ile gelen mallarda 45 gün diğer yolarla gelen mallarda 20 gün içinde ithalatçının gümrüğe başvurması ve rejim beyanında bulunması, sonraki 1 ay içinde ise malı gümrükten çekmesi gerekir. İthalatçı malı 1 ay içinde çek(e)mezse yapabileceği üç şey vardır: Mal için gümrüğe antrepo beyannamesi verir, bu sayede sınırsız süre kazanır. Alıcı malın antrepoda kaldığı süre için ardiyeyi ödemek zorunda kalır. Tüm masrafları üstlenerek malı mahrecine iade eder. Maldan feragat eder, mallar gümrük tarafından satılır. 12. İthalatçı firma bankadan aldığı taşıma belgesini nakliyeci firmaya verir ve nakliyeci firmadan ordino alır. 13. İthalatçı bankadan aldığı belgeler ile birlikte ordinoyu gümrük müşavirine verir. 14. Gümrük müşaviri belgeleri kontrol eder; gümrük beyannamesinin girişi ile ilgili nüshaları, gerekiyorsa ilgili kurumların uygunluk yazıları ile gümrüğe başvurur. Giriş gümrüğünde ilk önce kabul masasında beyannameler incelenir ve rejim kontrolü yapılır. Daha sonra beyannameler manifesto ile karşılaştırılır, uygun ise beyannameler tescil edilir ve numaralandırılır. Bu işlemden sonra beyannameler muayene memuruna havale edilir. Muayene memuru malın fiziki muayenesini yapar, gerekiyorsa kimyevi muayene için laboratuvara sevk eder, eşya beyana uygun ise gümrük beyannamesi kapatılır. 15. İthal edilen mal için Katma Değer Vergisi, ayrıca ithal edilen mal gümrük vergisi ve fona tabi ise, gümrük vergisi ve fon gümrük veznesine yatırılır. 16. Gümrük müşaviri; gümrük tarafından tasdikli faturayı, gümrük beyannamesinin ithalatla ilgili 8. nüshasını, gümrük vezne makbuzunu, diğer harcamaları gösterir belgeleri dekont ve kendi faturası ile birlikte ithalatçıya verir. 17. Gelen belgeler ithalatçı tarafından kontrol edilir. Belgelerin muhasebe ile ilgili asılları muhasebe dosyasına, fotokopileri ithalat dosyasına konur. Mal Mukabili Ödeme 1. İhracatçı firmadan proforma fatura alınır. 2. Mal sipariş edilir, teslim şekline göre (FOB veya CFR) mal sigorta edilir. 3. İhracatçı firma malları satış şekline göre yükler ve malların yüklendiğini ithalatçı firmaya bildirir, mal ile ilgili belgeleri de ithalatçı firmaya gönderir. 4. Mal gümrüğe gelince nakliyeci firma yetkilisi gümrük ambarına gider ve manifestoyu tescil ettirir. 5. Malın gümrüğe gelmesinden sonra gemi ile gelen maldan 45 gün diğer yollarla gelen mallarda 20 gün içinde ithalatçının gümrüğe başvurması ve rejim beyanında bulunması, sonraki 1 ay içinde ise malı gümrükten çekmesi gerekir. İthalatçı malı 1 ay içinde çek(e)mezse yapabileceği üç şey vardır: Mal için gümrüğe antrepo beyannamesi verir, bu sayede sınırsız süre kazanır. Alıcı malın antrepoda kaldığı süre için ardiyeyi ödemek zorunda kalır. Tüm masrafları üstlenerek malı mahrecine iade eder. Maldan feragat eder, mallar gümrük tarafından satılır. 6. İthalatçı firma taşıma belgesini nakliyeci firmaya verir ve nakliyeci firmadan ordino alır. 7. İthalatçı belgeler ile birlikte ordinoyu gümrük müşavirine verir. 8. Gümrük müşaviri belgeleri kontrol eder; gümrük beyannamesinin girişi ile ilgili nüshaları, gerekiyorsa ilgili kurumların uygunluk yazıları ile gümrüğe başvurur. Giriş gümrüğünde ilk önce 81

86 kabul masasında beyannameler manifesto ile karşılaştırılır, uygun ise beyannameler tescil edilir ve numaralandırılır. Bu işlemden sonra beyannameler muayene memuruna havale edilir. Muayene memuru malın fiziki muayenesini yapar, gerekiyorsa kimyevi muayene için laboratuvara sevk eder, eşya beyana uygun ise gümrük beyannamesi kapatılır. 9. İthal edilen mal için Katma Değer Vergisi, ayrıca ithal edilen mal gümrük vergisi ve fona tabi ise, gümrük vergisi ve fon gümrük veznesine yatırılır. % 6 Kaynak Kullanım Destekleme Fonu yatırılır. 10. Gümrük müşaviri; gümrük tarafından tasdikli faturayı, gümrük beyannamesinin ithalatla ilgili 8. nüshasını, gümrük vezne makbuzunu, diğer harcamaları gösterir belgeleri dekont ve kendi faturası ile birlikte ithalatçıya verir. 11. Gelen belgeler ithalatçı tarafından kontrol edilir. Belgelerin muhasebe ile ilgili asılları muhasebe dosyasına, fotokopileri ithalat dosyasına konur. 12. İthalatçı vadesinde mal bedelinin transferi için bankaya müracaat etmesi halinde, bedelin ithalatçının hesabından tahsil edildiği gün transfer yapılır. İlgili belge (DSB veya TPTB) düzenlenir. İhracat Uygulamaları Akreditifli Ödeme 1. İthalatçı firma ile sözleşme yapılır. 2. İthalatçı bankası Türkiye deki bankaya akreditif açar. 3. Türkiye deki banka akreditifin geldiğini ihracatçı firmaya bildirir ve küşat mektubu örneğini verir. 4. İhracatçı küşat mektubunda belirtilen belgeleri hazırlar. Menşe şahadetnamesi, dolaşım belgesi (A.TR veya EURO) ticaret odasından edinilir ve düzenlendikten sonra isteniyorsa ayrıca ihracatçı ülke konsolosluğuna da onaylatılır. 5. İhraç edilecek malın faturası ve çeki listesi düzenlenir. Fatura ve çeki listesi Türkçe ve yabancı dilde olmak üzere iki çeşit hazırlanır. 6. Nakliye ihracatçı firmaya ait ise nakliyeci firma ile taşıma sözleşmesi yapılır. 7. Gümrük beyannamesinin ihracat ile ilgili ilk 3 nüshası düzenlenir. 8. Özelliği olmayan ihracatta ihracatçılar birliğine veya hesabına aidat yatırıldıktan sonra; özelliği olan ihracatta ihracatçılar birliğine kayıt yaptırılıp, aidat ödendikten sonra gümrük beyannameleri ile çıkış gümrüğüne başvurulur. 9. Satış şekli CIF ise mal sigorta ettirilir. 10. Mal nakliyeci firmaya, belgeler gümrük müşavirine teslim edilir. 11. Gümrük müşaviri gümrüğe başvurarak beyannameyi tescil ettirir. 12. Mal muayenesi yapılır. 13. Mal yüklenir, gümrük memurları tarafından mühürlenir. 14. Malın gemi ile taşınması halinde son Türk limanından kalkış tarihi, kara yolu ile taşınması halinde aracın sınırı geçtiği tarih havayolu ile taşınıyorsa uçağın kalkış tarihi yüklemenin yapıldığı gümrük tarafından beyannameye yazılır. 15. Gümrük müşaviri belgeleri kendi faturası ile birlikte ihracatçıya verir. 16. Akreditif şartlarında aranan tüm belgeler bankaya verilir. 17. Akreditif teyitli ise, banka ihracatçıya ödeme yapar. Akreditif teyitsiz ise banka ihracatçıya ödeme yapmak için amir bankanın kendisini alacaklandırmasını bekler. 82

87 Vesaik Mukabili Ödeme 1. İthalatçı firma ile sözleşme yapılır. 2. İthalatçı firma malı sipariş eder ve mal ile birlikte hangi belgelerden kaçar nüsha istendiğini ihracatçıya bildirir. 3. İhracatçı ithalatçının istediği belgeleri hazırlar. Menşe şahadetnamesi, dolaşım belgesi (A.TR veya EURO) ticaret odasından edinilir ve düzenlendikten sonra isteniyorsa ayrıca ihracatçı ülke konsolosluğuna da onaylatılır. 4. İhraç edilecek malın faturası ve çeki listesi düzenlenir. Fatura ve çeki listesi Türkçe ve yabancı dilde olmak üzere iki çeşit hazırlanır. 5. Nakliye ihracatçı firmaya ait ise nakliyeci firma ile taşıma sözleşmesi yapılır. 6. Gümrük beyannamesinin ihracat ile ilgili ilk 3 nüshası düzenlenir. 7. Özelliği olmayan ihracatta ihracatçılar birliğine veya hesabına aidat yatırıldıktan sonra; özelliği olan ihracatta ihracatçılar birliğine kayıt yaptırılıp, aidat ödendikten sonra gümrük beyannameleri ile çıkış gümrüğüne başvurulur. 8. Satış şekli CIF ise mal sigorta ettirilir. 9. Mal nakliyeci firmaya, belgeler gümrük müşavirine teslim edilir. 10. Gümrük müşaviri gümrüğe başvurarak beyannameyi tescil ettirir. 11. Mal muayenesi yapılır. 12. Mal yüklenir, gümrük memurları tarafından mühürlenir. 13. Malın gemi ile taşınması halinde son Türk limanından kalkış tarihi, kara yolu ile taşınması halinde aracın sınırı geçtiği tarih, havayolu ile taşınıyorsa uçağın kalkış tarihi yüklemenin yapıldığı gümrük tarafından beyannameye yazılır. 14. Gümrük müşaviri belgeleri kendi faturası ile birlikte ihracatçıya verir. 15. Belgeler (Fatura, taşıma belgesi, sigorta poliçesi, çeki listesi ve ithalatçının istediği diğer belgeler) bankaya verilir. 16. İthalatçı malı gümrükten çekmeden önce kendi bankasına ödeme yapar ve ithalatçının bankası ihracatçının bankasına mal bedelini transfer eder. 17. İhracatçının bankası fatura bedelini ihracatçıya öder. Mal Mukabili Ödeme 1. İthalatçı firma ile sözleşme yapılır. 2. İthalatçı firma malı sipariş eder ve mal ile birlikte hangi belgelerden kaçar nüsha istendiğini ihracatçıya bildirir. 3. İhracatçı ithalatçının istediği belgeleri hazırlar. Menşe şahadetnamesi, dolaşım belgesi (A.TR veya EURO) ticaret odasından edinilir ve düzenlendikten sonra isteniyorsa ayrıca ihracatçı ülke konsolosluğuna da onaylatılır. 4. İhraç edilecek malın faturası ve çeki listesi düzenlenir. Fatura ve çeki listesi Türkçe ve yabancı dilde olmak üzere iki çeşit hazırlanır. 5. Nakliye ihracatçı firmaya ait ise nakliyeci firma ile taşıma sözleşmesi yapılır. 6. Gümrük beyannamesinin ihracat ile ilgili ilk 3 nüshası düzenlenir. 7. Özelliği olmayan ihracatta ihracatçılar birliğine veya hesabına aidat yatırıldıktan sonra; özelliği olan ihracatta ihracatçılar birliğine kayıt yaptırılıp, aidat ödendikten sonra gümrük beyannameleri ile çıkış gümrüğüne başvurulur. 83

88 8. Satış şekli CIF ise mal sigorta ettirilir. 9. Mal nakliyeci firmaya, belgeler gümrük müşavirine teslim edilir. 10. Gümrük müşaviri gümrüğe başvurarak beyannameyi tescil ettirir. 11. Mal muayenesi yapılır. 12. Mal yüklenir, gümrük memurları tarafından mühürlenir. 13. Malın gemi ile taşınması halinde son Türk limanından kalkış tarihi, kara yolu ile taşınması halinde aracın sınırı geçtiği tarih, havayolu ile taşınıyorsa uçağın kalkış tarihi yüklemenin yapıldığı gümrük tarafından beyannameye yazılır. 14. Gümrük müşaviri belgeleri kendi faturası ile birlikte ihracatçıya verir. 15. Belgeler (Fatura, taşıma belgesi, sigorta poliçesi, çeki listesi ve ithalatçının istediği diğer belgeler) ithalatçıya gönderilir. 16. İthalatçı malı gümrükten çeker. 17. İthalatçı ödeme vadesinde fatura bedelini kendi bankasına öder. İthalatçının bankası fatura bedelini ihracatçının bankasına transfer eder. 18. İhracatçının bankası fatura bedelini ihracatçıya öder. 84

89 Özet Dış Ticarette Teslim Şekilleri Dış ticaret işlemlerinde alıcı ile satıcı arasında malın teslim edilmesi ve teslim alınması ile ilgili konularında çıkabilecek uyuşmazlıkları azaltmak için Uluslararası Ticaret Odası tarafından INCOTERMS adı verilen kurallar oluşturulmuştur. INCOTERMS te teslim şekilleri iki ana grupta incelenmektedir. Tüm Taşıma Türlerini Kapsayan Kurallar: EXW: EX Works (İşyerinde Teslim) FCA: Free Carrier (Taşıyıcıya Masrafsız) CPT: Carriage Paid To (Taşıma Ödenmiş Olarak) CIP: Carriage and Insurance Paid To (Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Olarak) DAT: Delivered at Terminal (Terminalde Teslim) DAP: Delivered Place (Belirlenen Yerde Teslim) DDP: Delivered Duty Paid (Gümrük Resmi Ödenmiş Olarak Teslim) Deniz ve İçsu Taşımalarına Özgü Kurallar: FAS: Free Alongside Ship (Gemi Doğrultusunda Masrafsız) FOB: Free on Board (Gemide Masrafsız) CFR: Cost and Freight (Masraflar ve Navlun) CIF: Cost Insurance and Freight (Masraflar, Sigorta ve Navlun) Dış Ticarette Ödeme Şekilleri Dış ticaret işlemlerinde kullanılan ödeme şekilleri; Peşin Ödeme, Mal Mukabili Ödeme, Vesaik Mukabili Ödeme, Konsinye Satış, Kabul Kredili Ödeme, Açık Vadeli Ödeme, Akreditifli Ödeme dir. Akreditif Kavramı ve Ödeme İşleyişi Akreditif, ithalatçının talimatına dayanarak, bir bankanın belirli bir paraya kadar, belirli bir süre içinde belirli belgeler karşılığında ve öngörülen şartların yerine getirilmesi kaydıyla, ihracatçıya ödeme yapacağını ihracatçıya taahhüt etmesidir. Amir banka mal bedelini ithalatçının hesabından aldıktan sonra belgeleri ithalatçıya verir; ithalatçı da malı gümrükten çeker. Eğer açılan akreditif kabul kredili akreditif ise ithalatçı poliçeye kabul imzası attıktan sonra belgeleri bankasından alır ve malı gümrükten çeker. Akreditif Çeşitleri Farklı kriterlere göre değişik akreditif çeşitleri vardır. Önemli akreditif çeşitleri şunlardır: Akreditif amirinin veya amir bankasının cayma hakkına göre, İkinci banka tarafından teyit edilmiş olmasına göre, Bir defa kullanılmakla hükmünü kaybedip kaybetmemesine göre, Lehtar tarafından üçüncü şahsa devredilip devredilmemesine göre, Ödeme şekline göre, Bunların yanısıra Karşılıklı Akreditif, Red Klaus Akreditif, Green Klaus Akreditif ve Stand By Akreditif çeşitleri de vardır. Dış Ticarette Belgeler Akreditif ve diğer ödeme şekilleri dolayısıyla kullanılan belgeler 5 grupta incelenebilir. Sevk Belgeleri Sigorta Belgeleri Faturalar Diğer Belgeler Dolaşım Belgeleri 85

90 Kendimizi Sınayalım 1. Aşağıdakilerden hangisi deniz ve içsu taşımalarına özgü kurallar arasında yer alır? a. CIP Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Olarak b. CPT Taşıma Ödenmiş Olarak c. CFR Masraflar ve Navlun d. FCA Taşıyıcıya Masrafsız e. EXW İşyerinde Teslim 2. Aşağıdakilerden hangisi alıcının taşıyıcıyı bulduğu ve taşıma masraflarını ödediği teslim şeklidir? a. FCA Taşıyıcıya Masrafsız b. FOB Gemide Masrafsız c. EXW İşyerinde Teslim d. DAT Terminalde Teslim e. DAP Belirlene Yerde Teslim 3. İthalatçı firmanın bankası tarafından bedelin ithalatçıdan tahsilinden sonra belgelerin ithalatçıya verilmesini öngören ödeme şekli aşağıdakilerden hangisidir? a. Mal Mukabili Ödeme b. Prefinansman c. Akreditifli Ödeme d. Vesaik Mukabili Ödeme e. Hiçbiri 4. Akreditifli ödeme şekline göre ithalatta belgeler akreditif mektubuna uygun, ancak gelen mal ithalatçının siparişine uygun değilse; a. İthalatçı malın bedelini ödemek zorundadır. Akreditif işlemi belgeler üzerinde yapılır. Mal bankaları ilgilendirmez. b. İthalatçı malın siparişe uygun olmadığını bankaya kanıtlarsa, banka parayı almadan belgeleri ithalatçıya verebilir. c. İthalatçı malı çekmekten vazgeçebilir. d. İthalatçı malın bedelini ödemeyebilir. e. Banka belgeleri geri gönderir. 5. Aşağıdakilerden hangisi kabul kredili akreditif ödeme şeklini ifade eder? a. İhracatçının malları ihraç ettikten sonra sevk belgeleri ile birlikte teyit bankası, amir banka veya akreditif ithalatçı tarafından kabul edilmek üzere bir poliçeyi kendi bankasına verdiği ödeme şeklidir. b. İhraç olunacak malın satın alınması ve masrafları için akreditif lehtarına aracı bankanın avans mahiyetinde peşin ödeme yapmasının mümkün olduğu ödeme şeklidir. c. Gerekli belgelerin ibrazında lehtara ödemede bulunulması şartıyla açılan akreditiftir. d. Açılan akreditifin bir miktarı veya tamamı kullanıldıkça veya poliçe bedelleri ödendikçe eski miktarlara göre otomatikman yenilenen akreditiftir. e. Lehtara ödemenin belgeleri ibraz ettiğinde değil, belgeler alıcıya teslim edildikten sonra belirli bir vadede yapıldığı akreditif çeşididir. 6. Lehtarın üretici olmaması veya sipariş aldığı malı kendisinin yetiştirememesi durumunda kullanılan akreditif şekli aşağıdakilerden hangisidir? a. Süreli Akreditif b. Cayılabilir Akreditif c. Devredilebilir Akreditif d. Karşılıklı Akreditif e. Red Klaus Akreditif 7. Aşağıdakilerden hangisi konşimentonun özellikleri arasında yer almaz? a. Konşimento yükletenin isteği üzerine emre, nama veya hamiline yazılı olarak düzenlenebilir. b. Yükletenin bankası ile taşıyıcı arasında yapılan bir navlun sözleşmesidir. c. Malın taşınmak üzere teslim alındığını gösterir. d. Malın mülkiyetini temsil eder. e. En fazla tercih edilen konşimento türü emre yazılı konşimentodur. 86

91 8. Aşağıdakilerden hangisi malın mülkiyetini temsil eden belgeler arasında yer alır? a. Karma nakliyat belgesi b. Sigorta belgesi c. Havayolu konşimentosu d. CMR Belgesi e. Hamule senedi 9. İhracatçının adı ve adresi, alıcının adı ve adresi, malların gideceği ülke, malların marka ve numaraları, ambalaj şekli ve adedi, ağırlığı veya ölçüsü gibi bilgileri içeren ve malların hangi ülkeye ait olduğunu gösteren belge aşağıdakilerden hangisidir? a. Ticari Fatura b. Konşimento c. Menşe Şahadetnamesi d. Sigorta Belgesi e. A.TR Dolaşım Belgesi 10. CIF satışlarında, nakliyeci tarafından düzenlenen ve malı taşıma ücretini ifade eden belge aşağıdakilerden hangisidir? a. Ticari Fatura b. Konsolosluk Faturası c. Proforma Fatura d. Navlun Faturası e. Hiçbiri Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. c Yanıtınız yanlış ise Dış Ticarette Teslim (Satış) Şekilleri başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. a Yanıtınız yanlış ise Dış Ticarette Teslim (Satış) Şekilleri başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. d Yanıtınız yanlış ise Dış Ticarette Ödeme Şekilleri başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. b Yanıtınız yanlış ise Dış Ticarette Ödeme Şekillerinin Türkiye Uygulaması başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. a Yanıtınız yanlış ise Dış Ticarette Ödeme Şekilleri başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. d Yanıtınız yanlış ise Akreditif Türleri başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. b Yanıtınız yanlış ise Dış Ticarette Belgeler başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. a Yanıtınız yanlış ise Dış Ticarette Belgeler başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. c Yanıtınız yanlış ise Dış Ticarette Belgeler başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. d Yanıtınız yanlış ise Dış Ticarette Belgeler başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 87

92 Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İhracatçının vereceği fiyat; FOB İstanbul (Yükleme yeri) Sterlin şeklinde olacaktır. Sıra Sizde 2 EXW: Satıcının, malları kendi kuruluşunda ya da ismen belirlenmiş başka bir yerde (işyerinde, fabrikada, depoda, vs.) alıcının sorumluluğuna bırakarak, teslim ettiği satış şeklidir. FCA: Bu satış şeklinde satıcı malları kendi işyerinde veya belirlenen başka bir yerde, alıcı tarafından belirlenen taşıyıcıya veya başka bir kişiye teslim eder. Teslim yerinde hasar alıcıya geçer. CPT: Satıcının, malları kendi seçtiği bir taşıyıcıya teslim ettiği, belirtilen varış noktasına getirilmesi için ilgili taşıma sözleşmesini yaparak taşıma masraflarını ödediği satış şeklidir. CIP: Bu satış şeklinde, satıcı malları kendi seçtiği bir taşıyıcıya belirlenen yerde teslim eder, malların varış noktasına getirilmesine ilişkin taşıma sözleşmesini yapar, taşıma masraflarını öder ve ayrıca alıcının yolculuk sırasında mallara ilişkin ziya ve hasar riskine karşılık bir sigorta sözleşmesi yapar. DAT: Satıcının, malları belirlenen varma yerinde veya limanında belirlenen terminalde, gelen taşıma aracından boşaltılmış bir şekilde alıcının tasarrufuna bırakıldığını, malların teslim edildiğini ifade eder. DAP: Bu satış şekli, satıcının malları belirlenen varma yerinde gelen taşıma aracından boşaltmadan alıcıya teslim ettiğini ifade eder. DDP: Satıcının, malları ithalat için gümrüklenmiş olarak ve belirlenen varma yerinde gelen, taşıma aracında boşaltmaya hazır biçimde alıcının tasarrufuna bıraktığı satış şeklidir. Sıra Sizde 3 DAT: Satıcı, malları belirlenen varma yerinde veya limanında belirlenen terminalde, gelen taşıma aracından boşaltılmış bir şekilde alıcının tasarrufuna bırakır. Satıcı, malların teslim edildiği ana kadar, mallara ilişkin tüm ziya ve hasardan, bu ana kadar oluşan ek masraflar ve ihracat için ödenmesi gereken tutarlardan sorumludur. Alıcı ise malları teslim aldıktan sonra oluşacak ziya ve hasarı üstlenir, malın ithali için ödenmesi gereken tüm resim, vergi ve harçları öder. DAP: Satıcı malları belirlenen varma yerinde gelen taşıma aracından boşaltmadan alıcıya teslim eder. Mallar boşaltmaya hazır hale gelene kadar malların hasar ve ziyasından satıcı sorumludur, bu ana kadar oluşacak tüm masrafları da satıcı öder. Mallar belirlenen yere vardığında malları teslim alır. Mallar teslim edildikten sonra oluşacak tüm hasar ve ziya alıcı tarafından üstlenilir, bu hasar ve ziyaya ilişkin masrafları da alıcı karşılar. DDP: Satıcı, malları ithalat için gümrüklenmiş olarak ve belirlenen varma yerinde gelen, taşıma aracında boşaltmaya hazır biçimde alıcının tasarrufuna bırakır. Alıcının satıcıya karşı ihraç veya ithal ülkesi yetkililerinin emrettiği herhangi bir yükleme öncesi muayene masrafını ödeme yükümlülüğü yoktur. Satıcının talebi üzerine malların ithali için gerekli her türlü izni temin edebilmesi için satıcıya her türlü yardımı yapar. Sıra Sizde 4 FAS: Bu satış şeklinde satıcı malları belirlenen yükleme limanında, alıcı tarafından seçilen geminin doğrultusunda bırakarak alıcıya teslim eder. FOB: Satıcının malları belirlenen yükleme limanında alıcı tarafından seçilen gemide teslim ettiği satış şeklidir. CFR: Satıcının malları gemide teslim ettiği, malların belirlenen varma limanına getirilmesi için taşıma sözleşmesi yaparak navlunu ödediği satış şeklidir. CIF: Bu satış şeklinde, mallar gemide teslim edilir, malların belirlenen varma limanına getirilmesi için satıcı tarafından taşıma sözleşmesi ve yolculuk esnasında oluşabilecek hasar ve ziyaya ilişkin sigorta sözleşmesi yapılır. Sıra Sizde 5 İhracatçının sorumluluğunun en az olduğu satış şekli EXW iken, ithalatçının sorumluluğunun en az olduğu satış şekli DDP dir. Sıra Sizde 6 Bankanın sorumluluğu talimat çerçevesinde belgeleri teslim etmektir. 88

93 Sıra Sizde 7 Akreditifte en az 4 taraf vardır. Bunlar; akreditif amiri, akreditif lehtarı, amir banka ve aracı bankadır. Sıra Sizde 8 İthalatçı açısından teyitli akreditif daha pahalıdır. Çünkü akreditif açan amir bankanın üstlendiği riske karşı ithalatçıdan alacağı komisyon, ithalatçı açısından akreditif masraflarını arttıran bir unsurdur. Sıra Sizde 9 Genellikle ekonomik olarak güçlü olan taraf karar verir. Sıra Sizde 10 Malın mülkiyetini temsil eden taşıma belgesinin cirosu (devri) ile malın mülkiyeti ve tüm sorumlulukları bu kişiye geçer. Malın mülkiyetini temsil etmeyen taşıma belgesi yalnızca gönderilen adına düzenlenir. Bu belgelerin cirosu mümkün değildir. Yararlanılan Kaynaklar Ataman, Ü., Sumer, H. (2006). Dış Ticaret İşlemleri ve Muhasebeleştirilmesi. İstanbul: Türkmen. INCOTERMS 2010 ICC: Akreditiflere İlişkin Birörnek Usuller ve Uygulama Kuralları Revizyonu 89

94 4 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Muhasebe ve Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği çerçevesinde muhasebenin temel kavramlarını açıklayabilecek, Bu bölümden sonraki bölümlerde dış ticaret uygulamalarına ilişkin yapılacak işlemlerde kullanabilecek temel hesap planını organize edebilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Anahtar Kavramlar Muhasebe Muhasebenin Temel Kavramları Tekdüzen Hesap Planı Tekdüzen Hesap Çerçevesi Genel Kabul Görmüş Muhasebe Prensipleri İçindekiler Giriş Örnek Kodlama Muhasebe ve Muhasebenin Temel Kavramları Tekdüzen Hesap Planı ve Açıklamaları 90

95 Muhasebenin Temel Kavramları ve Dış Ticaret İşlemlerine İlişkin Tekdüzen Hesap Planı GİRİŞ İşletmede oluşan ve para ile ifade edilen mâli nitelikteki bilgileri kaydeden, sınıflandıran, özetleyen, analiz ve yorumlama suretiyle ilgililere raporlar halinde sunan bilim dalına muhasebe denir. Muhasebenin işlevlerini yerine getirirken dayandığı bir takım kavramlar vardır. Bu kavramlara Temel Muhasebe Kavramları adı verilir. Bunlar; Sosyal Sorumluluk, Kişilik, İşletmenin Sürekliliği, Dönemsellik, Para ile Ölçme, Maliyet Esası, Tutarlılık, Tam Açıklama, İhtiyatlılık, Önemlilik, Özün Önceliği ile Tarafsızlık ve Belgelendirme kavramlarıdır Tarih ve Mükerrer Sayılı Resmi Gazete'de yayınlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile bilanço esasına göre defter tutan işletmelere tarihinden itibaren Tek Düzen Hesap Planı'na uyma zorunluluğu getirilmiştir. Bu tebliğe bağlı olarak dış ticaret işletmeleri için oluşturulan Tek Düzen Hesap planında, Hesaplar, Bilanço Hesapları, Gelir Tablosu Hesapları, Maliyet Hesapları ve Nazım Hesaplar biçiminde dört ana başlık altında düzenlenmiştir. Bilanço Hesapları; Dönen Varlıklar, Duran Varlıklar, Kısa Vâdeli Yabancı Kaynaklar, Uzun Vâdeli Yabancı Kaynaklar ve Özkaynaklar şeklinde beş ana hesap grubuna bölünmüştür. Gelir Tablosu hesapları; brüt satışlar, satış indirimleri, satışların maliyeti, faaliyet giderleri, diğer faaliyetlerden gelir ve kârlar, diğer faaliyetlerden gider ve zararlar, finansman giderleri, olağandışı gelir ve kârlar ve olağandışı gider ve zararlar hesap gruplarından oluşur. Maliyet Hesapları, mal ve hizmetlerin üretimi için yapılan giderlerin toplandığı ve maliyet unsurlarına dönüştürülerek izlendiği hesaplardır. Nazım Hesaplar, işletmenin varlık ve kaynaklarını doğrudan doğruya ilgilendirmeyen, fakat bilinmesi, izlenmesi ve saklanması gerekli olan bilgilerin ve değerlerin hatıra kabilinden saklandığı hesaplardır. Muhasebe kayıtları en alt seviye kodlarına göre kaynak belge ilişkisini sağlamalıdır. Yevmiye fişinde defteri kebir hesabı, ara hesaplar ve en alt seviye kodları ve isimlere göre listelenmelidir. Muhasebe programlarında 3 lü ana hesaplar ile birlikte aynı zamanda detay hesaplarının da çalıştırılması ve istenmesi halinde ana hesap bazında veya detay hesap bazında bilgiye ekranda ulaşılmasının ve başka bir ortama aktarımının ve analizinin sağlanması zorunludur. Bu itibarla, aşağıdaki örnekteki gibi veya benzeri detaylı kodlama sisteminin mükellefler tarafından yapılması ve istenildiğinde hem ana hesap hem de detaylarına ilişkin bilgilere ulaşılması gerekmektedir. Örnekte yer alan bilgiler farklı hesaplara ilişkin ayrıntıları göstermektedir. ÖRNEK KODLAMA 120 ALICILAR H.S Adana Müşterileri X A.Ş Y Ltd. Şti Z Şahsı 91

96 Ankara Müşterileri A Ltd. Şti B A.Ş C A.Ş. 600 YURTİÇİ SATIŞLAR Ticari Mal Satışı Buzdolabı Satışı Televizyon Satışı Yemek Odası Tk. Satışı Yukarıdaki kayıt bilgilerine göre eğer 600 YURTİÇİ SATIŞLAR HESABI nın tamamının istenmesi halinde ana ve detay hesapları ile birlikte ekranda gözükmelidir. İstenilen bilgi sadece buzdolabı satışları ise; Buzdolabı Satışları hesabı veya istenilen bilgi hesap kodlu Adana müşterilerinden Z şahsına ait cari hesaplar ise sadece bu hesaba ilişkin ayrıntılı bilginin elde edilebilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla, muhasebe yazılımları yukarıdaki örnekteki gibi ana hesap ve detaylarına ilişkin bilgilere ulaşımı sağlamalıdır. MUHASEBE VE MUHASEBENİN TEMEL KAVRAMLARI Muhasebe, işletmenin varlıkları ve kaynakları üzerinde değişme yaratan mâli nitelikli ve para ile ifade edilen işlemlere ait bilgileri kaydetmek, sınıflandırmak, özetlemek, analiz etmek ve yorumlamak suretiyle ilgili kişi ve kurumlara raporlar halinde sunmaktır. Bu tanımdan da anlaşılacağı gibi muhasebe, işletmenin mali durumu ve faaliyet sonuçları ile ilgilenen kişi ve kurumların bilgi gereksinimlerini karşılayan bir sistemdir. Çeşitli kişi ve kurumların işletme ile ilgilenme nedenleri, çıkarları birbirinden farklıdır. Bu açıdan muhasebe bilgi sistemi, ilgililerin farklı gereksinmelerini tatmin edecek nitelikte doğru, güvenilir ve zamanında bilgiler, raporlar hazırlanmasına olanak sağlamak durumundadır. Muhasebe tanımına göre, muhasebenin iki temel işlevi vardır. Muhasebenin birinci işlevi, mâli nitelikteki ve para ile ifade edilen işlemlere ait bilgileri kaydetmek, bunları belirli ve anlamlı bir şekilde sınıflandırmak ve mâli raporlar halinde özetlemektir. Muhasebenin ikinci işlevi, analiz ve yorumdur. Mâli tablolar ile özetlenen bilgilerin yararlı olabilmeleri için analiz edilmesi ve yorumlanması gerekir. Muhasebe nedir ve işlevleri nelerdir? Bu işlevleri yerine getirmek, veri veya bilgilerin toplanması, işlenmesi ve raporlar şeklinde ilgililere sunulması sırasında, ilgililerin çıkarlarını dengeli bir şekilde göz önünde tutan, deneyim ve mantıktan doğan, yararlılıkları genellikle kabul edildikten sonra muhasebe ilkelerine dönüşen, çok sayıda ve değişik kurallar uygulanır. Söz konusu ilkelerin yaygın olarak ve benimsenerek uygulanmaları nedeniyle bu ilkeler Genel Kabul Görmüş deyimi kullanılmaktadır. İlkelerin kabul edilmesi ve geliştirilmesindeki amaç, muhasebe uygulamalarında farklılıkları azaltmak, işletme içi ve işletmeler arası karşılaştırmalara uygun mali tabloların, raporların elde edilmesine olanak sağlamaktır. Muhasebe uygulamalarında uyulacak ilkelerin belirlenmesinde ve yeni durumlar ve gelişmeler için yeni ilkeler geliştirmede temel oluşturacak bazı kavramlara gereksinim vardır. Bu kavramlar ilkelerde olduğu gibi, işletme yönetiminin gözlenmesinden edinilen deneyimlerden ve ilgililere ve kamuya hesap verme yükümlülüğünden elde edilir. Genel kabul görmüş muhasebe ilkelerinin dayanağını oluşturan temel kavramların adları ve sayıları konusunda tam bir görüş birliği olmamakla birlikte, genel olarak üzerinde durulan kavramları genel hatları ile aşağıda sunulmuştur. 92

97 Muhasebenin Temel Kavramları Sosyal Sorumluluk Kavramı Kişilik Kavramı İşletmenin Sürekliliği Kavramı Dönemsellik Kavramı Parayla Ölçme Kavramı Maliyet Esası Kavramı Tutarlılık Kavramı Tam Açıklama Kavramı İhtiyatlılık Kavramı Önemlilik Kavramı Özün Önceliliği Kavramı Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı Bu kavramları kısaca açıklayalım. Sosyal Sorumluluk Kavramı Muhasebenin temel kavramları nelerdir? Sosyal sorumluluk kavramı; muhasebenin organizasyonunda, muhasebe uygulamalarının yürütülmesinde ve mâli tabloların düzenlenmesi ve sunulmasında, belli kişi veya grupların değil, tüm toplumun çıkarlarının gözetilmesi ve dolayısıyla bilgi üretiminde gerçeğe uygun, tarafsız ve dürüst davranılması gereğini ifade eder. Kişilik Kavramı Bu kavram, işletmenin, sahip veya sahiplerinden, yöneticilerinden, personelinden ve diğer ilgililerden ayrı bir kişiliğe sahip olduğunu ve işletmenin muhasebe işlemlerinin sadece bu kişilik adına yürütülmesi gerektiğini öngörür. İşletmenin Sürekliliği Kavramı Bu kavram, işletmelerin faaliyetlerini bir süreye bağlı olmaksızın sürdüreceğini ifade eder. Bu nedenle, işletme, sahiplerinin ya da hissedarlarının yaşam süreleriyle bağlı değildir. Dönemsellik Kavramı Dönemsellik kavramı, işletmenin sürekliliği kavramı uyarınca sınırsız kabul edilen ömrünün, belli dönemlere bölünmesi ve her dönemin faaliyet sonuçlarının diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanmasıdır. Para ile Ölçme Kavramı Parayla ölçülme kavramı, parayla ölçülebilen iktisadi olay ve işlemlerin muhasebeye ortak bir ölçü olarak para birimiyle yansıtılmasını ifade eder. Muhasebe işlemleri, Ulusal Para birimine () göre yapılır. Maliyet Esası Kavramı Maliyet esası kavramı, para mevcudu, alacaklar ve maliyetinin belirlenmesi mümkün veya uygun olmayan diğer kalemler hâriç, işletme tarafından edinilen varlık ve hizmetlerin muhasebeleştirilmesinde, bunların elde edilme maliyetlerinin esas alınması gereğini ifade eder. 93

98 Tutarlılık Kavramı Tutarlılık kavramı, muhasebe uygulamaları için seçilen muhasebe politikalarının, birbirini izleyen dönemlerde değiştirilmeden uygulanması gereğini ifade eder. Tutarlılık kavramı, benzer olay ve işlemlerde, kayıt düzenleri ile değerleme ölçülerinin değişmezliğini ve mâli tablolarda biçim ve içerik yönünden tek düzeni öngörür. Geçerli nedenlerin bulunduğu durumlarda, işletmeler uyguladıkları muhasebe politikalarını değiştirebilirler. Ancak, bu değişikliklerin ve bunların parasal etkilerinin mâli tabloların dipnotlarında açıklanması zorunludur. Tam Açıklama Kavramı Tam açıklama kavramı, mâli tabloların bu tablolardan yararlanacak kişi ve kuruluşların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır olmasını ifade eder. İhtiyatlılık (Muhafazakârlık) Kavramı Bu kavram, muhasebe olaylarında temkinli davranılması ve işletmenin karşılaşabileceği risklerin göz önüne alınması gereğini ifade eder. Önemlilik Kavramı Önemlilik kavramı, bir hesap kalemi veya mâli bir olayın nisbi ağırlık ve değerinin, mâli tablolara dayanılarak yapılacak değerlemeleri veya alınacak kararları etkileyebilecek düzeyde olmasını ifade eder. Buna göre, önemli hesap kalemleri, finansal olaylar ve diğer hususların mâli tablolarda yer alması zorunludur. Özün Önceliği Kavramı Özün önceliği kavramı, işlemlerin muhasebeye yansıtılmasında ve onlara ilişkin değerlendirmelerin yapılmasında biçimlerden çok özlerin esas alınması gereğini ifade eder. Genel olarak, işlemlerin biçimleri ile özleri paralel olmakla beraber, bazı durumlarda farklılıklar ortaya çıkabilir. Bu takdirde, özün biçime önceliği esastır. Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı Bu kavram, muhasebe kayıtlarının gerçek durumu yansıtan ve usulüne uygun olarak düzenlenmiş objektif belgelere dayandırılması gereğini ifade eder. Bu kavrama objektif belge kavramı da denir. Muhasebedeki bütün işlemlerin objektif belgelere dayandırılması gerekir. TEK DÜZEN HESAP PLANI VE AÇIKLAMALARI Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ve Tek Düzen Hesap Planı Ülkemizde 1957 yılında yapılan PTT İşletmesi Hesap Planı, 1970 yılında yapılan iktisadi ve Devlet teşekküllerince Uygulanan Hesap Planı, Sermaye piyasası Kanunu nun belirli kurumlarda uygulanmasını zorunlu kıldığı hesap palanından sonra, Maliye ve Gümrük Bakanlığı nın tarihli Resmi Gazete de yayımladığı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile tarihinden itibaren bu hesap planının uygulaması başlamıştır. Tebliğde belirtilen kurumlar, Tebliğin getirdiği hükümlere uymakla mükelleftir. Bu düzenlemeler, bilanço usulünde defter tutan gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin faaliyet ve sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi, mali tablolara aracılığı ile ilgililere sunulan bilgilerin tutarlılık ve mukayese edilebilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtmasının sağlanması ve işlemlerde denetimin kolaylaştırılması amacıyla yapılmıştır. Bu hesap planından yararlanarak dış ticaret işletmeleri için oluşturulan HESAP PLANI aşağıda ayrıntılı olarak verilmiştir. Hesap planında dış ticaret ile ilgili yardımcı hesaplar da yer almıştır. 94

99 Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği hangi amaçla hazırlanmıştır ve Tekdüzen Hesap Planı nın önemi nedir? Tekdüzen Hesap çerçevesi Hesap Sınıfları Hesap Grupları Ana Hesaplar dan oluşmaktadır. Hesap Sınıfları Tekdüzen Hesap Çerçevesinde 9 Hesap Sınıfı mevcuttur. Bunlar aşağıdaki gibidir. 1. Dönen Varlıklar 2. Duran Varlıklar 3. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar 4. Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar 5. Özkaynaklar 6. Gelir Tablosu Hesapları 7. Maliyet Hesapları 8. Serbest 9. Nazım Hesaplar Hesap Grupları Hesap sınıflarının altında hesap grupları mevcuttur. Bu hesap grupları şöyledir: 1. DÖNEN VARLIKLAR 10. HAZIR DEĞERLER 11. MENKUL KIYMETLER 12. TİCARİ ALACAKLAR 13. DİĞER ALACAKLAR STOKLAR YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ 18. GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 19. DİĞER DÖNEN VARLIKLAR 2. DURAN VARLIKLAR TİCARİ ALACAKLAR 23. DİĞER ALACAKLAR 95

100 24. MALİ DURAN VARLIKLAR 25. MADDİ DURAN VARLIKLAR 26. MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR 27. ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR 28. GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 29. DİĞER DURAN VARLIKLAR 3. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 30. MALİ BORÇLAR TİCARİ BORÇLAR 33. DİĞER BORÇLAR 34. ALINAN AVANSLAR 35. YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞLERİ 36. ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 37. BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 38. GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI 39. DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 4. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR MALİ BORÇLAR 42. TİCARİ BORÇLAR 43. DİĞER BORÇLAR 44. ALINAN AVANSLAR BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 48. GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI 49. DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 5. ÖZKAYNAKLAR 50. ÖDENMİŞ SERMAYE SERMAYE YEDEKLERİ KAR YEDEKLERİ GEÇMİŞ YILLAR KARLARI 58. GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI 59. DÖNEM NET KARI (ZARARI) 96

101 6. GELİR TABLOSU HESAPLARI 60. BRÜT SATIŞLAR 61. SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) 62. SATIŞLARIN MALİYETİ (-) 63. FAALİYET GİDERLERİ (-) 64. DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR 65. DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) 66. FİNANSMAN GİDERLERİ (-) 67. OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR 68. OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) 69. DÖNEM NET KARI (ZARARI) 7. MALİYET HESAPLARI 7/A SEÇENEĞİ 70. MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI 71. DİREKT İLKMADDE VE MALZEME GİDERLERİ 72. DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ 73. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ 74. HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 75. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ 76. PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ 77. GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 78. FİNANSMAN GİDERLERİ 7/B SEÇENEĞİ 79. GİDER ÇEŞİTLERİ 790. İLKMADDE VE MALZEME GİDERLERİ 791. İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ 792. MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ 793. DIŞARDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER 794. ÇEŞİTLİ GİDERLER 795. VERGİ, RESİM VE HARÇLAR 796. AMORTİSMAN VE TÜKENME PAYLARI 797. FİNANSMAN GİDERLERİ 798. GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESABI 799. ÜRETİM MALİYET HESABI 8. (SERBEST) 9. NAZIM HESAPLAR 97

102 Maliye Bakanlığı Hesap Sınıflarını, Hesap Gruplarını ve Ana hesapları düzenlemiştir. Hesap Gruplarında ve Ana Hesaplarda bazı numaralar boş bırakılmıştır. Hesap gruplarında boş bırakılan numaralar ihtiyaç halinde Maliye Bakanlığı tarafından resen belirlenecektir. Ana Hesaplarda boş bırakılan numaralar ise ihtiyaca göre kurumlar tarafından kullanılabilecektir. Ana hesapların altında yer alan Yardımcı Hesaplar ve Alt Hesaplar ihtiyaca göre kurumlar tarafından düzenlenecektir. Hesap Sınıfı, Hesap Grubu, Ana Hesap, Yardımcı Hesap, Alt Hesap aşağıda özet olarak gösterilmiştir. I. DÖNEN VARLIKLAR Hesap Sınıfı 10. HAZIR DEĞERLER Hesap Grubu 100. KASA Ana Hesap Kasası Yardımcı Hesap Merkez Kasas Alt Hesap Şube Kasası Alt Hesap Yabancı Paralar Kasası Yardımcı Hesap Dolar Alt Hesap Euro Alt Hesap 101. ALINAN ÇEKLER Ana Hesap 11. MENKUL KIYMETLER Hesap Grubu 110. HİSSE SENETLERİ Ana Hesap II. DURAN VARLIKLAR Hesap Sınıfı Tekdüzen Hesap Planı nda hesaplar kaç ana sınıfta toplanmıştır ve bunlar hangileridir? Dış Ticaret İşlemlerine Yönelik Olarak Tekdüzen Hesap Planı na Göre Geliştirilmiş Hesap Planı Örneği 1. DÖNEN VARLIKLAR 10. HAZIR DEĞERLER 100. KASA Kasası Yabancı Paralar Kasası Dolar Euro 101. ALINAN ÇEKLER Kasadaki Çekler Tahsildeki Çekler Teminattaki Çekler Kasadaki Yabancı Paralı Çekler Dolar Çekler Euro Çekler 98

103 Tahsildeki Yabancı Paralı Çekler Teminattaki Yabancı Paralı Çekler BANKALAR Mevduat Hesabı Bankası, Hes. No Bankası, Hes. No Döviz Tevdiat Hesabı (Vadesiz) Bankası, Hes. No...., Dolar Hs Bankası, Hes. No...., Euro Hs Bankası, Hes. No..., Euro Hs Bankası, Hes. No..., Dolar Hs Döviz Tevdiat Hesabı (Vadeli) Bankası, Hes. No...., Dolar Hs Bankası, Hes. No...., Euro Hs VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ (-) Verilen Yabancı Paralı Çekler Dolar Çekler Euro Çekler DİĞER HAZIR DEĞERLER 11. MENKUL KIYMETLER 110. HİSSE SENETLERİ 111. ÖZEL KESİM TAHVİL, SENET VE BONOLARI 112. KAMU KESİMİ TAHVİL, SENET VE BONOLARI DİĞER MENKUL KIYMETLER 119. MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 99

104 12. TİCARİ ALACAKLAR 120. ALICILAR Yurtiçi Alıcılar Alıcı A Alıcı B Yurtdışı Alıcılar Ref. No...., Ft. No...., Euro Ref. No...., Ft. No...., Dolar... veya Alıcı A Alıcı B 121. ALACAK SENETLERİ Cüzdandaki Senetler Cüzdandaki Yabancı Senetler Dolar Euro Tahsildeki Yabancı Senetler Teminattaki Yabancı Senetler ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) Alacak Senetleri Reesekontu () Vadeli Çekler Reeskontu () Alacak Senetleri Reeskontu (Döviz) 123. FACTORİNG ALACAKLARI (Bu hesap Maliye Bakanlığı tarafından yayınlanmış Tekdüzen Hesap Planında yoktur. Hesap Factoring alacakları için tarafımızdan kullanılmıştır) Yurtiçi Factoring Alacakları Yurtdışı Factoring Alacakları 124. KAZANILMAMIŞ FİNANSAL KİRALAMA FAİZ GELİRLERİ (-) VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR 127. DİĞER TİCARİ ALACAKLAR 128. ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR Türk Lirası Şüpheli Alacaklar Yurt Dışından Şüpheli Alacaklar 129. ŞÜPHELİ TİCARİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) Türk Lirası Şüpheli Alacaklar Karşılığı Yurt Dışından Şüpheli Alacaklar Karşılığı 100

105 13. DİĞER ALACAKLAR ORTAKLARDAN ALACAKLAR 132. İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR 133. BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR PERSONELDEN ALACAKLAR 136. DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR 137. DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) 138. ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR 139. ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) STOKLAR 150. İLK MADDE VE MALZEME 151. YARI MAMULLER-ÜRETİM 152. MAMÜLLER 153. TİCARİ MALLAR DİĞER STOKLAR 158. STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 159. VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI Verilen Yurtiçi Sipariş Avansları Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No...., Euro Ref. No...., Euro YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ 170. YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI 179. TAŞERONLARA VERİLEN AVANSLAR 101

106 18. GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 180. GELECEK AYLARA AİT GİDERLER 181. GELİR TAHAKKUKLARI DİĞER DÖNEN VARLIKLAR 190. DEVREDEN KDV 191. İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ 192. DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ Tecil Edilebilir KDV 193. PEŞİN ÖDENEN VERGİLER VE FONLAR İade Alınacak KDV İŞ AVANSLARI Gümrük Müşavirleri PERSONEL AVANSLARI Yurtdışı Seyahatleri Personel Avansları SAYIM VE TESELLÜM NOKSANLARI 198. DİĞER ÇEŞİTLİ DÖNEN VARLIKLAR 199. DİĞER DÖNEN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) ІІ. DURAN VARLIKLAR TİCARİ ALACAKLAR 220. ALICILAR 221. ALACAK SENETLERİ 222. ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) KAZANILMAMIŞ FİNANSAL KİRALAMA FAİZ GELİRLERİ (-) VERİLEN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR ŞÜPHELİ ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) 102

107 23. DİĞER ALACAKLAR ORTAKLARDAN ALACAKLAR 232. İŞTİRAKLERDEN ALACAKLAR 233. BAĞLI ORTAKLIKLARDAN ALACAKLAR PERSONELDEN ALACAKLAR 236. DİĞER ÇEŞİTLİ ALACAKLAR 237. DİĞER ALACAK SENETLERİ REESKONTU (-) ŞÜPHELİ DİĞER ALACAKLAR KARŞILIĞI (-) 24. MALİ DURAN VARLIKLAR 240 BAĞLI MENKUL KIYMETLER 241 BAĞLI MENKUL KIYMETLER DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 242 İŞTİRAKLER 243 İŞTİRAKLERE SERMAYE TAAHHÜTLERİ (-) 244 İŞTİRAKLER SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 245 BAĞLI ORTAKLIKLAR 246 BAĞLI ORTAKLIKLARA SERMAYE TAAHHÜTLERİ (-) 247 BAĞLI ORTAKLIKLAR SERMAYE PAYLARI DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI(-) 248 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR 249 DİĞER MALİ DURAN VARLIKLAR KARŞILIĞI (-) 25. MADDİ DURAN VARLIKLAR 250. ARAZİ VE ARSALAR 251. YERALTI VE YERÜSTÜ DÜZENLERİ 252. BİNALAR 253. TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR 254. TAŞITLAR 255. DEMİRBAŞLAR 256. DİĞER MADDİ DURAN VARLIKLAR 257. BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) 258. YAPILMAKTA OLAN YATIRIMLAR 259. VERİLEN AVANSLAR Yurt İçi Avanslar Yurt Dışı Avanslar

108 26. MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR 260. HAKLAR 261. ŞEREFİYE 262. KURULUŞ VE ÖRGÜTLENME GİDERLERİ 263. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ 264. ÖZEL MALİYETLER DİĞER MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR 268. BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) 269. VERİLEN AVANSLAR 27. ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR ARAMA GİDERLERİ 272. HAZIRLIK VE GELİŞTİRME GİDERLERİ DİĞER ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR 278. BİRİKMİŞ TÜKENME PAYLARI (-) 279. VERİLEN AVANSLAR 28. GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI 280. GELECEK YILLARA AİT GİDERLER 281. GELİR TAHAKKUKLARI 29. DİĞER DURAN VARLIKLAR GELECEK YILLARDA İNDİRİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ 292. DİĞER KATMA DEĞER VERGİSİ 293. GELECEK YILLAR İHTİYACI STOKLAR 294. ELDEN ÇIKARILACAK STOKLAR VE MADDİ DURAN VARLIKLAR DİĞER ÇEŞİTLİ DURAN VARLIKLAR 298. STOK DEĞER DÜŞÜKLÜĞÜ KARŞILIĞI (-) 299. BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR (-) 104

109 3. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 30. MALİ BORÇLAR BANKA KREDİLERİ Senet Karşılığı Krediler Bankası, Hesap No Bankası, Hesap No İhracat Kredisi (yurtiçi) Bankası, Ref. No Bankası, Ref. No İhracat Kredisi Bankası İthalat Kredisi FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR 302. ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇLANMA MALİYETLERİ (-) 303. UZUN VADELİ KREDİLERİN ANAPARA TAKSİTLERİ VE FAİZLERİ 304. TAHVİL ANAPARA BORÇ, TAKSİT VE FAİZLERİ 305. ÇIKARILMIŞ BONOLAR VE SENETLER 306. ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) 309. DİĞER MALİ BORÇLAR 32. TİCARİ BORÇLAR 320. SATICILAR Yurt İçi Satıcılar Yurt Dışı Satıcılar BORÇ SENETLERİ Borç Senetleri Dövizli Borç Senetleri Dolar Euro 322. BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) Borç Senetleri Reeskontu () Borç Senetleri Reeskontu (Döviz) ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR DİĞER TİCARİ BORÇLAR 105

110 33. DİĞER BOR ÇLAR ORTAKLARA BORÇLAR 332. İŞTİRAKLERE BORÇLAR 333. BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR PERSONELE BORÇLAR 336. DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR 337. DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) ALINAN AVANSLAR 340. ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI Alınan Yurt İçi Sipariş Avansları Alınan Yurt Dışı Sipariş Avansları ALINAN DİĞER AVANSLAR 35. YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞLERİ 350. YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞLERİ YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 360. ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR Ödenecek KDV Ödenecek GV /KV Kesintisi 106

111 361. ÖDENECEK SOSYAL GÜVENLİK KESİNTİLERİ VADESİ GEÇMİŞ ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 369. ÖDENECEK DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER 37. BORÇ VE GİDERLER KARŞILIKLARI 370. DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜKLER KARŞILIKLARI 371. DÖNEM KARININ PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLERİ (-) 372. KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI 373. MALİYET GİDERLERİ KARŞILIĞI DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 38. GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI 380. GELECEK AYLARA AİT GELİRLER 381. GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR HESAPLANAN KDV 392. DİĞER KDV Terkin Edilecek KDV 107

112 393. MERKEZ VE ŞUBELER CARİ HESABI SAYIM VE TESELLÜM FAZLALARI DİĞER ÇEŞİTLİ YABANCI KAYNAKLAR ІV. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 40. MALİ BORÇLAR 400. BANKA KREDİLERİ 401. FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR 402. ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇLANMA MALİYETLERİ (-) ÇIKARILMIŞ TAHVİLLER ÇIKARILMIŞ DİĞER MENKUL KIYMETLER 408. MENKUL KIYMETLER İHRAÇ FARKI (-) 409. DİĞER MALİ BORÇLAR 42. TİCARİ BORÇLAR 420. SATICILAR 421. BORÇ SENETLERİ 422. BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) ALINAN DEPOZİTO VE TEMİNATLAR DİĞER TİCARİ BORÇLAR 43. DİĞER BORÇLAR ORTAKLARA BORÇLAR 432. İŞTİRAKLERE BORÇLAR 433. BAĞLI ORTAKLIKLARA BORÇLAR DİĞER ÇEŞİTLİ BORÇLAR 437. DİĞER BORÇ SENETLERİ REESKONTU (-) 438. KAMUYA OLAN ERTELENMİŞ VEYA TAKSİTLENDİRİLMİŞ BORÇLAR

113 44. ALINAN AVANSLAR 440. ALINAN SİPARİŞ AVANSLARI ALINAN DİĞER AVANSLAR 47. BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI KIDEM TAZMİNATI KARŞILIĞI DİĞER BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI 48. GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI 480. GELECEK YILLARA AİT GELİRLER 481. GİDER TAHAKKUKLARI DİĞER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR GELECEK YILLARA ERTELENEN VEYA TERKİN EDİLECEK KATMA DEĞER VERGİSİ 493. TESİSE KATILMA PAYLARI DİĞER ÇEŞİTLİ UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 109

114 V. ÖZKAYNAKLAR 50. ÖDENMİŞ SERMAYE 500. SERMAYE 501. ÖDENMEMİŞ SERMAYE (-) 502. SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMLU FARKLARI 503. SERMAYE DÜZELTMESİ OLUMSUZ FARKLARI (-) 52. SERMAYE YEDEKLERİ 520. HİSSE SENETLERİ İHRAÇ PRİMLERİ 521. HİSSE SENEDİ İPTAL KARLARI 522. M.D.V. YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLARI 523. İŞTİRAKLER YENİDEN DEĞERLEME ARTIŞLARI DİĞER SERMAYE YEDEKLERİ 54. KAR YEDEKLERİ 540. YASAL YEDEKLER 541. STATÜ YEDEKLER 542. OLAĞANÜSTÜ YEDEKLER DİĞER KAR YEDEKLERİ 549. ÖZEL FONLAR 57. GEÇMİŞ YILLAR KARLARI 570. GEÇMİŞ YILLAR KARLARI 58. GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI (-) 580. GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI (-) 59. DÖNEM NET KARI (ZARARI) 590. DÖNEM NET KARI 591. DÖNEM NET ZARARI (-) 6. GELİR TABLOSU HESAPLARI 60. BRÜT SATIŞLAR 600. YURTİÇİ SATIŞLAR YURTDIŞI SATIŞLAR Doğrudan Satışlar 110

115 İhraç Kaydıyla Satışlar Hizmet Satışları Kambiyo Karları DİĞER GELİRLER Primler Ft. No Ft. No Alınan Sübvansiyonlar 61. SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) 610. SATIŞTAN İADELER (-) 611. SATIŞ İSKONTOLARI (-) 612. DİĞER İNDİRİMLER (-) Satışlara Ait Kambiyo Zararları 62. SATIŞLARIN MALİYETİ (-) 620. SATILAN MAMÜLLER MALİYETİ (-) SMM (Yurt İçi) SMM (Yurt Dışı) 621. SATILAN TİCARİ MALLAR MALİYETİ (-) STMM (Yurt İçi) STMM (Yurt Dışı) 622. SATILAN HİZMET MALİYETİ (-) SHM (Yurt İçi) SHM (Yurt Dışı) 623 DİĞER SATIŞLARIN MALİYETİ (-) 63. FAALİYET GİDERLERİ (-) 630. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ (-) 631. PAZARLAMA, SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ (-) 632. GENEL YÖNETİM GİDERLERİ (-) 64. DİĞER FAALİYETLERİNDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR 640. İŞTİRAKLERDEN TEMETTÜ GELİRLERİ 641. BAĞLI ORTAKLIKLARDAN TEMETTÜ GELİRLERİ 642. FAİZ GELİRLERİ 643. KOMİSYON GELİRLERİ 644. KONUSU KALMAYAN KARŞILIKLAR 645. MENKUL KIYMET SATIŞ KARLARI 646. KAMBİYO KARLARI 111

116 Yb. Paralar ile İlgili Kambiyo Karları Banka Hesapları ile İlgili Kambiyo Karları Satıcılar ile İlgili Kambiyo Karları Alıcılar ile İlgili Kambiyo Karları Borç Senetleri ile İlgili Kambiyo Karları 647. REESKONT FAİZ GELİRLERİ 648. ENFLASYON DÜZELTMESİ KARLARI 649. DİĞER OLAĞAN GELİR VE KARLAR 65. DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) KOMİSYON GİDERLERİ (-) 654. KARŞILIK GİDERLERİ (-) 655. MENKUL KIYMET SATIŞ ZARARLARI (-) 656. KAMBİYO ZARARLARI (-) Yb. Paralar ile ilgili Kambiyo Zararları Banka Hesapları ile İlgili Kambiyo Zararları Satıcılar ile İlgili Kambiyo Zararları Alıcılar ile İlgili Kambiyo Zararları Borç Senetleri ile İlgili Kambiyo Zararları 657. REESKONT FAİZ GİDERLERİ (-) 658. ENFLASYON DÜZELTMESİ ZARARLARI (-) 659. DİĞER OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-) 66. FİNANSMAN GİDERLERİ (-) 660. KISA VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-) 661. UZUN VADELİ BORÇLANMA GİDERLERİ (-) 67. OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR ÖNCEKİ DÖNEM GELİR VE KARLARI DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KARLAR 112

117 68. OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) 680. ÇALIŞMAYAN KISIM GİDER VE ZARARLARI (-) 681. ÖNCEKİ DÖNEM GİDER VE ZARARLARI (-) DİĞER OLAĞANDIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) 69. DÖNEM NET KARI (ZARARI) 690. DÖNEM KARI VEYA ZARARI 691. DÖNEM KARI VERGİ VE DİĞER YASAL YÜKÜMLÜLÜK KARŞILIKLARI (-) 692. DÖNEM NET KARI VEYA ZARARI YILLARA YAYGIN İNŞAAT ENFLASYON DÜZELTME HESABI 698. ENFLASYON DÜZELTME HESABI 7. MALİYET HESAPLARI (7/A SEÇENEĞİ) 70. MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI 700. MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESABI 701. MALİYET MUHASEBESİ YANSITMA HESABI 71. DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ 710. DİREKT İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ 711. DİREKT İLK MADDE VE MALZEME YANSITMA HESABI 712. DİREKT İLK MADDE VE MALZEME FİYAT FARKI 713. DİREKT İLK MADDE VE MALZEME MİKTAR FARKI 72. DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ 720. DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ 721. DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ YANSITMA HESABI 722. DİREKT İŞÇİLİK ÜCRET FARKLARI 723. DİREKT İŞÇİLİK SÜRE (ZAMAN) FARKLARI 73. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ 730. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ 731. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI 732. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ BÜTÇE FARKLARI 733. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ VERİMLİLİK FARKLARI 734. GENEL ÜRETİM GİDERLERİ KAPASİTE FARKLARI 113

118 74. HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 740. HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 741. HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA HESABI 742. HİZMET ÜRETİM MALİYETİ FARK HESAPLARI 75. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ 750. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ 751. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDERLERİ YANSITMA HESABI 752. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME GİDER FARKLARI 76. PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ 760. PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ İlk Madde ve Malzeme Giderleri Ambalaj Giderleri Etiket Satış Personeli Ücreti Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler Taşıma Sigortalar Banka Giderleri Gümrük Müşaviri Giderleri Diğer Giderler Çeşitli Giderler Yurt Dışı Seyahat Giderleri Numune Giderleri Fuar Giderleri Vergi, Resim ve Harçlar Amortisman ve Tükenme Payları 761. PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ YANSITMA HESABI 762. PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ FARK HESABI 77. GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 770. GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 771. GENEL YÖNETİM GİDERLERİ YANSITMA HESABI 772. GENEL YÖNETİM GİDER FARKLARI HESABI 78. FİNANSMAN GİDERLERİ 780. FİNANSMAN GİDERLERİ Kısa Vadeli Finansman Giderleri Verilen Faizler 114

119 Verilen Komisyonlar Banka Giderleri Protesto Giderleri Döviz Kredisi Kambiyo Zararı Satıcılara Olan Borçlardan Doğan Kambiyo Zararları Borç Senetlerinden Doğan Kambiyo Zararları Factoring Faiz Giderleri Factoring Komisyon Giderleri Uzun Vadeli Finansman Giderleri Verilen Faizler Verilen Komisyonlar Banka Giderleri Döviz Kredisi Kambiyo Zararları Satıcılara Olan Borçlardan Doğan Kambiyo Zararları Borç Senetlerinden Doğan Kambiyo Zararları Factoring Faiz Giderleri Factoring Komisyon Giderleri 781. FİNANSMAN GİDERLERİ YANSITMA HESABI 782. FİNANSMAN GİDERLERİ FARK HESABI 79. GİDER ÇEŞİTLERİ (7/B SEÇENEĞİ) 790. İLK MADDE VE MALZEME GİDERLERİ 791. İŞÇİ ÜCRET VE GİDERLERİ 792. MEMUR ÜCRET VE GİDERLERİ 793. DIŞARIDAN SAĞLANAN FAYDA VE HİZMETLER 794. ÇEŞİTLİ GİDERLER 795. VERGİ, RESİM VE HARÇLAR 796. AMORTİSMANLAR VE TÜKENME PAYLARI 797. FİNANSMAN GİDERLERİ 798. GİDER ÇEŞİTLERİ YANSITMA HESAPLARI 799. ÜRETİM MALİYET HESABI 8. BOŞ 115

120 9. NAZIM HESAPLAR 91. TEMİNAT ALINAN KIYMETLER 92. TEMİNAT VERİLEN KIYMETLER 920. TEMİNAT KIYMET ALANLAR Bankalar TEMİNAT VERİLEN KIYMETLER Teminat Verilen Menkul Kıymetler Senetler Teminat Verilen Gayrimenkuller TEMİNAT MEKTUPLARI 94. KANUNEN KABUL EDİLMEYEN GİDERLER VE VERGİYE TABİ OLMAYAN GELİRLER 940. KANUNEN KABUL EDİLMEYEN GİDERLER Kasa Noksanı Kanunen Kabul Edilmeyen Cezalar 941. KANUNEN KABUL EDİLMEYEN GİŞDERLER KARŞILIK HESABI 942. VERGİYE TABİ OLMAYAN GELİRLER KARŞILIK HESABI 943. VERGİYE TABİ OLMAYAN GELİRLER HESABI Vergiye Tabi Olmayan Menkul Kıymet Gelirleri İştirak Kazançları 95. DÖVİZ HAREKETLERİ 950. KASADAKİ DÖVİZLER Kasadaki Dövizler Dolar Euro 951. BANKADAKİ DÖVİZLER Bankasındaki Dövizler Dolar Euro 952. DÖVİZLİ ALACAKLAR XYZ AG 953. DÖVİZLİ BORÇLAR ZYX. AG 959. DÖVİZ KARŞILIK HESABI Dolar Euro 116

121 Hesap Planı Açıklamaları I-V Bilanço Hesapları Tek Düzen hesap planında bilançoyu oluşturan hesaplar beş ana gruba ayrılmıştır. Bunlar; I. Dönen Varlıklar II. III. IV. Duran Varlıklar Kısa Vâdeli Yabancı Kaynaklar Uzun Vâdeli Yabancı Kaynaklar V. Öz Kaynaklar Tekdüzen hesap planında bilanço hesapları kaç ana gruba ayrılmıştır? I. Dönen Varlıklar Dönen varlıklar, nakit olarak elde ve bankada tutulan varlıklar ile normal koşullarda en fazla bir yıl veya işletmenin normal faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülen varlık unsurlarını kapsar. Dönen varlıklar; hazır değerler, menkul kıymetler, ticari alacaklar, diğer kısa vâdeli alacaklar, stoklar, gelecek döneme ait giderler ve gelir tahakkukları ile diğer dönen varlıklar şeklinde bölümlenir. Her bir hesap grubunda Büyük Defter Hesapları yer alır. Örneğin, hazır değerler grubunda, Kasa, Alınan Çekler, Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-), Diğer Hazır Değerler Büyük Defter Hesapları bulunmaktadır. II. Duran Varlıklar Bu ana hesap grubu, bir yıldan veya bir normal faaliyet döneminden daha uzun sürelerle, işletme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için kullanılmak amacıyla elde edilen ve ilke olarak bir yılda veya normal faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi veya tüketilmesi öngörülmeyen varlıkları kapsar. Duran Varlıklar, ticari alacaklar, diğer alacaklar, mâli duran varlıklar, maddi duran varlıklar, maddi olmayan duran varlıklar, özel tükenmeye tabi varlıklar, gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları ve diğer duran varlıklar olarak bölümlenir. Her bir hesap grubu içinde büyük defterin hesapları yer alır. Örneğin, maddi duran varlıklar grubunda, Arazi ve Arsalar, Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri, Binalar, Tesis, Makine ve Cihazlar, Taşıtlar, Demirbaşlar, Diğer Maddi Duran Varlıklar, Birikmiş Amortismanlar, Yapılmakta Olan Yatırımlar, Verilen Avanslar, Büyük Defter Hesapları bulunur. III. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar Kısa Vâdeli Yabancı Kaynaklar, dönen varlıkların ayrılmasında kullanılan ölçüye uygun olarak, en çok bir yıl veya işletmenin normal faaliyet dönemi sonunda ödenecek yabancı kaynakları kapsar. Kısa vadeli yabancı kaynaklar, Mâli Borçlar, Ticari Borçlar, Diğer Borçlar, Alınan Avanslar, Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler, Borç ve Gider Karşılıkları, Gelecek Aylara ait Gelirler ve Gider Tahakkukları ile Diğer Kısa Vâdeli Yabancı Kaynaklar şeklinde bölümlenir. Her bir hesap grubunda büyük defter hesapları yer alır. IV. Uzun Vâdeli Yabancı Kaynaklar Kredi kurumlarından, sermaye piyasasından ve işletmenin ilişkide bulunduğu üçüncü kişilerden sağlanan ve bir yıldan fazla vâdeli olan işletme borçlarını kapsar. 117

122 Uzun Vâdeli Yabancı Kaynaklar, Mâli Borçlar, Ticari Borçlar, Diğer Borçlar, Alınan Avanslar, Ödenecek Vergi ve Diğer Yükümlülükler, Borç ve Gider Karşılıkları, Gelecek Yıllara Ait Gelirler ve Gider Tahakkukları ile Diğer Uzun Vâdeli Yabancı Kaynaklar şeklinde bölümlenir. Her bir hesap grubunda büyük defter hesapları yer alır. V. Özkaynaklar İşletme sahip veya sahiplerinin bilanço tarihinde işletmeye yapmış oldukları sermaye yatırımlarının tutarını gösteren Ödenmiş Sermaye ile, Sermaye Yedekleri, Kâr yedekleri, Geçmiş Yıllar Kârları ve Geçmiş Yıllar Zararları ve Dönem Net Kâr veya Zararını kapsar. VI. Gelir Tablosu Hesapları İşletmenin faaliyet dönemine ilişkin brüt satışları, satış indirimleri, satışların maliyeti, faaliyet giderleri, diğer faaliyetlerden gelir ve kârlar, diğer faaliyetlerden gider ve zararlar, finansman giderleri, olağandışı gelir ve kârlar ve olağandışı gider ve zararlardan oluşur. Her bir hesap grubunda büyük defter hesapları yer alır. oluşmaktadır? Tekdüzen hesap planında Gelir Tablosu hangi hesap gruplarından VII. Maliyet Hesapları Maliyet Hesapları, mal ve hizmetlerin planlanan biçim ve niteliğe getirilmesi için yapılan giderlerin toplandığı ve maliyet unsurlarına dönüştürülerek izlendiği hesaplardır. Bu bölümde yer alan gider hesapları uygulamada esneklik sağlamak üzere iki seçenek halinde (7/A ve 7/B) sunulmuştur. 7/A seçeneğinde, giderler büyük defterlerde fonksiyon esasına göre, 7/B seçeneğinde ise çeşit esasına göre belirlenmiştir. Bu suretle, işletmelere gederlerin bölümlenmesinde ve büyük defterde izlenmesinde kendi örgüt yapılarına, büyüklüklerine ve ihtiyaçlarına göre düzenleyebilmeleri için kolaylık sağlanmış, farklı maliyet hesaplama yöntemlerine uyulabilmesi açısından da geniş bir esneklik tanınmıştır. Biz kitabımızda dış ticaretle uğraşan işletmelerin genellikle 7/A seçeneği grubuna dahil olduğu varsayımından hareketle hesap planını bu seçeneğe göre geliştirdik. Bu sınıfta; direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik, genel üretim giderleri, hizmet üretim maliyetleri, araştırma ve geliştirme giderleri, pazarlama-satış ve dağıtım giderleri, genel yönetim giderleri ve finansman giderlerine ilişkin; gider, yansıtma ve fark hesapları yer almaktadır. Tek düzen hesap planında Maliyet Hesapları Sınıfı hangi hesap gruplarından oluşmaktadır? VIII. Serbest Bu grup, işletmelerin kendi ihtiyaçlarına göre detaylandırılması amacıyla boş bırakılmıştır. IX. Nazım Hesaplar Nazım Hesaplar, işletmenin varlık ve kaynaklarını doğrudan doğruya ilgilendirmeyen; fakat bilinmesi, izlenmesi ve saklanması gerekli olan bilgilerin ve değerlerin hatıra kabilinden kaydedildiği hesaplardır. Bilançoda bilanço alt toplamlarının altında gösterilir. İşletmenin hatıra kabilinden izlemek durumunda olduğu kıymet, taahhüt, sipariş ve riskler, gerçek veya iz kıymetleri üzerinden her konu için karşılıklı olarak tesis edilen borçlu ve alacaklı nazım hesaplarda izlenir. Nazım Hesaplar karşılıklı çalışır. Nazım Hesaba kaydedilmiş olan hususların kısmen veya tamamen ortadan kalkması halinde, daha önce yapılmış olan nazım hesap kayıtları ters kayıtla iptal edilir. 118

123 Özet Muhasebe, işletmenin varlıkları ve kaynakları üzerinde değişme yaratan mâli nitelikli ve para ile ifade edilen işlemlere ait bilgileri kaydetmek, sınıflandırmak, özetlemek, analiz etmek ve yorumlamak suretiyle ilgili kişi ve kurumlara raporlar halinde sunmaktır. Muhasebe tanımına göre, muhasebenin iki temel işlevi vardır. Muhasebenin birinci işlevi, mâli nitelikteki ve para ile ifade edilen işlemlere ait bilgileri kaydetmek, bunları belirli ve anlamlı bir şekilde sınıflandırmak ve mâli raporlar halinde özetlemektir. Muhasebenin ikinci işlevi, analiz ve yorumdur. Mâli tablolar ile özetlenen bilgilerin yararlı olabilmeleri için analiz edilmesi ve yorumlanması gerekir. Muhasebe uygulamalarında uyulacak ilkelerin belirlenmesinde ve yeni durumlar ve gelişmeler için yeni ilkeler geliştirmede temel oluşturacak bazı kavramlara gereksinim vardır. Bu kavramlar ilkelerde olduğu gibi, işletme yönetiminin gözlenmesinden edinilen deneyimlerden ve ilgililere ve kamuya hesap verme yükümlülüğünden elde edilir. Genel kabul görmüş muhasebe ilkelerinin dayanağını oluşturan temel kavramların adları ve sayıları konusunda tam bir görüş birliği olmamakla birlikte, genel olarak üzerinde durulan kavramları genel hatları ile aşağıda sunulmuştur. Muhasebenin Temel Kavramları; Sosyal Sorumluluk Kavramı Kişilik Kavramı İşletmenin Sürekliliği Kavramı Dönemsellik Kavramı Parayla Ölçme Kavramı Maliyet Esası Kavramı Tutarlılık Kavramı Tam Açıklama Kavramı Ülkemizde 1957 yılında yapılan PTT İşletmesi Hesap Planı, 1970 yılında yapılan İktisadi ve Devlet Teşekküllerince Uygulanan Hesap Planı, Sermaye Piyasası Kanunu nun belirli kurumlarda uygulanmasını zorunlu kıldığı hesap palanından sonra, Maliye ve Gümrük Bakanlığı nın tarihli Resmi Gazete de yayımladığı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile tarihinden itibaren bu hesap planının uygulaması başlamıştır. Tebliğde belirtilen kurumlar, tebliğin getirdiği hükümlere uymakla mükelleftir. Bu hesap planından yararlanarak dış ticaret işletmeleri için oluşturulan HESAP PLANI aşağıda ayrıntılı olarak verilmiştir. Hesap planında dış ticaret ile ilgili yardımcı hesaplar da yer almıştır. Tekdüzen Hesap Çerçevesi ; Hesap Sınıfları Hesap Grupları Ana Hesaplar dan oluşmaktadır. Hesap Sınıfları Tekdüzen Hesap Çerçevesinde 9 Hesap Sınıfı mevcuttur. Bunlar aşağıdaki gibidir. I. Dönen Varlıklar II. Duran Varlıklar III. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar IV. Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar V. Özkaynaklar VI. Gelir Tablosu Hesapları VII. Maliyet Hesapları VIII. Serbest IX. Nazım Hesaplar İhtiyatlılık Kavramı Önemlilik Kavramı Özün Önceliliği Kavramı Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı dır. 119

124 Kendimizi Sınayalım 1. Aşağıdakilerden hangisi muhasebenin temel kavramları arasında yer almaz? a. Kişilik Kavramı b. Dönemsellik Kavramı c. Önemsizlik Kavramı d. Sosyal Sorumluluk Kavramı e. Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı 2. Muhasebe olaylarında temkinli davranılması ve işletmenin karşılaşabileceği risklerin göz önüne alınması gereğini ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir? a. Tutarlılık Kavramı b. Tam Açıklama Kavramı c. Para İle Ölçme Kavramı d. Dönemsellik Kavramı e. İhtiyatlılık (Muhafazakarlık) Kavramı 3. Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, aşağıdaki hangi kurum veya kurumlar tarafından yürürlüğe konmuştur? a. Maliye ve Gümrük Bakanlığı b. Sermaye Piyasası Kurulu c. Defterdarlık d. Bankalar Birliği e. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı 4. Tekdüzen Hesap Planı nda Maliyet Hesapları aşağıdaki gruplardan hangisinde yer alır? a. Grupta b. IV. Grupta c. V. Grupta d. VI. Grupta e. VII.Grupta 5. İşletmenin müşterilerinden aldığı dövizli çekler aşağıdaki hesaplardan hangisi ile izlenir? a. 101 Alınan Çekler Hesabı b. 102 Bankalar Hesabı c. 100 Kasa Hesabı d. 601 Yurtdışı Satışlar Hesabı e. 601 Yurtdışı Satışlar Hesabı 6. İşletmenin, sahip veya sahiplerinden, yöneticilerinden, personelinden ve diğer ilgililerden ayrı bir kişiliğe sahip olduğunu ve işletmenin muhasebe işlemlerinin sadece bu kişilik adına yürütülmesi gerektiğini öngörür. İfadesi aşağıdaki muhasebenin temel kavramlarından hangisine ilişkindir? a. İşletmenin Sürekliliği Kavramı b. Kişilik Kavramı c. Tutarlılık Kavramı d. Özün Önceliliği Kavramı e. Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı 7. İşletmenin varlık ve kaynaklarını doğrudan doğruya ilgilendirmeyen; fakat bilinmesi, izlenmesi ve saklanması gerekli olan bilgilerin ve değerlerin hatıra kabilinden kaydedildiği hesaplardır. açıklaması aşağıdakilerden hangisini ifade eder? a. Hesap Planı b. Hesap Sınıfı c. Nazım Hesap d. Hesap Kodu e. Yardımcı Hesap 8. Aşağıdakilerden hangisi Bilanço Hesapları sınıfında yer almaz? a. Dönen Varlıklar b. Duran Varlıklar c. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar d. Öz Kaynaklar e. Maliyet Hesapları 9. Aşağıdakilerden hangisi Gelir Tablosu sınıfındaki hesap gruplarından biri değildir? a. Satışların Maliyeti b. Faaliyet Giderleri c. Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri d. Finansman Giderleri e. Olağandışı Gider ve Zararlar 120

125 10. İşletmelerin faaliyetlerini bir süreye bağlı olmaksızın sürdüreceğini ifade eder. Bu nedenle, işletme, sahiplerinin ya da hissedarlarının yaşam süreleriyle bağlı değildir. ifadesi aşağıdaki kavramlardan hangisine ilişkindir? a. İşletmenin Sürekliliği Kavramı b. Dönemsellik Kavramı c. Özün Önceliği Kavramı d. Tutarlılık Kavramı e. Parayla Ölçme Kavramı Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. c Yanıtınız yanlış ise Muhasebe ve Muhasebenin Temel Kavramları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. e Yanıtınız yanlış ise Muhasebe ve Muhasebenin Temel Kavramları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. a Yanıtınız yanlış ise Muhasebe ve Muhasebenin Temel Kavramları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. e Yanıtınız yanlış ise Tekdüzen Hesap Planı ve Açıklamaları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. a Yanıtınız yanlış ise Tekdüzen Hesap Planı ve Açıklamaları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. b Yanıtınız yanlış ise Muhasebe ve Muhasebenin Temel Kavramları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. c Yanıtınız yanlış ise Tekdüzen Hesap Planı ve Açıklamaları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. e Yanıtınız yanlış ise Tekdüzen Hesap Planı ve Açıklamaları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. c Yanıtınız yanlış ise Tekdüzen Hesap Planı ve Açıklamaları. başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. a Yanıtınız yanlış ise Muhasebe ve Muhasebenin Temel Kavramları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Muhasebe, işletmenin varlıkları ve kaynakları üzerinde değişme yaratan mâli nitelikli ve para ile ifade edilen işlemlere ait bilgileri kaydetmek, sınıflandırmak, özetlemek, analiz etmek ve yorumlamak suretiyle ilgili kişi ve kurumlara raporlar halinde sunmaktır. Bu tanıma göre, muhasebenin iki temel işlevi vardır. Muhasebenin birinci işlevi, mali nitelikteki ve para ile ifade edilen işlemlere ait bilgileri kaydetmek, bunları belirli ve anlamlı bir şekilde sınıflandırmak ve mali raporlar halinde özetlemektir. Muhasebenin ikinci işlevi, analiz ve yorumdur. Mali tablolar ile özetlenen bilgilerin yararlı olabilmeleri için analiz edilmesi ve yorumlanması gerekir. Sıra Sizde 2 Muhasebenin Temel Kavramları; Sosyal Sorumluluk Kavramı Kişilik Kavramı İşletmenin Sürekliliği Kavramı Dönemsellik Kavramı Parayla Ölçme Kavramı Maliyet Esası Kavramı Tutarlılık Kavramı Tam Açıklama Kavramı İhtiyatlılık Kavramı Önemlilik Kavramı Özün Önceliliği Kavramı Tarafsızlık ve Belgelendirme Kavramı dır. Sıra Sizde 3 Maliye ve Gümrük Bakanlığı nın tarihli Resmi Gazete de yayımladığı Muhasebe Sistemi uygulama Genel Tebliği ile tarihinden itibaren bu hesap planının uygulaması başlamıştır. Tebliğde belirtilen kurumlar, Tebliğin getirdiği hükümlere uymakla mükelleftir. Bu düzenlemeler, bilanço usulünde defter tutan gerçek ve tüzel kişilere ait teşebbüs ve işletmelerin faaliyet ve sonuçlarının sağlıklı ve güvenilir bir biçimde muhasebeleştirilmesi, mali tablolara aracılığı ile ilgililere sunulan bilgilerin tutarlılık ve mukayese edilebilirlik niteliklerini koruyarak gerçek durumu yansıtmasının sağlanması ve işlemlerde denetimin kolaylaştırılması amacıyla yapılmıştır. 121

126 Sıra Sizde 4 Tekdüzen Hesap Çerçevesinde 9 Hesap Sınıfı mevcuttur. Bunlar aşağıdaki gibidir. I. Dönen Varlıklar II. III. IV. Duran Varlıklar Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar V. Özkaynaklar VI. VII. VIII. IX. Gelir Tablosu Hesapları Maliyet Hesapları Serbest Nazım Hesaplar Sıra Sizde 5 Tek Düzen hesap planında bilançoyu oluşturan hesaplar beş ana gruba ayrılmıştır. Bunlar; I. Dönen Varlıklar II. III. IV. Duran Varlıklar Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar V. Öz Kaynaklar Sıra Sizde 6 Tekdüzen Hesap Planı nda Gelir Tablosu Hesapları; işletmenin faaliyet dönemine ilişkin brüt satışları, satış indirimleri, satışların maliyeti, faaliyet giderleri, diğer faaliyetlerden gelir ve kârlar, diğer faaliyetlerden gider ve zararlar, finansman giderleri, olağandışı gelir ve kârlar ve olağandışı gider ve zararlar gruplarından oluşmaktadır. Sıra Sizde 7 Tekdüzen Hesap Planı 7/A Seçeneğinde 7 Hesap Sınıfında; direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik, genel üretim giderleri, hizmet üretim maliyetleri, araştırma ve geliştirme giderleri, pazarlama-satış ve dağıtım giderleri, genel yönetim giderleri ve finansman giderlerine ilişkin; gider, yansıtma ve fark hesapları yer almaktadır. Yararlanılan Kaynaklar Ataman, Ümit-Sümer, Haluk, (2000) Dış Ticaret İşlemleri ve Muhasebeleştirilmesi: Yeni Mevzuata Göre Düzenlenmiş, 7. Baskı, İstanbul. Kaya, Feridun (2010) Dış Ticaret İşlemleri ve Muhasebe Uygulamaları, Detay Yayıncılık, Ankara. Muhasebenin Temel Kavramları ve Tekdüzen Hesap Planı (1995) TURMOB Yayınları, No: 18, Ankara. Sevim, A., (2004) Muhasebenin Temel Kavramları ve Dış Ticaret İşlemlerine İlişkin Tekdüzen Hesap Planı, Dış Ticaret İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi, Ed. Sevim, A., 48-81, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları, No: 1379, Açıköğretim Fakültesi Yayınları No: 746. Sevim, A., (2008) Muhasebenin Temel Kavramları ve Dış Ticaret İşlemlerine İlişkin Tekdüzen Hesap Planı, Dış Ticaret İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi, Ed. Sevim, A., , Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları, No: 1866, Açıköğretim Fakültesi Yayınları No: 981. Sevim, A., (2008) Kaydetme ve Raporlama İşlemleri, Muhasebe Bilgi Sistemi, Ed. Sürmeli, F., , Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları, No: 1736, Açıköğretim Fakültesi Yayınları No: 895. T.C. Maliye ve Gümrük Bakanlığı Gelirler Genel Müdürlüğü (1992) Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği, Ankara. Tekdüzen Hesap Planı (1993) Denet Yayıncılık. Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği, Sıra No: 361 (Resmi Gazete Tarih: No: 26225) 122

127

128 5 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Dış ticaret işlemlerinde yabancı paralar ile ilgili önemli kavramları tanımlayabilecek, değerler ve yabancı paralar (dövizler)la ilgili muhasebe kayıtları açıklayabilecek, Yabancı paralı (efektif, çekler, banka hesaplar, senetler gibi) işlemlerde döviz veya efektiflerin ye çevrilmesinde hangi kurların esas alındığı ve dönem sonu değerlemesini ifade edebilecek, Kur farklarının muhasebede ne anlam ifade ettiğini açıklayabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Anahtar Kavramlar Kambiyo Döviz Efektif Kur Serbest Kur Nominal Kur Reel Kur Alış ve Satış Kuru İçindekiler Giriş Döviz ile İlgili Kavramlar Dövize Dayalı İşlemlerin Kayıtlarında Kullanılan Hesaplar 124

129 Dövize Dayalı Kasa, Çek, Banka, Senet İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi GİRİŞ Dış ticaret deyince akla ilk anda ithalat ve ihracat gelir; ithalat-ihracat başka ülkelerden mal ve hizmet satın almak ve başka ülkelere mal ve hizmet satmaktır. Dünya ticaretinde birçok ülkenin alış ve satış fiyatı ulusal parasından farklıdır. Örneğin ABD Almanya dan Euro üzerinden mal alır, Dolar ile satar. Türkiye de aynı şekilde genellikle Türk Lirası dışındaki paralar üzerinden mal alır ve satar. Kayıtlar her ülkede ulusal para ile yapıldığından, yabancı paraları ulusal para ile karşılaştırmak ve değerlerini eşleştirmek gerekir. Bu aşamada kambiyo, döviz, kur gibi kavramlar ortaya çıkmaktadır. Yabancı para üzerinden yapılan işlemler karşılığı alınan-verilen efektifler, alınan-keşide edilen çekler, bankalara gelen-giden dövizler, alınan-düzenlenen senetler de Türk Lirasına çevrilerek kaydedilirler. Yabancı para üzerinden düzenlenmiş bu ödeme araçlarının (efektif, çek, banka hesabı, senet) Türk parasına çevrilmesinde de değişik kurlar uygulanmaktadır. Kurlar da serbest piyasa koşullarına göre sürekli değiştiğinden kasada mevcut bir yabancı para, yabancı para üzerinden bir alacak veya yabancı para üzerinden keşide edilmiş senet değerleme günü itibariyle geçerli kurlar ile ifade edilmelidir. Sonuç olarak yabancı paralı bütün mevcutlar (efektif, bankadaki dövizler, çekler, senetler) ile yabancı para üzerinden düzenlenmiş borçlar (senetli-senetsiz borçlar) bilanço veya değerleme gününde değerlemeye esas alınacak kurlar ile değerlenirler. Bilançoda bu yabancı paralı varlıklar ve borçlar; değerleme kuru ile değerlenmiş Türk Lirası değerleri ile yer alırlar. DÖVİZ İLE İLGİLİ KAVRAMLAR Kambiyo Kambiyo, Latince Cambiare kelimesinden gelir, değiştirmek anlamındadır (Wechsel, Exchange). Başka bir tanıma göre döviz ve altın üzerinden yapılan işlemlere Kambiyo denir. Döviz Döviz, Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar da efektif dahil yabancı parayla ödemeyi sağlayan her nev i hesap, belge ve vasıtalar olarak tanımlanmıştır. Yabancı banknot, bankadaki yabancı para, yabancı para üzerinden düzenlenmiş çek, senet, yabancı para üzerinden alacak, borç dövizdir. Efektifler, yabancı para üzerinden düzenlenmiş çekler, senetler, bankalardaki yabancı para hesapları dövizdir. Döviz kavramı efektif kavramından daha geniştir. Efektif Banknot şeklindeki bütün yabancı ülke paraları efektif olarak ifade edilir. Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar da ise efektif banknot şeklindeki bütün yabancı ülke paraları olarak tanımlanmıştır. 125

130 Her efektif dövizdir, ancak her döviz efektif değildir. Kur Döviz ile efektif arasında ne fark vardır? Kur, yabancı paranın ulusal para cinsinden fiyatıdır. (Örnek: 1 $ = 1,75 ) Nominal Kur: Yabancı paranın ulusal para cinsinden fiyatına nominal kur denir. Bankaların günlük olarak yayınladıkları kurlar nominal kurdur. Konularımızda kullanılan kurlar da nominal kurlardır. Reel (Gerçek) Kur: Nominal kur dışında ülkeler arasındaki enflasyon farkları dikkate alınarak hesaplanan kura reel (gerçek) kur denir. Ülke dışındaki ve ülke içindeki ödemeler dengesi, enflasyon oranları, faiz oranları, politik riskler gibi etkenler kurların belirlenmesinde rol oynar. Döviz Kuru Sistemleri: Döviz kurlarının belirlenmesine yönelik olarak kullanılan sistemlere döviz kuru sistemleri adı verilir. Döviz kurlarının belirlenmesi konusunda kimlerin söz sahibi olduğu döviz kuru sistemlerini birbirinden ayıran özelliktir. Bu ayırıma göre sabit döviz kur sistemi ve değişken (serbest) döviz kur sistemi söz konusudur. Sabit döviz kur sisteminde ulusal paranın yabancı paralar cinsinden fiyatları resmi otoriteler (hükümet) tarafından belirlenir. Resmi otoriteler tarafından değiştirilmedikçe kur sabittir. Döviz arz ve talebindeki değişiklik kuru değiştirmez. Değişken (serbest) döviz kur sisteminde döviz fiyatları uluslararası piyasalarda belirlenir. Ülkede de serbest bir döviz piyasası mevcuttur. Piyasadaki döviz arz ve talebi döviz fiyatını belirler. Piyasada döviz arz ve talebinde bir değişiklik olduğu zaman kur değişir. Değişken döviz kur sisteminde teorik olarak hükümet müdahalesi yoktur. Ancak hükümetler Merkez Bankası aracılığı ile piyasaya döviz satarak veya piyasadan döviz alarak kur üzerinde etkili olabilirler. nedir? Sabit döviz kur sistemi ile değişken döviz kur sistemi arasındaki fark Değişken döviz kur sistemi serbest dalgalanma ve gözetimli dalgalanma sistemleri olarak ikiye ayrılır. Serbest dalgalanmada hükümetin hiç bir müdahalesi olmazken, gözetimli dalgalanmada hükümetler tarafından dolaylı müdahaleler yapılabilir. Dünyada hangi ülkeler sabit kur sistemini, hangi ülkeler değişken kur sistemini uygulamaktadırlar. Araştırınız. Serbest Kur: Serbest piyasa şartlarında oluşan kurlara serbest kur denir. Enflasyon oranları, faiz oranları, ödemeler dengesi, bir dövize olan arz ve talebi belirler. Arz ve talebe göre de piyasalarda döviz kurları oluşur. Türkiye de 1980 yılından itibaren gözetimli dalgalı kur sistemi uygulanmaktadır. Hükümetlerin ara sıra piyasadan döviz alarak veya piyasaya döviz satarak döviz kuruna müdahaleleri olmaktadır. Serbest piyasada kur yükseliyorsa (kuru düşürmek için) Merkez Bankası nın döviz satarak; kur düşüyorsa (kuru yükseltmek için) döviz alarak kurlara müdahalesi mümkündür. T.C. Merkez Bankası nın belirlediği kurlara resmi kur denir. 126

131 Kurlar T.C. Merkez Bankası ve diğer bankalar tarafından ayrı ayrı belirlenir. Merkez Bankası nın belirlediği kurlara resmi kur denir. Merkez Bankası her gün ertesi gün için kur belirler ve ilan eder. Bankalar da dünyadaki ve ülke içindeki finansal gelişmelere göre kurlarını ayrı ayrı belirlerler. T.C. Merkez Bankası kurları bankanın internet sahifesinde, Resmi Gazetede ve günlük gazetelerde ilan edilir. T.C. Merkez Bankası tarafından her iş günü saat 15:30 da gösterge niteliğinde kurlar hesaplanmaktadır. Söz konusu kurlar ABD Doları döviz satış fiyatı esas alınarak belirlenir. 1 ABD Doları gösterge niteliğindeki döviz satış kuru ise, bankalararası döviz piyasasında 1 ABD Doları karşılığında Türk Lirası, kotasyon veren bankaların saat 15:30 daki döviz alım ve satım fiyatlarının ortalamalarının ortalaması esas alınarak belirlenir. ABD Doları dışında Merkez Bankası nca ilan edilen diğer döviz kurları da yine saat 15:30 da uluslararası piyasalardaki çapraz kurlar kullanılmak suretiyle belirlenir. Alış Satış Kurları: Alış ve satış kuru olmak üzere iki tür kur vardır. Döviz ve efektif için bu kurlar ayrı ayrı belirlenir. Döviz alış kuru Döviz satış kuru Efektif alış kuru Efektif satış kuru Döviz ve efektif için ayrı alış ve satış kurları vardır: Alış Kuru: Bankaların ve kredi kurumlarının efektif / döviz alışlarında uyguladıkları kurlara alış kurları denir. Efektif için alış kuru ayrı, döviz için ayrıdır. Bir bankada herhangi bir efektif Türk Lirasına çevriliyorsa, banka efektif aldığı için, efektif alış kuru; döviz Türk Lirasına çevriliyorsa banka döviz aldığı için döviz alış kuru uygular. Satış Kuru: Bankaların ve kredi kurumlarının efektif / döviz satışlarında uyguladıkları kurlara satış kurları denir. Efektif için satış kuru ayrı, döviz için ayrıdır. Bir bankadan Türk Lirası karşılığı efektif alınıyorsa, banka efektif sattığı için, efektif satış kuru; Türk Lirası karşılığı döviz alınıyorsa, banka döviz sattığı için döviz satış kuru uygular. Banka döviz alıyorsa döviz alış, satıyorsa döviz satış; efektif alıyorsa efektif alış, satıyorsa efektif satış kuru uygular. Örnek: Merkez Bankası Döviz Kurları: Para Birimi Döviz Alış Döviz Satış Efektif Alış Efektif Satış 1 ABD Doları 1,7483 1,7567 1,7471 1, Euro 2,2961 2,3072 2,2945 2, İngiliz Sterlini 2,8268 2,8416 2,8248 2, Japon Yeni 2,1764 2,1909 2,1683 2,

132 Serbest Piyasa Kurları: Para Birimi Döviz Alış Döviz Satış 1 ABD Doları 1,7530 1, Euro 2,2940 2, İngiliz Sterlini 2,8200 2, Japon Yeni 2,1800 2,2100 Bir yabancı paranın başka bir yabancı para cinsinden değerine çapraz kur (parite) denir. Genellikle Dolar üzerinden hesaplanır. Ülkemizde de Merkez Bankası Dolar tabanlı çapraz kurlar ilan etmektedir. Çapraz Kurlar: Euro/Dolar 1,3134 Dolar/Yen 80,18 Sterlin/Dolar 1,6176 Euro/Yen 104,49 Bu üniteyi okuduktan sonra gazetelerde veya internette Euro/Dolar paritesine bakınız ve yukarıdaki tablo ile karşılaştırma yapınız. Parite düşmüş mü, yükselmiş mi? Siz şahsen bu durumdan bir avantaj sağladınız mı? Düşününüz. Çapraz kur (parite) 1 = 1.70 $ iken, banka veya döviz bürosunda Euro yu Dolara çevirmek isteseniz $ alabilir misiniz? Değişik ülkelerdeki çapraz kurların farklılığından yararlanma (kar etme) işine arbitraj denir. DÖVİZE DAYALI İŞLEMLERİN KAYITLARINDA KULLANILAN HESAPLAR Bu bölümde yabancı paralar, yabancı paralı çekler, bankalardaki döviz hesapları, yabancı paralı senetler ve bunlarla ilgili işlemlerin muhasebesi anlatılmıştır. Yabancı paralı işlemlerin izlendiği yardımcı hesaplar bilançoda yer almaz (Bilançoda ana hesaplar yer alır). Ancak konunun daha iyi anlaşılması için yukarıda sözü edilen işlemlerle ilgili yardımcı hesaplar aşağıda bilanço üzerinde gösterilmiştir. 128

133 BİLANÇO 1. DÖNEN VARLIKLAR 3. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 10. Hazır Değerler 32. Ticari Alacaklar 100. Kasa 321. Borç Senetleri Yabancı Paralı Borç Senetleri Yabancı Paralar Kasası Verilen Yb. P. Vadeli Çekler 101. Alınan Çekler 322. Borç Senetleri Reeskontu (-) Kasadaki Yabancı Paralı Çekler Borç Senetleri Reeskontu (-) Tahsildeki Yabancı Paralı Çekler Teminattaki Yaban. Paralı Çekler 102. Bankalar Döviz Tevdiat Hesabı (Vadesiz) Döviz Tevdiat Hesabı (Vadeli) 103. Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-) 4. UZUN VADELİ YABANCI Verilen Yabancı Paralı Çekler (-) KAYNAKLAR 12. Ticari Alacaklar 121. Alacak Senetleri Cüzdandaki Yaban. Paralı Senetler Tahsildeki Yabancı P. Senetler Teminattaki Yabancı P. Senetler Cüzdandaki Yb. P. Vadeli Çekler 122. Alacak Senetleri Reeskontu (-) Alacak Senetleri Reeskontu(-) Vadeli Çekler Reeskontu (-) 2. DURAN VARLIKLAR 5. ÖZKAYNAKLAR Yukarıda sözü edilen bilanço hesaplarının dönem sonu kurları ile değerlenmesi sonucunda oluşan kur farkları sonuç hesaplarına kaydedilir. Bilançoda yer alan hesaplara Bilanço Hesapları, Gelir Tablosunda yer alan hesaplara Sonuç Hesapları denir. Döviz kurları yükselmiş ise yabancı para, yabancı para üzerinden düzenlenmiş çek, bankadaki döviz hesabı, yabancı para üzerinden düzenlenmiş alacak senetlerinin değeri artar, bu değer artışı (kar) 646. Kambiyo Karları hesabına kaydedilir. Döviz kurları düşmüş ise yabancı para, yabancı para üzerinden düzenlenmiş çek, bankadaki döviz hesabı, yabancı para üzerinden düzenlenmiş alacak senetlerinin değeri de düşer, bu değer düşüşü (zarar) 656. Kambiyo Zararları hesabına kaydedilir. Döviz kurları yükselmiş ise keşide edilmiş (vadeli) çeklerin ve borç senetlerinin değeri yükselir. Bu değer artışı (zarar) 656. Kambiyo Zararları hesabına kaydedilir. Döviz kurları düşmüş ise keşide edilmiş (vadeli) çeklerin ve borç senetlerinin değeri düşer. Bu değer düşüşü (kar) 646. Kambiyo Karları hesabına kaydedilir. Bütün finansal olaylar Tekdüzen Hesap Planı ndaki hesaplara Türk Lirası cinsinden kaydedilir. Kayda konu olan finansal olay döviz cinsinden ise, hesap planındaki hesaplara işlem yine Türk Lirası olarak kaydedilir, ancak muhasebe sistemi içinde veya dışında döviz hareketlerinin döviz cinsinden de izlenmesi gerekir. 129

134 Örneğin kasaya Euro alınmış ise, Kasa (Ana) hesabının (yardımcı hesabı olan) yabancı paralar kasası hesabına Türk Lirası cinsinden kayıt yapılır; aynı zamanda kasada mevcut olan Euro da, yabancı para cinsinden muhasebe sistemi içinde veya dışında kaydedilir ve hareketleri izlenir. Dövizli (yabancı paralı) işlemler muhasebede aşağıdaki şekilde kaydedilerek izlenebilir. Birçok muhasebe programı ile işlemler Türk Lirası ve döviz olarak ayrı ayrı izlenebilmektedir. Yabancı paranın Türk Lirası değerleri ilgili bilanço hesaplarına kaydedilirken, döviz tutarları da ayrıca Nazım Hesaplara kaydedilir. Döviz tutarları muhasebe kayıtlarında açıklama olarak yazılabilir (Fazla işlem olduğunda bu uygulama kullanışlı değildir) Dövizler tamamen muhasebe sistemi dışında izlenebilir. Yukarıda sayılanlardan en pratik ve kullanıcı için kolay olanı birinci sıradakidir. Kullanılan muhasebe programında bu imkân yoksa dövizli işlemler (hareketler) yukarıda belirtildiği şekilde yabancı para cinsinden ayrıca izlenmelidir. Veznedar sayım yapmadan, kasasında ne kadar yabancı para olduğunu kayıtlarına bakarak bilmelidir. Kasa Hesabı (Yabancı Paralar Kasası Hesabı) Kasa hesabı işletmenin elinde bulunan ulusal ve yabancı paraların Türk Lirası karşılığının izlendiği hesaptır. Yabancı paralar kasası hesabı aşağıda görüldüğü gibi hesap planında Kasa Hesabının yardımcı hesabı şeklinde düzenlenmiştir. Kurumun kasasında bulunan yabancı paralar (efektifler) bu yardımcı hesapta Türk Lirası cinsinden izlenmektedir KASA Ana Hesap Merkez Kasa Yardımcı Hesap Yabancı Paralar Kasası Yardımcı Hesap Dolar Alt Hesap Euro Alt hesap Dolar, Euro, Sterlin gibi yabancı para cinsleri kasa ana hesabının (dolayısıyla yabancı paralar kasası yardımcı hesabının) alt hesaplarını oluşturur. Türk parası üzerinden bu hesaplara kaydedilen yabancı paralar, yukarıda belirtildiği gibi yabancı para cinsinden de izlenmelidir. Hangi işlemlerde hangi kurların kullanılacağı aşağıdaki tabloda belirtilmiştir. Hareket Kasaya efektif girişi Kasaya efektif girişi Kasaya efektif girişi Kasadan efektif çıkışı Kasadan efektif çıkışı Kasadan efektif çıkışı İşlem Bankadan veya döviz bürosundan satın alma Alıcıdan efektif alma Bankadaki döviz hesabından kasaya efektif çekme Bankada veya döviz bürosunda efektif bozdurma Satıcıya efektif ödeme Bankadaki döviz hesabına efektif yatırma Efektifi ye Çevirmede Uygulanabilecek Kur İlgili bankanın veya döviz bürosunun efektif satış kuru TC Merkez Bankası efektif alış kuru TC Merkez Bankası efektif alış kuru İlgili kurumun efektif alış kuru TC Merkez Bankası efektif alış kuru TC Merkez Bankası efektif alış kuru 130

135 Yabancı para girişlerinde hesap borçlandırılır, çıkışlarında ise alacaklandırılır. Kayıtlarda işlemin yapıldığı günkü kurlar esas alınır. Yani hesabın borcuna ve alacağına yapılacak kayıtlardaki kurlar hep farklıdır. Dolayısıyla hesap kalanı, mevcut yabancı paranın değerlemesinden önce bir anlam ifade etmez. Dönem sonunda kasada mevcut yabancı paralar nasıl değerlenir? Dönem sonunda kasada mevcut yabancı para Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre değerlenir. Vergi Usul Kanunu nun 280. maddesinde Yabancı paralar borsa rayici ile değerlenir. Borsa rayicinin tekerrüründe muvazaa olduğu anlaşılırsa bu rayiç yerine alış bedeli esas alınır. Yabancı paranın borsa rayici yok ise, değerlemede uygulanacak kur Maliye Bakanlığı nca tespit olunur. Bu maddenin hükmü yabancı para ile olan senetli veya senetsiz alacaklar ve borçlar hakkında da caridir şeklinde ifade edilmiştir. Ülkemizde serbest yasal kambiyo borsası olmadığından değerlemede T.C. Merkez Bankası tarafından belirlenen kurlar esas alınır. Yabancı paralar (efektifler) Merkez Bankası nın belirlediği efektif alış kurları ile değerlenir. Maliye Bakanlığı da değerlemede esas alınacak kurları (Merkez Bankası nın belirlemiş olduğu alış kurlarını) Vergi Usul Kanunu tebliği ile yayınlar. Kur 2,40 iken kasaya Euro alınmışsa ve kur 2,44 iken Euro bankada bozdurularak ye çevrilmiş ise; yabancı paralar kasası hesabının borç toplamı (2.000 Euro x 2,40 ) 4.800; alacak toplamı (1.000 Euro x 2,44 =) 2.440, hesap kalanı dir bir anlam ifade etmemektedir. Bu tutar kasada kalan Euro nun değeri değildir. Yabancı paralar kasası hesabı kalanının Euro nun Türk Lirası değerini göstermesi için, Euro nun değerleme günü kuru ile değerlenmesi gerekmektedir. Yabancı paralar kasası hesabının kalanı, dönemsonunda kasada mevcut yabancı paranın, değerleme kuru ile çarpılmış tutarı kadar olmalıdır. Değerleme gününde Euro için kur 2,46 ise; hesap kalanının (1.000 Euro nun değeri) olması gerekmektedir. Aradaki fark olan 100 kambiyo karıdır. Yabancı paralar kasası hesabının Euro nun o günkü değerini göstermesi için kur farkının hesabın borç tarafına yazılması gerekir. Bu kaydın yapılmasından sonra hesabın kalanı Euro nun değerini gösterecektir. Yani hesap kalanı olacaktır. 1 $ = 1,90 iken $ alınmıştır. Yabancı paralar kasası hesabı kalanı dir. Dönem sonunda kur 1,95 olmuştur. Yabancı paralar kasası hesabı kalanı kaç olmalıdır? Dönem sonunda ayrı alt hesaplarda yer alan her yabancı para tek tek değerlenir. Değerlemeden önce kasa noksanı veya fazlası olup olmadığı tespit edilir. Yani muhasebe dışı envanter sonucu (sayım sonucu), muhasebe içi envanter sonucu (kayıtlardaki döviz hesabı kalanı) ile karşılaştırılır, fark yok ise değerleme yapılır. Mevcut yabancı para V.U.K. tebliğinde belirtilen kur ile çarpılır. Bu çarpım sonucu bulunan tutar ile alt hesaptaki Türk Lirası üzerinden yabancı para hesabı kalanı arasındaki fark kambiyo karı veya zararı olarak kaydedilir. Dönem sonunda Maliye Bakanlığı kuru üzerinden değerlenmiş yabancı paranın Türk Lirası tutarı hesap kalanından yüksek ise kambiyo karı, düşük ise kambiyo zararı söz konusudur. Kambiyo karları 646. Kambiyo Karları hesabına; kambiyo zararları 656. Kambiyo Zararları hesabına kaydedilir. 131

136 Örnek: 1. Dolar için efektif alış kuru 1,80 iken $ karşılığı mal satılmış (%18 KDV dahil) ve $ efektif alınmıştır. 2. Dolar için efektif alış kuru 1,84 iken $ karşılığı mal satılmış (%18 KDV dahil) ve $ efektif alınmıştır. 3. Euro için efektif alış kuru 2,40 iken tutarında mal satılmış (%18 KDV dahil) ve efektif alınmıştır. 4. Dolar için efektif alış kuru 1,89 iken 600 $ bankada ye çevrilmiş, hesaba yatırılmış ve döviz alım belgesi alınmıştır. 5. Euro için efektif alış kuru 2,45 iken 200 efektif bankada ye çevrilmiş, hesaba yatırılmış ve döviz alım belgesi alınmıştır. 6. Dönem sonunda işletme kasasında $ ve 800 mevcuttur. Vergi Usul Kanunu tebliğlerine göre Dolar için değerlemeye esas efektif kuru 1,90 Euro için 2,50 dir //. 100 KASA H Yabancı Paralar Kasası Dolar YURT İÇİ SATIŞLAR H HESAPLANAN KDV H $ efektif kur 1,80. Ft. No 2....//. 100 KASA H Yabancı Paralar Kasası Dolar YURT İÇİ SATIŞLAR H HESAPLANAN KDV H $ efektif kur 1,84. Ft. No 3....//. 100 KASA H Yabancı Paralar Kasası Euro YURT İÇİ SATIŞLAR H HESAPLANAN KDV H efektif kur 2,40. Ft. No 132

137 4....// BANKALAR H T Mevduat Hesabı 100. KASA H Yabancı Paralar Kasası Dolar 600 $ efektif kur 1,89. D.A.B. No // BANKALAR H T Mevduat Hesabı 200 efektif Kur 2,45. D.A.B. No KASA H Yabancı Paralar Kasası Euro YABANCI PARALAR KASASI DOLAR EURO Hesap Kalanı: Hesap Kalanı: DOLAR $ EURO Mevcut: Dolar Mevcut: 800 Euro Yukarıda Dolar ve Euro hareketlerinin yabancı para cinsinden kaydedildiği çizelgeler muhasebe sisteminin unsuru, yani hesap değildir. 133

138 Dolar ile ilgili envanter işlemi: Mevcut $ x 1,90 = Dolar hesabı Kalanı = Kambiyo Karı 214 Euro ile ilgili envanter işlemi: Mevcut 800 x 2, Euro hesabı Kalanı Kambiyo Karı 90 Bu hesaplamadan sonra aşağıdaki muhasebe kaydı yapılır....// KASA H Yabancı Paralar Kasası Dolar Euro KAMBİYO KARLARI H. 304 Kur farklarının ilgili hesaba kaydı Bu kayıttan sonra hesap kalanları aşağıdaki gibi olur: YABANCI PARALAR KASASI DOLAR EURO Hesap Kalanı: Hesap Kalanı: Tasarruflarınızı Dolar satın alarak değerlendiriyorsunuz. Ocak ayında ödeyerek Dolar; Eylül ayında da ödeyerek Dolar daha almışsınız. Toplam ödemeniz dir. Eylül sonu itibariyle varlığınızın Türk Lirası tutarı ne kadar? Yabancı paralar yukarıdaki örnekte muhasebe sistemi dışında çizelgelerde izlenmişti. Ancak istenirse yabancı paralar (muhasebe sistemi içinde) Nazım Hesaplarda da izlenebilir. Nazım Hesaplara kayıtlar yabancı para birimi üzerinden de yapılabilir. Nazım Hesaplar, işletmenin varlıkları ve bu varlıkların finansmanındaki kaynaklar üzerinde olumlu ya da olumsuz etkisi olmayan, sonuç hesaplarını ilgilendirmeyen, ancak hatırlatmak ve istatistiki bilgi 134

139 sağlamak amacıyla izlenmesi gereken işlemler için kullanılan hesaplardır. Nazım Hesaplarda izlenen işlemler, işletmenin varlıklarında kıymet hareketine neden olmamasına ya da işlemin yapıldığı anda kıymet hareketi meydana getirmemesine karşın, ileri bir tarihte kıymet hareketine neden olabilecek işlemlerdir. Nazım Hesap tutarları bilançoda aktif-pasif toplamlarına dahil edilmezler. Yukarıdaki örnekte yer alan dövizlerin Nazım Hesaplara kayıtları aşağıdaki gibi olur // KASADAKİ DÖVİZLER H Kasadaki Dövizler Dolar DÖVİZ KARŞILIK HESABI Dolar İlgili yevmiye maddesi: 2....// KASADAKİ DÖVİZLER H Kasadaki Dövizler Dolar DÖVİZ KARŞILIK HESABI Dolar İlgili yevmiye maddesi: 3....// KASADAKİ DÖVİZLER H Kasadaki Dövizler Euro DÖVİZ KARŞILIK HESABI Euro İlgili yevmiye maddesi: 4....// DÖVİZ KARŞILIK HESABI Dolar KASADAKİ DÖVİZLER H Kasadaki Dövizler Dolar İlgili yevmiye maddesi: 135

140 5....// DÖVİZ KARŞILIK HESABI Euro KASADAKİ DÖVİZLER H Kasadaki Dövizler Euro İlgili yevmiye maddesi: 959. Döviz Karşılık Hesabı sadece karşı hesap olarak kullanılmıştır. Esas alınacak hesap 950. Kasadaki Dövizler Hesabıdır. Nazım Hesaplar gerektiğinde diğer dövizli işlemler için de kullanılabilir. Ancak her dövizli işlem için Türk Lirası kayıt dışında ayrı bir muhasebe kaydı gerektiğinden nazım hesaplar çok kullanışlı değildir. Muhasebe kaydında nazım hesaplar ile bilanço hesapları veya sonuç hesapları karşılaşmaz. Yani nazım hesaplara borç yazılırken muhakkak başka bir nazım hesabın alacak tarafına kayıt yapılmalıdır. Birçok bilgisayar programı Türk Lirası üzerinden kayıt yapıldıktan ve döviz tutarlarının da sisteme işlenmesinden sonra, dövizli hesapların hareketlerini ve kalanlarını da vermektedir. Bu durumda ayrıca nazım hesap kaydı yapmaya gerek yoktur. Çek Hesapları Alınan Çekler Alınan yabancı paralı çekler hesap planında Alınan Çekler ana hesabının yardımcı hesabı olan Alınan Yabancı Paralı Çekler yardımcı hesabında izlenir. Yabancı para üzerinden düzenlenmiş çek alındığında hesap borçlandırılır, çek tahsil veya ciro edildiğinde alacaklandırılır. Çek, tahsil için bankaya verildiğinde Tahsildeki Yabancı Paralı Çekler yardımcı hesabı borçlandırılır, Alınan Yabancı Paralı Çekler yardımcı hesabı alacaklandırılır. Hareket İşlem Dövizi ye Çevirmede Uygulanabilecek Kur Çek girişi Alıcıdan çek alma T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru Çek çıkışı Satıcıya ciro veya keşide T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru Çek çıkışı Çek bedelini bankada döviz hesabına yatırma T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru Çek çıkışı Çek bedelini bankada Türk Lirasına çevirme İlgili bankanın döviz alış kuru Ticaret Kanunu na göre çeklerde vade yoktur, çekler görüldüğünde ödenir. Ancak çek keşide edilirken, keşide tarihi olarak ileri bir tarih yazılabilir. Bu tür çeklere ülkemizde sık rastlanır ve bu çeklere uygulamada vadeli çek denir. Üzerinde keşide tarihi olarak ileri bir tarih yazılı olan alınan çekler, alacak senedi gibi işlem görür. Dönem sonunda bu çekler alacak senetleri hesabına aktarılır. Bilançoda Alacak Senedi gibi gözükür. Ertesi yıl ise tekrar Alınan Çekler hesabına aktarılmalıdır. Dönem sonunda mevcut çekler Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilen döviz kurları ile değerlenir. Maliye Bakanlığı nın ilan ettiği bu kurlar değerleme günündeki TCMB döviz alış kurlarıdır. Değerleme sonunda kur farkı geliri oluşursa fark Kambiyo Karları hesabına; kur farkı zararı oluşursa fark Kambiyo Zararları hesabına kaydedilir. 136

141 Dönemsonunda yabancı paralı çek hesabınan kalanı; yabancı pararlı çek tutarının Maliye Bakanlığı nın ilan etmiş olduğu değerleme kuru ile çarpılmış tutarı kadar olmalıdır. Örnek: 1. TCMB döviz alış kuru 2.40 iken ve Euro tutarlı iki adet çek alınmıştır. 2. TCMB döviz alış kuru 2,42 iken Euro tutarlı çek bankaya tahsile gönderilmiştir. 3. TCMB döviz alış kuru 2,43 iken Euro (çek bedeli) bankadaki Döviz Tevdiat Hesabına geçmiştir. 4. Dönem sonunda değerlemede esas alınacak kur 2,45 dir // ALINAN ÇEKLER H Kasadaki Yabancı Paralı Çekler Euro Çekler Euro Çekler ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar x 2,40 = T x 2.40 = T // ALINAN ÇEKLER H Tahsildeki Yabancı Paralı Çekler Euro Çekler ALINAN ÇEKLER H Kasadaki Yabancı Paralı Çekler Euro Çekler KAMBİYO KARLARI H x 2,42 = x 2,40 = T ( 2,42 2,40 ) x = T // BANKALAR H DTH. (vadesiz) Bankası, Hes. No, Euro ALINAN ÇEKLER H Tahsildeki Yabancı Paralı Çekler Euro Çekler KAMBİYO KARLARI H x 2,43 = x 2,42 = ( 2,43 2,42 ) x =

142 4....// ALINAN ÇEKLER H Kasadaki Yabancı Paralı Çekler Euro Çekler KAMBİYO KARLARI H. 100 ( 2,45 2,40 ) x = 100 Keşide Edilen Çekler Keşide edilen (düzenlenen) çekler hesap planında 103 nolu Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabında izlenir. Kişilere çek keşide edildiğinde hesap alacaklandırılır (karşı hesap: Satıcılar Hesabı), çek satıcı veya elinde bulunduran tarafından bankadan tahsil edildiğinde hesap borçlandırılır (karşı hesap: Bankalar Hesabı) Hareket İşlem Dövizi Türk Lirası Çevirmede Uygulanabilecek Kur Çek keşidesi Çekin alacaklıya verilmesi T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru Çek bedelinin ödenmesi Çek bedelinin üçüncü kişi tarafından bankadan tahsil edilmesi T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru Keşide edilmiş olan çekler dönem sonunda Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilen döviz kurları ile değerlenir. Maliye Bakanlığı nın ilan ettiği bu kurlar değerleme günündeki TCMB döviz alış kurlarıdır. Değerleme sonunda kur farkı geliri oluşursa fark kambiyo karları hesabına; kur farkı zararı oluşursa fark kambiyo zararları hesabına kaydedilir. Üzerinde keşide tarihi olarak ileri bir tarih yazılarak keşide edilen çekler, borç senedi gibi işlem görür. Bu çekler dönem sonunda Borç Senetleri hesabına aktarılır. Bilançoda Borç Senetleri olarak gözükür. Ertesi yıl tekrar Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabına aktarılmalıdır. Örnek: 1. TCMB döviz alış kuru 2,60 iken ve Euro tutarlı iki çek keşide edilmiş ve alacaklıya teslim edilmiştir. 2. Çeklerden Euro tutarlı olanı TCMB döviz kuru 2,62 iken çek sahibi tarafından banka hesabından çekilmiştir Euro tutarlı çekin ödemesi ertesi yıla kalmıştır. Dönem sonunda değerlemeye esas alınacak kur 2,59 dir. 138

143 1....// SATICILAR H Yurtdışı Satıcılar Satıcı W VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ H Verilen Yabancı Paralı Çekler Euro Çekler Euro Çekler x 2,60 = x 2,60 = // VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ H Verilen Yabancı Paralı Çekler Euro Çekler KAMBİYO ZARARLARI H BANKALAR H Döviz Tevdiat H Bankası, Euro Hs x 2,60 = (2,62 2,60 ) x = x 2,62 = // VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ H Verilen Yabancı Paralı Çekler Euro Çekler KAMBİYO KARLARI H. 15 ( 2,60 2,59 ) x = /12/ VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ H Verilen Yabancı Paralı Çekler Euro Çekler BORÇ SENETLERİ H Yabancı Paralı Borç Senetleri Euro Senetler

144 5. 01/01/ BORÇ SENETLERİ H Yabancı Paralı Borç Senetleri Euro Senetler VERİLEN ÇEKLER VE ÖDEME EMİRLERİ H Verilen Yabancı Paralı Çekler Euro Çekler Banka Hesabı (Döviz Tevdiat Hesapları) Yurtiçi ve yurtdışı banka ve benzeri finans kurumlarına yatırılan yabancı paralar Bankalar ana hesabının alt hesabı olan Döviz Tevdiat Hesapları nda izlenir. Bankalarda açtırılacak döviz hesapları vadesiz veya vadeli olur. Hesap planında vadeli ve vadesiz hesapları ayırmak gerekir. Vadesiz hesabın borcuna ve alacağına kayıt yaparken (yabancı paralar kasası hesabında olduğu gibi) işlemin yapıldığı tarihteki kur esas alınır. Yani hesaba değişik tarihlerde kayıt yapıldığından kurlar hep farklıdır. Dönem sonunda hesap kalanının fazla bir anlamı yoktur. Değerleme yapılmadan önce bankadan hesap özeti alınır ve muhasebe kayıtları ile uyumu kontrol edilir. Fark varsa farkın nedenleri araştırılır ve gerekli düzeltmeler yapılır. Hareket Efektif girişi Döviz girişi Efektif çıkışı İşlem Döviz hesabına kasadan yatırılan efektif Yurtdışından gelen dövizin hesaba geçmesi Döviz hesabından kasaya efektif çekilmesi Dövizi Türk Lirasına Çevirmede Uygulanabilecek Kur TC. Merkez Bankası efektif alış TC. Merkez Bankası döviz alış TC. Merkez Bankası efektif alış Döviz çıkışı Başka hesaba havale TC. Merkez Bankası döviz alış Döviz çıkışı Döviz hesabından na geçme Bankanın döviz alış kuru Bankada mevcut dövizler, değerleme gününde Maliye Bakanlığı tarafından yayınlanan döviz kurları (T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru) ile değerlenirler. Bankada mevcut dövizin dönem sonu kuru ile değerlenmiş tutarın hesap kalanından çıkartılması ile kur farkı hesaplanır. Yapılacak işlem ve kayıt, yabancı paralar kasası hesabındaki gibidir. Dönem sonunda döviz hesabının kalanı; bankada mevcut döviz tutarının Maliye Bakanlığı nın ilan etmiş olduğu değerleme kuru ile çarpılmış tutarı kadar olmalıdır. Değerlemeden sonra ilgili hesap kalanı mevcut dövizin dönem sonundaki kur ile değerlenmiş Türk Lirası tutarını gösterecektir. 140

145 Örnek: Vadesiz Döviz Tevdiat Hesabı: 1. İşletme kasasında mevcut 2.000, efektif alış kuru 2,40 iken bir bankada açtırılan Döviz Tevdiat hesabına yatırılmıştır. 2. Daha sonraki bir tarihte efektif alış kuru 2,36 iken aynı vadesiz döviz tevdiat hesabına 800 daha yatırılmıştır , bankanın döviz alış kurunun 2,39 olduğu tarihte Türk Lirasına çevrilip, ticari mevduat hesabına aktarılmıştır /.../ BANKALAR H Vadesiz DTH Bankası, Euro Hs x 2, KASA H Yabancı Paralar Kasası Euro /.../ BANKALAR H Vadesiz DTH Bankası, Euro Hs x 2, KASA H Yabancı Paralar Kasası Euro BANKALAR H Mevduat Hs..../.../ BANKALAR H Vadesiz DTH Bankası, Euro Hs x 2,39. Dönem sonunda, döviz hesabında mevcut yabancı paralar Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen döviz kurları ile değerlenir. Yani hesap kalanı bankadaki döviz tevdiat hesabında mevcut yabancı paranın dönem sonundaki kur ile değerlenmiş Türk Lirası değeri kadar olmalıdır. Bu örnekte dönem sonunda Euro mevcuttur ve döviz alış kuru 2,42 dir. 141

146 Bankası, EURO HS () EURO Hesap Kalanı: Mevcut: Euro Mevcut Euro x 2,42 = Hesap Kalanı = Kambiyo Geliri = 43 Dönem sonunda kur farkı ile ilgili olarak yapılacak kayıt şöyledir: 01/01/ BANKALAR H Vadesiz DTH Bankası, Euro Hs KAMBİYO KARLARI H. 43 Kur farkı ile ilgili kayıt Bu kayıttan sonra hesap kalanı olur. Vadeli Döviz Tevdiat Hesabı: 1. Bankada vadesiz hesapta mevcut $ döviz alış kuru 1,92 iken bankada açtırılan vadeli döviz tevdiat hesabına yatırılmıştır. 2. Vadeli döviz tevdiat hesabındaki $ vadesinde döviz alış kuru 1,95 iken Türk Lirasına çevrilip bankadaki ticari mevduat hesabına aktarılmıştır /.../ BANKALAR H Vadesiz DTH Bankası, Dolar Hs BANKALAR H Vadesiz DTH Bankası, Dolar Hs $, kur 1,

147 2..../.../ BANKALAR H T Mevduat Hs Bankası, Dolar Hs BANKALAR H Vadeli DTH KAMBİYO KARLARI H (1,95 1,92) x $ = 60 kur farkı geliri. Yukarıdaki 2. yevmiye maddesinde olduğu gibi, Vadeli Döviz Tevdiat hesabının borcuna ve alacağına aynı kur ile kayıt yapılmış, kur farkı hemen hesaplanmıştır. (döviz tevdiat hesabına Dolar yatırıldığında hesap 1,92 kur ile borçlandırılmış, hesap kapatıldığında (kur 1,95 iken) 1,92 kur ile alacaklandırılmış ve kur farkı yukarıdaki kayıtta görüldüğü gibi hemen hesaplanmış ve kambiyo karları hesabına kaydedilmiştir. Hesabın alacağına 1,95 kur ile kayıt yapılsa idi, kur farkı hemen hesaplanamayacak, bir muhasebe kaydı daha yapmak gerekecekti..../.../ BANKALAR H T Mevduat Hs Bankası, Dolar Hs BANKALAR H Vadeli DTH Bankası, Dolar Hs (1,95 1,92) x $ = 60 kur farkı geliri. Bu kayıttan sonra nolu döviz hesabı 60 alacak kalanı verir. Bankadaki hesapta mevcut para olmadığına göre bu tutar kambiyo karıdır, kur farkı tutarı kontrol edildikten sonra aşağıdaki kayıt ile kambiyo karları hesabına aktarılır. 01/01/ BANKALAR H Vadeli DTH Bankası, Dolar Hs KAMBİYO KARLARI H. 60 (1,95-1,92) x $ = 60 kur farkı geliri Dönem sonunda döviz hesabının kalanı; bankada mevcut döviz tutarının Maliye Bakanlığı nın ilan etmiş olduğu değerleme kuru ile çarpılmış tutarı kadar olmalıdır. Yukarıdaki örnekte dönem sonunda döviz hesabı kalanının, bankada mevcut döviz tutarının Maliye Bakanlığı nın ilan etmiş olduğu değerleme kuru ile çarpılmış tutarı kadar olup olmadığını kontrol ediniz. 143

148 Senet Hesapları Alacak Senetleri Yabancı para üzerinden düzenlenmiş bir senet alındığında, alacak senetleri hesabının yardımcı hesabı 121,50. Cüzdandaki Yabancı Senetler hesabı, alt hesabı ile birlikte borçlandırılır (karşı hesap: alıcılar veya başka bir borçlu), senet ciro edildiğinde (karşı hesap: satıcılar veya başka bir alacaklı) veya tahsile gönderildiğinde ise (karşı hesap: Tahsildeki Yabancı Senetler hesabı) alacaklandırılır. Önceki bölümlerde de belirtildiği gibi Vergi Usul Kanunu nun 280. maddesinde Yabancı paralar borsa rayici ile değerlenir. Borsa rayicinin tekerrüründe muvazaa olduğu anlaşılırsa bu rayiç yerine alış bedeli esas alınır. Yabancı paranın borsa rayici yok ise, değerlemede uygulanacak kur Maliye Bakanlığı nca tespit olunur. Bu maddenin hükmü yabancı para ile olan senetli veya senetsiz alacaklar ve borçlar hakkında da caridir denilmektedir. İtibari değer, senedin üzerinde yazılı olan değerdir. Yıl sonunda (veya değerleme gününde) senetlerin fiziki envanteri yapılır ve kayıtların doğruluğu kontrol edilir. Daha sonra TCMB tarafından belirlenmiş ve VUK tebliği ile yayınlanmış döviz (alış) kuru ile değerleme yapılır. Değerlemede senedin üzerinde yazılı olan değer (itibari değer) esas alınır. Alacak senetlerinin değerlemesi sırasında kur, önceki kayıtlara göre düşmüş ise aleyhte kur farkı; kur yükselmiş ise lehte kur farkı oluşur. Alacak senetlerinin değerlemesi sonucu ortaya çıkan aleyhte kur farkları Kambiyo Zararları hesabına, lehte kur farkları Kambiyo Karları hesabına kaydedilir. Alacak senetlerinin dönem sonunda itibari değer ile değerlenmesinden başka, tasarruf değeri ile de değerlendirilmesi mümkündür. V.U.K.nun 281. maddesinde vadesi gelmemiş olan senede bağlı alacaklar değerleme gününün kıymetine icra olunabilir ifadesi mevcuttur. Tasarruf değeri, senedi elinde bulundurana, senedin değerleme tarihi itibariyle ifade ettiği değerdir. Tasarruf değeri; senedi elinde bulundurana, senedin değerleme tarihi itibariyle ifade ettiği değerdir vadeli; itibari değeri tutarlı bir alacak senedinin tasarruf değeri, tarihinde den azdır. Çünkü o senet ancak 6 ay sonra değere sahip olacaktır tarihinde senedin ifade ettiği değer, vadeye kadar olan günlerin faizi kadar az olacaktır. İtibari değer ile tasarruf değeri arasındaki fark kurum için bir giderdir. Bu gider reeskont gideri olarak adlandırılır. Türk Lirası üzerinden yazılı olan senetlerde itibari değerden tasarruf değerine indirme işleminde, varsa senedin üzerinde belirtilmiş olan faiz oranı, yoksa TC. Merkez bankasının o tarihte geçerli olan resmi iskonto haddi; yabancı para üzerinden düzenlenmiş senetlerde değerleme gününde geçerli olan LIBOR (Londra Bankalar Arası Faiz Oranı London Inter Bank Offered Rate) oranı uygulanır. Senetlerin tasarruf değeri iç iskonto formülüne göre hesaplanır. İç iskonto formülü ve tasarruf değeri aşağıda basit bir örnekle açıklanmıştır. Örnek: itibari değeri olan bir senedin vadesi dir. Değerleme tarihinde yapılacaktır. Uygulanacak faiz oranı % 50 dir. (Faiz hesaplamalarında 1 yıl 360 veya 365 gün olarak kabul edilebilir). Örnekte 1 yıl 360 gün olarak kabul edilmiştir. İç iskonto formülü ile tasarruf değeri aşağıdaki gibi hesaplanır: Senedin üzerinde yazılı değer x = x = (360 x faiz oranı) (360 x 50) 144

149 Senedin tasarruf değeri 6.666; faiz ise (% 50 si) dir ( = ). Formülün anlaşılması için 360 gün ve % 50 faiz oranı esas alınmıştır. Senedin vadesi olsa idi, tasarruf değeri 8.000, faiz olacaktı. İç iskonto formülünde faiz, itibari değerin değil, tasarruf değerinin yüzdesidir. Yabancı para üzerinden düzenlenmiş olan alacak senedinin tasarruf değerinin hesaplanması ile ilgili örnek: Örnek: değerli bir senet alındığı tarihte 2,40 kur değeriyle alacak senetleri hesabına kaydedilmiştir. Dönem sonunda değerlemeye esas alınacak kur 2,42 dir. Senedin vadesi , uygulanacak faiz oranı (LIBOR) % 5 dir. Senedin tasarruf değeri ne kadardır? Dönem sonunda hesap kalanı x 2, Kur farkı 100 İç iskonto formülü ile tasarruf değerinin hesaplanması: üzerinden: x = , (120 x 5) Faiz tutarı: ,63 = 198, Euro üzerinden: x = 4.918,03 Euro (120 x 5) Faiz tutarı: ,03 = 81,97 81,97 x 2,42 = 198,37.../.../ ALACAK SENETLERİ H Cüzdandaki Yabancı Senetler KAMBİYO KARLARI H. 100 ( 2,42 2,40 ) x /.../ REESKONT FAİZ GİDERLERİ H ALACAK SENETLERİ REESKONTU H Alacak Senetleri (Döviz) ,63 = 198,37 145

150 122. nolu Alacak Senetleri Reeskontu hesabı pasif karakterli bir hesap olmasına rağmen, alacak senetleri hesabını düzenleyici bir hesap olduğundan bilançoda aktif tarafta, Alacak Senetleri hesabı altında eksi (-) olarak yer alır. Yukarıdaki örneği esas alırsak alacak senetleri bilançoda ; altında ise Alacak Senetleri Reeskontu (-) 198,37 olarak yer alacaktır. Sonuçta alacak senetlerinin net değeri bilançoda ( ,37 = ,63) olacaktır. Alacak senetleri reeskontu hesabı sadece dönem sonunda yapılan değerleme için kullanılan bir hesaptır. Bu nedenle ertesi yılın başında bu hesap 647. Reeskont Faiz Gelirleri hesabına devredilerek kapatılır. Senet bedeli vadesinde üzerinde yazılı olan değerden tahsil edilecektir. Borç Senetleri Yabancı para üzerinden senet keşide edildiğinde veya poliçe kabul edildiğinde senet bedeli TCMB döviz alış kuru ile değerlenir ve 321. Borç Senetleri ana hesabının yardımcı hesabı olan Dövizli Borç Senetleri hesabı bu tutar kadar alacaklandırılır. Karşı hesap genellikle Yurtdışı Satıcılar hesabıdır. Önceki bölümlerde de belirtildiği gibi Vergi Usul Kanunu nun 280. maddesinde Yabancı paralar borsa rayici ile değerlenir. Borsa rayicinin tekerrüründe muvazaa olduğu anlaşılırsa bu rayiç yerine alış bedeli esas alınır. Yabancı paranın borsa rayici yok ise, değerlemede uygulanacak kur Maliye Bakanlığınca tespit olunur. Bu maddenin hükmü yabancı para ile olan senetli veya senetsiz alacaklar ve borçlar hakkında da caridir denilmektedir. Yıl sonunda (veya değerleme gününde) senetlerin kaydi envanteri yapılır (borç senetleri işletmede bulunmadığı için hesaben envanter yapılır) ve kayıtların doğruluğu kontrol edilir. Daha sonra TCMB tarafından belirlenmiş ve VUK tebliği ile yayınlanmış döviz (alış) kuru ile değerleme yapılır. Değerlemede senedin üzerinde yazılı olan değer (itibari değer) esas alınır. Borç senetlerinin değerlemesi sırasında kur önceki kayıtlara göre düşmüş ise lehte kur farkı; kur yükselmiş ise aleyhte kur farkı oluşur. Borç senetlerindeki aleyhte kur farkı Kambiyo Zararları hesabına; lehte kur farkları Kambiyo Karları hesabına kaydedilir. Örnek: $ tutarlı bir bono keşide edilmiş veya poliçe kabul edilmiştir. Döviz alış kuru 1,88 dir. 2. Dönem sonunda değerlemeye esas alınacak kur; a. 1 $ = 1,94 b. 1 $ = 1, Dolar tutarlı bir bono keşide edilmiş veya poliçe kabul edilmiştir. Döviz alış kuru 1,88 dir SATICILAR H..../.../ BORÇ SENETLERİ H Dövizli Borç Senetleri Dolar Senet No:..., Dolar, 1,88 146

151 2. a. Dönem sonunda kur 1,94 dır..../.../ KAMBİYO ZARARLARI H Borç Snt. Kamb. Zar BORÇ SENETLERİ H Dövizli Borç Senetleri Dolar 120 (1,94 1,88) X Dolar 2. b. Dönem sonunda kur 1,85 dir.../.../ BORÇ SENETLERİ H Dövizli Borç Senetleri Dolar KAMBİYO KARLARI H Borç Snt. Kamb. Karı 60 (1,88 1,85) x Dolar Borç senetlerinin dönem sonunda itibari değer ile değerlenmesinden başka, tasarruf değeri ile de değerlenmesi mümkündür. Tasarruf değeri, alacak senetleri ile ilgili bölümde belirtildiği gibi, senedin değerleme tarihi itibariyle ifade ettiği değerdir vadeli, itibari değeri olan bir borç senedinin tasarruf değeri tarihinde den azdır. Çünkü o senet ancak 6 ay sonra değere sahip olacaktır tarihinde senedin ifade ettiği değer, vadeye kadar olan günlerin faizi kadar az olacaktır. İtibari değer ile tasarruf değeri arasındaki fark kurum için bir gelirdir. Bu gelir, reeskont geliri olarak adlandırılır. ne olacaktır? Borç senetleri tasarruf değeri ile değerleniyorsa, bilançodaki değer Örnek: değerli bir senet keşide edildiği tarihte 2,40 değeriyle borç senetleri hesabına kaydedilmiştir. Dönem sonunda ( ) değerlemeye esas alınacak kur 2,45 dir. Senedin vadesi , uygulanacak faiz oranı (LIBOR) % 5 dir. Borç senedinin tasarruf değeri ne kadardır? Dönem sonunda hesap kalanı x 2, Kur farkı

152 İç iskonto formülü ile tasarruf değerinin hesaplanması: üzerinden x = , (90 x 5) Faiz tutarı: ,29 = Euro üzerinden: x = ,81 Euro (90 x 5) Faiz tutarı: ,81 = 185,19 185,19 x 2,45 = 453,71.../.../ KAMBİYO ZARARLARI H BORÇ SENETLERİ H ( 2,45 2,40 ) x /.../ BORÇ SENETLERİ REESKONTU H REESKONT FAİZ GELİRLERİ H ,19 x 2,45 = 453, nolu Borç Senetleri Reeskontu hesabı aktif karakterli bir hesap olmasına rağmen, borç senetleri hesabını düzenleyici bir hesap olduğundan bilançoda pasif tarafta, Borç Senetleri hesabı altında eksi (-) olarak yer alır. Yukarıdaki örneği esas alırsak, Borç Senetleri bilançoda ; altında ise Borç Senetleri Reeskontu (-) 453,71 olarak yer alacaktır. Sonuçta borç senetlerinin net değeri bilançoda ( ,71 = ) ,29 olacaktır. Borç Senetleri Reeskontu hesabı sadece dönem sonunda yapılan değerleme için kullanılan bir hesaptır. Bu nedenle ertesi yılın başında bu hesap 657. Reeskont Faiz Giderleri hesabına devredilerek kapatılır. Senet bedeli vadesinde üzerinde yazılı olan değerden ödenecektir Dolar değerli bir senet alındığı tarihte 1,90 kur değeriyle alacak senetleri hesabına kaydedilmiştir. Dönem sonunda değerlemeye esas alınacak kur 1,93 dir. Senedin vadesi , uygulanacak faiz oranı (LIBOR) % 5 dir. Senedin tasarruf değeri ne kadardır? 148

153 Sonuç Hesapları 646. Kambiyo Karları Kambiyo0 karlarının izlendiği hesaptır. İhracatla ilgili dönem içinde ortaya çıkan kur farkları bu hesaba değil, 601. Yurtdışı Satışlar hesabına aktarılır. Kambiyo işlemlerinden doğan karlar bu hesaba alacak yazılır Kambiyo Zararları Kambiyo zararlarının izlendiği hesaptır. Borçlanma ile ilgili kur farkları bu hesaba alınmaz, finansman gideri olarak muhasebeleştirilir. Kambiyo işlemlerinden doğan zararlar bu hesaba borç yazılır 149

154 Özet Dış ticaret işlemlerinde yabancı paralar ile ilgili önemli kavramlar Kambiyo: Döviz ve altın üzerinden yapılan değişim işlemlerine kambiyo denir Döviz: Efektif dahil yabancı para ile ödemeyi sağlayan tüm hesap, belge ve vasıtalardır. Efektif: Banknot şeklindeki tüm yabancı ülke paralarıdır. Her efektif döviz iken, her döviz efektif değildir. Nominal kur: Yabancı paraların ulusal para cinsinden fiyatına nominal kur denir. Bankaların günlük olarak yayınladıkları kurlar nominal kurdur. Reel kur: Ülkeler arasındaki enflasyon farkları dikkate alınarak hesaplanan kurlara reel kur denir. Alış-satış kurları: Alış kuru; bankaların efektif veya döviz alışlarında; satış kuru ise, bankaların efektif veya döviz satışlarında uyguladıkları kurlardır. Çapraz Kur: Bir yabancı para biriminin başka bir yabancı para cinsinden değerine çapraz kur; değişik ülkede farklılık gösteren bu çapraz kurlardan yararlanma işine arbitraj denir. Türk Lirası değerler ve yabancı paralar (dövizler) muhasebe kayıtları Bütün finansal olaylar Tekdüzen Hesap Planı ndaki hesaplara Türk Lirası cinsinden kaydedilir. Kayda konu olan finansal olay döviz cinsinden ise, hesap planındaki hesaplara işlem yine Türk Lirası olarak kaydedilir, ancak muhasebe sistemi içinde veya dışında döviz hareketlerinin döviz cinsinden de izlenmesi gerekir. Örneğin kasaya Euro alınmış ise, Kasa (Ana) hesabının (yardımcı hesabı olan) yabancı paralar kasası hesabına Türk Lirası cinsinden kayıt yapılır; aynı zamanda kasada mevcut olan Euro da, yabancı para cinsinden muhasebe sistemi içinde veya dışında kaydedilir ve hareketleri izlenir. Yabancı paralı (efektif, çekler, banka hesapları, senetler gibi) işlemlerde döviz veya efektiflerin ye çevrilmesinde esas alınan kurlar ve dönem sonu değerlemesi Yabancı Paralar: Muhasebeye banka veya döviz bürosundan yabancı paranın Türk Lirasına dönüştürülmesi (veya tersi) ile ilgili bir belge gelmiş ise, muhasebe kaydında belge üzerinde yazılı kur esas alınır (Bankadan efektif satın alınmış ise, bankanın uyguladığı efektif satış kuru ile kayıt yapılır). Bu işlemler dışında bir banka veya döviz bürosu belgesi yok ise (alıcıdan efektif tahsilatı veya satıcıya efektif ödeme), TCMB efektif alış kurları uygulanır. Alınan Yabancı Paralı Çekler: Alıcıdan çek alındığında TCMB döviz alış kuru, alınan çek satıcıya ciro edildiğinde veya bankadaki döviz hesabına yatırıldığında yine TCMB döviz alış kuru, çek bankada Türk Lirasına çevriliyorsa, bankanın döviz alış kuru uygulanır. Keşide Edilen Yabancı Paralı Çekler: Çekin keşide edilmesi ve/veya çek bedelinin üçüncü kişi tarafından bankadan tahsil edilmesi durumda da TCMB döviz alış kuru esas alınır. Bankalardaki Döviz Tevdiat Hesapları: Bankalardaki döviz hesaplarına yabancı para yatırıldığında ve çekildiğinde TCMB döviz alış kuru ile; hesaptaki mevcut döviz Türk Lirasına çevrildiğinde bankanın döviz satış kuru ile kayıt yapılır. Senetli işlemler: TCMB döviz alış kurları ile kayıt yapılır. Dönem sonunda mevcut yabancı paralar (efektifler) Maliye Bakanlığı nın ilan ettiği efektif kurları ile efektif dışında kalan değerler (kasadaki çekler, keşide edilmiş çekler, bankadaki mevcut dövizler, alacak senetleri, borç senetleri) Maliye Bakanlığının ilan ettiği döviz kurları ile değerlenir. Maliye Bakanlığı nın değerleme kuru olarak yayınladığı kurlar, TCMB tarafından belirlenmiş olan efektif alış ve döviz alış kurlarıdır. 150

155 Kur farklarının muhasebe açısından değerlendirmesi Dönem içinde bankadaki döviz hesabına, çek hesabına veya alacak senetleri hesabına işlem günündeki kur ile kayıt yapıldıktan sonra, dönem sonunda kur yükselmiş ise bankadaki dövizin, kasadaki çekin veya senedin değeri yükselmiş demektir. Kayıt tarihindeki değer ile dönem sonundaki değer arasındaki (+) fark kambiyo karıdır. Kambiyo karı kurumun karını arttırır (veya zararı azaltır). Aksini düşünürsek dönem içinde bankadaki döviz hesabına, çek hesabına veya alacak senetleri hesabına işlem günündeki kur ile kayıt yapıldıktan sonra, dönem sonunda kur düşmüş ise bankadaki dövizin, kasadaki çekin veya senedin değeri de düşmüş demektir. Kayıt tarihindeki değer ile dönem sonundaki değer arasındaki (-) fark kambiyo zararıdır. Kambiyo zararı kurumun karını azaltır (veya zararı arttırır). Borç senetleri ve keşide edilen çekler için durum tam tersidir. Dönem içinde borç senetleri hesabına, işlem günündeki kur ile kayıt yapıldıktan sonra, dönem sonunda kur yükselmiş ise senedin değeri (borç) yükselmiş demektir. Kayıt tarihindeki değer ile dönem sonundaki değer arasındaki (+) fark kambiyo zararıdır. Kambiyo zararı kurumun karını azaltır (veya zararı arttırır). Aksini düşünürsek dönem içinde borç senetleri hesabına, işlem günündeki kur ile kayıt yapıldıktan sonra, dönem sonunda kur düşmüş ise senedin değeri (borç) azalmış demektir. Kayıt tarihindeki değer ile dönem sonundaki değer arasındaki (-) fark kambiyo karıdır. Kambiyo karı kurumun karını arttırır (veya zararı azaltır). 151

156 Kendimizi Sınayalım 1. Ülkeler arasındaki enflasyon farkları dikkate alınarak hesaplanan kur aşağıdakilerden hangisidir? a. Nominal Kur b. Reel Kur c. Serbest Kur d. Çapraz Kur e. Hiçbiri 2. Aşağıdakilerden hangisi parite kavramının tanımıdır? a. Döviz kurlarının belirlenmesine yönelik olarak kullanılan döviz kuru sistemidir. b. Banknot şeklindeki tüm yabancı ülke paralarına denir. c. Bir yabancı paranın başka bir yabancı para cinsinden değeridir. d. Değişik ülkelerdeki çapraz kurların farklılığından yararlanma işidir. e. Yabancı paranın ulusal para cinsinden değeridir. 3. Bankadaki döviz hesabından kasaya efektif çekildiğinde aşağıdaki kurlardan hangisi kullanılmalıdır? a. İlgili bankanın efektif alış kuru b. İlgili bankanın efektif satış kuru c. Herhangi bir döviz bürosunun efektif satış kuru d. T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru e. T.C. Merkez Bankası efektif alış kuru 4. Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yabancı paralar hangi değer ile değerlenir? a. Borsa Rayici b. Rayic Bedel c. Tasarruf Değeri d. Vergi Değeri e. İtibari Değer 5. Dolar için efektif alış kuru 1,90 iken $ karşılığı mal satılmış ve $ efektif alınmış, kasaya konmuştur. Dolar için efektif alış kuru 1,88 iken 750 $ bankada Türk Lirasına çevrilmiş, hesaba yatırılmış ve döviz alım belgesi alınmıştır. Dönem sonunda Vergi Usul Kanunu tebliğlerine göre Dolar için değerlemeye esas efektif kuru 1,84 dir. Dönem sonunda yabancı paralar kasası hesap kalanı ne kadar olmalıdır? a b c d e Bir işletme satıcısına yabancı paralı çek ciro ettiğinde aşağıdaki kurlardan hangisi ile değerleme yapmalıdır? a. T.C. Merkez Bankası efektif alış kuru b. T.C. Merkez Bankası efektif satış kuru c. T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru d. T.C. Merkez Bankası döviz satış kuru e. İlgili bankanın döviz alış kuru 7. TCMB döviz alış kuru 1.70 iken Euro tutarlı çek alınmıştır. Döviz alış kuru 1,72 iken Euro tutarlı çek bankaya tahsile gönderilmiştir. TCMB döviz alış kuru 1,73 iken Euro (çek bedeli) bankadaki Döviz Tevdiat Hesabına geçmiştir. Bu işlemler sonunda kar zarar durumu nedir? a. 20 zarar b. 40 kar c. 60 kar d. 10 zarar e. 10 kar 8. Senedin üzerinde yazılı olan değer... dir. Boşluğa en uygun seçenek aşağıdakilerden hangisidir? a. Cari değer b. Tasarruf değeri c. İtibari değer d. Yabancı paralı değer e. Hiçbiri 152

157 9. Alacak senetlerinde itibari değer ile tasarruf değeri arasındaki fark aşağıdakilerden hangisidir? a. Reeskont gideri b. Reeskont geliri c. Kambiyo zararları d. Kambiyo karları e. Olağanüstü giderler 10. Yabancı para ile düzenlenmiş olan senetlerde itibari değerden tasarruf değerine indirme işlemi için hangi faiz uygulanır? a. Çalışılan bankanın faiz oranı b. İstenilen faiz oranı c. Devlet tahvili faiz oranı d. LIBOR e. FIBOR Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. b Yanıtınız yanlış ise Döviz ile İlgili Kavramlar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. c Yanıtınız yanlış ise Döviz ile İlgili Kavramlar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. e Yanıtınız yanlış ise Banka Hesabı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. a Yanıtınız yanlış ise Dövize Dayalı İşlemlerin Kayıtlarında Kullanılan Hesaplar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. d Yanıtınız yanlış ise Kasa Hesabı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. c Yanıtınız yanlış ise Çek Hesapları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. c Yanıtınız yanlış ise Çek Hesabı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. c Yanıtınız yanlış ise Senet Hesapları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. a Yanıtınız yanlış ise Senet Hesapları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. d Yanıtınız yanlış ise Senet Hesapları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 153

158 Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Banknot şeklindeki bütün yabancı ülke paraları efektiftir. Döviz ise efektif dahil yabancı parayla ödemeyi sağlayan her nev i hesap, belge ve vasıtalardır. Daha açık bir ifade ile her efektif dövizdir ancak her döviz efektif değildir. Döviz kavramı efektif kavramından daha geniştir. Sıra Sizde 2 Sabit döviz kur sisteminde ulusal paranın yabancı paralar cinsinden fiyatları resmi otoriteler (hükümet) tarafından belirlenirken, değişken (serbest) döviz kur sisteminde döviz fiyatları uluslararası piyasalarda belirlenir. Değişken döviz kur sisteminde ülkede serbest bir döviz piyasası mevcuttur ve piyasadaki döviz arz ve talebi döviz fiyatını belirler. Sıra Sizde 3 Bu sorunun cevabını internetten veya gazetelerden araştırınız. Sıra Sizde 4 Para miktarınız çok büyük ise ve çok iyi pazarlıkçı iseniz az bir masrafla alırsınız. Ancak genelde banka veya döviz bürosu Euro nuzu kendi alış kuru ile Türk Lirasına çevirir, daha sonra Türk Lirası tutarı efektif satış kuru ile Dolara çevirir. Sonuçta size $ dan daha az bir tutar kalır. Sıra Sizde 5 Dönem sonunda kasada mevcut yabancı paralar, Türkiye de Merkez Bankası nın belirlemiş olduğu efektif alış kuru ile değerlenir. Değerlemede esas alınacak kurlar Vergi Usul Kanunu Tebliğ ile ilan edilir. Sıra Sizde 6 Yabancı paralar kasası hesabının kalanı, dönem sonunda kasada mevcut yabancı paranın, değerleme kuru ile çarpılmış tutarı kadar olmalıdır. Bu yüzden hesap kalanının ( $ ın değeri) olmalıdır. Sıra Sizde 7 Varlığınızın toplam değeri değildir. Eylül ayı sonundaki kur ile dolarınızı değerlemeniz gerekmektedir. Eylül ayı sonunda kur 1, 87 ise dolarınızın değeri dir. Bu durumda 90 kur farkı gelirden kaynaklanan varlığınızda artış söz konusudur. Ancak Eylül ayı sonunda kur 1, 81 ise 2000 dolarınızın Türk Lirası değeri dir. Bu durumda 30 lik kambiyo zararı nedeniyle varlığınız azalmış olur. Sıra Sizde 8 Yukarıdaki örnekte dönem sonunda döviz hesabı kalanının, bankada mevcut döviz tutarının Maliye Bakanlığı nın ilan etmiş olduğu değerleme kuru ile çarpılmış tutarı kadar olup olmadığını kontrol ediniz. Sıra Sizde 9 Tasarruf değeri kadar olacaktır. Sıra Sizde 10 Dönem sonunda hesap kalanı $ x 1, Kur farkı 300 İç iskonto formülü ile tasarruf değerinin hesaplanması: üzerinden: x = , (180 x 5) Faiz tutarı: ,26 = 470, Dolar üzerinden: x = 9.756,09 Euro (180 x 5) Faiz tutarı: $-9765,09 $ = 243,91 $ 243,91 x 1,93 = 470,74 154

159 Yararlanılan Kaynaklar Ataman, Ü., Sumer, H. (2006). Dış Ticaret İşlemleri ve Muhasebeleştirilmesi. İstanbul: Türkmen. Tekdüzen Hesap Planı

160 6 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra; İhracat ile ilgili muhasebe kayıtlarında kullanılan hesapların neler olduğu ve kayıtların nasıl yapıldığını açıklayabilecek, Doğrudan ihracata ilişkin muhasebe kayıtlarının yapılışını anlatabilecek, İhraç kaydıyla satışa ilişkin muhasebe kayıtlarının nasıl yapıldığını aktarabilecek, Ticari amaçlı dış seyahat harcamalarının hesaplanmasında kullanılan yöntemleri sıralayabilecek, Hizmet ihracatına ilişkin muhasebe kayıtlarını tartışabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Anahtar Kavramlar İhracat Doğrudan İhracat İhraç Kaydıyla Satış Hizmet İhracatı Kambiyo Kârı Kambiyo Zararı İçindekiler Giriş İhracat ile İlgili Muhasebe Kayıtlarında Kullanılan Hesaplar Doğrudan İhracat İhraç Kaydıyla Satışlar (Aracılı İhracat) Hizmet İhracatı 156

161 İhracat İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi GİRİŞ Her üretici malını satmak, sattıkça üretimini arttırmak ister. Kimisi ürettiği malı sadece yurt içinde, kimisi de hem yurt içinde, hem yurt dışında satar. Üretilen malın kime, kaça satılacağı malın türüne ve yurtiçi - yurtdışı piyasa şartlarına göre belirlenir. Ancak üreticinin amacı mümkün olduğu kadar daha geniş pazarlara girmektir. Dışa açılmak (kontrollu olmak kaydıyla) üretici için her zaman caziptir. Dışa açılan üretici her zaman pazarını büyültme, iç piyasa darlığını aşma şansına sahiptir. Dış piyasaya açıldıkça işletmeler optimum kapasiteye ulaşma olanağını elde ederler. Böylece maliyetler düşer, üretimde etkinlik artar. İhracatın diğer bir olumlu etkisi de dış pazalara açılma ile pazarlama ve rekabet koşulları bakımından sağlanan gelişmedir. Uluslararası rekabetin yaratacağı baskılar işletmelerin daha etkin yöntemler kullanmalarını zorunlu kılar. Üretilen malın ihraç edilmesi sadece üreticiler için değil, ülke ekonomisi için de çok önemlidir. İhracat bir ülke için en önemli gelir kaynağıdır. Bir ülkenin ekonomik gücünü ithalata karşı ihracatın büyüklüğü gösterir. İhracata yönelen ülkeler döviz geliri sağlayarak ödemeler dengelerini düzenlerler. İhracatı ithalatından fazla olan ülkelerde dış ticaret fazlası söz konusudur. İHRACAT İLE İLGİLİ MUHASEBE KAYITLARINDA KULLANILAN HESAPLAR İhracat ile ilgili kayıtlarda kullanılan bilanço hesapları aşağıdaki Bilanço üzerinde gösterilmiştir. BİLANÇO 1. DÖNEN VARLIKLAR 3. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 12. Ticari Alacaklar 39. Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar 120. Alıcılar Yurtdışı Alıcılar 392. Diğer KDV 19. Diğer Dönen Varlıklar 190. Devreden KDV 191. İndirilecek KDV 192. Diğer KDV 193. Peşin Ödenen Vergiler 4. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 2. DURAN VARLIKLAR 5. ÖZKAYNAKLAR İhracat ile ilgili kayıtlarda kullanılan Alıcılar, Yurtdışı Satışlar, Satışlardan İndirimler, Kambiyo Kârları/Zararları, Katma Değer Vergisi ve Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri (İhracat Giderleri) ile ilgili hesaplar aşağıda açıklanmıştır: 157

162 Alıcılar Hesabı Yurtdışı Alıcılar Hesabı, Alıcılar ana hesabının yardımcı hesabıdır. Mal veya turizm, mümessillik, müşavirlik gibi hizmet ihraç eden kurumların yurtdışından alacakları için kullandıkları hesaptır. Yurtdışından alacakların, yabancı paralarda ve diğer dövizli işlemlerde olduğu gibi Türk Lirası yanında yabancı para cinsinden de izlenmesi gerekmektedir. Yabancı paraların nasıl izleneceği 5 numaralı ünitede açıklanmıştır Alıcılar Hesabı nın yardımcı ve alt hesapları isteğe ve ihtiyaca göre aşağıdaki şekillerde düzenlenebilir. Her bir faturadan olan alacağın takibi ve kur farklarının kolaylıkla izlenmesi açısından her bir parti ihracat (her bir fatura) için aşağıda ilk sırada Yurtdışı Alıcılar yardımcı hesabının alt hesabı olarak düzenlenmiştir. İkinci sıradaki düzenlemede her bir alıcı kurum adı alt hesabı oluşturmuştur. Üçüncü sıradaki düzenlemede ise hangi alıcıya, hangi fatura ile ihracat yapıldığını görmek daha kolaydır. Bu tür düzenlemede birlikte gelen fatura bedellerini, her fatura için ayırarak kaydetmek gerekmektedir ALICILAR veya Yurtiçi Alıcılar Yurtdışı Alıcılar 120. ALICILAR veya Alt Hesaplar istenen bilgiye göre düzenlenir Ref. No:..., Ft. No:..., Euro Ref. No:..., Ft. No:..., Dolar Yurtiçi Alıcılar Yurtdışı Alıcılar 120. ALICILAR AG GmbH Yurtiçi Alıcılar Yurtdışı Alıcılar AG GmbH Ref. No:..., Ft. No:..., Euro Ref. No:..., Ft. No:..., Euro... Mal ihraç eden firmalarda satış tarihindeki, hizmet ihraç eden firmalarda fatura tarihindeki döviz alış kuru ile değerlenmiş yabancı para tutarı bu hesaba borç, Yurtdışı Satışlar hesabına alacak kaydedilir. Mal ihracatında satış tarihi olarak fatura veya gümrük çıkış beyannamesi tescil tarihindeki kurlardan birini esas almak mümkündür. 158

163 Dönem sonunda yurtdışından alacaklar da Vergi Usul Kanunu nun 280. maddesi gereği Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen ve Vergi Usul Kanunu Tebliği ile yayımlanan döviz kurları ile değerlendirilir. Maliye Bakanlığı nın ilan ettiği, değerlemede esas alınacak kurlar, değerleme tarihi itibariyle TCMB tarafından belirlenmiş döviz alış kurlarıdır. Yurtdışı Satışlar Hesabı 601 numaralı Yurtdışı Satışlar ana hesabı, işletmenin isteğine ve ihtiyaca göre yardımcı ve alt hesaplara ayrılır YURTDIŞI SATIŞLAR Doğrudan Satışlar İhraç Kaydıyla Satışlar Hizmet Satışları Kambiyo Kârları değerlenir? Dönem sonunda yurtdışı alıcılar hesabının kalanı hangi kur ile Yurtdışına doğrudan yapılan satışlar Yurtdışı Satışlar ana hesabının yardımcı hesabı olan Doğrudan Satışlar yardımcı hesabına; ihraç kaydıyla yapılan satışlar (İhraç kaydıyla yapılan satış, malların doğrudan ihraç edilmesi değil, ihraç edilmek kaydıyla başka bir işletmeye (aracı) satılması ve o işletme tarafından yurtdışına gönderilmesidir. İleride ayrıntılı bir şekilde açıklanacaktır.) İhraç Kaydıyla Satışlar yardımcı hesabına; hizmet satışları Hizmet Satışları yardımcı hesabına; lehte kur farkları da Kambiyo Karları yardımcı hesabına kaydedilir. İhracatın gerçekleştiği yılda oluşan lehte kur farkları Yurtdışı Satış gibi değerlendirilir ve Yurtdışı Satışlar hesabının Kambiyo Kârları yardımcı hesabına kaydedilir. Yapılan ihracat ile ilgili olarak yıl sonuna kadar olan alacakların değerlemesi sonucu ortaya çıkan lehte kur farkları Muhasebe Uygulama Genel Tebliği gereğince yurtdışı satışlar hesabına kaydedilir (646. Kambiyo Karları hesabına kaydedilmez). Lehte kur farklarının Yurtdışı Satışlar hesabına; aleyhte kur farklarının Satış İndirimleri hesabına kaydedilmesinin amacı nedir? 159

164 Satış İndirimleri Hesabı Lehte kur farkları yurtdışı satış hasılatını arttırıyorsa, aleyhte kur farkları da azaltır. Bu nedenle satışın yapıldığı yıl ortaya çıkan aleyhte kur farkları, satış indirimleri hesabına kaydedilmek suretiyle, yurtdışı satışlardan düşülür. Yapılan ihracat ile ilgili olarak yıl sonuna kadar olan alacakların değerlemesi sonucu ortaya çıkan aleyhte kur farkları 612. Satış İndirimleri hesabına kaydedilir (656. Kambiyo Zararları hesabına kaydedilmez). Gelir tablosunda yurtdışı satışlardan, satış indirimleri çıkartıldığında net satışlar bulunur. Dolayısıyla aleyhte kur farkı net satışları azaltır. A. BRÜT SATIŞLAR 1. Yurtiçi Satışlar 2. Yurtdışı Satışlar B. SATIŞ İNDİRİMLERİ (-) 1. Satış İndirimleri (-) C. NET SATIŞLAR Kambiyo Kâr/Zararları Hesabı Satışın yapıldığı yılı takip eden yılda tahsilat ve/veya değerleme sırasında ortaya çıkan kur farkları Kambiyo Kârları veya Zararları hesaplarına kaydedilir. Satışın yapıldığı yılı takip eden yılda tahsilat ve/veya değerleme sırasında ortaya çıkan kur farkları Satışlar hesabına değil, Kambiyo Kârları veya Zararları hesaplarına kaydedilir (Çünkü tahsilatın bir önceki yıldaki satışlarla ilgisi kalmamıştır). Katma Değer Vergisi Hesapları Katma değer vergisi hesapları bu bölümde konu ile birlikte açıklanmıştır. Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı (İhracat Giderleri) İhracat ile ilgili giderler tekdüzen hesap planında 7/A seçeneğinde 760. Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri ana hesabında; Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler yardımcı hesabında; 7/B seçeneğinde ise 793. Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler ana hesabında izlenir. Büyük işletmeler 7/A seçeneğini kullanırlar. Bu nedenle kitaptaki muhasebe kayıtlarında 7/A seçeneği uygulanmıştır. 7/A ve 7/B seçenekleri arasında ne fark vardır? İhracat giderlerine örnek: Taşıma ücreti, sigorta gideri, banka giderleri, konsolosluk harcı, menşe şahadetnamesi gideri, İhracatçılar Birliği ne ödenen harç, gümrük müşaviri ücreti, gümrük müşavirinin yaptığı harcamalar verilebilir. CIF satışlarda; taşıma ve sigorta giderleri, bankaların ihracat işlemleri dolayısıyla ihracatçı kuruluşlardan aldıkları komisyonlar gibi banka giderleri, yurtiçinde veya dışında ödenen komisyonlar, ihracat işlemlerini takip eden gümrük müşavirinin ücreti, gümrük müşavirinin yaptığı giderler, varsa konsolosluk harcı, menşe şahadetnamesi gideri, İhracatçılar Birliği ne ödenen nisbi ücretler ihracat ile ilgili giderlerdir. 160

165 Taşıma ücreti: CIF satışlarda taşıma ücreti (deniz taşımacılığında navlun olarak ifade edilir.) ihracatçı tarafından ödenir. Taşıma bedeli ihracatçı için Pazarlama Satış ve Dağıtım gideridir. Uluslararası taşıma KDV den istisnadır. Sigorta Gideri: CIF satışlarda sigorta ihracatçı tarafından yaptırılır ve bedeli ihracatçı tarafından ödenir. Sigorta bedeli, taşıma ücreti gibi fiyatın içindedir. Sigorta, Banka ve Sigorta Muamele Vergisi ne tabidir, KDV ye tabi değildir. Banka Giderleri: Bankaların ödemeler ile ilgili olarak ihracatçıdan aldıkları giderlerdir. Banka komisyonları, muhabir banka masrafları, işlem masrafları bu giderlere örnektir. Banka giderleri, Banka ve Sigorta Muamele Vergisine tabidir, KDV ye tabi değildir. Gümrük Müşaviri Ücreti: Gümrükte ihracat işini takip eden gümrük müşavirinin ücretidir. Gümrük müşavirleri genellikle şirket olarak hizmet verdiklerinden fatura düzenlerler. Hizmet KDV ye tabidir, faturada ayrı gösterilir. Gümrük Müşavirinin Harcamaları: Gümrük müşavirleri gümrükleme işlemlerini sürdürürken yaptıkları harcamalara ait belgeleri iş bitiminde dekontları ekinde ihracatçıya iletirler. Taksi ücreti, yükleme boşaltma giderleri, varsa gümrükleme giderleri bunlara örnektir. Bu belgelerin ihracatçı adına düzenlenmiş olması gerekir. İhracat Komisyonları: Varsa ödenen veya ödenecek komisyonlar da bu gruba girer. Diğer İhracat Giderleri: Menşe şahadetnamesi gideri, konsolosluk harcı, gözetim şirketi giderleri, tartı analiz giderleri, radyoaktivite belgesi giderleri, İhracatçılar Birliği harçları bu tür giderlere örnektir. İsteğe ve ihtiyaca göre ihracat giderleri, türlerine göre veya her bir parti ihracat için ayrı ayrı hesaplarda izlenebilir. CIF satışlarda ihracat ile ilgili giderlere örnek veriniz Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler Taşıma Sigorta Banka Giderleri Gümrük Müşaviri Ücreti Gümrük Müşaviri Giderleri İhracat Komisyonları Diğer Hesaplar aşağıdaki gibi daha ayrıntılı bir şekilde düzenlenebilir: 760. Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler Taşıma İhracat Parti No İhracat Parti No Sigorta İhracat Parti No İhracat Parti No Banka Giderleri 161

166 Her parti ihracat için ne kadar gider yapıldığı belirlenmek isteniyorsa, aşağıdaki gibi bir düzenleme de yapılabilir Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler İhracat Parti No Taşıma Sigorta Banka Giderleri Gümrük Müşaviri Ücreti İhracat Parti No Taşıma Sigorta Banka Giderleri Gümrük Müşaviri Ücreti Seyahat Giderleri: Yurtdışı Seyahat Giderleri, yurtdışına giden kişinin görevine göre (pazarlama departmanı elemanı ise) 760. Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri hesabına veya (genel yönetim elemanı genel müdür, muhasebe gibi ise) 770. Genel Yönetim Giderleri ana hesabının yardımcı hesaplarına kaydedilir. seyahatin; Harcamaların ticari seyahat gideri olarak kabul edilebilmesi için işle ilgili olması, yapılan işin çapına uygun olması, işe uygun süre ile kısıtlı olması gerekmektedir. 1. Ticari seyahatin işle ilgili olması Seyahatin ticari kazancın elde edilmesi ile ilgili olması gerekir. Turistik amaçlı seyahatlere ait harcamalar ticari kazancın belirlenmesinde gider kaydedilemeyeceği gibi, vergi matrahından da düşülemez. Seyahate gidecek kişinin hizmet erbabı olması veya geçici bir görevle görevlendirilmiş olması gerekir. 2. Seyahatin yapılan işin çapına uygun olması Seyahat ile yapılan iş arasında belirli bir uygunluğun mevcut olması gerekmektedir. Uygunluk ifadesinden küçük çaplı bir iş için yüksek seyahat giderlerinin kabul edilemeyeceği anlaşılmalıdır. 3. Seyahatin süresinin işle uygun olması Seyahat giderlerinin işin gerektirdiği süreyi aşan kısmının ticari kazancın elde edilmesi ile ilgisi yoktur. Bu tür giderlerin ücret olarak vergilendirilmesi gerekmektedir. Bunun için iki yöntem vardır ve aşağıda açıklanmıştır. Harcırah Yöntemi: 6245 Sayılı Harcırah Kanunu hükümleri gereğince görev yerinden ayrılan devlet memurlarına geçici görevde bulundukları süre için yeme ve yatma giderleri karşılığında harcırah yevmiyesi verilmektedir. Bu tür ödemeler Gelir Vergisi Kanunu na göre ücret niteliğindedir, ancak 24. maddenin 1. fıkrasındaki hükme göre gelir vergisi kesintisi dışında bırakılmıştır. 162

167 Günlük harcırah tutarları Harcırah Kanununa bağlı olarak belirlenir. Gelir Vergisi Kanunu nun 24. maddesinin 2. fıkrasına göre Harcırah Kanunu nun kapsamı dışında kalan müesseseler tarafından idare meclisi başkanı ve üyeleri ile denetçilerine, tasfiye memurlarına ve hizmet erbabına verilen gerçek yol giderlerinin tamamı ile yemek ve yatmak giderlerine karşılık verilen gündelikler gelir vergisinden istisna edilmiştir. Ancak bu gündelikler aynı aylık seviyesindeki devlet memurlarına verilen gündeliklerden fazla ise veya devletçe verilen seviyesindeki devlet memurlarına verilen gündeliklerden fazla ise veya devletçe verilen gündeliklerin en yüksek haddini aşarsa, aradaki fark ücret olarak vergiye tabi tutulur. Harcırah ücret sayılır. Seyahat edene verilen harcırah sınırı aşar ve vergiye tabi olursa, seyahat edenin ücretine ait vergi matrahı yükselir. Yurtdışında görevlendirilen memurlara verilen harcırahın miktarı gidilecek ülkeye, memur ve hizmetlilerin aylık veya günlük ücretleri ile işin mahiyetine göre 6245 sayılı Harcırah Kanunu nun 34. maddesi gereği Maliye Bakanlığı nın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu nca belirlenir ve Resmi Gazete de yayınlanır. Bu karara göre yurtdışı gündeliklerin Türk Lirası cinsinden miktarları, yabancı cinsinden gündelik miktarlarının TCMB tarafından ilan edilen cari (efektif veya döviz) satış kuru ile çarpılması suretiyle bulunur. Tahakkuk ve mahsup işlemlerinde, döviz satış bordrosunda gösterilen tarihteki kur esas alınır. Birden fazla ülkeyi kapsayacak yurtdışı geçici görev yolluk ve ikametlerinde, her ülkedeki kalış süresi için o ülkeye ilişkin gündelik miktarı ödemelere esas alınır. Yol giderleri (uçak bileti) harcıraha dahil değildir. Harcırah için avans verilmemiş ise, yurtdışı gündeliklerinin Türk Lirası cinsinden tutarı, yabancı para cinsinden gündelik miktarının beyanname düzenleme tarihindeki TCMB tarafından ilan edilen döviz satış kuruyla çarpılması suretiyle bulunur. Bu karar hükümlerine göre yurtdışına her çıkışta, seyahat süresinin ilk on günü için ödenecek gündelikler karara ekli cetveldeki miktarlar % 50 arttırılmak suretiyle hesaplanır. Aynı süre ile sınırlı olmak kaydıyla yurtdışında yatacak yer temini için ödedikleri ücretleri fatura ile belgelendirenlere, faturada gösterilen yatak bedelinin bu şekilde hesaplanan gündeliklerinin % 40 ını aşması halinde aşan kısmının % 70 i ayrıca ödenir. Ancak, yatacak yer temini için ödenecek ilave miktar, hesaplanan gündeliklerin % 100 ünden fazla olamaz. Bir şirketin araştırma geliştirme bölümünde çalışan eleman 20 gün için Fransa ya gitmiştir. Fransa için belirlenmiş olan vergiden muaf günlük harcırah tutarı 120 ise, Fransa da 20 gün kalan bu elemanın vergiden muaf harcırah tutarı ne kadardır? Örnek: Şirketin pazarlama elemanı 4 günlüğüne Almanya ya gidecektir. Bakanlar Kurulu kararına göre Almanya için günlük harcırah tutarı 80 Euro dur Şirket pazarlama elemanına günlük resmi harcırah tutarı üzerinden ödeme yapacak ise pazarlama elemanının alacağı tutar ne kadardır? İlk 10 gün için harcırah tutarının % 50 fazlası alınacak, günlük harcırah 120 Euro olacaktır. Pazarlama elemanı 4 günlük seyahat için 480 Euro harcırah almış olacaktır. Bu tutardan sadece % 0,66 damga vergisi kesintisi yapılacak, kalan kendisine ödenecektir. Şirket, personeline günde 150 Euro harcırah veriyorsa, bu tutardan 120 Euro gelir vergisinden muaf olacak; 30 Euro nun ise brüt tutarı hesaplanacak, brüt tutardan gelir vergisi kesintisi yapılacak 30 Euro nun Türk Lirası karşılığı (damga vergisi kesintisinden sonra) net olarak pazarlama elemanına ödenecektir. 163

168 Gerçek Gider Yöntemi: Gelir vergisi kanununun 40. maddesinin 4. fıkrasına göre işle ilgili seyahat ve ikamet giderleri (seyahat maksadının gerektirdiği süreye uygun olmak suretiyle) kazancın tespitinde indirilebilir. Kurumlar Vergisi Kanununun 6. Maddesinde ise safi kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hakkındaki hükümleri nin uygulanacağı açıklanmıştır. İşle ilgili olmak ve belirli şartları taşımak kaydıyla yurtdışında yapılan harcamaları gösteren faturalar ve belgeler gider yazılır. Yurtdışı seyahat giderlerinin hesaplanmasında ve vergilendirilmesinde bu yöntem tercih edilecek ise, gerçek yol giderleri, yemek ve konaklama giderleri, iş ile ilgili olarak seyahatin amacı ile uygun sair giderler belgelenmek kaydıyla gider kaydedilir. Yabancı para üzerinden değişik tarihlerde alınan belgelerin Türk Lirasına çevrilmesinde fatura tarihindeki döviz alış kuru esas alınır. nelerdir? Harcırah Yöntemi ile Gerçek Gider Yöntemi arasındaki farklar DOĞRUDAN İHRACAT Genel Bilgiler Doğrudan ihracattan anlaşılması gereken satıcının yurtdışındaki alıcıya İhracat Rejimi Kararı, İhracat Yönetmeliği ve Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karar çerçevesinde mal satışıdır. Mal ve hizmet ihracatı KDV den istisnadır. Mal veya hizmet ihracatı dolayısıyla yurtdışına düzenlenen faturalarda KDV yoktur. İhracatçılar, ihraç ettikleri mallar (ve hizmetler için) için KDV yi hesaplanan KDV den indiremedikleri hallerde Vergi Dairesi nden iade alabilirler. Sadece ihracat yapan (yurtiçi satışı olmayan) bir işletmede hesaplanan KDV söz konu olmadığından, o işletme ihraç ettiği malın edinimi sırasında yüklendiği KDV yi (artı genel giderlere ait KDV yi) iade alabilir. Hem yurtdışına, hem de yurtiçine mal satan şirketler de yurtdışına sattıkları malın edinimi sırasında yüklendikleri KDV yi (artı ihracat ile ilgili genel giderlere ait KDV yi) iade alabilirler. Genel giderlerden iade alınabilecek kısmı belirlemek için yurtiçi ve yurtdışı satışların oranı esas alınır. Yurtdışı alıcı adına 2 türlü fatura düzenlenir: 1. V.U.K. nda açıklanan fatura; 2. Yabancı dilde fatura. Anlaşmalı matbaalara bastırılmış (veya notere tasdik ettirilmiş), muhasebe kayıtları için geçerli olan faturalara açıklamalar Türkçe; fatura tutarı yabancı para üzerinden yazılır. Yurtdışındaki alıcıya gönderilmek üzere yabancı dilde ayrı bir fatura düzenlenir. Alıcı için esas olan yabancı dilde düzenlenmiş olan bu faturadır. Bu fatura diğer belgelerle birlikte ödeme şekline göre ya mal ile birlikte ya da banka kanalıyla alıcıya ulaştırılır. Türkçe faturanın ilk nüshası gümrük beyannamesi ekinde çıkış gümrüğüne verilir. Muhasebe kayıtları için hangi fatura esastır? Katma Değer Vergisi Kanunu na göre iade talebinde bulunabilmek için malın gümrük hattını geçmiş olması gerekir. Örneğin 29 Kasım da İstanbul Gümrüğü nde muayenesi ve yüklemesi yapılan malı taşıyan taşıt 2 Aralık tarihinde gümrük bölgesini (örneğin Kapıkule) geçmiş ise, ihracatçı Aralık ayına ait KDV beyannamesinde KDV iadesi talep edebilecektir. 164

169 Muhasebe Kayıtları Yurtdışı satış dolayısıyla borçlandırılan Yurtdışı Alıcılar yardımcı hesabının alacağına, tahsilat yapıldığında iki türlü kayıt yapılabilir: Hesabın alacağına, hesabın borçlandırıldığı tarihteki kur ile kayıt Bu kayıt şeklinde hesabın alacağına, borçlandırıldığı tarihteki kur esas alınarak kayıt yapılır. Böylece hesabın borcuna ve alacağına aynı kur ile kayıt yapıldığından hesap kalanı gümrük (çıkış) beyannamesi veya fatura tarihindeki döviz alış kuruna (yani hesaba işlemlerin yapıldığı kura) bölününce yabancı para üzerinden alacak tutarı bulunur. Gümrük (çıkış) beyannamesi veya fatura tarihindeki kur ile tahsil tarihindeki kur arasındaki fark, tahsil edilen yabancı para ile çarpılınca bulunan tutar kur farkı geliri veya gideridir. Bu şekilde kayıt ile her bir fatura (parti) dolayısıyla oluşan alacağın tahsilini ve kur farkını zamanında izlemek mümkündür. Örneğin, ihracat bedeli; döviz alım belgesi düzenlendikten sonra bankadaki ticari mevduat hesabına yatırılmış ise, Bankalar hesabı döviz alım belgesindeki kur ile değerlenmiş dövizin Türk Lirası tutarı kadar borçlandırılır. Yurtdışı Alıcılar hesabı ise fatura (veya gümrük çıkış beyannamesi) tarihindeki kur ile değerlenmiş dövizin tutarı kadar alacaklandırılır. Bankalar hesabına borç yazılan tutar ile bu hesaba alacak yazılan tutar arasındaki fark kur farkı geliri veya gideridir. Hesabın alacağına tahsilat tarihindeki kur ile kayıt Bu kayıt şeklinde alacak tahsil edildiğinde Yurtdışı Alıcılar hesabı tahsilat tarihindeki kur ile alacaklandırılır. Böylece hesabın borcuna ve alacağına değişik kurlar esas alınarak kayıt yapılmış olur (borcuna fatura tarihindeki, alacağına tahsilat tarihindeki kur). Bu şekilde kayıt yapıldığında alacağın tamamı tahsil edilmiş olsa bile kur farkından dolayı hesap kalan verecektir. Yukarıda açıklanan yöntemlerden ikincisi daha kolay, ancak alacağı izlemek ve kayıtları kontrol etmek açısından birincisi daha sağlıklıdır. İki yöntemde de açıklandığı gibi kayıt yapın, dönem sonunda; Yurtdışı Alıcılar yardımcı hesabının kalanı yabancı para cinsinden alacağın, değerleme günündeki kur ile değerlenmiş (çarpılmış) tutarı kadar olmalıdır. Örnek: 1. Dolar için döviz alış kuru 1,80olduğu tarihte (FOB veya CIF değeri) $ tutarındaki fatura düzenlenmiş ve malın gümrük çıkış beyannamesi tescil edilmiştir. 2. Döviz alış kurunun 1,84 olduğu gün mal bedelinin 600 $ ı bankaya havale olarak gelmiş, bankada ye çevrilmiş ve döviz alım belgesi düzenlenmiştir. 3. Dönem sonunda Dolar için döviz alış kuru (değerleme kuru) 1,88 dir. 4. Ertesi yıl Dolar için döviz alış kuru 1,92 olduğu tarihte mal bedelinin kalan kısmı olan 900 $ bankaya havale olarak gelmiş ve bankada ye çevrilmiş, döviz alım belgesi düzenlenmiştir // ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar Ref. No $ 601. YURTDIŞI SATIŞLAR H Doğrudan Satışlar Ref. No $ Ft $ x 1,80 165

170 Hesabın alacağına, hesabın borçlandırıldığı tarihteki kur ile kayıt 2....// BANKALAR H Mevduat Hs 120. ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar Ref. No $ 601. YURTDIŞI SATIŞLAR H Kambiyo Karları $ x 1,84 = $ x 1,80 = (1,84-1,80 ) x 600 $ = Ref. No $ Ref. No $ Dönem sonu değerleme kaydından önce alıcılar hesabı kalanı 1.620; yabancı para alacağı 900 $ dır. Değerleme kuruna göre alacak (900 $ x 1,88) dir. Hesap kalanı olduğuna göre lehte kur farkı 72 dir. 72 kur farkı Yurtdışı Satışlar hesabına kaydedilecektir. Yurtdışı Alıcılar yardımcı hesabı kalanının değerleme yapılmadan önce hiç bir anlamı yoktur. Yabancı para üzerinden alacağın değerleme günündeki kur ile çarpılması ve hesap kalanının bu tutara getirilmesi gerekir // ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar Ref. No $ YURTDIŞI SATIŞLAR H Kambiyo Karları Kur farkı ile ilgili kayıt (1, ) x 900 $ = Ref. No $ Ref. No $

171 Hesap Kalanı (900 $ x 1,92 ) = // BANKALAR H Mevduat Hs. 900 $ x 1,92 = $ x 1,88 = (1,92-1,88 ) x 900 $ = Kambiyo Kârları ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar Ref. No $ 646. KAMBİYO KÂRLARI H Alacak tahsil edilmiş olduğundan bu kayıttan sonra yurtdışı alıcılar hesabı kapanır. Hesabın alacağına tahsilat tarihindeki kur ile kayıt 2....// BANKALAR H Mevduat Hs. 600 $ x 1,84 = ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar Ref. No $ Ref. No $ Ref. No $ Dönem sonunda hesap kalanı: Mevcut alacak 900 $ x 1,88: Kambiyo Karı: 3....// ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar Ref. No $ Kur farkı ile ilgili kayıt YURTDIŞI SATIŞLAR H Kambiyo Karları

172 Dönem sonundaki kur farkına ait kayıttan sonra hesaplar aşağıdaki gibi olur Ref. No $ Ref. No $ Kambiyo Kârları 96 Mevcut alacak (900 $ x 1,92 ): Hesap Kalanı: 4....// BANKALAR H Mevduat Hs ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar Ref. No $ $ x 1,92 = // ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar Ref. No $ Kur farkı ile ilgili kayıt (1,92-1,88 ) x 900 $ = KAMBİYO KÂRLARI H Siz ihracatçı işletmede muhasebe yetkilisi olsanız yurtdışı alıcılar hesabında yapılan yukarıdaki iki uygulama şeklinden hangisini tercih edersiniz? İki uygulama arasında ne fark vardır? Örnek: Bir işletmenin Temmuz ayı yurtdışı satışları dir. Yurtiçi satışları dir. Temmuz ayı sonunda hesaplanan KDV , indirilecek KDV , devredecek KDV dir. İndirilecek KDV nin içinde yurtdışı satış nedeniyle yüklenilmiş bulunan KDV mevcuttur. Katma Değer Vergisi Kanunu nda belirtilen şartların yerine getirilmesi kaydıyla işletme KDV nin iadesini talep edebilir. 168

173 Temmuz ayı sonunda yapılan kayıt aşağıdaki gibi olacaktır:...// HESAPLANAN KDV H PEŞİN ÖDENEN VERGİLER H İade Alınacak KDV 190. DEVREDEN KDV H İNDİRİLECEK KDV H İade alındığı ay nolu hesap kapatılacaktır. Örnek: Euro tutarlı CIF ihracat için aşağıdaki harcamalar yapılmıştır. Muhasebe kaydı nasıl olacaktır? 1. Nakliye bedeli 800 (Galata Taşımacılık Ft. No: 1234) 2. Sigorta bedeli 100 ( Sigorta, Poliçe No: 5678) 3. Banka Gideri 100 (.. Bankası, Hes. No 3421) 4. Gümrük Müşaviri 300 (Kartal Gümrükleme Ltd. Şti, Ft ) Muhasebe kayıtları aşağıdaki gibi olacaktır:...// PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİDERLERİ H Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler Taşıma Sigorta Banka Giderleri Gümrük Müşaviri Ücreti İNDİRİLECEK KDV H BANKALAR H Mevduatı SATICILAR H Yurtiçi Satıcılar Galata Taşımacılık Sigorta Kartal Gümrükleme Galata Taşımacılık Ft. No: 1234 Sigorta, Poliçe No: 5678 Bankası, Hes. No: 3421 Kartal Gümrükleme Ltd. Şti. Ft

174 Seyahat Giderlerinin Kaydı Örnek: 1. Pazarlama elemanı 1 = 2,30 iken 800 avans almış ve yurtdışına gitmiştir. 2. Pazarlama elemanı yurtdışından dönüşünde yeme - içme ve konaklama ile ilgili 600 tutarlı belge getirmiştir. Dönüş tarihinde 1 = 2,31 dir // PERSONEL AVANSLARI H Yurtdışı Personel Avansları Ahmet Güneş 100. KASA H Yabancı Paralar Kasası Euro Verilen avans 800 x 2,30 = // KASA H Yabancı Paralar Kasası Euro 760. PAZARLAMA SATIŞ VE DAĞITIM GİD Çeşitli Giderler Yurtdışı Seyahat Giderleri 196. PERSONEL AVANSLARI H Yurtdışı Personel Avansları Ahmet Güneş 646. KAMBİYO KARLARI H. 200 x 2,31 = x 2,31 = İHRAÇ KAYDIYLA SATIŞLAR (ARACILI İHRACAT) Genel Bilgiler Üreticiler ürettikleri mamulleri doğrudan ihraç edebilecekleri gibi, ihracat konusunda uzmanlaşmış ihracatçı kurumlar (Dış Ticaret Sermaye Şirketleri, Sektörel Dış Ticaret Şirketleri veya diğer ihracatçılar) aracılığı ile de ihraç edebilirler. Üreticilerin bu tür ihracatına uygulamada Aracılı İhracat denilmektedir. İhraç kaydıyla satışlar Katma Değer Vergisi Kanunu nun 11/1-c maddesinde düzenlenmiştir. Üreticiler yurtiçindeki ihracatçı kuruma düzenledikleri faturaya (yurtiçi satış gibi) KDV eklerler, ancak faturanın altına 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu hükümlerine göre ihraç edilmek şartıyla teslim edildiğinden Katma Değer Vergisi tahsil edilmemiştir ibaresi yazarlar ve dolayısıyla katma değer vergisi tahsil etmezler. Üretici tarafından tahsil edilmeyen ancak ilgili dönem beyannamesinde beyan edilecek olan bu vergi, Vergi Dairesi nce tarh ve tahakkuk ettirilerek tecil olunur. Söz konusu malların ihracatçıya teslim tarihini takip eden ay başından itibaren 3 ay içinde ihraç edilmesi halinde, tecil edilen vergi terkin olunur. İhracatın yasal şartlara uygun olarak gerçekleşmemesi halinde tecil olunan vergi tahakkuk ettirildiği tarihten itibaren 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre gecikme zammıyla birlikte üreticiden tahsil olunur. 170

175 Yurtdışındaki alıcıyı üretici bulmuş olsa bile, aracılı satışlarda 32 Sayılı Karar a göre mal bedelinin yurda getirilmesinden ihracatçı sorumludur. İhracatın yasal şartlara uygun olarak gerçekleşmemesi halinde tecil olunan verginin ödenmesinden üretici sorumludur. KDV Kanunu nun 27 nolu tebliği ile üretici olmayanların da Dış Ticaret Sermaye Şirketleri ne ihraç kaydıyla mal teslim edebilmelerine imkan sağlanmıştır. Üreticinin yurtiçi ve ihraç kaydıyla teslimlerinden sonra KDV hesaplarının durumu aşağıda örnekler ile açıklanmıştır. Ödenecek KDV, ihraç kaydıyla yapılan satış KDV sinden büyükse, ihraç kaydıyla yapılan satış KDV si tecil edilir, fark vergi dairesine ödenir. Ödenecek KDV, ihraç kaydıyla yapılan satış KDV sinden küçükse, ödenecek olan kısım ödenmez, tecil edilir, tecil edilen tutar ile ihraç kaydıyla yapılan satış KDV si arasındaki fark vergi dairesinden iade alınır. Devreden KDV çıkarsa, tutar ertesi döneme devreder, ihraç kaydıyla yapılan satış KDV si vergi dairesinden iade alınır. İhracatçılar faturadaki KDV yi indirim konusu yapmazlar, KDV beyannamesinde göstermezler ve kaydetmezler. İhracatçılar KDV ödemeksizin satın aldıkları malları, KDV hesaplamaksızın ihraç ettikleri için (genel giderlerle ilgili KDV iadesi haricinde) mal ile ilgili KDV iadesi söz konusu olmaz. KDV risk ve sorumlulukları üreticiye aittir. İhracatçı belirli süre içinde malı ihraç edemez ise, KDV kaybından dolayı Vergi Dairesi ne karşı üretici sorumludur. Bu uygulama sayesinde ihracatçılar KDV ödemeden mal satın alabilmekte ve KDV iadesi ile uğraşmamaktadırlar. Örnek 1 Örnek 2 Örnek 3 Yurtiçi Satışlara Ait Hesaplanan KDV İhraç Kaydıyla Yapılan Satışlara Ait Hesaplanan KDV İndirilecek KDV Tecil Edilecek KDV Ödenecek KDV İade Alınacak KDV Devreden KDV Örnekte; Hesaplanan KDV , indirilecek KDV , ödenecek KDV dir. İhraç kaydıyla yapılan satışlara ait KDV olup ödenecek KDV den küçüktür. Bu durumda tecil edilecek, Vergi Dairesi ne ödenecektir. 2. Örnekte; Hesaplanan KDV , indirilecek KDV , ödenecek KDV dir. İhraç kaydıyla yapılan satışlara ait KDV olup, ödenecek KDV den büyüktür. Bu durumda tecil edilecek, iade alınacaktır. 3. Örnekte; Hesaplanan KDV , indirilecek KDV , İhraç kaydıyla yapılan satışlara ait KDV olup, devreden KDV dir. Bu durumda devredecek, iade alınacaktır. 171

176 Muhasebe Kayıtları Örnek 1: 1. A işletmesi (üretici) Temmuz 2011 de (KDV Hariç) tutarlı hammadde satın almıştır. 2. Üretilen malın bir kısmı ay içinde ihraç kaydıyla (KDV Hariç) ye B işletmesine (ihracatçı) satılmıştır. 3. Üretilen malın diğer bir kısmı (KDV Hariç) ye yurtiçindeki C firmasına satılmıştır. A işletmesinin Temmuz ayındaki satışları ve KDV (% 18) ile ilgili muhasebe kayıtlarını yapınız // İLKMADDE VE MALZEME H İNDİRİLECEK KDV H. 320 SATICILAR H // ALICILAR H DİĞER KDV H Tecil Edilebilir KDV 601. YURTDIŞI SATIŞLAR H İhraç Kaydıyla Satışlar 391. HESAPLANAN KDV H ALICILAR H // YURTİÇİ SATIŞLAR H HESAPLANAN KDV H Yukarıda açıklanan üç kayıttan sonra KDV hesaplarındaki tutarlar şöyledir: Hesaplanan KDV İndirilecek KDV İhraç Kayıtlı Teslim KDV si Tecil Edilecek KDV Ödenecek KDV Temmuz 2011 sonunda KDV ile ilgili kayıtlar şöyle olacaktır: 4....// HESAPLANAN KDV H İNDİRİLECEK KDV H DİĞER KDV H Terkin Edilecek KDV 360.ÖDENECEK VERGİLER H Ödenecek KDV Ertesi ay terkin işleminin yapılması halinde muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır: 172

177 5....// DİĞER KDV H Terkin Edilecek KDV H DİĞER KDV H Tecil Edilebilir KDV İndirilecek KDV Diğer KDV Tecil Diğer KDV Terkin Örnek 2: 1. A işletmesi (üretici) Temmuz 2011 de (KDV Hariç) tutarlı hammadde satın almıştır. 2. Üretilen malın bir kısmı ay içinde ihraç kaydıyla (KDV Hariç) ye B işletmesine (ihracatçı) satılmıştır. 3. Üretilen malın diğer bir kısmı (KDV Hariç) ye yurtiçindeki C firmasına satılmıştır. A İşletmesinin Temmuz ayındaki satışları ve KDV (% 18) ile ilgili muhasebe kayıtlarını yapınız....// İLKMADDE VE MALZEME H İNDİRİLECEK KDV H Hesaplanan KDV SATICILAR H // ALICILAR H DİĞER KDV H Tecil Edilebilir KDV YURTDIŞI SATIŞLAR H İhraç Kaydıyla Satışlar 391. HESAPLANAN KDV H ALICILAR H // YURTİÇİ SATIŞLAR H HESAPLANAN KDV H Yukarıda açıklanan üç kayıttan sonra KDV hesaplarındaki tutarlar şöyledir: Hesaplanan KDV İndirilecek KDV İhraç Kayıtlı Teslim KDV si Tecil Edilecek KDV İade Alınacak KDV

178 Temmuz 2011 sonunda KDV ile ilgili kayıtlar şöyle olacaktır: 4....// HESAPLANAN KDV H PEŞİN ÖDENEN VERGİLER H İade Alınacak KDV İNDİRİLECEK KDV H DİĞER KDV H Terkin Edilecek KDV 192. DİĞER KDV H Tecil Edilebilir KDV Ertesi ay terkin işleminin yapılması ve KDV nin Vergi Dairesi nden nakden alınması halinde muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır: 5....// DİĞER KDV H Terkin Edilecek KDV Terkin işlemi 192. DİĞER KDV H Tecil Edilebilir KDV KASA H....//. 193.PEŞİN ÖDENEN VERGİLER H İade alınacak KDV İndirilecek KDV Diğer KDV Tecil Peşin Ödenen Vergiler Hesaplanan KDV Diğer KDV Terkin Deniz A.Ş. (üretici) Eylül 2011 de (KDV hariç) tutarlı hammadde satın almıştır. Üretilen malın bir kısmı ilgili ay içinde ihraç kaydı ile ye (KDV hariç) Yaşam AŞ ye (ihracatçı) satılmıştır. Diğer kısmı ise yurtiçinde faaliyet gösteren Yağmur AŞ ye ye (KDV hariç) satılmıştır. Deniz AŞ nin Eylül ayına ait muhasebe kayıtlarını dikkate alarak, tecil edilecek ve iade alınacak KDV tutarlarını hesaplayınız. 174

179 Örnek 3: 1. A İşletmesi (üretici) Temmuz 2011 de (KDV Hariç) tutarlı hammadde satın almıştır. 2. Üretilen malın bir kısmı ay içinde ihraç kaydıyla (KDV Hariç) ye B işletmesine (ihracatçı) satılmıştır. 3. Üretilen malın diğer bir kısmı (KDV Hariç) ye yurtiçindeki C firmasına satılmıştır. A İşletmesinin Temmuz ayındaki satışları ve KDV (% 18) ile ilgili muhasebe kayıtlarını yapınız // İLKMADDE VE MALZEME H İNDİRİLECEK KDV H SATICILAR H // ALICILAR H DİĞER KDV H Tecil Edilebilir KDV 601. YURTDIŞI SATIŞLAR H İhraç Kaydıyla Satışlar 391. HESAPLANAN KDV H ALICILAR H // YURTİÇİ SATIŞLAR H HESAPLANAN KDV H Yukarıda açıklanan üç kayıttan sonra KDV hesaplarındaki tutarlar şöyledir: Hesaplanan KDV İndirilecek KDV İhraç Kayıtlı Teslim KDV si Tecil Edilecek KDV İade Alınacak KDV Devreden KDV Temmuz 2011 sonunda KDV ile ilgili kayıtlar şöyle olacaktır: 4....// HESAPLANAN KDV H PEŞİN ÖDENEN VERGİLER H İade Alınacak KDV 190. DEVREDEN KDV H İNDİRİLECEK KDV H DİĞER KDV H Tecil Edilebilir KDV Ertesi ay (terkin işleminin yapılması ve) KDV nin vergi dairesinden nakden alınması halinde muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır: 175

180 KASA H....// PEŞİN ÖDENEN VERGİLER H İade alınacak KDV İndirilecek KDV Diğer KDV Tecil Peşin Öd. Vergiler Hesaplanan KDV Örnek: 1. A İşletmesi KDV tutarlı hammadde satın almıştır adet gömlek tarihinde birim fiyatı 6 dan ihraç kaydıyla alıcı A ya satılmıştır. Fatura düzenleme tarihinde TCMB döviz alış kuru 2,40 dir. (1.000 adet x 6 x 2,40 ) // İLK MADDE VE MALZEME H İNDİRİLECEK KDV H SATICILAR H ALICILAR H Yurt İçi Alıcılar 192. DİĞER KDV H Tecil Edilebilir KDV...// YURTDIŞI SATIŞLAR H İhraç Kaydıyla Satışlar 391. HESAPLANAN KDV H Hesaplanan KDV: İndirilecek KDV İhraç Kayıtlı Teslim KDV si Tecil Edilecek KDV İade Alınacak KDV

181 3....// HESAPLANAN KDV H PEŞİN ÖDENEN VERGİLER H İade Alınacak KDV İNDİRİLECEK KDV H DİĞER KDV H Terkin Edilecek KDV 192. DİĞER KDV H Tecil Edilebilir KDV Ertesi ay terkin işleminin yapılması ve KDV nin vergi dairesinden nakden alınması halinde muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır: 4....// DİĞER KDV H Terkin Edilecek KDV DİĞER KDV H Tecil Edilebilir KDV Terkin işlemi KASA H....// PEŞİN ÖDENEN VERGİLER H İade alınacak KDV HİZMET İHRACATI Genel Bilgiler Yurtdışındaki müşterilere verilen müşavirlik - danışmanlık hizmetleri, yönetim hizmetleri, aracılık hizmetleri, telif - marka - lisans satışları gibi hizmetler hizmet ihracatı olarak değerlendirilir. Yurtdışına satılan hizmet bedellerinin yurda getirilme zorunluluğu yoktur. (Sadece Katma Değer Vergisi Kanunu açısından, KDV iadesi için bedelin yurda getirilmiş olması gerekir). Mal ihracatı yukarıdaki bölümde belirtildiği şekilde KDV den istisna olduğu gibi hizmet ihracatı da aşağıdaki şartların gerçekleşmesi halinde KDV den istisnadır. Bu şartlar; Hizmetin Türkiye de yurtdışındaki bir müşteri için yapılmış olması, Hizmetten yurtdışında faydalanılmalıdır. 177

182 Hizmet ihracatında da yüklenilen KDV indirilemediği takdirde iade alınabilir. Yurtdışına bir hizmet ihracatı söz konusu ise, bu hizmet ihracatında KDV istisnası (KDV Kanunu Md. 12) uygulanabilmesi için Katma Değer Vergisi Kanunu na ait 26. No.lu Genel Tebliğ de belirtilen 4 şartın birlikte gerçekleşmiş ve hizmet ihracatının 30 Nolu KDV Genel Tebliği ne uygun olması zorunludur. Hizmet ihracatında KDV iadesi alabilmek için; Hizmet Türkiye de yurtdışındaki bir müşteri için yapılmış olmalıdır Fatura yurtdışındaki müşteri adına düzenlenmelidir: Hizmet bedeli döviz olarak Türkiye ye getirilmelidir: Hizmetten yurtdışında yararlanılmalıdır. Hizmet Türkiye de yurtdışındaki bir müşteri için yapılmış olmalıdır Yurtdışındaki müşteriden kasıt, hizmet sunulan kişinin ikametgahı, işyeri, kanuni ve iş merkezinin yurtdışında bulunması veya yurtiçinde bulunan bir firmanın, yurtdışında kendi adına müstakil olarak faaliyet gösteren şube, acente, temsilci ve bürosunun olması gerekmektedir. Fatura veya benzeri nitelikteki belge yurtdışındaki müşteri adına düzenlenmelidir Yapılan hizmet ile ilgili olarak düzenlenecek fatura veya benzeri belgenin, yukarıda özellikle açıklanan yurtdışındaki bir müşteri adına düzenlenmiş olması zorunludur. Hizmet bedeli, döviz olarak Türkiye ye getirilmelidir Yurtdışındaki müşteri için yapılan hizmete ait bedelin, Türkiye ye döviz olarak getirilmesi zorunludur. İstisnadan yararlanacak olanın döviz alım belgesi veya dövizin Türkiye ye getirildiğini tevsik eden, Kambiyo Mevzuatı na göre geçerli diğer bir belge ile bunu tevsik etmesi gerekmektedir. Hizmetten yurtdışında yararlanılmalıdır İstisnanın uygulanabilmesi için, hizmetten yurtdışında yararlanılmış olması gerekir. Diğer bir ifade ile, yurtdışındaki müşteri için verilen hizmetin bu müşterilerin, Türkiye deki faaliyetleri ile ilgisinin olmaması gerekmektedir. Yukarıdaki esaslara göre gerçekleşen hizmet ihracatı nedeniyle hak kazanılan KDV iadesi için (84 No lu) KDV Genel Tebliği ne göre ibrazı gereken belgeler şunlarıdır: Yurtdışındaki müşteri adına düzenlenen faturanın aslı veya fotokopisi, İhracatın gerçekleştiği döneme ilişkin olarak indirilecek KDV listesi ile ihraç edilen hizmet nedeniyle yüklenilen vergi miktarına ilişkin hesaplamaları gösterir tablo, Bankalar Kanunu hükümlerine göre faaliyette bulunan bankalar veya özel finans kurumlarınca düzenlenmiş döviz alım belgesi aslı veya ilgili banka veya özel finans kurumu şubesince onaylamış örneği ya da dövizin yurtdışından geldiğini gösteren bankadan alınmış belge. (30 Seri No lu) Katma Değer Vergisi Genel Tebliği ne göre yurtdışındaki firmaların, Türkiye den ithal edecekleri mal ve hizmetler ile ilgili olarak, bu firmalara aracılık hizmeti verenlerin söz konusu hizmetleri karşılığında aldıkları komisyonlar, ihraç edilen mal ve hizmetler yurtdışında tüketildiğinden, hizmet ihracı istisnası kapsamında değerlendirilecektir. Yukarıda belirtilen 4 şart birlikte gerçekleşmiş ise o hizmet KDV ye tabi olmayacak, aksi halde faturaya KDV eklenecektir. 178

183 Örnek: Bir mimarlık firması yurtdışındaki bir firmaya, yurtdışındaki bir inşaat için proje çizmiş ve bedelini döviz olarak tahsil etmiş ise 4 şart birlikte gerçekleşmiş olduğundan hizmet KDV istisnasından yararlanacak ve faturaya KDV eklenmeyecektir. Ancak bir Türk firması bir yabancı firmaya Türkiye de müşteri buluyor ve yurtdışındaki firmaya hizmet faturası düzenliyor ise, şirketin verdiği hizmetten Türkiye de yararlanıldığından bu hizmet KDV ye tabi olacaktır. Örnek: Türkiye de yerleşik olan bir seyahat acentesi yurtdışında bulunan bir seyahat acentesinin gönderdiği turist grubuna konaklama, tur düzenleme ve yeme içme hizmeti vermektedir. Bu acente söz konusu hizmeti karşılığında lira para almıştır. Türkiye deki seyahat acentesi aldığı paranın liralık kısmını, turist grubunun Türkiye deki konaklama, yeme içme gibi masraflarına kullanmıştır. Yaptığı bu masraflardan sonra kendisine kalmıştır. Bu durumda acente yabancı seyahat acentesine lik hizmette bulunmuştur. Bu hizmetten yabancı seyahat acentesi yararlandığından bu tutara KDV uygulanmayacak ve hizmet ihracatı kapsamında işlem yapılacaktır. Ancak; seyahat acentesinin turist grubuna Türkiye de verdiği yeme içme, konaklama gibi hizmetlerden, Türkiye de yararlandığından bu hizmetler vergiye tabi tutulacaktır. Dolayısıyla, turist grubuna verilen yeme - içme, konaklama hizmetleri için genel esaslara göre hesaplanan KDV ödenecektir. Bu seyahat acentesinin, yabancı seyahat acentesine verdiği söz konusu hizmetlere ait düzenleyeceği faturada, vergiden müstesna tutulan hizmet bedeli ile vergiye tabi tutulacak hizmet bedeli ayrı ayrı gösterilebileceği gibi, bu hizmetler için ayrı ayrı fatura düzenlenmesi de mümkün bulunmaktadır. Örnek: Yurtdışındaki bir firma Türkiye den maden cevheri ithal etmektedir. Türkiye deki firma da söz konusu maden cevherinin sağlanması, kalite kontrolü, malın ihraç limanına kadar taşınması ve gemilere yüklenmesi gibi işleri yabancı firma adına yapmaktadır. Türk firması, bu hizmetleri ile ilgili olarak yaptığı harcamaları ve komisyon ücretini firmaya fatura etmekte ve karşılığını döviz olarak Türkiye ye getirmektedir. İhraç edilen mal yurtdışında tüketildiğinden, Türkiye deki firmanın yaptığı bu hizmet karşılığında aldığı komisyon, hizmet ihracatı istisnası kapsamında değerlendirilir. Örnek: Yurtdışındaki bir firma sulama projesini üstlenen bir Türk firması hakkında başka bir Türk danışmanlık firmasından, bu firma ile ilgili olarak yeterlilik araştırmasının yapılmasını istemiştir. Danışmanlık firması, bu hizmeti ile ilgili olarak yaptığı harcamaları ve komisyon ücretini yabancı firmaya fatura etmekte ve karşılığını döviz olarak Türkiye ye getirmektedir. Sulama projesini üstlenen firmanın hizmetinden yurtdışında faydalanılacağından, danışmanlık firmasının yaptığı bu hizmet karşılığında aldığı komisyon, hizmet ihracatı istisna kapsamında değerlendirilecektir. 179

184 Muhasebe Kayıtları Örnek: Türkiye de yerleşik bir mimarlık firması Almanya daki müşterisi için bir tiyatro projesi çizmiştir. Proje bedeli Euro dur. Proje Almanya da uygulanacaktır Almanya daki müşteriye faturanın düzenlendiği tarihte 1 Euro = 2,35 dir. 2. Fatura bedeli 1 Euro 2,30 iken proje bedeli bankaya yurtdışından havale olarak gelmiştir....// ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar YURTDIŞI SATIŞLAR H Hizmet Satışları // BANKALAR H Mevduat Hs SATIŞ İNDİRİMLERİ H Satışlara Ait Kambiyo Zararları ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar Türkiye de yerleşik bir yazılım firması Avusturya daki bir müşterisi için bir yazılım geliştirmiştir. Yazılımın bedeli dur. Yazılım, Avusturya daki firma tarafından kullanılacaktır. Faturanın düzenlendiği tarihteki kur 1 = 2,40 dir. Kur 1 2,50 iken, yazılım bedeli bankaya yurtdışından havale edilmiştir. Bu olaya ilişkin muhasebe kayıtlarını yapınız. 180

185 Örnek: Türkiye de yerleşik bir mimarlık firması Almanya daki müşterisi için bir tiyatro projesi çizmiştir. Proje Türkiye de uygulanacaktır. Proje bedeli KDV dir 1. Almanya daki müşteriye faturanın düzenlendiği tarihte 1 Euro = 2,35 dir Fatura bedeli 1 Euro 2,30 iken proje bedeli bankaya yurtdışından havale olarak gelmiştir....// ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar YURTDIŞI SATIŞLAR H Hizmet Satışları 391.HESAPLANAN KDV H // BANKALAR H Mevduat Hs SATIŞ İNDİRİMLERİ H Satışlara Ait Kambiyo Zararları ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar

186 Özet İhracat ile ilgili olarak kullanılan hesaplar aşağıda yer almaktadır: Yurtdışı Alıcılar Hesabı: Alıcılar hesabının alt hesabıdır. Mal ve hizmet ihracı nedeniyle yurtdışından olan alacaklar bu hesapta izlenir. Yurtdışındaki alıcıya düzenlenen fatura tutarının döviz alış kuru ile değerlenmiş karşılığı bu hesabın borcuna yazılır. Alacak tahsil edildiğinde hesap alacaklandırılır. Yurtdışı Satışlar Hesabı: Mal veya hizmet ihracatı nedeniyle yurtdışı alıcılar hesabı borçlandırılırken, Yurtdışı Satışlar hesabı (ilgili yardımcı hesapları) alacaklandırılır. Kambiyo Kar / Zarar Hesapları: Yurtdışı satışın yapıldığı faaliyet döneminden sonraki dönemlerde ortaya çıkan kur farklarının kaydedildiği hesaplardır. Yurtdışı satışın yapıldığı yıldan sonraki yılda yapılan tahsilat veya yıl sonu değerlemesi sırasında lehte bir kur farkı oluşmuş ise bu tutar 646. Kambiyo Karları; aleyhte bir kur farkı oluşmuş ise bu tutar 656. Kambiyo Zararları hesabına kaydedilir. Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Hesabı: İhracat ile ilgili taşıma (varsa), sigorta (varsa), banka giderleri, ödenen komisyonlar, gümrük müşaviri harcamaları, gümrük müşaviri ücreti, işle ilgili seyahat giderleri 760. Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri hesabına kaydedilir. Doğrudan ihracat, bir işletmenin ürettiği veya satın aldığı malları doğrudan yurtdışına fatura düzenleyerek ihraç etmesidir. Alıcılar (Yurtdışı Alıcılar) hesabı borçlandırılır, Yurtdışı Satışlar hesabı alacaklandırılır. Kur farkları ile ilgili kayıtlar yukarıda açıklandığı gibidir. İhraç kaydıyla satışta; üretici yurtdışına gidecek malları ihraç kaydıyla yurtiçindeki başka bir kuruma satar. İhraç kaydıyla malları teslim alan kurum da malları ihraç eder. İhraç kaydıyla satışta; üretici, yurtiçindeki ihracatçıya düzenlediği faturadaki mal bedeline KDV ekler, faturanın alt kısmına 3065 sayılı KDV Kanunu hükümlerine göre ihraç edilmek şartıyla teslim edildiğinden KDV tahsil edilmemiştir ibaresi yazar. Üretici ihracatçıdan KDV tahsil etmez, ihracatçı da yurtdışına düzenlediği faturada mal bedeline KDV eklemez. Üretici tarafından tahsil edilmeyen ancak ilgili dönem beyannamesinde beyan edilecek olan bu vergi, Vergi Dairesi nce tarh ve tahakkuk ettirilerek tecil olunur. Söz konusu malların ihracatçıya teslim tarihini takip eden ay başından itibaren 3 ay içinde ihraç edilmesi halinde, tecil edilen KDV terkin olunur. İhracatın yasal şartlara uygun olarak gerçekleşmemesi halinde tecil olunan vergi tahakkuk ettirildiği tarihten itibaren 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre gecikme zammıyla birlikte üreticiden tahsil olunur. Üreticinin ihraç kaydıyla satış dışında, yurtiçine satışı olup olmaması ve hesaplanan KDV ile indirilecek KDV nin tutarları da KDV hesaplamalarını etkiler. Ticari amaçlı dış seyahat harcamalarının hesaplanmasında harcırah yöntemi ve gerçek gider yöntemleri kullanılmaktadır. Harcırah yöntemi: Harcırah Kanunu na göre belirlenmiş günlük tutarlar dış seyahat yapan ilgili kişilere (işletmede ücretli çalışanlara) ücret olarak ödenebilir. Bu tutarlar vergiden muaftır. Gerçek gider yöntemi: Dış seyahat yapan kişilerin getirdikleri belgeler (işle olmak kaydıyla), dış seyahat gideri olarak kaydedilir. Hizmet ihracatı, yurtdışındaki müşterilere verilen müşavirlik, danışmanlık, yönetim, aracılık veya telif - marka - lisans satışları gibi hizmetleri kapsar. Yurtdışına satılan hizmet ve mal bedellerinin yurda getirilme zorunluluğu yoktur. Ancak hizmet ihracı dolayısıyla Katma Değer Vergisi Kanunu na göre KDV iadesi alınacaksa bedelin yurda getirilmiş olması gerekir. Hizmet ihracatının KDV den istisna edilmesi belli şartlara bağlanmıştır. Bu şartlar; Hizmetin Türkiye de yurtdışındaki bir müşteri için yapılmış olması, Hizmetten yurtdışında yararlanılmış olmasıdır. 182

187 Kendimizi Sınayalım 1. Mal ihraç eden firmalarda döviz alış kuru hangi tarihteki kur ile değerlenerek, alıcılar hesabına borç yazılır? a. Mal ihraç ülkesine ulaştığı tarihte b. Satış tarihinde c. Fatura tarihinde d. Dönem sonunda e. Hiçbiri 2. Yapılan ihracat ile ilgili olarak yıl sonuna kadar olan alacakların değerlemesi sonucu ortaya çıkan lehte kur farkları hangi hesaba kaydedilir? a. Satış indirimleri b. Yurtdışı satışlar c. Yurtiçi satışlar d. Kambiyo karları e. Kambiyo zararları 3. Satışın yapıldığı yılı takip eden yılda tahsilat esnasında ortaya çıkan aleyhte kur farkları hangi hesaba kaydedilir? a. Satış indirimleri b. Yurtdışı satışlar c. Yurtiçi satışlar d. Kambiyo karları e. Kambiyo zararları 4. Aşağıdakilerden hangisi ihracat giderleri arasında sayılmaz? a. Gümrük müşaviri ücreti b. Gümrük müşaviri hizmetleri c. Katma Değer Vergisi d. Sigorta gideri e. Taşıma gideri 5. İşletme tarafından yapılan harcamaların ticari seyahat olarak ifade edilmesi için aşağıdaki şartlardan hangisinin veya hangilerinin yerine getirilmiş olması gereklidir? I. İşle ilgili olması II. III. a. Yalnız I b. Yalnız II c. I ve II d. I ve III e. I, II ve III Yapılan işin hacmine uygun olması İşe uygun süre ile kısıtlı olması 6. Bir şirketin pazarlama elemanı 15 gün için Almanya ya gitmiştir. Almanya için belirlenmiş olan vergiden muaf günlük harcırah tutarı 100 Euro ise, Almanya da 15 gün kalan elemanın vergiden muaf harcırah tutarı ne kadar olacaktır? a. 100 b. 150 c d e Aşağıdakilerden hangisi ihraç kaydıyla satışın üreticiye yararları arasında yer alır? I. Maliyet tasarrufu sağlar. II. İhracatçının ihracat tecrübesinden yararlanılır. III. IV. a. I, II b. I, III c. I, II, III d. I,II, IV e. I, II, III, IV KDV iadesi var ise, iade işlemi daha kolay olur. KDV risk ve sorumlulukları ihracatçıya geçer. 183

188 8. Yurtiçi satışlara ait hesaplanan KDV İhraç kaydıyla yapılan satışlara ait hesaplanan KDV ; indirilecek KDV ise aşağıdakilerden hangisi doğrudur? a. Devreden KDV ; İade alınacak KDV yok. b. İade alınacak KDV ; Devreden KDV c. Devreden KDV ; İade alınacak KDV d. Ödenecek KDV ; Devreden KDV e. Tecil edilecek KDV ; Ödenecek KDV Aşağıdakilerden hangisi hizmet ihracatında KDV iadesi alınabilmesi için gerekli olan şartlar arasında yer almaz? a. Hizmet Türkiye de yurtdışındaki bir müşteri için yapılmış olmalıdır. b. Hizmet bedeli Türk Lirası olarak Türkiye ye getirilmelidir. c. Fatura yurtdışındaki müşteri adına düzenlenmelidir. d. Hizmet bedeli döviz olarak Türkiye ye getirilmelidir. e. Hizmetten yurtdışında yararlanılmalıdır. 10. Yurtdışından olan yabancı paralı alacağın dönem sonunda Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilen kurlarla değerlendirilmesinden sonra alacağın izlendiği (alt) hesap kalanı... Yukarıdaki boşluk kısma aşağıdakilerden hangisi uygundur? a. Henüz bir anlam ifade etmez, hesabın kapatılması gerekir. b. Yurtdışından yabancı paralı alacağın değerleme günkü kur ile değerlendirilmiş Türk Lirası tutarını gösterir. c. Yurtdışı satış dolayısıyla elde edilmiş olan kar veya zararı gösterir. d. Kambiyo kar veya zararını gösterir. e. Yabancı para üzerinden alacağı gösterir. Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. b Yanıtınız yanlış ise İhracat ile İlgili Kayıtlarda Kullanılan Hesaplar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. b Yanıtınız yanlış ise İhracat ile İlgili Kayıtlarda Kullanılan Hesaplar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. e Yanıtınız yanlış ise İhracat ile İlgili Kayıtlarda Kullanılan Hesaplar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. c Yanıtınız yanlış ise İhracat ile İlgili Kayıtlarda Kullanılan Hesaplar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. e Yanıtınız yanlış ise İhracat ile İlgili Kayıtlarda Kullanılan Hesaplar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. e Yanıtınız yanlış ise İhracat ile İlgili Kayıtlarda Kullanılan Hesaplar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. c Yanıtınız yanlış ise İhraç Kaydıyla Satışlar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. b Yanıtınız yanlış ise İhraç Kaydıyla Satışlar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. b Yanıtınız yanlış ise Hizmet İhracatı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. b Yanıtınız yanlış ise İhracat ile İlgili Kayıtlarda Kullanılan Hesaplar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 184

189 Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Dönem sonunda yurtdışından alacaklar da Vergi Usul Kanunu nun 280. maddesi gereği Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen ve Vergi Usul Kanunu Tebliği ile yayımlanan döviz kurları ile değerlendirilir. Dönem sonunda Yurtdışı Alıcılar hesabının kalanı, yabancı para üzerinden alacağın değerleme gününde Maliye Bakanlığı tarafından yayınlanan kur ile değerlenmiş tutarı kadar olmalıdır. Sıra Sizde 2 Oluşan kur farkları, ihracatın yapıldığı yıl içerisinde gerçekleşmiş ise Muhasebe Uygulama Genel Tebliği nce kur farklarının satış ile doğrudan ilişkilendirilmesi daha açık bir ifade ile Yurtdışı Satışlar veya Satış İndirimleri hesabına kaydedilmesi gerekmektedir. Sıra Sizde 3 Muhasebe Uygulamaları Genel Tebliği nde; belirli bir işletme büyüklüğü ölçüsünü aşan işletmelerin 7/A seçeneğini, bu büyüklüğün altında kalan işletmelerin ise 7/B seçeneğini kullanmaları belirtilmiştir. İki seçenek arasındaki en önemli fark; 7/A seçeneğinde hesapların, işletme fonksiyonları esas alınarak 7/B seçeneğinde ise gider çeşitleri esas alınarak belirlenmesidir. Bu fark çerçevesinde; 7/B de maliyet ve gider çeşitlerinin dağıtım sonuçlarına göre fonksiyonel hesaplara ve gider yerlerine yansıtılması gerekirken, 7/A da başta ana hesaplar fonksiyonel olarak ayrıldığından böyle bir işleme gerek yoktur. Sıra Sizde 4 Taşıma, sigorta giderleri, bankaların ihracat işlemleri dolayısıyla ihracatçı kuruluşlardan aldıkları komisyonlar gibi banka giderleri, yurtiçinde veya dışında ödenen komisyonlar, ihracat işlemlerini takip eden gümrük müşavirinin ücreti, gümrük müşavirinin yaptığı giderler, varsa konsolosluk harcı, menşe şahadetnamesi gideri, İhracatçılar Birliği ne ödenen nisbi ücretler ihracat ile ilgili giderlerdir.. Sıra Sizde 5 İlk 10 gün için 180 Euro (ilk 10 gün için % 50 fazla), sonraki 10 gün için 120 Euro hesaplanacaktır. Gelir vergisinden muaf olan harcırah tutarı Euro dur. Sıra Sizde Sayılı Harcırah Kanunu hükümleri gereğince görev yerinden ayrılan devlet memurlarına geçici görevde bulundukları süre için yeme ve yatma giderleri karşılığında harcırah yevmiyesi verilmektedir. Bu tür ödemeler Gelir Vergisi Kanunu na göre ücret niteliğindedir, ancak 24. Maddenin 1. fıkrasındaki hükme göre gelir vergisi kesintisi dışında bırakılmıştır. Yurtdışında görevlendirilen memurlara verilen harcırahın miktarı gidilecek ülkeye, memur ve hizmetlilerin aylık veya günlük ücretleri ile işin mahiyetine göre 6245 sayılı Harcırah Kanunu nun 34. Maddesi gereği Maliye Bakanlığı nın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu nca belirlenir ve Resmi Gazete de yayınlanır. Bu karar hükümlerine göre yurtdışına her çıkışta, seyahat süresinin ilk on günü için ödenecek gündelikler karara ekli cetveldeki miktarlar % 50 arttırılmak suretiyle hesaplanır. Gerçek Gider Yöntemine göre ise Gelir Vergisi Kanunu nun 40. maddesinin 4. fıkrasına göre işle ilgili seyahat ve ikamet giderleri (seyahat maksadının gerektirdiği süreye uygun olmak suretiyle) kazancın tespitinde indirilebilir. Kurumlar Vergisi Kanunu nun 6. Maddesinde ise safi kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanunu nun ticari kazanç hakkındaki hükümleri nin uygulanacağı açıklanmıştır. İşle ilgili olmak ve belirli şartları taşımak kaydıyla yurtdışında yapılan harcamaları gösteren faturalar ve belgeler gider yazılır. Yurtdışı seyahat giderlerinin hesaplanmasında ve vergilendirilmesinde bu yöntem tercih edilecek ise, gerçek yol giderleri, yemek ve yatmak giderleri, iş ile ilgili olarak seyahatin amacı ile uygun sair giderler belgelenmek kaydıyla gider kaydedilir. 185

190 Sıra Sizde 7 Vergi Usul Kanunu na uygun şekilde hazırlanan Türkçe fatura esastır. Sıra Sizde 8 Her iki yöntemde de sonuç aynı olduğu halde, birinci şekil daha zor ama daha güvenilir; ikincisi ise kolaydır. Birinci yöntemde para tahsil edildiğinde, faturanın hangi kur ile kayıtlara alındığına (hesabın hangi kur ile borçlandırıldığına) bakmak gerekir. Sıra Sizde 9 Hesaplanan KDV İndirilecek KDV İhraç Kayıtlı Teslim KDV si Tecil Edilecek KDV İade Alınacak KDV Yararlanılan Kaynaklar Ataman, Ü., Sumer, H. (2006). Dış Ticaret İşlemleri ve Muhasebeleştirilmesi. İstanbul: Türkmen Sayılı Harcırah Kanunu Tekdüzen Hesap Planı Sıra Sizde /.../ ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar YURTDIŞI SATIŞLAR H Hizmet Satışları /.../ BANKALAR H Mevduat Hs ALICILAR H Yurtdışı Alıcılar YURTDIŞI SATIŞLAR H Kambiyo Karları

191

192 7 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Mal veya duran varlık ithalatında muhasebe kayıtlarının nasıl yapıldığını açıklayabilecek, Bedeli peşin ödenmeyen mal ithalatında kur farklarının kaydedildiği hesapların neler olduğunu sıralayabilecek, Bedeli peşin ödenmeyen duran varlık ithalatında kur farklarının kaydedildiği hesapların neler olduğunu kavrayabilecek, Aynı partide ithal edilen birden fazla çeşit malların maliyetinin hesaplanmasını özetleyebilecek, Hizmet ithalatına ilişkin muhasebe kayıtlarının yapılışını anlatabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Anahtar Kavramlar İthalat Mal İthalatı Hizmet İthalatı İthalat Maliyet Tablosu İçindekiler Giriş İthalat ile İlgili Kayıtlarda Kullanılan Hesaplar Mal İthalatı Hizmet İthalatı 188

193 İthalat İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi GİRİŞ Ülkemizde özellikle üretim ve ticaret konularında faaliyet gösteren kurumların büyük bir kısmında yurt dışından satın alma yapılır. Kimisi mamul, kimisi hammadde, kimisi makine ithal eder. İthalat servisi, işletmelerde satın alma departmanına bağlı son derece önemli bir bölümdür. Malın yurt dışına siparişinin verilmesinden, gümrükten çekilmesine ve maliyetlerinin hesaplanmasına kadar işlemlerden ithalat departmanı sorumludur. Satın alınan bir mal veya hizmetin muhasebe kayıtlarına doğru geçmesi ve maliyetlerinin doğru hesaplanmış olması gerekmektedir. Bu da muhasebe departmanının sorumluluğundadır. İTHALAT İLE İLGİLİ KAYITLARDA KULLANILAN HESAPLAR İthalat ile ilgili kayıtlarda kullanılan Verilen Sipariş Avansları, Ticari Mallar, Makineler, Satıcılar hesapları aşağıda bilanço üzerinde gösterilmiş ve açıklanmıştır. BİLANÇO 1. DÖNEN VARLIKLAR 3. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 15. Stoklar 32. Ticari Alacaklar 150. İlk Madde ve Malzeme 320. Satıcılar 153. Ticari Mallar Yurtdışı Satıcılar 159. Verilen Sipariş Avansları 321. Borç Senetleri Dövizli Borç Senetleri Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları 2. DURAN VARLIKLAR 4. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR 25. Maddi Duran Varlıklar 253. Tesis, Makine ve Cihazlar 259. Verilen Sipariş Avansları Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları 5. ÖZKAYNAKLAR Verilen Sipariş Avansları Hesabı Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ne göre yurtiçinden ya da yurtdışından satın alınmak üzere siparişe bağlanan stoklarla ilgili olarak yapılan avans ödemeleri 159. Verilen Sipariş Avansları ana hesabında izlenecektir. Hammadde, yardımcı malzeme, ticari mal ithalatı ile ilgili avanslar Verilen Sipariş Avansları ana hesabının yardımcı hesabı olan Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları yardımcı hesabına kaydedilecektir. 189

194 Her parti ithalat için Yurtdışı Sipariş Avansları yardımcı hesabı altında ayrı alt hesap açılır. Her bir parti ithalat ise Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları yardımcı hesabı altındaki alt hesaplarda ithalat dosyası veya ithalat referans numarasına göre izlenmektedir. İthalat işlemini işletmelerde satın alma (ithalat) departmanı başlattığı için, başlatılan her ithalat işlemi için ithalat departmanı tarafından bir dosya veya referans numarası verilir. Muhasebede de hesap planında her parti ithalat için verilen avanslar bu numara ile kaydedilir ve izlenir. İstenirse ithal edilen partinin yabancı para değeri ( $, gibi) de alt hesap adına eklenebilir VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI Verilen Yurtiçi Sipariş Avansları Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No...; $ Ref. No...;... İthal edilecek stoklara ilişkin mal bedeli (alış faturası tutarı), faturaya dahil değilse navlun ve sigorta, banka giderleri, varsa gümrük vergisi, gümrükte ödenen ardiye - yükleme - boşaltma giderleri, varsa fonlar (Örnek. Kaynak Kullanım Destekleme Fonu), komisyonlar, gümrük müşaviri faturası tutarı ilgili alt hesaba kaydedilir. Gümrük müşaviri ithalat işlemi için yaptığı ödemeleri (gümrük vergisi, gümrükte ödenen katma değer vergisi, gümrüğe ödenen ardiye ücreti, varsa taksi makbuzu) gösteren belgeleri dekontu ekinde ithalatçı kuruma verir. Muhasebe departmanında gümrük müşavirinin borç dekontu ekindeki belgelere göre kayıt yapılır. Dekontun ekindeki tüm belgelerin ithalatçı kurum adına düzenlenmiş olmasına dikkat edilmelidir. Gümrük müşaviri adına düzenlenmiş belgeler dekont ile ithalatçıya aktarılamaz. Gümrük müşaviri dekontunun ekindeki belgelerdeki (ve diğer belgelerdeki) katma değer vergisi bu hesaba değil, indirilebilir KDV hesabına yazılacaktır. Katma değer vergisi maliyet unsuru değildir. İthalat maliyet unsurlarını sıralayınız. İthalatçı kurumların kendi bünyelerinde gümrük müşaviri istihdam etmeleri de mümkündür. Bu gibi durumlarda gümrük müşaviri dekontu ve faturası söz konusu olmayacaktır. Fatura bedeli; peşin ödemede, vesaik mukabili ödemede, akreditifli ödemede, ödemenin yapıldığı zaman; mal mukabili ödemede, vadeli akreditifte ve kabul kredili akreditifte fiili ithal tarihinde bu hesaba kaydedilir. Peşin ödemede, vesaik mukabili ödemede veya akreditifli ödemede bankalar hesabı; mal mukabili ödemede ve vadeli akreditifte satıcılar hesabı; kabul kredili akreditifte borç senetleri hesabı alacaklandırılır. Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları hesabının kalanı henüz fiili ithalatı gerçekleşmemiş partiler için yapılmış harcamaları gösterir. İthalat tamamlandıktan sonra (alt) hesabın kalanı ithal edilen varlığa göre hammadde, yardımcı madde, ticari mallar gibi ilgili hesaplara devredilerek kapatılır. 190

195 Hes. No: Ref. No. 123; $ Tarih Yev. Açıklama Borç Alacak Borç K Alacak K No Mal bedeli, $ kur 1,70;. Bank Banka Gideri Gümrük Müşaviri Dekontu, Gümrük Müşaviri Ft Ticari Mallar Hs. Devir İthal edilen varlık (makine, araç - gereç gibi) duran varlık niteliğinde ise, duran varlıklar grubunda yer alan Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları yardımcı hesabı kullanılır. Kayıtlar 159 nolu hesaptaki gibidir. İthalat tamamlandıktan sonra hesap kalanı ilgili duran varlık hesabına devredilerek kapatılır. Hammadde, malzeme ve ticari mal ithalatı dönen varlıklar sınıfında yer alan 159 Verilen Sipariş Avansları hesabında; makine araç gereç ithalatı duran varlıklar sınıfında yer alan 259 Verilen Sipariş Avansları hesabında izlenir. Ticari Mallar Hesabı İthalat tamamlandıktan sonra (alt) hesabın kalanı (ör Ref. No...) ithal edilen varlığa göre Hammadde, Yardımcı Madde, Ticari mallar gibi ilgili hesaplara devredilerek kapatılır. hesaplanmalıdır. Bir fatura ile (bir partide) ithal edilen her bir malın maliyeti ayrı ayrı Aynı partide birden fazla çeşit madde ithal edilmişse hesap kalanının ticari mallar veya hammadde hesabına deviri sırasında her bir çeşidin maliyeti ayrı ayrı hesaplanır. İthal edilen malların birim maliyetlerinin hesaplanması ileride açıklanacaktır. Makineler Hesabı Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları hesabının kalanı henüz fiili ithalatı gerçekleşmemiş maddi duran varlık niteliğindeki partiler için yapılmış harcamaları gösterir. İthalat tamamlandıktan sonra (alt) hesabın kalanı (ör Ref. No...) ithal edilen duran varlığa göre Yerüstü Düzenleri, Tesis Makine ve Cihazlar, Taşıtlar, Demirbaşlar gibi hesaplara devredilerek kapatılır. Duran varlıklarla ilgili olarak ithalatın yapıldığı yılın sonuna kadar yurtdışına olan borçlar nedeniyle ortaya çıkan kur farkları ülkemizde mevcut uygulamada Vergi Usul Kanunu gereği duran varlık ile ilişkilendirilir. Yıl sonuna kadar ortaya çıkan aleyhte kur farkları Kambiyo Zararı veya Finansman Gideri hesabına kaydedilmez, ithal edilen duran varlığın maliyetine eklenir. Lehte kur farkı var ise gelir olarak kaydedilmez, duran varlığın maliyet bedelinden düşülür. Duran varlığın edinimi ile ilgili borçların değerlendirilmesiyle ertesi yıl ortaya çıkan kur farkları ya maliyet ile ilişkilendirilir ya da dönem gideri/geliri olarak kaydedilir. Vergi Usul Kanunu nun hükümlerine göre yöneticilerin bu iki yöntemden birini seçme hakları vardır. Seçilen yöntem ileriki yıllarda değiştirilemez. Maliyet ile ilişkilendirme yolu seçiliyorsa, borç ödenene kadar bu yöntemden vazgeçilmez. Aynı şekilde kur farkı sonuç hesaplarına aktarılma yolu seçilirse, borç ödenene kadar bu yöntemden vazgeçilemez. İndirilebilir KDV Hesabı İthalatta KDV gümrük veznesine ödenir. Ödenen KDV gümrük tarafından düzenlenen vezne makbuzunda gösterilir. Bu makbuz gümrük müşaviri tarafından dekont ekinde ithalatçıya iletilir. KDV ithal edilen malın CIF tutarı + varsa gümrük vergisi + diğer düşük tutarlı yurtiçi masraflar üzerinden hesaplanır. Örnek: CIF tutar , gümrük vergisi 1.000, diğer masraflar 200 ise, KDV matrahı ; gümrükte ödenecek KDV ise (% 18) dir. 191

196 Satıcılar Hesabı Mal mukabili ithalat, vadeli akreditif veya hizmet ithalatı nedeniyle yurtdışı satıcılara olan borçlar bu hesapta izlenir. Yurtdışına olan borçlar (yurtdışı alıcılar gibi) dönem sonunda Vergi Usul Kanunu nun 280. maddesi gereği Maliye Bakanlığı tarafından belirlenen ve Vergi Usul Kanunu tebliği ile yayımlanan kurlar ile değerlendirilir. Döviz kuru yükselmişse, kambiyo zararı olur, borç artar. Kur düşmüşse kambiyo karı söz konusu olur, borç azalır. 1. Ticari Mal İthalatı Nedeniyle Oluşan Kur Farkı Kur yükselmiş ise fark Finansman Giderleri hesabına kaydedilir. Kur düşmüş ise fark Kambiyo Karları hesabına kaydedilir. 2. Duran Varlık İthalatı Nedeniyle Oluşan Kur Farkı İlk Yıl: Makinenin aktife kaydedildiği tarih ile dönem sonu arasında; kur yükselmiş ise fark duran varlık maliyetine eklenir. Kur düşmüş ise fark duran varlık maliyetinden düşülür. Ertesi yıllar: Kur farklarını maliyet ile ilgilendirme seçeneği tercih edilirse; kur yükseldiğinde ise fark duran varlık maliyetine eklenir. Kur düştüğünde ise fark duran varlık maliyetinden düşülür. Kur farklarını sonuç hesaplarına yazma seçeneği tercih edilirse; kur yükseldiğinde ise fark Finansman Giderleri (veya Kambiyo Zararları) hesabına yazılır. Kur düştüğünde ise fark Kambiyo Karları hesabına yazılır. Borç Senetleri Hesabı Kabul kredili akreditif yoluyla yapılan ithalatta, ihracatçının düzenlediği poliçenin kabulü ile bu hesap alacaklandırılır. Poliçe bedeli ödenince hesap borçlandırılır. Duran varlık ithalatı nedeniyle ithalatın yapıldığı yıl oluşan kur farkları nasıl muhasebeleştirilir? Finansman Giderleri Hesabı 2 nolu Muhasebe Uygulama Genel Tebliği ne göre borçlanma dolayısıyla ortaya çıkan kur farkları 780. Finansman Giderleri hesabına kaydedilir. Bu düzenlemeye uygun olarak hesap planında 780. Finansman Giderleri ana hesabı altında yardımcı ve alt hesaplar oluşturulmuştur FİNANSMAN GİDERLERİ Kısa Vadeli Finansman Giderleri Verilen Faizler Verilen Komisyonlar Banka Giderleri Protesto Giderleri Döviz Kredisi Kambiyo Zararı Satıcılara Olan Borçlardan Doğan Kambiyo Zararları Borç Senetlerinden Doğan Kambiyo Zararları Factoring Faiz Giderleri Factoring Komisyon Giderleri Uzun Vadeli Finansman Giderleri 192

197 Kambiyo Kâr/Zarar Hesapları Kambiyo karları 646. Kambiyo Karları hesabına, kambiyo zararları da 656. Kambiyo Zararları hesabına kaydedilir. Her iki hesabın yardımcı hesapları aşağıda gösterilmiştir: 646. KAMBİYO KARLARI Yb. Paralar ile İlgili Kambiyo Karları Banka Hesapları İle İlgili Kambiyo Karları Satıcılar İle İlgili Kambiyo Karları Alıcılar ile İlgili Kambiyo Karları Borç Senetleri ile İlgili Kambiyo Karları 656. KAMBİYO ZARARLARI (-) Yb. Paralar ile İlgili Kambiyo Zararları Banka Hesapları İle İlgili Kambiyo Zararları Satıcılar İle İlgili Kambiyo Zararları Alıcılar ile İlgili Kambiyo Zararları Borç Senetleri ile İlgili Kambiyo Zararları İlgili açıklamalar yukarıda satıcılar hesabı ile birlikte yapılmıştır. Ülkemizde halen birçok işletmede Maliye Bakanlığı tarafından yapılan düzenlemelere uyularak kayıt yapılmaktadır. Örneğin Maliye Bakanlığının düzenlemelerine göre duran varlıkların satın alındığı yılın sonuna kadar ortaya çıkan alayhte kur farkları ve faizler duran varlığın maliyetine eklenir, gider yazılmaz. Ertesi yıl ortaya çıkan kur farklarının ne şekilde kaydedileceği isteğe bırakılmıştır. İsteyenler kur farklarını maliyetle ilişkilendirebilirler, isteyenler de sonuç hesaplarına aktarabilirler. Uygulamada bu düzenlemelere uyulmaktadır. Yukarıdaki açıklamalarımızda da bu uygulamalar esas alınmıştır. Yeni TTK nın yürürlüğe girmesi ile şirketler muhasebelerinde Türkiye Finansal Raporlama Standartları (TFRS) düzenlemelerini esas alacaklardır. TFRS ye göre, örneğin; duran varlık ithalatında ilk yıldaki aleyhte kur farklarının maliyete eklenmesi veya dönem gideri yazılması seçeneklerinden biri seçilebilir. İthalatın gerçekleştiği yıldan sonraki kur farkları duran varlık ile ilişkilendirilmeyecek, duruma göre kambiyo karı veya zararı yazılacaktır. Aklınızda şu an bir soru var. TTK yürürlüğe girdikten sonra, aleyhte kur farkları Vergi Usul Kanununa göre duran varlığın maliyetine mi eklenecek, yoksa Türkiye Finansal Raporlama Standartları na göre dönem gideri yazma seçeneği tercih edilip gider yazılabilecek mi? Muhasebe kayıtlarında TFRS düzenlemeleri esas alınarak faiz ve kur farkı gider yazılacak, buna göre kar/zarar hesaplanacaktır. Bulunan Kar/Zararın adı: Ticari Kar/Zarardır. Ancak vergi kanunları tarafından faiz ve kur farkının gider yazılması kabul edilmediğinden, verginin hesaplanacağı ayrı bir kar (vergi matrahı) bulunacak ve vergi o tutar üzerinden hesaplanacak ve ödenecektir. 193

198 yapılır: Ticari kardan mali karın hesaplanması muhasebe dışında tablolarda Ticari Kar 900 (-) Vergi kanunları tarafından kabul edilmeyen gider Vergi matrahı Örnek: Bir makinenin satın alınması ile ilgili 100 faiz ve kur farkı gider yazılmış ve 900 ticari kar oluşmuştur. Vergi Kanun ları 100 gideri kabul etmediğinden mali kar olacak, mali kar (vergi matrahı) üzerinden vergi ödenecek, vergi 900 ticari kardan çıkarılacak, kalan tutar üzerinden (dağıtım vs gibi) işlem yapılacaktır. MAL İTHALATI Genel Bilgiler Muhasebe departmanına gelen ithalat ile ilgili kayıtlara dayanak olacak belgeler aşağıda sıralanmıştır. Maliyet Unsuru Belge Açıklama Alış bedeli Alış faturası (Ticari Fatura) Nakliye bedeli Nakliye faturası Alış faturasına dahil değilse Sigorta bedeli Sigorta poliçesi Alış faturasına dahil değilse Banka gideri Banka dekontu Gümrük vergisi (varsa) Gümrük vezne alındısı Gümrük müşaviri dekontu ekindedir Kaynak kullanım destekleme Banka Dekontu Mal mukabili ve vadeli ödemelerde var fonu Ardiye bedeli Liman (Ardiye) faturası Gümrük müşaviri dekontu ekindedir Ulaşım bedeli Taksi belgesi Gümrük müşaviri dekontu ekinde olabilir. İç taşıma Nakliye faturası Gümrükten işyerine taşıma TSE belgesi gideri TSE faturası gerekiyorsa Gözetim gideri Gözetim şirketi faturası gerekiyorsa Gümrük müşaviri ücreti Gümrük müşaviri faturası Gümrük müşaviri varsa Bu belgelerin ithalat departmanı elemanları tarafından onaylanmış ve üzerine ithalat referans numarasının yazılmış olmasına dikkat edilmelidir. Muhasebe Kayıtları Ticari Malın İthalatı Örnek: Mal bedeli ödenerek döviz transferine ilişkin muhasebe kayıtları vesaik mukabili ödeme şekli esas alınarak bir örnek ile aşağıda gösterilmiştir. 1. Banka, vesaik mukabili ödeme şekline göre yapılan bu ithalat ile ilgili olarak ithalatçının ticari mevduat hesabından (kendi döviz satış kuru üzerinden) mal bedelini almış ve hemen döviz satış belgesini düzenlemiştir (Mal bedeli $, CIF, 1 $ = 1,70). 2. Bankadan aynı tarihte bu ithalatla ilgili olarak banka masrafı için ticari mevduat hesabının 300 borçlandırıldığına dair dekont gelmiştir. 194

199 Borç dekontu ile gönderenin hesabı alacaklandırılır. Gümrük müşaviri borç dekontu ile ithalatçının hesabına borç yazmıştır. İthalatçı da gümrük müşavirinin hesabına alacak yazacaktır (hesabı alacaklandıracaktır) Mal gümrükten çekildikten sonra gümrük müşaviri, gümrük ve diğer giderleri belgeleyen dekont ile yaptığı hizmet karşılığı fatura göndermiştir. (2 ayrı yevmiye maddesi yapılmıştır) Gümrük müşavirinin gönderdiği dekont tutarı 1000 dir. Bu tutar içinde mal için gümrükte ödenen 700 KDV vardır. Gümrük müşaviri faturası tutarı ise KDV hariç 350 dir. Bu örnekte gümrük müşavirine ödeme hemen ve nakden yapılmıştır (Uygulamada gümrük müşavirine önceden avans verilir, gelen belge bedelleri avanstan indirilir). 2. Malın ithalatı tamamlandıktan sonra Verilen Sipariş Avansları hesabı kalanı Ticari Mallar hesabına devredilmiştir..../.../ VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI H Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No..., $ BANKALAR H Mevduat Hs A Bankası İthalat ile ilgili olarak banka tarafından Hesaptan alınan mal bedeli, $ x 1, /.../ VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI H Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No..., $ BANKALAR H Mevduat Hs A Bankası 300 Banka Gideri 3..../.../ VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI H Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No..., $ 191. İNDİRELECEK KDV H KASA H Gümrük müşaviri dekontu,

200 4..../.../ VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI H Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No..., $ 191. İNDİRELECEK KDV H KASA H Gümrük müşaviri Ft. No TİCARİ MALLAR H /.../ VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI H Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No..., $ İthalat maliyetinin ticari mallar Hesabına devri Mal bedelinin döviz tevdiat hesabından transferi halinde aşağıdaki muhasebe kaydı yapılır. Mal bedeli için bankadaki döviz hesabından havale yapılacaksa, banka hesabı alacaklandırılır..../.../ VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI H Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No..., $ BANKALAR H Vadesiz DTH Bankası, Dolar Hs İthalat ile ilgili döviz transferi $ x 1,70 Bu kayıt sırasında TCMB tarafından ilan edilen döviz alış kuru esas alınmalıdır. Mal mukabili, vadeli ve kabul kredili akreditifli ithalatta fiili ithal tarihindeki TCMB döviz alış kuru esas alınarak Verilen Sipariş Avansları Hesabına mal bedeli kaydı yapılır. Örnek: 1. Merkez Bankası döviz alış kuru 1 = 2,40 iken Euro tutarlı malın fiili ithali gerçekleşmiştir. 196

201 Mal mukabili veya vadeli akreditif ödeme şeklinde fiili ithal tarihinde vadeli alım gibi kayıt yapılır (ancak Ticari Mallar hesabı değil, Verilen Sipariş Avansları hesabı borçlandırılır) Diğer harcamalar dolayısıyla Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları yardımcı hesabının borç kalanı 500 dir. Ticari mal stok kayıtlarına geçmiştir. 2. Dönem sonunda 1 = 2,45 dir. 3. Ertesi dönem 1 = 2,48 iken yurtdışına havale edilmiştir..../.../ VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI H Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No...., SATICILAR H Yurtdışı Satıcılar AG Fatura bedeli kaydı x 2, TİCARİ MALLAR H /.../ VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI H Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No..., İthalat maliyetinin ticari mallar hesabına devri ( = ) 3..../.../ FİNANSMAN GİDERLERİ H Kısa Vadeli Fin. Gid Satıcılara Olan Borçlardan SATICILAR H Yurtdışı Satıcılar AG 125 ( 2,45 2,40 ) x

202 4..../.../ FİNANSMAN GİDERLERİ H Kısa Vadeli Fin. Gid Satıcılara Olan Borçlardan 320. SATICILAR H Yurtdışı Satıcılar AG BANKALAR H Vadesiz DTH Bankası, Euro Hs x (2,48 2,45 ) = x 2,45 = x 2,48 = Satıcıya havale edildiği tarihte 1 = 2,42 olsaydı; muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır: Kur düştüğü için lehte kur farkı (kambiyo karı) oluşur..../.../ SATICILAR H Yurtdışı Satıcılar AG BANKALAR H Vadesiz DTH Bankası, Euro Hs KAMBİYO KARLARI H Satıcılar ile ilgili kambiyo karları İthalat ile ilgili döviz transferi x 2,45 = x 2,42 = x (2,45 2,42 ) = 75 Poliçe kabul edilerek yapılan ithalatta (kabul kredili akreditif veya kabul kredili vesaik mukabili ödeme) Verilen Sipariş Avansları hesabı poliçe kabul tarihindeki döviz alış kuru esas alınarak hesaplanan poliçe bedeli ile borçlandırılırken, Borç Senetleri (Dövizli Borç Senetleri) hesabı alacaklandırılır. Makine İthalatı Örnek: 1. TCMB döviz alış kuru 1 = 2,30 iken Euro tutarlı torna makinesinin (mal mukabili ödeme şekline göre) fiili ithali gerçekleşmiştir. 2. Diğer harcamalar dolayısıyla Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları yardımcı hesabının borç kalanı dir. Makine ithalatı tamamlanmıştır. 3. Dönem sonunda 1 = 2,40 dir. Kur farkı makine maliyetine eklenmiştir. 4. Ertesi dönem 1 = 2,45 iken yurtdışına havale edilmiştir. 198

203 1..../.../ VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI H Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No..., Fatura bedeli kaydı x 2, SATICILAR H Yurtdışı Satıcılar AG /.../ TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR H Torna Makinesi VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI H Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No..., İthalat maliyetinin makineler hesabına devri ( = ) 3..../.../ TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR H Torna Makinesi SATICILAR H Yurtdışı Satıcılar AG (2,40 2,30 ) x =

204 Ertesi Dönem Kur farklarının kar veya zarar yazılması tercih edilmişse 4..../.../ FİNANSMAN GİDERLERİ H Kısa Vadeli Fin. Gid Satıcılara Olan Borçlardan 320. SATICILAR H Yurtdışı Satıcılar AG 102. BANKALAR H Vadesiz DTH Bankası, Euro Hs. İthalat ile ilgili döviz transferi x (2,45 2,40 ) = x 2,40 = x 2,45 = Ödeme yapıldığında kur 2,35 ise; /.../ SATICILAR H Yurtdışı Satıcılar AG BANKALAR H Vadesiz DTH Bankası, Euro Hs KAMBİYO KARLARI H Satıcılar ile ilgili Kambiyo Karları İthalat ile ilgili döviz transferi x 2,40 = x 2,35 = x (2,40 2,35 ) = Kur farklarının maliyet ile ilgilendirilmesi tercih edilmişse.../.../ TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR H Torna Makinesi 320. SATICILAR H Yurtdışı Satıcılar AG İthalat ile ilgili döviz transferi x ( 2,45 2,40 ) = x 2,40 = x 2,45 = BANKALAR H Vadesiz DTH Bankası, Euro Hs

205 Ödeme yapıldığında kur 2,35 ise; 320. SATICILAR H Yurtdışı Satıcılar AG.../.../ BANKALAR H Vadesiz DTH Bankası, Euro Hs KAMBİYO KARLARI H Satıcılar ile ilgili Kambiyo Karları x 2,40 = x 2,35 = x ( 2,40 2,35 ) = Merkez Bankası döviz alış kuru 1 $ = 1,75 iken Yıldız A.Ş $ tutarlı makineyi mal mukabili ödeme şekline göre İtalya dan ithal etmiştir. İthalat dolayısıyla oluşan diğer masrafların tutarı ise dir. Makinenin ithalatı tamamlanmış ve dönem sonunda kur 1 $ = 1,85 ye yükselmiştir. İşletme ilgili dönemde ve ertesi dönemde kur farklarını makine maliyetine dahil etmeye karar vermiştir. Ertesi dönem 1 $ = 1,80 olup, $ yurtdışına havale edilmiştir. Yıldız A.Ş. nin makine ithalatına ilişkin muhasebe kayıtlarını yapınız. İthalat Maliyeti Her bir parti ithalatın maliyeti hesaplandığı gibi, bir partide ithal edilen malların da tek tek maliyetleri hesaplanır. İthalat Maliyeti Tablosu İthalat maliyet tablosu, ithal edilen partinin maliyet unsurlarını gösteren bir tablodur. Aşağıda verilen maliyet tablosu ithalatçı kurumda ithalat departmanında düzenlenir. İthalat tamamlandıktan sonra muhasebe departmanında tutulan kayıtlar ile karşılaştırılır. İthalat veya muhasebe departmanında herhangi bir maliyet unsuru başka hesaba kaydedilmiş olabilir. Bu durumda gerekli düzeltme yapılır. Hayali bir ithalat işlemi oluşturarak, bu ithalat işlemine ait ithalat maliyet tablosunu hazırlayınız. 201

206 İthalat Maliyet Tablosu Malın Adı: Tutarı: Satıcı: Ref. No: Mal Bedeli... Navlun... Sigorta... FOB-CFR-CIF Tutar... Banka Giderleri... Banka Komisyonu... Muhabir Banka Gideri... Diğer Banka Giderleri... Toplu Konut Fonu... Gümrük Vergisi... Diğer... TSE Faturası... Gözetim Şirketi Faturası... Ekspertiz Ücreti... Gümrük Müşaviri Dekontu (ardiye, diğer)... Gümrük Müşaviri Faturası... Parti Maliyeti... Birim Maliyet Hesaplaması Bir partide birden fazla çeşit mal ithal edilmiş ise aşağıdaki hesaplamalar ile her çeşit ürünün tek tek maliyeti hesaplanır. Alış faturası dışında, banka giderleri, nakliye, sigorta, gümrük vergisi, antrepo giderleri, gümrük müşaviri hizmet bedeli, laboratuvar - tahlil bedelleri, vb. ithal edilen malların maliyetini oluşturur. Bu giderlerden her bir mala pay vermek gerekir. Bunun için çeşitli maliyet hesaplama yöntemleri kullanılabilir. Aşağıda bu yöntemler aynı örnek üzerinden açıklanmıştır. Örnek: İthalat ile ilgili bilgiler şöyledir: 3 değişik malın FOB tutarı Euro dur Fiili ithal tarihindeki döviz alış kuru 2 dir. İthalatın toplam maliyeti dir. Çözüm 1: (2.500 Euro x 2) Alış giderleri (350 Navlun Sigorta Diğer) Alış faturası FOB teslim şekline göre düzenlenmiş ise 202

207 Malın Cinsi Adet Birim Fiyat (Euro) Tutar (Euro) A Malı B Malı C Malı Toplam Toplam Maliyet = = 2,40 FOB Fatura Tutarı İthal edilen malların maliyeti aşağıdaki gibi hesaplanır Malın cinsi FOB Tutarı Çarpan Maliyet () Adet Birim Maliyet A 200 2, B 800 2, C , Toplam Çözüm 2: Alış faturası FOB teslim şekline göre düzenlenmiş ve ithal edilen malların maliyeti uygulanan bilgisayar programı gereği Euro cinsinden hesaplandıktan sonra na çevrilecek ise: Alış Giderleri () = = 500 Euro (alış giderleri) Fiili ithal tarihindeki kur 2 Alış Giderler (Euro) = 500 = 0,20 FOB Mal bedeli (Euro) 2500 İthal edilen malların maliyeti aşağıdaki gibi hesaplanır: Malın cinsi FOB Tutarı Çarpan 1 + 0,20 Maliyet (Euro) Kur Toplam Maliyet Birim Maliyet A 200 1, B 800 1, C , Toplam Çözüm 3: Aynı mallar CIF teslim şekline göre ithal edilmiş olsaydı, alış faturası aşağıdaki gibi olacaktı: Malın Cinsi Adet Birim Fiyat (Euro) Tutar (Euro) A Malı B Malı C Malı FOB Toplam Navlun 350 Sigorta 150 CIF Toplam Toplam Maliyet = = 2,4 FOB Fatura Tutarı

208 Malın cinsi FOB Tutarı Çarpan Maliyet () Adet Birim Maliyet A 200 2, B 800 2, C , Toplam Navlun 350 Sigorta 150 Toplam Çözüm 4 : İthal edilen malların navlun ve sigortaları farklı ise daha ayrıntılı bir hesaplama yapılır. Bir birime isabet eden navlun hesabında ağırlık veya hacim, sigorta hesabında değer esas alınır. Malın Cinsi Adet Ağırlık Toplam Ağırlık A 2 5 kg. 10 kg. B 4 5 kg. 20 kg. C 5 10 kg. 50 kg. Toplam 80 kg. Cinsi-Tutar Navlun Sigorta Toplam A x 10 = 43, x 200 = , B x 20 = 87,5 80 C x 50 = 218, x 800 = x 1500 = , , ,00 150, ,00 Toplam Maliyet = = 2 CIF Fatura Tutarı Malın CIF X = Maliyet Adet Birim Maliyet Cinsi Euro A 255, , ,75 B 935, , ,75 C 1.808, , ,5 Toplam 3.000, İthal edilen her bir çeşit malın maliyeti ayrı ayrı bulunduktan sonra aşağıdaki kayıt yapılır..../.../ TİCARİ MALLAR H A Malı 511, B Malı 1.871, C Malı 3.617, VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI H Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No..., İthalat maliyetinin Ticari Mallar Hesabına devri 204

209 Yaşam A.Ş. tarafından yapılan ithalat işlemine ait bilgiler aşağıda gibidir. Bu işlemde belirtilen A, B, C ve D ürünlerinin birim maliyetlerini hesaplayınız. Malın Cinsi Adet Birim Fiyat (Euro) Tutar (Euro) A Malı B Malı C Malı D Malı Toplam değişik malın FOB tutarı Euro dur Fiili ithal tarihindeki döviz alış kuru 2,40 dir. İthalata ilişkin alış giderleri 600 dir. HİZMET İTHALATI Genel Bilgiler Türkiye de yerleşik gerçek ve tüzel kişiler yurtdışından mal (hammadde, malzeme, makine) ithal ettikleri gibi hizmet ithalatı da yapabilirler. Hizmet ithali; Yurtdışında yerleşik gerçek ve tüzel kişilerin Türkiye ye gelerek veya elemanlarını göndererek Türkiye de bir hizmeti ifa etmeleri ya da Hizmet yurtdışında gerçekleşmekle beraber, bu hizmetten Türkiye de yararlanılması, şeklinde oluşabilir. Örneğin, yurtdışında yerleşik bir lojistik şirketine bir taşıma işleminin yaptırılması, yurtdışından bir danışmanlık, eğitim, sağlık hizmeti alınması, yurtdışından borç para alınması, yurtdışından mühendislik, know how, marka kullanım hakkı, sigorta, yazılım hizmeti alınması, yurtdışında fason iş, tamir bakım yaptırılması, personel veya mal kiralanması (Türkiye de yararlanmak kaydıyla) hizmet ithaline örnek olarak verilebilir. Türkiye de yerleşik gerçek ve tüzel kişiler tarafından yurtdışından hizmet alınması halinde, hizmeti alan Türkiye deki kişilere ilgili vergi mevzuatı tarafından bazı yükümlülükler getirilmektedir. Bu yükümlülükler KDV sorumluluğu ve gelir vergisi kesintisi yapma sorumluluğu şeklinde ortaya çıkmaktadır. Hizmet ithalinde KDV sorumluluğu ve/veya Gelir - Kurumlar Vergisi kesintisi sorumluluğu olabilir. Katma Değer Vergisi Sorumluluğu Katma Değer Vergisi Kanunu nun 9/1 maddesinde mükellefin Türkiye içinde... iş yerinin bulunmaması halinde... Maliye Bakanlığı, vergi alacağının emniyet altına alınması amacıyla, vergiye tabi işlemlere taraf olanları verginin ödenmesinden sorumlu tutabilir ifadesi mevcuttur. 205

210 Bu hüküm gereğince hizmet ithalatına konu olan hizmet KDV nin konusuna giriyorsa ve KDV den istisna edilen bir hizmet değilse, bu takdirde hizmet ithalatını gerçekleştiren kişinin hizmet bedeli üzerinden KDV hesaplaması, sorumlu sıfatıyla bunu ödemesi (sorumlu sıfatıyla ödenecek KDV nin beyan edildiği KDV beyannamesinin adı 2 nolu KDV beyannamesidir) ve aynı dönem indirim konusu yapması gerekmektedir. (İndirim diğer KDV işlemlerinin beyan edildiği, her ay düzenlenen 1 nolu beyannamede yapılır). 2 nolu KDV beyannamesi ile sorumlu sıfatıyla ödenen KDV kuruma ne zaman finansman yükü getirir? Hizmet ithali nedeniyle hangi durumlarda KDV açısından bir sorumluluk oluşmaz? Hizmet ithali nedeniyle aşağıdaki durumlarda KDV açısından bir sorumluluk oluşmaz; Hizmet ithaline konu olan hizmetin KDV nin konusuna girmeyen bir hizmet niteliği taşıması; Hizmetin Türkiye ye ithal edilmemiş bir hizmet olması, Hizmet ithaline konu olan hizmetin KDV den istisna edilmiş olması. Hizmet İthalinde Gelir/Kurumlar Vergisi Kesintisi Sorumluluğu Yurtdışındaki kişilerin Türkiye deki müşterilerine hizmet sunmak suretiyle kazandıkları paralar, hizmetin türüne göre, Türkiye de gelir veya kurumlar vergisine tabi tutulabilmektedir. Bu vergileme genellikle stopaj yoluyla olmaktadır. Türkiye ye hizmet satan yurtdışındaki kişi gerçek kişi ise ve hizmet bedeli olarak yapılan ödeme (Gelir Vergisi Kanunu nun 94. maddesi uyarınca) gelir vergisi kesintisi (stopaj) gerektiriyorsa, hizmeti alan da bu maddede yazılı stopaj sorumlularından biri ise, (karşı ülke ile Türkiye arasında vergi anlaşması yoksa veya mevcut anlaşma bu stopajı önlemiyorsa), söz konusu madde kapsamında stopaj yapılır. Türkiye ye hizmeti satan yurtdışındaki kişi kurum ise, (hizmet niteliği itibariyle Kurumlar Vergisi Kanunu nun 24. maddesi kapsamında stopaja tabi ise, karşı ülkeyle vergi anlaşması yoksa veya mevcut anlaşma stopajı engellemiyorsa) stopaj yapılması gerekir. Stopaj yapılması demek, yurtdışına ödemenin belirli bir oranda eksik yapılması, eksik yapılan kısmın Türkiye de Vergi Daires ine yatırılması demektir (Yurtdışındaki kişi stopaj yoluyla kesilen tutarı kendi ülkesinde ödeyeceği vergisinden indirebilmektedir). Aşağıda stopaj kapsamına giren ve girmeyen hizmet ithalatı ödemeleri için birkaç örnek verilmiştir. (Ayrıntılar için Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunu ile Tebliğlere bakmak gerekir) Aşağıdaki durumlarda hizmet ithalatı stopaj kapsamında değildir; Komisyon ödemeleri, Yurtdışı seyahatlerde ortaya çıkan otel, lokanta, ulaşım ödemeleri, Yurtdışına gerçekleşen taşıma ve sigorta primi ödemeleri. 206

211 Aşağıdaki hizmetlerin ithalatı stopaj kapsamındadır: Yabancı kuruluşun elemanının Türkiye de çalışması nedeniyle yurtdışındaki kuruluşa yapılan ödeme, Mühendislik, danışmanlık eğitim hizmeti gibi serbest meslek niteliğindeki hizmet karşılığı yapılan ödemeler, Kiralama karşılığı yapılan ödemeler, Telif, marka, imtiyaz, lisans gibi gayrimaddi haklar için yapılan ödemeler, Alınan borç karşılığı ödenen faizler Muhasebe Kayıtları Örnek: Katma Değer Vergisi sorumluluğu olan bir hizmet ithaline ilişkin örnek: Yurtdışından tutarlı tamir - bakım hizmeti satın alınmıştır. Fatura tarihinde 1 = 2,40 dir.../.../ GENEL ÜRETİM GİDERLERİ 191. İNDİRİLECEK KDV SATICILAR Yurtdışı Satıcılar AG 360. ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR H Sorumlu Sıfatıyla Öd. KDV Torna makinesinin tamir bakımı ile ilgili...ag. Ft. 234, x 2, KDV Vergi Dairesi ne ödenecek, aynı zamanda aynı ay indirim konusu yapılacaktır. Örnek: Katma Değer Vergisi ve Gelir Vergisi Kesintisi Sorumluluğu Olan Bir Hizmet İthaline İlişkin Örnek: Alman şirketinden EURO karşılığı bilgisayar programı lisansı satın alınmıştır. Lisans ithalatı % 15 stopaja ve % 18 KDV kesintisine tabidir. 1 = 2,40 dir 207

212 260. HAKLAR Lisans 191. İNDİRİLECEK KDV.../.../ SATICILAR Yurtdışı Satıcılar AG 360. ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR Sorumlu Sıfatıyla Öd. KDV kur 2,40 Lisans ithali 320. SATICILAR Yurtdışı Satıcılar AG kur 2,40 Lisans bedeli havalesi.../.../ BANKALAR ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR KV. Stopajı

213 Özet Mal ithalatı sırasında oluşan ithalat ile ilgili giderler (navlun, sigorta, ardiye, varsa gümrük vergisi, gümrük müşaviri harcamaları, gümrük müşaviri ücreti, banka giderleri vs.) ve fatura tutarı 159. Verilen Sipariş Avansları ana hesabının yardımcı hesabı olan Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları yardımcı hesabına kaydedilir. Bu hesapta ithal edilen partinin maliyeti oluşur. İthalat tamamlandıktan sonra bu hesabın kalanı ilgili stok hesabına aktarılır. İthal edilen varlık bir duran varlık niteliğinde ise ithalat giderleri ve fatura bedeli 259. Verilen Sipariş Avansları ana hesabının yardımcı hesabı olan Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları yardımcı hesabına kaydedilir. İthalat tamamlandıktan sonra hesap kalanı ilgili duran varlık (Makine ve Tesisler) hesabına aktarılır. Mal ithalatında fatura tutarı Verilen Sipariş Avansları hesabına borç kaydedildiğinde alacaklandırılacak hesaplar ; Ödeme şekli vesaik mukabili veya görüldüğünde ödemeli akreditif ise, bankadan döviz satın alınarak mal bedeli transfer ediliyorsa, bankanın döviz satışını gerçekleştirdiği tarihteki döviz satış kuru ile bankalar hesabı alacaklandırılır (Banka dekontunda tutar yazılıdır). Mal bedeli döviz tevdiat hesabından yurtdışı satıcıya transfer ediliyorsa, transfer tarihindeki TCMB döviz alış kuru ile bankalar hesabı (döviz yardımcı hesabı) alacaklandırılır. Ödeme şekli mal mukabili veya vadeli akreditif ise, mal bedeli fiili ithal tarihindeki döviz alış kuru ile değerlenir ve satıcılar he-sabı (Yurtdışı Satıcılar yardımcı hesabı) bu tutar kadar alacaklandırılır. Ödeme şekli kabul kredili akreditif ise, mal bedeli fiili ithal tarihindeki döviz alış kuru ile değerlenir ve borç senetleri hesabı bu tutar kadar alacaklandırılır. Bedeli peşin ödenmeyen mal ithalatında kur farkları yurtdışı satıcılar yardımcı hesabının değerlemesiyle ortaya çıkar. Kur yükselmiş ise aleyhte kur farkı, kur düşmüş ise lehte kur farkı ortaya çıkar. Ülkemizde mevcut uygulamaya (Maliye Bakanlığı düzenlemelerine) göre Satıcılar hesabının değerlemesi sonunda ortaya çıkan aleyhte kur farkları Finansman Giderleri hesabına, lehte kur farkları Kambiyo Karları hesabına kaydedilmelidir. Bedeli peşin ödenmeyen makine ithalatında kur farkları Yurtdışı Satıcılar yardımcı hesabının veya Banka Kredileri hesabının değerlemesiyle ortaya çıkar. Kur yükselmiş ise aleyhte kur farkı, kur düşmüş ise lehte kur farkı ortaya çıkar. Ülkemizde mevcut uygulamaya (Maliye Bakanlığı düzenlemelerine) göre Satıcılar hesabının veya Banka Kredileri hesabının değerlemesi sonunda ortaya çıkan aleyhte kur farkları, makinenin aktifleştirildiği yılın sonuna kadar, makine maliyeti ile ilişkilendirilir. Yani lehte ve aleyhte kur farkları ilk yıl makine hesabına kaydedilir. Makinenin edinimi ile ilgili borçların değerlemesiyle ertesi yıl ortaya çıkan kur farkları ya maliyet ile ilişkilendirilir ya da dönem gideri/geliri olarak kaydedilir. Vergi Usul Kanunu nun hükümlerine göre yöneticilerin bu iki yöntemden birini seçme hakları vardır. Seçilen yöntem ileriki yıllarda değiştirilemez. Maliyet ile ilişkilendirme yolu seçiliyorsa, borç ödenene kadar bu yöntemden vazgeçilmez. Aynı şekilde kur farkı sonuç hesaplarına aktarılma yolu seçilirse, borç ödenene kadar bu yöntemden vazgeçilemez. Yeni TTK nın yürürlüğe girmesi ile şirketler muhasebelerinde TFRS düzenlemelerini esas alacaklardır. TFRS ye göre, örneğin; duran varlık ithalatında ilk yıldaki aleyhte kur farklarının maliyete eklenmesi veya dönem gideri yazılması seçeneklerinden biri seçilebilir. İthalatın gerçekleştiği yıldan sonraki kur farkları duran varlık ile ilişkilendirilmeyecek, duruma göre kambiyo karı veya zararı yazılacaktır. 209

214 Bir parti ithalatta bir tek mal veya makine ithal ediliyorsa maliyet, ithalatın takip edildiği (örneğin ) alt hesapta oluşmaktadır. Bu alt hesabın kalanı genelde o malın maliyetidir. Ancak bir partide (bir tek fatura ve bir gümrük beyannamesi ile) birden fazla çeşit mal ithal ediliyorsa; her bir mala; nakliye, sigorta, banka giderleri, gümrük müşaviri giderleri gibi giderlerden pay vermek gerekmektedir. Giderlerin ithal edilen mala dağıtılması (giderlerden pay verilmesi) değişik hesaplamalarla yapılmaktadır. İthalat giderlerinin alış bedeline bölünmesiyle bulunan gider yükleme oranının, faturadaki mal bedellerine uygulanmasıyla her bir malın maliyetinin bulunması bunlara bir örnektir. Hizmet ithali; Yurtdışında yerleşik gerçek veya tüzel kişilerin Türkiye ye gelerek veya elemanlarını göndererek Türkiye de bir hizmeti ifa etmeleri ya da, Hizmet yurtdışında gerçekleşmekle beraber, bu hizmetten Türkiye de yararlanılması şeklinde oluşabilir. Türkiye de yerleşik gerçek ve tüzel kişiler tarafından yurtdışından hizmet alınması halinde, hizmeti alan Türkiye deki kişilere ilgili vergi mevzuatı tarafından KDV, Gelir ve Kurumlar Vergisi gibi bazı yükümlülükler getirilmektedir. 210

215 Kendimizi Sınayalım 1. Kabul kredili akreditifli ödeme şeklinde ithal edilen mala ait faturanın kaydı yapılırken hangi kurun esas alınması uygundur? a. Fiili ithal tarihindeki döviz alış kuru b. Fatura tarihindeki döviz satış kuru c. Fiili ithal tahindeki efektif alış kuru d. Fiili ithal tarihindeki döviz satış kuru e. Ödemenin yapılacağı bankanın kuru 2. Mal mukabili ödeme şekline göre $ FOB tutarlı bir parti ithalatı için yapılan harcamalar ve işlemler şöyledir: Döviz kuru 1,70; Navlun 1.000; Sigorta 2.000; Gümrük Vergisi 2.600; Gümrükte ödenen KDV 2.200; Gümrük müşaviri dekontu ekindeki belgeler KDV; Gümrük müşaviri faturası KDV. İthal edilen mal stok hesaplarına kaydedilmeden önce nolu hesabın (Verilen Sipariş Avansları hesabının alt hesabı) kalanı kaç dir? (İthal edilen malın maliyeti ne kadardır?) a b c d e Aşağıdakilerden hangisi ithalat unsurları arasında yer almaz? a. Katma Değer Vergisi b. Gümrük Vergisi c. Kaynak Kullanım Destekleme Fonu d. Taşıma gideri e. Sigorta gideri 4. İthalat maliyet tablosu işletmelerde hangi bölüm tarafından hazırlanır? a. Mali işler bölümü b. İthalat bölümü c. Muhasebe bölümü d. Pazarlama bölümü e. Finansman bölümü 5. Kabul kredili ithalatta poliçe kabul edildiğinde borç senetleri hesabı alacaklandırılır, ödeme yapıldığı zaman hesap borçlandırılır. Ödeme bankadaki döviz tevdiat hesabından yapılıyorsa, hesabı hangi kur ile borçlandırmak uygun olur? a. Bankanın döviz satış kuru b. Bankanın döviz alış kuru c. TCMB döviz alış kuru d. Bankanın efektif satış kuru e. Poliçenin kabul edildiği tarihteki çapraz kur 6. Merkez Bankası döviz alış kuru 1 $ = 1,75 iken Yıldız A.Ş $ tutarlı makineyi mal mukabili ödeme şekline göre İtalya dan ithal etmiştir. İthalat dolayısıyla oluşan diğer masrafların tutarı ise dir. Makinenin ithalatı tamamlanmış ve dönem sonunda kur 1 $ = 1,85 ye yükselmiştir. İşletme ilgili dönemde ve ertesi dönemde kur farklarını makine maliyetine dahil etmeye karar vermiştir. Ertesi dönem 1 $ = 1,88 olup, $ yurtdışına havale edilmiştir. Ertesi dönem tesis, makine ve cihazlar hesabının borç kalanı tutarı aşağıdakilerden hangisidir? a b c d e Aşağıdakilerden hangisi hizmet ithali olarak kabul edilmez? a. Yurtdışında yerleşik bir danışmanlık şirketinden hizmet alınması b. Yurtdışındaki bir şirketten marka kullanım hakkının alınması c. Yurtiçindeki şirketten yazılım alınarak, yurtdışındaki şirkette kullanılması d. Yurtdışından yurtiçindeki şirkette çalıştırılmak üzere personel kiralanması e. Yurtdışından yurtiçindeki şirkette kullanılmak üzere mal kiralanması 211

216 8. Aşağıdaki işlemlerden hangisinin ithalatı stopaj kapsamında değildir? a. Yurtdışına gerçekleşen taşıma b. Alınan borç karşılığı ödenen faizler c. Telif, imtiyaz için yapılan ödemeler d. Kiralama karşılığı yapılan ödemeler e. Hepsi 9. Hizmet ithalatı hangi hesaba kaydedilir? a. Verilen Sipariş Avansları hesabına b. Satın alınan hizmetin ilgili olduğu hesaba c. Hizmet ithalatı hesabına d. İlgili stok hesabına e. Hiçbiri 10. Bedeli peşin ödenmeyen mal ithalatında aleyhte oluşan kur farkları hangi hesaba kaydedilir? a. Finansman giderleri b. Kambiyo zararları c. Kambiyo karları d. Finansman karları e. Olağanüstü giderler Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. a Yanıtınız yanlış ise Mal İthalatı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. c Yanıtınız yanlış ise Mal İthalatı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. a Yanıtınız yanlış ise İthalat ile İlgili Kayıtlarda Kullanılan Hesaplar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. b Yanıtınız yanlış ise Mal İthalatı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. c Yanıtınız yanlış ise İthalat ile İlgili Kayıtlarda Kullanılan Hesaplar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. e Yanıtınız yanlış ise Mal İthalatı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. c Yanıtınız yanlış ise Hizmet İthalatı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. a Yanıtınız yanlış ise Hizmet İthalatı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. b Yanıtınız yanlış ise Hizmet İthalatı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. a Yanıtınız yanlış ise Mal İthalatı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 212

217 Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 İthalat maliyet unsurları arasında alış faturası tutarı, faturaya dahil değilse navlun ve sigorta, banka giderleri, varsa gümrük vergisi, gümrükte ödenen ardiye-yükleme-boşaltma giderleri, varsa fonlar (Örnek. Kaynak Kullanım Destekleme Fonu), komisyonlar, gümrük müşaviri faturası tutarı yer alır. KDV ithalat maliyet unsuru değildir. Sıra Sizde 2 Duran varlıklarla ilgili olarak ithalatın yapıldığı yılın sonuna kadar yurtdışına olan borçlar nedeniyle ortaya çıkan kur farkları ülkemizde mevcut uygulamada Vergi Usul Kanunu gereği duran varlık ile ilişkilendirilir. Yıl sonuna kadar ortaya çıkan aleyhte kur farkları kambiyo zararı veya finansman gideri hesabına yazılmaz, ithal edilen duran varlığın maliyetine eklenir. Lehte kur farkı var ise gelir yazılmaz, duran varlığın maliyet bedelinden düşülür..../.../ TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR H Makinesi 259. VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI H Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No..., $ İthalat maliyetinin makineler hesabına devri ( = ).../.../ TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR H Makinesi /.../ VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI H Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No..., $ 320. SATICILAR H Yurtdışı Satıcılar AG SATICILAR H Yurtdışı Satıcılar AG.../.../ SATICILAR H Yurtdışı Satıcılar AG Sıra Sizde 3 Fatura bedeli kaydı $ x 1,75.../.../ VERİLEN SİPARİŞ AVANSLARI H Verilen Yurtdışı Sipariş Avansları Ref. No..., $ 320. SATICILAR H Yurtiçi Satıcılar A. Ş BANKALAR H Vadesiz DTH Bankası, USD Hs TESİS, MAKİNE VE CİHAZLAR H Makinesi İthalat ile ilgili döviz transferi $1, $1, $ x1,85 1,81) =

218 Sıra Sizde 4 İthalat işlemine ilişkin oluşabilecek maliyet unsurlarını belirleyerek, ithalat maliyet tablosuna yerleştiriniz. Sıra Sizde x 2,40 = = (Toplam Maliyet) Yararlanılan Kaynaklar Ataman, Ü., Sumer, H. (2006). Dış Ticaret İşlemleri ve Muhasebeleştirilmesi. İstanbul: Türkmen. Tekdüzen Hesap Planı /6.000 = 2,5 / Malın cinsi FOB Tutarı Çarpa n Maliyet () Adet Birim Maliyet A 200 2, B 800 2, C , D , Toplam Sıra Sizde 6 Sorumlu sıfatıyla KDV ödendiği ay işletmede ödenecek KDV söz konusu ise, sorumlu sıfatıyla ödenen KDV işletmeye finansal yük getirmeyecektir. KDV sorumlu sıfatıyla vergi dairesine ödenecek, aynı ay indirim konusu yapılacaktır. Sonuçta o ay ödenecek KDV de tutar olarak bir değişiklik olmayacaktır. Sorumlu sıfatıyla KDV ödendiği ay işletmede devreden KDV söz konusu ise, sorumlu sıfatıyla ödenen KDV işletmeye finansal yük getirecektir, çünkü sorumlu sıfatıyla ödenen KDV o ay indirilemeyecektir. Sıra Sizde 7 Hizmet ithaline konu olan hizmet KDV nin konusuna girmeyen bir niteliği taşıdığında Hizmet Türkiye ye ithal edilmemiş bir hizmet ise Hizmet ithaline konu olan hizmetin KDV den istisna edildiğinde 214

219

220 8 Amaçlarımız Bu üniteyi tamamladıktan sonra; Finansal kiralama (Leasing), Faktoring, ve forfaiting işlemlerinin ne anlama geldiğini tanımlayabilecek, Eximbank kredileri pogramlarının kapsamını açıklayabilecek, Ticari banka kredilerini ifade edebilecek, Dış ticaret işlemlerinde kullanılan araçların muhasebeleştirilmesini anlatabilecek bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz. Anahtar Kavramlar Finansman Finansal Kiralama (Leasing) Faktoring Forfaiting Eximbank Kredileri Ticari Banka Kredileri Devlet Destekleri İçindekiler Giriş Finansal Kiralama (Leasing), Faktoring Forfaiting Türk Eximbank Kredileri Ticari Bankalardan Sağlanan Krediler Dış Ticaretin Finansmanında Devlet Destekleri 216

221 Dış Ticaretin Finansmanı ve Muhasebeleştirilmesi GİRİŞ İhracat artışı, bir yandan milli geliri artırarak doğrudan kalkınmayı olumlu yönde etkilerken, diğer yandan döviz darboğazını aşmak suretiyle ekonomik kalkınmaya da destek olmaktadır. Bu nedenle, ihracatın artırılmasına ilişkin çaba ve politikalar, öteden beri uluslararası ticari rekabetin de temel unsurunu oluşturmuştur. İhracatın artırılmasına ilişkin çabaların ve yöntem arayışlarının yoğunluk kazandığı alanlar arasında, finansman, sigorta ve teminat unsuru kaçınılmaz olarak ön plana çıkmaktadır. İhracat faaliyeti; bizzat üretici/imalatçı firmalar veya ihracat konusunda uzmanlaşmış ihracatçılar tarafından yürütülmektedir. Her iki grup da, ihracat siparişlerinin yerine getirilmesi için gerek sevkiyat öncesi gerekse sevkiyat sonrası finansmana ihtiyaç duyarlar. İhracat için ihtiyaç duyulan finansman miktarı; ihracat değeri kadar veya ihracat değerinden az veya fazla olabilir. Dış ticaret işlemlerinde genellikle ithalatçılar ve ihracatçılar birbirlerinden uzak mesafededirler. Çoğu kez de birbirlerini hiç tanımamakta, mali güçleri, iş kapasiteleri ve ticari itibarları konusunda ayrıntılı bilgiye sahip değildirler. İthalatçılar, ihracatçıların ticaret konusu malı ya da hizmeti kendilerine zamanında ve siparişe uygun nitelik ve kalitede göndereceklerinden emin olmadıkları gibi, ihracatçılar da, ithalatçıların anlaşma yapılan malı almaktan vazgeçmesinden endişe duyabilirler. Dış ticaret işlemlerinin yürütülmesinde sevk öncesi ve sevk sonrası yapılan masrafları karşılayabilmesi için fon ihtiyacı duyulabilir. Oldukça riskli olan dış ticaret işlemleri ile ilgili olarak ihracatçılar, malın üretimi ve sevki sırasında, sevkten sonra ise mal bedellerinin tahsil edildiği zamana kadar, ithalatçılar ise malın alınması ile satılması arasında bu ticari işlemlere para bağlamak istemeyebilirler. Dolayısıyla, dışarıdan fon temin etme yolunu tercih edeceklerdir. Dış ticaretin finansmanında işletmelerin fon kaynakları yeterli ise ticareti kendi kaynaklarından finanse ederler. Şayet yeterli değilse yabancı kaynaklara başvururlar. Aynı zamanda, ihracatçılar, satılan malın bedelinin tahsilini de garanti etmek isterler. İthalatçılar ise malı teslim almadan ve niteliklerini belirlemeden bedelini ödemekten çekinirler. Dolayısıyla, bu işlemlerinde sorumluluklarının bir finansal aracı kurum ile paylaşmaya gereksinim duyarlar. Dış ticaretin finansmanını, "dış ticaret işlemlerinin (ihracatın ya da ithalatçının) gerçekleştirilebilmesi için gereksinim duyulan fon ihtiyacının karşılanması" olarak tanımlanabilir. İhracatın finansmanı; ihraç edilecek malın temini veya üretimi ile satış bedelinin tahsili arasındaki faaliyetlerin finansmanıdır. Başka bir tanıma göre; ihracatın finansmanı; ihracatçının ve/veya ihracatçının sevkiyat yapacağı alıcının sevk öncesi ve/veya sevk sonrası dönemde kredi ve/veya sigorta yöntemleri ile desteklenmesidir. Günümüzde firmalar eskiye göre çok farklı şekillerde ihtiyaç duydukları finansmanı sağlayabilmektedirler. Bankacılık sektöründe yaşanan gelişmeler neticesinde, ihtiyaç duyulan finansman kaynağını uygun şartlarla ve istenilen sürede sağlayabilmek için yeni teknikler geliştirilmiştir. Bu bölümde işletmeler tarafından sıklıkla kullanılan finansal kiralama (leasing), forfaiting, faktoring gibi finansman teknikleri, Eximbank kredileri ve Devlet destekleri ile bu araçların muhasebeleştirilmesi açıklanmıştır. 217

222 FİNANSAL KİRALAMA (LEASİNG) Finansal kiralama kavramı yerine, birçok ülkede leasing kavramı kullanılmaktadır. Finansal kiralama, bir yatırım malının mülkiyeti finansal kiralama şirketinde kalarak, belirlenen kiralar karşılığında kullanım hakkının kiracıya verilmesi ve sözleşmede belirlenen değer üzerinden kiracıya geçmesini sağlayan bir finansman yöntemidir. Yatırım mallarının satın alınması yerine kiralanarak kullanılması ile firmalar işletme sermayelerini diğer ihtiyaçlarının karşılanmasında kullanır ve bu sayede verimlilik ile karlılık artar. Yatırımların finansmanında geleneksel olarak kullanılan öz kaynak, satıcı kredisi ve banka kredilerine alternatif olan bir finansman aracıdır. Leasing, özellikle büyümekte olan şirketlerin, yatırımlarını gerçekleştirebilmek için orta ve uzun vadeli finansman ihtiyacını karşılayabilecekleri etkin bir yatırım yöntemidir. Leasing, kiracının ihtiyaç duyduğu, beğenip seçtiği, pazarlığını yaptığı ve tüm teknik özelliklerini uygun gördüğü makine, ekipman, yatırım malı veya diğer malların, leasing şirketi tarafından kiracının anlaştığı üçüncü kişilerden satın alınarak, kiracıya malın teslim edilmesini öngören bir anlaşmadır. Leasing şirketi (kiralayan); yatırımcının (kiracı), kendi belirlediği satıcı firma ile fiyat ve özelliklerinde anlaştığı malı, finansal kiralama sözleşmesi kapsamında peşin olarak satın alıp, mutabık kalınan ve sözleşmede belirtilen vade ve bedel ile kiraya verir. Mülkiyet hakkı leasing şirketinde, kullanım hakkı da kiracı firmada kalmaktadır. Böylece; yatırım malı kendi kendini öderken, sözleşme süresi sonunda sembolik bir değerle (örn. 10) mülkiyeti yatırımcıya (kiracıya) geçecektir. Finansal Kiralamanın Unsurları Kiralayan: Finansal kiralama işlemine konu olan ekipmanın hukuki mülkiyetini üzerinde taşıyan ve sözleşme ile önceden belirlenen kira ödemeleri karşılığında kullanım hakkını kiracıya devreden taraftır. Türkiye de finansal kiralama işlemlerini katılım bankaları, finansal kiralama (leasing) şirketleri ile yatırım ve kalkınma bankaları gerçekleştirebilirler. Satıcı: Finansal kiralama işlemine konu olan ekipmanı temin eden üretim veya pazarlama kuruluşudur. Kira: Kiracının kiralayana, leasing konusu ekipmanın kullanım hakkı için yaptığı ve sözleşme ile önceden belirlenen periyodik ödemelerdir. Sözleşme: Leasing işleminin dayandığı hukuki belgedir. Sözleşme ile finansal kiralama şirketi, hangi malı, hangi kiracıya, hangi koşulda kiraladığını ve uygulamanın nasıl yürütüleceğini belirtir. Sözleşmeye taşınır ve taşınmaz mallar konu olabilir. Patent gibi fikri ve sınai haklar bu sözleşmeye konu olamazlar. Sözleşmenin Süresi: Aksi belirtilmedikçe 4 yıllık süre için düzenlenir. Teknolojik ömürleri, yararlanma süreleri kısa olan mallarda sözleşme süresi 2 yıldan kısa olmamak koşuluyla, 4 yıldan kısa düzenlenebilir. Sözleşme süresi 4 yıldan kısa olacak mallar Bakanlar Kurulunca belirlenmektedir. Sözleşmenin Şekli Tescili: Sözleşmeler noter huzurunda, düzenleme şeklinde imzalanır. Taşınır mala dair sözleşme, kiracının ikametgâhı noterliğinde özel sicile tescil edilir. Taşınmaz mala dair sözleşme ise taşınmazın bulunduğu tapu kütüğünün beyanlar hanesine, gemilere dair sözleşmeler ise gemi siciline şerh edilir. Tescil veya şerhten sonra, üçüncü kişilerin finansal kiralama konusu mal üzerindeki ayni hak iktisapları kiralayana karşı ileri sürülemez. Kiracı: Finansal kiralama işlemlerinde ekipmanın kullanım hakkını sözleşme ile önceden belirlenen kira ödemeleri karşılığında satın alan taraftır. Hukuki işlem yapmaya yetkili her türlü kişi ya da kuruluş finansal kiralama işlemi yapabilir. Mevcut Finansal Kiralama Kanunu gereği gerçek kişiler leasingden yararlanamazlar. 218

223 Kiracının hak ve sorumlulukları ise aşağıdaki gibi sıralanabilir: Finansal kiralama konusu malı itina ile kullanmak zorundadır. Sözleşmede aksine hüküm yok ise kiracı, malın her türlü bakımından ve korunmasından sorumlu olup, bakım ve onarım masrafları kiracıya aittir. Sözleşme konusu mal; gayrimenkul/araç ise her yıl ödenmesi gereken vergilerden de kiracı sorumludur. Kiracı, sözleşme süresince finansal kiralama konusu malın zilyedi olup, sözleşmenin amacına uygun olarak her türlü faydayı elde etmek hakkına sahiptir. Kiralayan şirket, mülkiyeti kendisine ait olan finansal kiralama konusu malı sözleşme süresince sigorta ettirmek zorundadır. Sigorta primlerinin ödenmesi kiracıya aittir. Sigorta: Leasing şirketleri kiralama konusu malları sigorta ettirmek zorundadır. Primlerini kiracı öder. Sözleşmenin Sona Ermesi (Fesih Haciz -İflas): Sözleşme, normal olarak sürenin bitimiyle sona erer. Kiraların belirtilen sürede ödenmemesi halinde, kiralayan kiracıya fesih ihtarnamesi göndererek sözleşmeyi feshedebilir. Kiralayan şirket aleyhine hukuki bir takip yapılması halinde, leasing konusu mallar sözleşme süresince haczedilemez. Mülkiyet Devri: Finansal kiralama işlemlerinde; sözleşme süresi sonunda malın kiracının mülkiyetine geçeceği sözleşmede belirtilmiştir. Devir işlemleri menkullere göre farklılık arz eder. Makine ve teçhizat ise sözleşme süresi sonunda sembolik devir bedeli tahsil edilir, bu bedelle bir devir faturası kesilir ve devir işlemi tamamlanır. Gayrimenkul ise tapu devir işlemleri başlatılır, tüm tapu masraflarını kiracı öder. Sembolik devir bedeli tahsil edilir, tapu devir işlemleri tamamlandıktan sonra, devir faturası kesilir ve devir işlemi tamamlanır. Gemi ise sembolik devir bedeli tahsil edilir. Gemi sicilinde gerekli işlemler tamamlanır. Devir faturası kesilir ve devir işlemi tamamlanır. Araç ise sembolik devir bedeli tahsil edilir. Noter satışı yapılır. Plaka-ruhsat devir işlemleri tamamlanır. Ardından devir faturası kesilir ve devir işlemi tamamlanmış olur. (Tüm devir masrafları kiracıya aittir.) İş makinesi ise sembolik devir bedeli tahsil edilir. Noter satışı yapılır. Tescil-plaka değişikliği için işlemler tamamlanır. Ardından devir faturası kesilir ve devir işlemi tamamlanmış olur (Devir masrafları kiracıya aittir). Finansal Kiralama İşlemlerine Konu Olabilecek Mallar Finansal Kiralama Kanunu nda "Sabit kıymet niteliğindeki her türlü taşınır ve taşınmaz mal, yani; amortismana tabi tüm sabit kıymetler leasinge konu olabilir" şeklinde tanımlanır. Ancak, patent hakkı, fikri ve sınaî haklar ile bilgisayar yazılımı gibi maddi olmayan konular için leasing yapılamamaktadır. Öte yandan leasing konusu malın, bağımsız ve üzerinden amortisman ayrılabilen bir özellik taşıması gerekmektedir. Buna göre hammadde ya da ara malı niteliğinde bulunan ve kullanıldığında tüm özelliklerini yitiren mallar, leasing konusu yapılamamaktadır. Finansal kiralama konusu olmayacak mallar var mıdır? Finansal Kiralama İşlemlerinin İşleyişi Finansal kiralama işlemlerinin işleyişi Şekil 8.1 de gösterilmiştir. 219

224 Şekil 8.1: Finansal Kiralama Sisteminin İşleyişi Kaynak: Ali Ceylan, Finansal Teknikler, Ekin Kitapevi Yayınları, 5. Baskı, Bursa, 2003:112. Şekilden de görülebileceği gibi, leasing şirketi (kiralayan); yatırımcının (kiracı firma), kendi belirlediği satıcı firma ile fiyat ve özelliklerinde anlaştığı malı, finansal kiralama sözleşmesi kapsamında peşin olarak satın alıp, mutabık kalınan ve sözleşmede belirtilen vade ve bedel ile kiraya (kiracı firmaya) verir. Mülkiyet hakkı leasing şirketinde, kullanım hakkı da kiracı firmada kalmaktadır. Böylece; yatırım malı kendi kendini öderken, sözleşme süresi sonunda istenirse sembolik bir değerle (örn. 1) mülkiyeti yatırımcıya (kiracıya) geçecektir. Finansal Kiralamanın Avantajları Son yıllarda tüm dünyada ve Türkiye de geniş kabul gören ve uygulama alanı bulan, gerek taraflara gerekse ülke ekonomisine avantajlar sağlayan finansal kiralamanın başlıca avantajları şunlardır: Orta ve Uzun Vadeli Finansman: Leasing şirketleri orta ve uzun vadeli finansman imkânı sağlar. Esnek Kira Ödeme Planı: Ödeme gücü ve nakit akımı dikkate alınarak, müşteriye özgü bir ödeme modeli oluşturulur. Kira Süresi Boyunca Sabit Kira Ödemeleri: Sözleşme süresi boyunca kiraların sabit kalmasının avantajını kullanarak ileriye dönük plan yapabilme fırsatı sunar. Alternatif Finansman İmkânı: Özkaynaklar ve bankalardaki kredi limitleri kullanılmamış olur. Kira Süresi Sonunda Sembolik Bedelle Mülkiyet Devri: Kiralanan mal veya ekipmanlar, dönem sonunda sembolik bir bedelle satın alınabilir. Operasyonel Kolaylık: Özellikle küçük ve orta ölçekli şirketler genellikle bünyelerinde ithalat ve teşvik uzmanı bulundurmadıklarından, yatırım dönemlerinde bu uzmanlıklara ihtiyaç duymaktadırlar. İthalat, teşvik, sigorta, nakliye işlemleri leasing şirketi tarafından yapılmaktadır. Tevikleri kullanma imkanı; Leasing şirketine teşvik belgesini devredebilir ve teşvik belgesinin sağladığı avantajlardan yararlanmaya devam edilebilir. % 100 Finansman: Talep edilen malın maliyetine ek olarak gümrük vergisi, nakliye, montaj, sigorta gibi zaman zaman önemli tutarlara ulaşan diğer maliyetler de finansmana dahil edilebilir. Mali Raporlama: Leasing ile gerçekleştirilen yatırımlar firmaların bilançolarında yer almaz. Bu nedenle; Cari oran yükselir, Likidite oranı yükselir, Aktif karlılık oranı yükselir, Özkaynak karlılık oranı yükselir, Borçlanma oranı düşer. 220

225 Leasing bilanço dışı bir işlem olduğu için borç/özkaynak dengesi etkilenmez ve özkaynaklar korunurken borçlanma oranı düşer. Amortisman: Leasing ile alımı gerçekleştirilen ekipmanlar için amortisman kiracı tarafından ayrılır. Vergi Avantajı: Yapılan tüm kira ödemeleri kiracıya kira bedeli olarak fatura edilir; bu fatura ilgili ay içinde kiracı tarafından gider kaydedilir. Böylece, leasing projesinin efektif maliyeti kurumlar vergisi avantajı nedeniyle azalır. Vergi, Resim ve Harç Muafiyeti: Leasing sözleşmeleri ve bu sözleşmeler için alınan teminatlar her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır. Noterde düzenlenme zorunluluğu olan finansal kiralama sözleşmeleri için sadece noter ücreti ödenir. Sözleşme bedeli üzerinden Damga Vergisi ve Harç ödenmez. Finansal kiralama işlemleri için verilen ipotek, banka teminat mektubu gibi teminatlarda Damga Vergisi'nden istisna tutulmuşlardır. BSMV ve KKDF uygulanamaz: Leasing faizleri, banka kredilerine uygulanan BSMV ve KKDF gibi vergi ve fonlardan muaftır. Enflasyona karşı güvence, faiz dalgalanmalarından etkilenmeme: Leasing de ödemelerin tutar ve vadeleri önceden sabitlenir. Leasing ile kiralama süresi ve kira ödemelerinin değişmezliğinin yarattığı güven ortamını yakalar, enflasyona karşı bir önlem almış olunur. Finansal Kiralama İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi Finansal kiralama işlemlerine yönelik olarak Tekdüzen Hesap Planında yer alan ve özellik gösteren bazı hesaplar bulunmaktadır. Bu hesaplar ve açıklamaları aşağıdaki gibidir. 124 KAZANILMAMIŞ FİNASAL KİRALAMA FAİZ GELİRİ 224 KAZANILMAMIŞ FİNANSAL KİRALAMA FAİZ GELİRİ 301 FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR 302 ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇLANMA MALİYETLERİ 401 FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR 402 ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇLANMA MALİYETLERİ 124/224 KAZANILMAMIŞ FİNANSAL KİRALAMA FAİZ GELİRİ (-): Bu hesaplar, finansal kiralamanın yapıldığı tarihte kiralama işlemlerinden doğan alacaklar ile kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki farkı gösteren, henüz kazanılmamış finansal kiralama faiz gelirlerinin izlendiği hesaplardır. Bu gelirlerin hesaplanmasına ilişkin bilgiler bilanço dipnotlarında yer alır. Finansal kiralama sözleşme tutarı ile finansal kiralamayla ilgili kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark bu hesaplara alacak kaydedilir. Her dönem sonunda gerçekleşmiş olan faiz gelirleri tutarı bu hesaba borç, ilgili gelir hesabına alacak kaydedilir. İlgili gelir hesabı, Finansal kiralama şirketlerinde 60 Brüt Satışlar hesap grubunda yer alan ilgili satış geliri hesabı, diğer şirketlerde 64 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Kârlar hesap grubunda yer alan faiz geliri hesabıdır. 301/401 FİNANSAL KİRALAMA İŞLEMLERİNDEN BORÇLAR: Kiracıların finansal kiralama yapanlara olan borçlarının izlendiği hesaplardır. Finansal sözleşme tutarı (anapara + faiz) bu hesaplara alacak yazılır. 302/402 ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇLANMA MALİYETLERİ (-) : Finansal kiralamanın yapıldığı tarihte, kiralama işlemlerinden doğan borçlar ile kiralanan varlığa ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki farkı gösteren henüz ödenmemiş finansal kiralama borçlanma maliyetlerinin izlendiği hesaplardır. Finansal kiralama sözleşme tutar ile finansal kiralamaya konu olan varlığa ilişkin kira ödemelerinin bugünkü değeri arasındaki fark bu hesaplara borç kaydedilir. Her dönem sonunda gerçekleşmiş olan faiz giderleri bu hesaplara alacak, 66 Borçlanma Maliyetleri hesap grubunda ilgili borçlanma gideri hesabına borç olarak kaydedilir. 221

226 Örnek: Aktif finansal kiralama (leasing) şirketi 1 Ocak 2012 tarihinde aktifinde yer alan kayıtlı makineyi % 1 KDV ile müşterisi olan Anadolu A.Ş. ye 5 yıl süreyle ve kira ödemeleri her yılsonunda olmak üzere, eşit kira ödemesi planı doğrultusunda kiraya vermiştir. Yıllık kira bedeli Faiz oranı % 20 Kira süresi 5 yıl Kira süresi sonunda, 1 iz bedeli üzerinden satış faturası düzenlenerek cihaz kiracıya devredilecektir. 1. Kiracı Anadolu A.Ş. nin, Aktif Finansal Kiralama şirketine yapacağı geri ödeme planını düzenleyiniz. 2. Kiralayan (Aktif Finansal Kiralama Şirketi) ve Kiracı (Anadolu A.Ş.) tarafından yapılacak finansal kiralama işlemlerine ilişkin kayıtları yapınız. 3. Dönem sonlarında uzun vadeli hesaplardan kısa vadeli konuma düşen hesaplara ilişkin devir kayıtları (dönemsellik ilkesi gereğince) yapınız. Kiracı (Anadolu A.Ş. nin) finansal kiralama şirketine yapacağı geri ödeme planı Borcun Ödeme Tablosu DÖNEM Finansal Kiralama Ödemesi Faiz Ödemesi Anapara Ödemesi Kalan Ana Para Ödemesi , , , , , , , , , , , , , , , , , , , Toplamı , , ,53 TOPLAM , , ,00 Ödemelerin her yılın sonunda yapıldığı belirtildiğinden, (i) den (t) dönem süreyle yapılacak eşit ödemelerin tutarını hesaplamak için anüitelerin bugünkü değer formülü kullanılmıştır. V t (1 + i) 1 P i(1 + i) = t Burada; V = anüitenin bugünkü değeri P = eşit taksit tutarı i = bileşik faiz tutarı t = vadeyi göstermektedir. 5 (1 + 0,02) = P 5 0,02(1 + 0,02) P = 6.754,47 dir. Finansal kiralama işlemine ait borcun ödeme tablosu hesaplanan bu eşit kira ödemelerinden hareketle hesaplanmıştır. Daha sonra ise eşit kira ödemelerinden bu tutar çıkarılarak elde edilen değeri başka bir ifadeyle ödenen eş kira tutarı içindeki anapara miktarı göstermektedir. 222

227 Dönem faizleri, ilgili dönem itibariyle henüz gerçekleştirilmemiş olan anapara borç tutarının, yıllık faiz oranıyla çarpılması sonucu bulunmuştur. Buna göre 1. dönem itibarıyla ödenecek faiz gideri ( * 0,20= 4.040) olarak bulunabilir. Bu faiz tutarının yıllık finansal kiralama ödemesi olan 6.754,47 den çıkarılması sonucunda lira olarak bulunur. Kiralayan (Aktif Finans A.Ş.) tarafından finansal kiralama işlemlerinin kaydedilmesi Aktif Finans A.Ş. tarafından finansal kiralama konusu makinenin kiracıya devredilmesinde aşağıdaki gibi kayıt yapılacaktır ALICILAR HS Anadolu AŞ ALICILAR HS Anadolu AŞ KAZANILMAMIŞ F.K FAİZ GEL. HS KAZANILMAMIŞ F.K FAİZ GEL. HS TESİS MAKİNA VE CİHAZLAR HS , , , , ,00 Kira taksitine ait KDV aşağıdaki gibi kaydedilecektir ALICILAR HS Anadolu AŞ HESAPLANAN KDV HS 67,54 67,54 Kira taksitinin banka kanalıyla tahsil edilmesine yönelik olarak aşağıdaki gibi kayıt yapılacaktır. Aşağıda yer alan ikinci kayıtta ise döneme ait tahsil edilecek faiz geliri gösterilmektedir. 102 BANKALAR HS 6.822, ALICILAR Anadolu AŞ 6.822, KAZANILMAMIŞ F.K. FAİZ GEL. HS Cari Dönem Faiz Geliri FAİZ GELİRLERİ HS Finansal Kiralama Faiz Geliri Dönem sonlarında uzun vadeli hesaplardan kısa vadeli konuma düşen hesaplara ilişkin devir kayıtları ise aşağıdaki gibi olacaktır. (Dönemsellik İlkesi Gereğince) ALICILAR HS Anadolu A.Ş. ALICILAR HS Anadolu A.Ş Dönem sonlarında gelecek dönemi ilgilendiren kazanılmamış finansal kiralama faiz gelirlerinin dönemsellik ilkesine göre kısa vadeli hesaplara aktarılmasına yöneli kayıt ise aşağıdaki gibi olacaktır. 223

228 KAZANILMAMIŞ F.K. FAİZ GEL. HS Dönem Kira Faiz Geliri KAZANILMAMIŞ F.K. FAİZ GEL. HS Cari Dönem Faiz Geliri Kiracı (Anadolu A.Ş.) Tarafından Finansal Kiralama İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi Finansal kiralama işlemi ile kiracı (Anadolu A.Ş.) açısından finansal kiralama işlemine konu iktisadi kıymeti kullanma hakkı elde edildiğinden dolayı kiracı aşağıdaki gibi kayıt yapacaktır FİNANSAL KİRALAMA HAKLARI HS. Cihaz ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇ MALİYETİ (-) Kısa Vadeli Finansal Kiralama Borç Maliyeti ERTELENMİŞ FİNANSAL KİRALAMA BORÇ MALİYETİ (-) Uzun Vadeli Finansal Kiralama Borç Maliyeti FİNANSAL KİRALAMA İŞLEM BORÇ HS Kısa Vadeli Finansal Kiralama Borç FİNANSAL KİRALAMA İŞLEM BORÇ HS Uzun Vadeli Finansal Kiralama Borç , , , , ,88 hesabında izlenir. Kiralanan varlık kiracı kayıtlarında FİNANSAL KİRALAMA HAKLARI Anadolu A.Ş. nin (kiracının) ilk yıl taksitine ait faturanın kayda alınması ve ödenmesi aktif finans (kiralayan) tarafından düzenlenecek faturada, yapılacak ödemenin ne kadarının anapara ne kadarının faiz ödemesi olduğunun gösterilmesi, Anadolu A.Ş. muhasebe kayıtlarını kolaylaştıracaktır FİNASAL KİRALAMA İŞLEM BORÇ HS Kısa Vadeli Finansal Kiralama Borç İNDİRİLECEK KDV HS. %1 KDV SATICILAR HS 6.754,47 67, SATICILAR HS BANKALAR HS İlk döneme ait faiz gider kaydı ise aşağıdaki gibi kaydedilecektir. 780 FİNANSMAN GİDERİ HS ERTELENMİŞ F.K. BORÇ MAL. HS Kısa Vadeli Finansal Kiralama Borç Maliyeti Dönem sonunda izleyen dönem ile ilgili finansal kiralama borçları ile ertelenmiş finansal kiralama borçlanma maliyetlerinin dönemsellik ilkesine göre ilgili hesaplara aktarılması aşağıdaki gibidir. 224

229 401 FİNASAL KİRALAMA İŞLEM BORÇ HS 6.754, FİNASAL KİRALAMA İŞLEM BORÇ HS 6.754, ERTELENMİŞ F.K. BORÇ MAL. HS Kısa Vadeli Finansal Kiralama Borç Maliyeti ERTELENMİŞ F.K. BORÇ MAL. HS Uzun Vadeli Finansal Kiralama Borç Maliyeti 3.497, ,1 Finansal kiralama hakları, amortisman uygulamasına tabi tutulmaktadır. Bu durumda 5 yıl faydalı ömür varsayımı ile ayrılacak amortisman kaydı aşağıdaki gibi olacaktır GENEL ÜRETİM GİDERLERİ HS. Finansal Kiralanan Cihaz Amortisman Gideri BİRİKMİŞ AMORTİSMAN HS. Finansal Kiralanan Cihaz Amortisman Gideri 4.000, ,00 FAKTORİNG Finansal kiralamaya konu varlık için amortismanı hangi taraf ayırır? Gelişmiş ülkelerde 1950'lerden beri modern anlamda faktoring uygulaması yapılmasına karşın Türkiye de yasal anlamda faktoring 1980'lerin sonlarında uygulanmaya başlanmıştır. Kısa zamanda Türk iş adamları tarafından benimsenen faktoring'in kısa vadeli alacakların finansmanında işletmeler için alternatif bir yöntem olduğu görülmüştür. Faktoring hem finansal bir teknik, hem de yönetsel bir hizmettir. Faktoring, kaynakların idaresinde önemli bir araç olarak ortaya çıkmaktadır. Birçok işletme için "nakit" kısıtlı bir kaynaktır ve alacakları tahsil edebilmek için uzun süreler beklemek gerekir. Alacakların faktor'e satılarak nakde çevrilmesi suretiyle, işletmenin defterindeki alacak rakamları üretken bir nakde dönüşür. Kredi kullanmadan işletmenin likiditesi artar. Alacakların satın alınması işlevi "faktoring" işleminin merkezini oluşturmaktadır. Faktoring den, vadeli mal ve hizmet satışı yapan tüm kuruluşlar yararlanabilir. Vadeli satış yapan firmaların, her türlü mal ve hizmet satışlarından doğan alacak haklarını faktor (faktoring şirketi) adı verilen finansal kuruluşlara temlik etmek suretiyle firmalarına kısa vadeli kaynak sağladıkları bir finansman tekniğidir. Faktoring, Latince factor kelimesinden türetilmiştir. Faktor başkası hesabına hareket eden kişiye denir. Faktoring Tanımı Faktoring, satıcı firmaların kısa vadeli alacaklarının, belirli bir komisyon bedeli veya faktor ücreti karşılığında faktor adı verilen faktoring şirketlerince temlik edilmesi ve tahsilinin üstlenilmesi ile satıcı firmaların da kredi sağlamış olmalarının yanı sıra birçok finansman hizmetlerinden yararlanabildikleri bir finansman tekniği olarak tanımlanabilir. Diğer bir tanıma göre faktoring, mal ve hizmet satışlarından doğan bir alacağın, faktoring konusunda faaliyet gösteren bir kuruluşa temlik edilmesi karşılığı garanti, alacağın takibi, yönetimi ve tahsili yoluyla bu fonksiyonlardan en az ikisinin bir arada kullanıldığı bir finansman ve sigorta yöntemidir. Gerek tanımlardan, gerekse kapsadığı konulardan anlaşılacağı üzere, faktoring üç taraflı bir işlemdir. Mal ve hizmet satıcısı (müşteri), bu mal ve hizmeti vadeli satın alarak borçlanan ve faktoring kuruluşu bu üçlüye, yurtdışı faktoring işlemlerinde bir de muhabir faktor eklenir. 225

230 Faktoring in fonksiyonları alacak tahsili ve yönetimi, alacakların risklere karşı sigorta edilmesi, istihbarat ve finansman olmak üzere dört ana başlık altında toplanabilir. Faktoring Sisteminin İşleyişi Faktoring sisteminin ne gibi fonksiyonları bulunmaktadır? Faktoring işlemi, öncelikle satıcı ve alıcıların kredibilitelerinin tespit edilebilmesi için faktor'un satıcıdan aşağıdaki belgeleri alması ile başlar. Mali tablolar (Bilanço-gelir tablosu vb.) İmza Sirküleri Kuruluş (Ticaret Sicil) gazetesi Son sermaye artırımı ile ilgili ticaret sicil gazetesi Hazırun cetveli Faaliyet Belgesi Vergi Levhası Alıcı ile olan yıllık ticaret hacmi Alıcının adresi ve bankası Alıcı ile temas kurma izni (satıcının onayına bırakılır). Faktor bu bilgiler ışığında müşterisi ve borçlu hakkında istihbarat yapar ve müşteriye imzalanacak faktoring sözleşmesinin şartlarını, komisyon ve uygulanacak faiz oranını sunar. Müşteri ile varılacak anlaşma çerçevesinde faktoring sözleşmesi imzalanır ve satıcının alacaklarını faktora temliki ile çalışmalara başlar. Alacakların temliki ve ödeme aşaması ise aşağıdaki işlemlerden oluşur. Müşteri alacaklarını faktor'a temlik eder (Vadeli satışlarından doğmuş ya da doğacak faturalar). Müşteriden, temlik ettiği alacaklara ait teminatlar (senet, çek, vb.) alınır. Alacakların gerçek ticari alışverişten oluşup oluşmadığı incelenir. Faktor, düzenlenen faktoring sözleşmesi çerçevesinde alacakları satın alır. Faktor, müşteriye alacakları karşılığında günün ekonomik koşullarında ödemeyi yapar. Tahsilat Vadeli satışlar sonucunda oluşan alacakların tahsilini faktoring şirketi üstlenir. Alacakların kayıtları ve takibi faktoring şirketince yapılır. Faktor tarafından, tahakkuk eden faktoring ücreti, komisyon, vb. masraflar için fatura düzenlenir. Faktor, müşteriye alacaklarının durumunu gösteren aylık ekstre ve raporlar gönderir. Faktoring İşlemlerinin Maliyeti Alacak yönetimi, tahsilat yönetimi ve nakit yönetimi hizmetleri karşılığında işletme iki tip maliyetle karşılaşacaktır. Bu maliyetler faktoring komisyonu ve faktoring ücretidir. 226

231 Faktoring Komisyonu: Bu komisyon oranı; alıcı sayısı, alıcı riski, fatura büyüklüğü ve sayısı, vade, satıcının taahhüt ettiği yıllık ciro, faktoring yapılan ülkeler gibi unsurlara göre belirlenir. Fatura bedeli üzerinden alınan ve faktoring hizmet türüne göre % 0.5 ile %1,5 arasında değişen bir ücrettir. Faktoring Ücreti: Faktoring şirketi tarafından kullandırılan finansman karşılığında iç ve dış piyasa durumuna göre belirlenen faiz oranıdır. Mevcut bakiye gün ve faktoring ücret oranı üzerinden hesaplanır ve işlemin başında veya her ay/vade sonunda müşteriye fatura edilir. Uluslararası faktoring işlemleri yürürlülükte olan vergi mevzuatında ihracata tanınan teşvikler çerçevesinde her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır. Yurtiçi faktoring işlemlerinde ise faktoring ücreti ve komisyonu BSMV ye tabidir, KKDF den muaftır. Faktoring İşlemlerinin Türleri Yurtiçi Faktoring Öncelikle faktoring şirketi tarafından satıcı firmaya bir finansman limiti tesis edilerek sözleşme imzalanır. Daha sonra satıcı firma vadeli alacaklarını gerekli evraklar ile birlikte faktoring şirketi ne temlik ederek en uygun maliyetlerle nakde çevirebilir ve bu durumda alacakların tahsilâtı ile uğraşmaz. Günümüzde sıkça başvurulan bir yol olan yurt içi faktoring şu şekilde işler: Satıcı, malları ve faturayı alıcıya yollar. Satıcı bu faturanın bir kopyasını faktoring firmasına gönderir. Faktoring firması satıcı ile yapacağı sözleşme çerçevesinde bu faturayı temlik alır, fatura bedelinin %80 ine kadar ön ödeme yapar. Faktoring firması, vadesi gelince alıcıdan fatura bedelini tahsil eder ve satıcıya faktoring hizmet bedeli düşüldükten sonra kalan ödemeyi yapar. Yurtdışı Faktoring Faktoring şirketi, işletmelerin uluslararası ticari faaliyetlerinde hem ihracat hem de ithalat faktorü olarak hizmet sunabilmektedir. Yurtdışı Faktoring, İthalat ve İhracat Faktoring olarak ikiye ayrılır. Günümüzde sıkça başvurulan bir yol olan yurtdışı faktoring şu şekilde işler: Satıcı malları ve faturayı alıcıya yollar. Satıcı faturanın bir kopyasını faktoring şirketine gönderir. Faktoring şirketi satıcıya faturanın %80 ine kadar bir ön ödeme yapar. Faktoring şirketi fatura kopyasını alıcının ülkesindeki muhabirine yollar. Muhabir faturayı tahsil eder. Muhabir, faktoring şirketine ödemeyi yapar, faktoring şirketi de satıcıya kalan ödemeyi yapar. İhracat Faktoring Yurt dışına yapılan mal ve hizmet satışlarından doğmuş ve doğacak olan alacakların temliki yolu ile sağlanan finansman, alıcı adına garanti ve alacakların tahsili hizmetleridir. En basit anlamıyla açık hesap (mal mukabili) vadeli ihracatlara garanti, tahsilât ve istenmesi halinde finansman hizmetlerinin bir bütün olarak sunulmasıdır. İhracat faktoring i yurt dışı faktoring olarak da ifade edilmektedir. Garanti ve tahsilât hizmeti birbirinden ayrılmaz ve ihracatçıya fatura bazında % 0,5 ile % 1 arasında değişen bir maliyet ile sunulmaktadır. Garanti hizmeti sayesinde alıcının aczi durumunda fatura bedelinin tamamı fatura ile ilgili herhangi bir ihtilaf olmaması şartıyla ihracatçıya vadeden sonraki 90. günde ödenir. İhracatçı firma arzu ettiği takdirde yüklemeyi müteakip fatura bedelinin %80 i oranında finansman kullanabilir. Faktoring finansmanı döviz kredisi veya diğer ihracat kredileri gibi taahhüt doğurmaz. İthalat Faktoring İşletmelerin yurtdışından gerçekleştireceği vadeli ve mal mukabili ithalat işlemlerinde, faktoring şirketi müşterisinin yurtdışındaki satıcısının bu alacakla ilgili olarak garanti ve tahsilat takibi hizmetlerinden faydalanmasını sağlar. Yurtdışındaki satıcılara alternatif bir garanti modeli sunabilme imkânı sağlanır. 227

232 Faktoring İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi Örnek: Anadolu A.Ş Dolar tutarında ve bir yıl vadeli ticari mal ihracatı için ithalatçı Beta firması ile proforma fatura üzerinde anlaşmışlar ve proforma faturaları onaylamışlardır. 1. Anadolu A.Ş. fiili ihracatı tarihinde (1 Dolar = 2 kuru üzerinden) gerçekleştirmiş karşılığında Beta A.Ş. nin bankası aracılığı ile vadeli kambiyo senedi almıştır. 2. Anadolu A.Ş. ihracattan kaynaklanan Dolarlık bu alacağını acil ihtiyaçlarında kullanmak üzere nakde çevirmek için Aktif Faktoring A.Ş. ile faktoring sözleşmesi imzalamıştır. Faktoring sözleşmesinden sonra Beta firmasından olan alacak Aktif Faktoring A.Ş ye tarihinde devir edilmiştir. 3. Aşağıda koşulları verilen ön ödemeli sözleşmeye göre ithalatçı Beta firmasından doğan dolarlık alacağın %70 i ön ödeme yapılarak kalan bakiye ise vade sonunda sözleşmede yer alan kesintiler ve vergiler düşüldükten sonra ödenmiştir. Faktoring Sözleşmesinde Yer Alan Koşullar; Faktoring Şirketinin Ön Ödeme Oranı:.. % 70 Vade: 1 Yıl (12 ay) Faktoring Hizmet Komisyonu: % 2 Faktoring Ön Ödeme Yıllık Faizi: % 20 Risk Komisyonu:. % 3 Kur: 1 Dolar = 2 üzerinden 4. Vade sonunda kalan bakiyeyi hesaplayarak tahsil işlemini muhasebeleştiriniz. (1 Dolar = 2 kuru üzerinden) Çözüm 1: Fiili ihracat yapıldıktan sonraki muhasebe kaydı aşağıdaki gibidir ALICILAR HS Beta Firması (Fransa) YURT DIŞI SATIŞLAR HS ( = ) Çözüm 2: İhracattan yapıldıktan sonra Aktif Faktoring A.Ş ye alacağın devri kaydı aşağıdaki gibi olacaktır: ALICILAR HS Faktoring Şirketi Aktif Faktoring ALICILAR HS Beta Firması (Fransa)

233 Çözüm 3: Anadolu AŞ ye, Aktif Factoring A.Ş.tarafından yapılacak ön ödemenin hesaplanması: Faturalı İhracat Bedeli $ = Ön Ödeme Tutarı % 70 = Faktoring Hizmet Bedeli 0, = (8.000) Risk Komisyonu ,03 = (12.000) BSMV (Bankacılık ve Sigortacılık İşlem Vergisi) ( ) 0,03 = 600 (600) Ön Ödeme Tutarı Ön ödemenin muhasebeleştirilmesi: BANKALAR HS T. İş Bankası Dolar Hesabı PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE FONLAR HS BSMV FİNANSMAN GİDERLERİ HS Factoring Komisyon Giderleri ( ) ALICILAR HS Yurt dışı factoring alacakları Çözüm 4: Faktoring işleminden doğan alacağın vade sonunda kalan bakiyesinin hesaplanması Faturalı İhracat Bedeli $ Ön Ödeme Tutarı $ % 70 = $ Kalan Bakiye $ $ = $ Kalan Bakiye ( Karşılığı) $ 2 = Faktöring Faizi (% 20) 0, = (56.000) BSMV (Bankacılık ve Sigortacılık İşlem Vergisi) ,03 = (1.680) Anadolu AŞ ye Ödenecek Bakiye Tutarı Faktoring şirketine devredilen alacağın bakiyesinin tahsilinden sonra muhasebeleştirilmesi BANKALAR HS T. İş Bankası Dolar Hesabı PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE FONLAR HS BSMV FİNANSMAN GİDERLERİ HS Faktoring Faiz Gideri ALICILAR HS Yurt dışı faktoring alacakları

234 FORFAİTİNG Forfaiting ile ihracatçı, ithalatçıya iletilen ürünler için alacak hakkını devreder ve bunun karşılığında forfaiting yapan kuruluştan hemen nakit sağlar. Ürünler teslim edildikten ve sözleşme tamamlandıktan sonra ihracatçı bu alacakları bir forfaiting kuruluşuna satar ve bu kuruluş tüm riskleri üstlenmiş olur. Bu arada forfaiting yapan kuruluş ücretlerini kestikten sonra ihracatçıya nakit ödeme yapar. Sermaye ürünlerinin yanında diğer ürünlerin ihracatında da orta uzun vade kredi ihtiyacı bu yolla finanse edilebilir. Forfaiting işleminde alacak hakkını satın alan forfaiter, alacağın tahsil edilememe riskini üstlenirken alacak hakkını satan ihracatçı firmaya da bazı istisnalar dışında müracaat edememektedir. Sahte belgeler düzenlenmesi, sözleşmeye aykırı malların alıcıya sevkedilmesi gibi durumlar bu istisnalara örnek gösterilebilir. Forfaiting'de vade 3 aydan başlayarak 10 yıla kadar uzamakta olup, süresi; ihracat-ithalat konusu ürüne, ihracat yapılan veya ithalatı yapan ülkeye ve dünya ekonomilerine göre belirlenir. Uygulamada en çok görülen süreler ise iki ve beş yıl arasında değişmektedir. Forfaiting faktoring e göre daha çok orta vadeli senetli alacakların yönetiminde kullanılır. Yani mal ve hizmetlerin dış satımından doğan orta vadeli alacakların, daha önce bu alacakları elinde bulunduranlara başvurma hakkı bulunmaksızın satın alınması işlemi olarak tanımlanabilir. Forfaiting işlemine senetli ve senetsiz her türlü alacak konu olabilir. Ancak, uygulamaya bakıldığında daha çok poliçe ve bono gibi senede bağlı olan alacaklar daha güvenli sayıldıklarından forfaiting işleminin konusu olmuşlardır. Poliçe ve bono gibi senede bağlı olan alacaklar peşin olarak faiz ödenmesini gerektirir. Banka, kredinin vadesini hesaba katıp sabit bir faiz haddi üzerinden senet tutarını iskonto ederek kredinin vadesine ilişkin faizi peşin olarak senet tutarından indirmektedir. Başlangıçta sabit bir faiz ödenmesi ileride oluşabilecek faiz oranlarındaki artış riskine karşı ihracatçıyı korur. Bu, ihracatçı açısından forfaiting in daha cazip bir finansman yöntemi olarak kabul edilmesine neden olur. Forfaiting İşleminin Süreci, Tarafları ve İşleyişi Forfaiting işlemi ihracatçı, ithalatçı, forfaiter (ihracat faktörü) ve alacağı garanti eden banka arasında gerçekleşen bir işlemdir. İhracatçı alacaklarını hemen nakde dönüştürmek amacıyla bir forfaiter ile belli bir iskonto haddi üzerinden anlaşmaya varmaktadır. İthalatçı firmadan alınan belgeler ihracatçı firma tarafından forfaitera verilir. Bunların karşılığında, gerekli iskontolar yapıldıktan sonra alacağının ihracatçıya nakden ödenmesiyle, ihracatçının bu işlemle ilgili tüm sorumluluğu sona ermektedir. Bundan sonra forfaiter elindeki ödeme araçlarını vadesi geldiğinde tahsil edilmek amacıyla garantör bankaya iletebileceği gibi üçüncü şahıslara da devredebilir. Forfaiting işleminde forfaiter ın ithalatçının kredi değerliliğini saptama, finansman sağlama ve tahsil edilmeme riskini üstlenme gibi işlevleri vardır. Forfaiter, satın aldığı kıymetleri riskli görmeye başladığı anda başka bir gerçek ve ya tüzel kişiye satabilir. Bu şekilde oluşan piyasa ikincil piyasa olarak adlandırılır. Forfaiting işleminde genellikle borç aracı olarak tercih edilen poliçe ve bonoların kolay bir şekilde ciro edilebilir ve likit kıymetler olması forfaiting piyasasının kredi ve yatırım piyasasına eşdeğer bir piyasa niteliğine bürünmesine neden olmaktadır. İkincil piyasası olan forfait kâğıtları diğer orta vadeli yatırım araçları ile karşılaştırıldığında daha fazla gelir sağlamaktadır. Bu da forfait kâğıtların cazibesini artırmaktadır. Forfaiter, genelikle sözkonusu finansman tekniğinin kullanılmasına öncülük eden İsviçre, Almanya veya Avusturya bankalarının iştirakleridir. Forfaiting finansman yöntemine olan talep, faiz oranlarının düzeyine ve firmaların orta vadeli riskli taahhütlerini ikame etme isteğine bağlıdır. Forfaiting işlemi sabit faizli bir işlemdir. Bu yüzden faiz oranının yükseldiği zamanlarda forfaitinge olan talep artarken, faiz oranının düştüğü zamanlarda ise 230

235 forfaitinge olan talep azalmaktadır. Firmaların orta vadeli riskli taahhütlerini ikame etme istekleri, firmalar farklı sanayi kollarında faaliyette bulundukları için forfaiterin farklı sanayi kollarına yayılmasına neden olur. Forfaiting işleminin işleyişi Şekil 8.2 de gösterilmiştir. Şekil 8.2: Forfaiting İşlemlerinin Yürütülmesi Şekilden de görülebileceği gibi, forfaiting işleminin yürütülmesi dört aşamada gerçekleşir. 1. Aama: İhracatçının Forfaiter ı Bilgilendirmesi: Forfaiting işlemi için ihracatçının forfaiter aşağıdaki bilgi ve belgelerle başvurması gerekmektedir. Aşağıda belirtilen bilgileri ve belgeleri inceleyen forfaiter ihracatçıya kesin bir teklif sunar. Garanti veren bankayla ilgili unvan, adres ve ülke gibi bilgiler Gereken durumlarda banka avali ve banka garantisi İşlemde kullanılacak olan borç araçları İhracatçı firmayla ilgili unvan, adres ve ülke gibi bilgiler İhracatçı ile ithalatçı arasında yapılan sözleşme metni İhracatçının bankası tarafından onaylanmış temlik mektubu ve imza sirküleri İhracat işleminde kullanılan dövizin cinsi ve vadesi İhracatın konusu ve ihracat tutarı İthalatçı firmayla ilgili unvan, adres ve ülke gibi bilgiler Ödeme şartları Senetlerin ödeme yerinin belirtilmesi İşlemde kullanılan borç aracı akreditif ise işlemle ilgili belgelerin akreditif metnine uygunluğunun ihracatçının ve ithalatçının bankaları tarafından onaylanması 2. Aama: Forfaiter in İhracatçıya Teklifini Sunması: Forfaiter ın teklifi uygulamada bir sözleşme niteliği taşıdığı için farklı bir sözleşme metni hazırlanmasına gerek kalmamaktadır. İhracatçının istemesi durumunda ayrıca bir sözleşme hazırlanabilir. Forfaiterin teklifi aşağıdaki hususları içermektedir: İşin tam olarak tarifi Alacak tutarı ve vade günlerinin ayrıntılı açıklanması Forfaiter ın alacağı rücusuz satın alacağına dair beyanı, İhracatçının forfaiter a devir edeceği belgeler İhracatçının ithalatçıya karşı yükümlülüklerini yerine getirmemesi halinde bu durumdan forfaiter in sorumlu olmayacağına ilişkin beyanı, 231

236 iiracatçının, alacağı satın alma tarihi ve borç araçlarını ibraz etme tarihi İhracatın gerçekleşmesi için ithalatçının ülkesinde resmi makamların istediği bütün izinlerin göz önünde bulundurulması İşlemde kullanılacak iskonto oranı, ödenecek ön hazırlık ücreti ve kullanılacak faiz metodu Forfaiter ın teklifinin süresi, forfaiter ın teklifinin içerdiği haklar 3. Aşama: İhracatçı İle Forfaiter Arasında Sözleşme Yapılması: İhracatçı ile forfaiter arasında yapılan sözleşmenin belirli bir formda olması gerekmez. İhracatçı talep ettiği takdirde sözleşmenin ayrıca düzenlenmesi de mümkündür. İhracatçı, sözleşmenin ardından borç araçlarını kendisine rücu edilmeksizin forfaitera ciro eder. 4. Aşama: Alacağın Forfaiter Tarafından Satın Alınması: Sözleşmede belirtilen tüm belgeler forfaiter e teslim edilir ve alacak forfaiter tarafından satın alınır. Forfaiter sözleşme gereği ihracatçıya bir taahhüt mektubu gönderir. Taahhüt mektubunda, ihracatçı ile yaptığı sözleşmenin içeriğiyle ilgili olarak anlaşmaya vardığını, sözleşme metninde yer almayan unsurları belirterek, ithalatçının borç araçlarını vade süresince ödememesi durumunda ihracatçıya rücu edilmeyeceğini taahhüt eder. Forfaiting İşleminin Maliyeti Faktoring ve forfaiting arasında ne gibi farklar vardır? Forfaiting İşleminin İthalatçıya Olan Maliyeti İthalatçıya forfaiting işleminin maliyeti ithalatçının garantöre ödediği ücrettir. İthalatçı ile garantör banka arasında karşılıklı anlaşma sonucu belirlenen bu ücret, garanti edilen senedin itibari değerinin belirli bir yüzdesidir. Bu ücretin ödenme zamanları ise 6 aylıktır; peşin ve ya yıllık olarak ithalatçı tarafından bankasına ödenir. Forfaiting İşleminin İhracatçıya Olan Maliyeti Forfaiting finansmanında ihracatçının karşılaşacağı üç maliyet unsuru sözkonusudur. İskonto Oranı: İhracatçı elinde olan poliçe veya bonoyu anlaşmaya varılan bir oran üzerinden forfaitere iskonto ettirmektedir. İskonto oranı anlaşmanın yapıldığı sırada uluslararası piyasada oluşan faiz oranları civarında olmakta ve yapılacak olan iskonto işlemi ise sabit bir oran üzerinden yapılmaktadır. İskonto oranını etkileyen faktörler arasında sözleşme süresi, ithalatçının bankasının ve ülkesinin kredi değerliliği, para ve döviz piyasasının genel durumu ve işlemin yapıldığ döviz cinsi yer almaktadır. Taahhüt Ücreti: Forfaiter, taahhüde girildiği an ile iskontonun yapılmasına kadar olan zamanda kaynaklarının belirli bir kısmını ihracatçıya ödeme yapacağı için bloke etmekte ve bu kaynaklardan bu süre içersinde elde edeceği gelirlerden vazgeçmektedir. Taahhüt ücreti de forfaiterin bu kaybını önlemek için ödenmektedir. Bu ücret borç araçlarının itibari değerlerinin belirli bir yüzdesi olarak yıllık ve ya aylık olarak alınmaktadır. Bekleme Ücreti: Forfaiter iskonto miktarını belirlerken ödemelerde belirli bir gecikmeyi hesaba katarak bekleme süresi için ücret talep eder. Hesaba katılan bu gecikme süresi 2-3 gündür. Yukarıda belirtilen maliyet unsurlarına ek olarak bekleme süresi ve tahsilat süresi de maliyet unsuru niteliğindedir. Forfaiter iskonto miktarını belirlerken birkaç günü geçmeyen bekleme süresini maliyete eklemektedir. Bekleme süresi ihracatçıya maliyetini belirlemesi için tanınır. Borç araçlarının vadeleri geldiğinde tahsil edilirken bazı gecikmeler ortaya çıkabilir. Tahsilat süresi, sözkonusu gecikmeleri önlemek üzere borç araçlarının vadelerine eklenen gün sayısıdır. Borç araçlarının vadelerine gün eklenmesi bir maliyet unsurunu oluşturur. 232

237 Forfaiting İşleminin Avantaj ve Dezavantajları İhracatçı Açısından Avantajları ve Dezavantajları Dünya ticaretinin canlandığı, faiz hadlerinin değiken olduğu, alternatif finansman yollarının çok çekici olmadığı bir dönemde, forfaiting tekniğinin ihracatçı açısından bazı üstünlükleri(avantajları) vardır. Avantajlar Forfaiting işlemi ihracatçıya sabit faizli bir finansman imkanı sağlamakta ve ihracatçı faiz oranlarınındaki değişimlerden etkilenmemektedir. Forfaiting işleminde bilanço analizi açısından alacakların gözükmemesi ihracatçının yeni krediler temin etme olanağına sahip olmasına neden olmaktadır. Forfaiting işlemine taraf olan ülkelerdeki ekonomik ve politik riskler forfaiter a yansıtılmaktadır. Forfaiting'de kredi işlemi hızlı bir şekilde tamamlanmaktadır. İhracatçı, vadeli olan satışını hemen nakite çevirebildiği için likiditesini artırabilmekte, artan likiditesini yeni yatırımlar için kullanabilmektedir. İthalatçı hakkında bilgi toplamak, ülke risklerini inceleyip değerlendirmek gibi zaman alan ve çaba gerektiren işlemleri forfaiter yerine getirmektedir. Dezavantajlar Forfaiterin tüm riskleri üslenmesi, forfaiteri diğer borç veren finans kurumlarına göre daha yüksek bir marj uygulamasına neden olmaktadır. Bundan dolayı forfaitingin maliyeti diğer finansman yöntemlerine göre daha yüksektir. İhracatçı, alıcı ülkenin borç araçları senetleri konularındaki güncel mevzuatını izlemek ve yeterince bilmek, borç araçlarının doğru düzenlenmesini ve garanti edilmelerini sağlamakla yükümlüdür. Fakat uygulamada bu husustaki sorumluluk yine forfaiter'e yüklenmektedir. Diğer taraftan, ihracatçının, garantörün güvenilir olduğu hususunda forfaiter'i ikna etmekte zorlukla karşılaşabilmesi de mümkündür. İthalatçı Açısından Avantajları ve Dezavantajları Avantajlar Alternatif bir finansman kaynağı olması, İthalatçının her türlü yatırım indiriminden yararlanma imkanına sahip olması, İşlemlerin basit oluşu, hızlı bir şekilde yürümesi ve sabit faizli bir finansman olması. Dezavantajlar Verilen aval ve garantilerin ithalatçının kredi limitini azaltması, İthalatçının garanti ücreti ödemesi, Forfaiter'in yüksek marjlar uygulaması. Forfaiter e Sağladığı Avantajlar ve Dezavantajlar Avantajlar Forfaiting işlemiyle ilgili belgelerin basit olması ve hızlı bir şekilde hazırlanabilmesi, Satın alınan borç araçlarının ikincil piyasalarının olması ve bu piyasada kolayca alınıp satılabilmesi Yüksek olan marjların temini forfaiter ın avantajlarıdır. 233

238 Dezavantajlar Ödemelerde bir gecikme sözkonusu olduğunda forfaiting finansmanının özelliği gereği forfaiter ödemelerin yapılması konusunda herhangi bir merciye başvuramamaktadır. Bu yüzden forfaiter, müşterisinin iş yaptığı ülkelerin mevzuatına hakim olmalıdır. Forfaiter garantör bankanın kredi değerliliğini de kontrol etmek durumundadır. Garantör e Sağladığı Avantajlar ve Dezavantajlar Avantajlar: Grantör'ün, forfaiting işleminde faiz geliri temin etmesi ve sağladığı hizmetler için ücret alması forfaiting işleminin garantöre sağladığı avantajlardır Dezavantajlar: Forfaiting işleminde, garantör, garanti ettiği borcu mutlak surette ödemekle yükümlüdür. İleride sözleşmeyle ilgili oluşabilecek herhangi bir anlaşmazlık durumunda ödemeleri geciktiremez. Forfaiting İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi Örnek: Anadolu A.Ş Dolar tutarında ve 5 taksitte (5 yıllık) ödemeli cihaz ihracatı için ithalatçı Beta firması ile proforma fatura üzerinde anlaşmış ve proforma faturaları onaylamıştır. 1. Anadolu A.Ş. fiili ihracatı tarihinde (1 Dolar = 2 kuru üzerinden) gerçekleştirmiş karşılığında Beta A.Ş. nin bankası aracılığı ile kambiyo senetleri (poliçeler) alınmıştır. 2. Anadolu A.Ş. ihracattan kaynaklanan Dolarlık bu alacağını acil ihtiyaçlarında kullanmak üzere nakde çevirmek için Ziraat Bankası ile forfaiting sözleşmesi imzalamıştır. Forfaiting sözleşmesinden sonra Beta firmasından olan alacak Ziraat Bankası na tarihinde tahsil için devir edilmiştir. 3. Aşağıda detayı verilen sözleşmeye göre İthalatçı Beta firmasından doğan dolarlık alacak sözleşmede yer alan kesintiler ve vergiler düşüldükten sonra Ziraat Bankası tarafından Anadolu A.Ş. ye ödenmiştir. Forfaiting Sözleşmesinde Yer Alan Koşullar; Vade: 5 Yıl (yıllık ödemeli) Forfaiting Hizmet Komisyonu: % 1 İskonto Oranı:.. % 20 Kur: 1 Dolar = 2 kuru üzerinden İstenilenler: 1. İhracat kaydını düzenleyiniz. 2. Alacağın forfaiting şirketine devir kaydını düzenleyiniz. 3. Beş yıllık vadeli alacağın iskontosunu yaparak bugünkü değerini hesaplayınız. Gerekli kesintiler düşüldükten sonra Anadolu A.Ş. ye yapılan ödemenin muhasebe kaydını düzenleyiniz. Çözüm 1: Fiili ihracat yapıldıktan sonraki muhasebe kaydı aşağıdaki gibidir: ALACAK SENETLERİ HS Beta Firması (Fransa) YURT DIŞI SATIŞLAR HS Cihaz İhracatı

239 Çözüm 2: İhracattan yapıldıktan sonra Ziraat Bankası na poliçelerin devri kaydı aşağıdaki gibi olacaktır ALACAK SENETLERİ HS Tahsildeki Yabancı Paralı Senetler ALACAK SENETLERİ HS Beta Firması (Fransa) Çözüm 3: Anadolu A.Ş. nin Aktif Forfaiting yöntemi ile yapılacağı tahsilâtın hesaplanması: Alacak Senetlerinin Net Bugünkü Değer Yöntemi Kullanılarak İskonto Edilmesi Yıllık Tahsilât Net Bugünkü Değer [ Anapara (1+Faiz Oranı) zaman ] İskonto Tutarı Toplam Dolar Faturalı İhracat edeli $ Forfaiting Hizmet Bedeli 0, = Dolar (1.000) (2.000) İskonto Tutarı (%20) Dolar (40.186) (80.374) BSMV (Bankacılık ve Sigortacılık İşlem Vergisi) ,05 = Dolar (2.009) (4.018) Kesinti Toplamı (43.195) (86.390) Senetli Alacağın Gerekli Kesintiler Düşüldükten Sonra Tahsilinin Muhasebeleştirilmesi: BANKALAR HS T. İş Bankası Dolar Hesabı PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE FONLAR HS BSMV FİNANSMAN GİDERLERİ HS Faiz Giderleri Komisyon Giderleri ALACAK SENETLERİ HS Tahsildeki Yabancı Paralı Senetler

240 TÜRK EXIMBANK KREDİLERİ Türkiye İhracat Kredi Bankası AŞ (Türk Eximbank) 1987 yılında Bakanlar Kurulu Kararı ile kurulmuştur. Türkiye nin Resmi İhracat Destek Kurumudur. Türk Eximbank'ın temel amacı; İhracatın geliştirilmesi, İhraç edilen mal ve hizmetlerin çeşitlendirilmesi, İhraç mallarına yeni pazarlar kazandırılması, İhracatçıların uluslararası ticarette paylarının artırılması ve girişimlerinde gerekli desteğin sağlanması, İhracatçılar ile yurt dışında faaliyet gösteren mütahhitler ve yatırımcılara uluslararası piyasalarda rekabet gücü ve güvence kazandırılması, Yurt dışında yapılacak yatırımlar ile ihracata yönelik yatırım malları üretim ve satışının desteklenmesidir. Türk Eximbank, gerek ihracatçılara finansman imkânı sağlayan kredi programları, gerekse ihracatçıların/mütahhitlerin politik ve ticari risklerden arındırılmış ortamlarda çalışmalarına imkân tanıyan sigorta ve garanti programları ile Türkiye nin ihracatının desteklenmesinde kurumsallaşmış bir ihtisas bankasıdır. Kurulduğu 1987 yılından bu yana ihracat sektörüyle yakın işbirliği içinde çalışan Türk Eximbank, ihracatçıdan, dış mütahhitlere, dış yatırımcılara, nakliyecilere ve turizmcilere kadar uzanan çok geniş bir yelpaze içinde hizmet vermektedir. Türk Eximbank'ın faaliyetleri; Türk Eximbank a ilişkin daha detaylı bilgi için Mal ve hizmet ihracatını, kısa orta ve uzun vadeli kredilerle finanse etmek, İhracatçıya yurtiçi ve yurtdışı finansman kurumlarından sağlanacak kredi için garanti vermek, İhracatçının ticari ve politik risklerden kaynaklanabilecek zararlarının belli bir bölümünü teminat altına almak şeklinde sıralanabilir. Eximbank Kredi Türleri Türk Eximbank ihracatçılara ne tür destek olacaktır? Türk Eximbank, ihracatçıları, ihracata yönelik üretim yapan imalatçıları ve yurt dışında faaliyet gösteren girişimcileri kısa, orta-uzun vadeli nakdi ve gayrınakdi kredi programları ile desteklemektedir. Ayrıca, vadeli satış işlemlerini teşvik etmek ve bu yolla ihracat hacmini artırmak, yeni ve hedef pazarlara girilmesini kolaylaştırmak amacıyla vadeli ihracat alacaklarını iskonto etmektedir. Kısa Vadeli Eximbank Kredileri Türk Eximbank ihracatçı ve ihracat bağlantılı mal üreten imalatçı firmalara, özellikle ihracata hazırlık döneminde finansman gereksinimlerinin karşılanması amacıyla, kısa vadeli ihracat kredileri tahsis etmektedir. Bu krediler Türk Lirası ve döviz cinsinden, bankalar aracılığıyla veya doğrudan Türk Eximbank tarafından firmalara kullandırılmaktadır. Kısa vadeli ihracat kredilerinden, imalatçı / ihracatçı, ihracatçı veya ihracata yönelik mal üreten imalatçı firmalar, Türk menşeli malların, serbest dövizle, kesin olarak ihracı taahhüdü karşılığı faydalanabilirler. Krediler Teşvik Mevzuatı gereğince vergi, resim ve harç istisnasından yararlanırlar. FOB ihracat taahhüdünün %100 ü kredilendirilir, vade 360 gündür. 236

241 Sevk Öncesi İhracat Kredileri Eximbank ın en etkin uygulamaları arasında, tüm ihracatçılara ulaşabilmek amacıyla ticari bankalar aracılığıyla kullandırılan ve toplam Kısa Vadeli İhracat Kredileri içerisinde % lik paya sahip olan Sevk Öncesi İhracat Kredileri ağırlıklı yer tutmaktadır. Sevk Öncesi Türk Lirası İhracat Kredisi (SÖİK- TL) ve Sevk Öncesi Döviz İhracat Kredisi (SÖİK-DVZ) nden oluşan Sevk Öncesi İhracat Kredileri, bütün sektörleri kapsayan ve ihracatçıların imalat aşamasından başlanarak desteklenmesi amacıyla kullandırılan kısa vadeli kredilerdir. Söz konusu kredilerde, firma ve ihracat riski aracı banka tarafından üstlenilmektedir. Bu nedenle, kredinin geri ödenmesinde sorun yaşanmamaktadır. Bu sistemin en önemli fonksiyonu ise çok sayıda firmaya yönelik kredi işleminin yürütülebilmesine imkân sağlamasıdır. Kredinin Amacı: İhracatçı, imalatçı ve imalatçı-ihracatçıların ihracata hazırlık aşamasında finansman ihtiyaçlarını karşılamak. Krediden Yararlanabilen Firmalar: Sektörel Dış Ticaret Şirketleri (SDTŞ), imalatçılar, imalatçıihracatçılar ve ihracatçı firmalar. Kredinin Kullandırım Şartı: Kredi, Türk menşeli malların serbest dövizle, kesin olarak ihracı taahhüdü karşılığında kullandırılmak üzere aracı bankalara tahsis edilir. Kredilendirilecek Ürünler: İhracı yasaklananların dışında kalan Türk menşeli her tür mal. Dış Ticaret Şirketleri (DTŞ) Kısa Vadeli İhracat Kredisi İhracatçıların Eximbanktan direkt olarak kredi kullanmalarına imkân sağlayan bu kredi türü ile Dış Ticaret Sermaye Şirketleri (DTSŞ) ve Sektörel Dış Ticaret Şirketleri (SDTŞ) nin ihracata hazırlık dönemi finansman ihtiyaçlarının uygun vade ve maliyet ile karşılanmaktadır. Böylece ihracat performanslarının artışının teşvik edilmesi amaçlanmaktadır. İhracata Hazırlık Kredileri Bu kredi türü ile İhracatçılarına Türk Eximbank tan direkt olarak kredi kullanma imkânı sağlanmıştır. İhracata Hazırlık Kredileri ile ihracata yönelik mal üreten imalatçı ve ihracatçıların uluslararası piyasalarda rekabet güçlerinin artırılması düşünülmekte ve ihracat projelerinin ihracata hazırlık aşamasında desteklenmesi amaçlanmaktadır. Kredi, Türk Lirası ve döviz cinsinden, Dış Ticaret Sermaye Şirketleri (DTSŞ) ve Sektörel Dış Ticaret Şirketleri (SDTŞ) dışındaki firmalara aracı banka olmaksızın doğrudan kullandırılmaktadır. KOBİ İhracata Hazırlık Kredileri Yasal statüsü ne olursa olsun, bir veya birden çok gerçek veya tüzel kişiye ait olup; 250 kişiden az yıllık çalışan istihdam eden, yıllık net satış hasılatı ve / veya mali bilançosu yirmibeş milyon Türk Lirasını aşmayan, bağımsız işletme tanımına giren, imalatçı, imalatçı -ihracatçı özelliğine sahip mikro, küçük ve orta büyüklükteki işletmeler kısaca "KOBİ"ler, ihracat taahhüdü karşılığında ve malların serbest dövizle ihraç edilmesi koşulu ile kredilendirilir. Kredinin limiti Dolar, vadesi Türk Lirası Kredileri için 360 gün, Döviz kredileri için 540 gündür. Türk Eximbank tarafından uygun bulunan kredi başvurusu için asli teminat olarak; Banka nezdinde teminat mektubu limiti olan bankalardan alınan, kredinin kullandırılacağı para birimi cinsinden düzenlenen ve kredinin anapara, faiz ve taahhüt riskleri toplamının (kredi riski) % 100'ü oranında kesin banka teminat mektubu veya kredi vadesi ile uyumlu, kredinin anapara, faiz ve taahhüt riskini içerecek tutarda ve kredinin kullandırılacağı para birimi cinsinden düzenlenen Kredi Geri Ödeme Kefalet Sözleşmesi ile tesis edilen KGF kefaleti ve/veya Devet İç/Dış Borçlanma Senedi alınır. Özellikli Krediler Türk Eximbank, ihracatçıları ve yurtdışında yatırım yapan müteşebbisleri özellikli kredi programları ile de desteklemektedir. Söz konusu kredi programları, standart kredi ve garanti programlarının dışında kalan, ancak bunları tamamlayıcı nitelikteki programlardır. 237

242 Yurt Dışı Mağazalar Yatırım Kredisi Kredinin Amacı: İhracatta kalıcı pazarlar edinilmesi ve net döviz girdisinin arttırılmasını teminen, Türk firmalarının yurtdışında marka tanıtım faaliyetlerinin desteklenmesi amacıyla kendi markası ile yurtdışında açacakları mağazaların yatırım harcamaları ile değişik pazarlarda Türk menşeli her türlü tüketim malı niteliğindeki ürünleri doğrudan pazarlama amacıyla, değişik ürün gruplarının sergilendiği çeşitli bölümleri içeren satış mağazaları veya bir ya da birden fazla firmanın bir araya gelerek kuracakları alışveriş merkezleri oluşturulmasına yönelik yatırımlara destek vermektir. Yararlanabilecek Firmalar: Kredi, krediye konu olan yatırım projesi Türk Eximbank ca uygun bulunan ve Türkiye de yerleşik, yurt içi ve yurt dışında daha önce benzer işlerde deneyim sahibi olan firmalara kullandırılır. Krediden yararlanma koşulları şunlardır: Kredi vadesi içerisinde Türk Eximbank tarafından tespit edilen tutarda Türk ürünleri ihraç ve/veya satışının gerçekleştirilmesi, Krediye ilişkin Vergi Resim Harç İstisna Belgesi (VRHİB) taahhüdünün kapatılması taahhüdü karşılığında kullandırılır. Gemi İnşa ve İhracatı Finansman Programı Amaç: Gemi inşa/ihraç edecek Türk firmalarının gemi inşa aşamasındaki finansman ihtiyaçlarının karşılanması, rekabet güçlerinin desteklenmesi, yurtdışındaki müşterileri ve kreditör kuruluşlar nezdindeki kredibilitelerinin arttırılması hedeflenmektedir. Kredi: Program kapsamında kullandırılacak krediler ile alıcı firma ile imzalanmış belli bir kontrat kapsamında, gemi inşa/ihraç edecek Türk firmalarının gemi inşa aşamasındaki harcamaları proje bazında finanse edilir. Teminat Mektubu: Program kapsamında düzenlenecek teminat mektupları ile; Geminin finansmanı amacıyla inşa süresince alıcı firma, alıcının bankası/finansman kurumu tarafından yapılacak avans niteliğindeki ödemeler ve bunlara ilişkin doğabilecek faizler, Proje konusu gemide kullanılacak makina ve ekipmanların vadeli ithalatı ile vadeli yurtiçi tedarik işlemlerine ilişkin ödeme yükümlülükleri, Türk Eximbank tarafından belirlenen limit çerçevesinde garanti kapsamına alınır. Kimler Yararlanabilir: Teminat mektubuna konu olan gemi projesi Türk Eximbank ca uygun bulunan ve Türkiye de yerleşik, gemi inşa ve/veya ihracında deneyim sahibi olan firmalar yararlanır. Nakdi Kredi/Teminat Mektubu Tutarı: Tutarı ve vadesi alıcı ve satıcı firmalar arasında imzalanan sözleşme hükümleri dikkate alınarak proje bazında Türk Eximbank tarafından belirlenir. Ancak, kullandırılacak kredinin/düzenlenecek teminat mektubunun tutarı gemi kontrat bedelinin azami %85 idir. Vade: Azami 24 ay dır. Mücbir sebep halleri ayrıca değerlendirilir. Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetlerine Yönelik Teminat Mektubu Programı Amacı: Müteahhitlik sektöründe faaliyet gösteren firmaların mevcut pazarlarda kalıcılığının sağlanmasının yanı sıra, yeni pazarlara açılmalarını teminen yurt dışında üstlenilen projelerin teminat mektubu ile desteklenmesi amaçlanmaktadır. Yurt dışı Müteahhitlik Hizmetlerine Yönelik Teminat Mektubu Programı ile Türk bankaları tarafından kredibilitesi ve üstlendiği/üstleneceği projesi uygun bulunan müteahhitlik firmalarının yurtdışında katılacakları ihalelere ve/veya taahhütlerine yönelik olmak üzere Türk bankalarının Türk Eximbank'a muhatap kontrgarantileri karşılığında, Türk müteahhitlik firmaları lehine yurt dışı işveren ihale makamına ya da işveren makamın bankasına muhatap; Geçici teminat mektubu, İhalenin müteahhit firma tarafından kazanılması halinde kesin teminat mektubu, İşverenin müteahhit firmaya avans şeklinde yapacağı ödemelerin geri ödeme garantisi olarak avans teminat mektubu, talepleri karşılanabilecektir. 238

243 Döviz Kazandırıcı Hizmetler Kapsamındaki Krediler Uluslararası Nakliyat Pazarlama Kredisi (Karayolu/Denizyolu/Havayolu) Amaç: Uluslararası nakliyat firmaları, uluslararası lojistik işletmeciliği yapan firmalar ile uluslararası taşıma işleri organizatörlüğü yapan firmaların finansman ihtiyaçlarının karşılanarak rekabet güçlerinin artırılması ve bu yolla ülkenin döviz kaynaklarının zenginleştirilmesidir. Türkiye'de yerleşik nakliyat firmaları, uluslararası lojistik işletmeciliği yapan firmalar ile uluslararası taşıma işleri organizatörlüğü yapan firmaların, kredi vadesi içerisinde yapacakları taşımacılık hizmetlerinin finansmanına yönelik olarak kullandırılır. Taşımacılık Hizmeti: Tüzel kişiliği haiz uluslararası nakliyat firmaları ile uluslararası lojistik işletmeciliği yapan firmalar tarafından; Yurtdışına ihraç malı / yükü götürülmesi, Yurtdışından yurtiçine ithal malı /yükü getirilmesi, Transit yük taşımacılığı yapılması Taşımacılık Hizmeti olarak belirlenmiştir. Turizm Kredisi Kredi, A grubu seyahat acenteleri, tur operatörleri, özel havayolu şirketleri ve turizm işletmeleri tarafından yurtdışından getirilen turistlere yurtiçi ve yurtdışında verilen hizmetler karşılığında Türkiye ye sağlanan döviz girdisinin artırılması ve bunun sonucunda turizm sektörüne ve ödemeler dengesine katkıda bulunulması amaçlanmaktadır. İslam Kalkınma Bankası Kaynaklı Krediler Türk Eximbank, ihracatçılara sunduğu finansman imkânlarını artırma gayreti içerisindedir. Bu çerçevede, İslam Kalkınma Bankası (İKB) ile işbirliği içerisinde sevk sonrası ihracat finansmanı ve ithalat finansmanı programlarına Türkiye Milli Acentesi konumunda aracılık yapmaktadır. Söz konusu programlar, İslam ülkeleri arasındaki ticaret hacmini geliştirmek üzere yürürlüğe konulmuş olup, alıcı kredisi niteliğindedir. İhracat Finansmanı Programı İslam Kalkınma Bankası (İKB) bünyesindeki finansman programlarından İhracat Finansmanı Programı'na Türk Eximbank aracılık etmektedir. Söz konusu program, alıcı kredisi niteliğinde olup, İKB tarafından yapılan son düzenlemelerle İslam Konferansı Teşkilatı (İKT) üyesi ülkelere gerçekleştirilecek ihracatların yanısıra İslam ülkesi olmayan diğer ülkelere yapılacak ihracatların da program kapsamında finansmanı mümkün hale getirilmiştir. Anılan finansman programının ihracatçıların kredili satış olanakları ile mevcut ve yeni pazarlarda rekabet imkânlarını arttırabileceği düşünülmektedir. İhracata Yönelik Üretim Finansman Kredisi Türk Eximbank ile Uluslararası Ticaret Finansmanı İslami Kurumu (ITFC) arasında imzalanan anlaşma çerçevesinde; imalatçı-ihracatçı veya ihracata yönelik mal üreten imalatçı vasfını haiz firmalarımızın Türkiye'de üretilecek mallarının serbest dövizle, kesin olarak ihracı taahhüdü karşılığında hammadde, ara malı ve yatırım malları alımlarının finansmanı amacıyla kullandırılması planlanmaktadır. İhracat Kredi Sigortası İhracat kredi sigortası programları ile ihracatçı firmaların ihraç ettiği mal bedellerinin, ticari ve politik risklere karşı belirli oranlarda teminat altına alınması ve Sigortalı firmaların gerek Türk Eximbank nezdinde doğmuş veya doğacak alacak haklarını ticari bankalara temlik etmek suretiyle, gerekse kambiyo senedine bağlı vadeli alacaklarını ister Türk Eximbank'da, isterse Türk Eximbank onayı ile ticari bankalarda iskonto ettirmek suretiyle hem sevk öncesi, hem de sevk sonrası dönem için düzenli finansman imkânına erişmeleri amaçlanmaktadır. Türk Eximbank bünyesinde hâlihazırda uygulanmakta olan Sigorta Programları; Kısa Vadeli İhracat Kredi Sigortası Programı (sevk öncesi ve sevk sonrası dönem), Orta ve Uzun Vadeli İhracat Kredi Sigortası Programları 239

244 Spesifik İhracat Kredi Sigortası Programı: Spesifik ihracat kredi sigortası sevk sonrası politik risk programı ve spesifik ihracat kredi sigortası sevk sonrası kapsamlı risk programı olmak üzere iki grupta toplanmaktadır. Eximbank Kredi Uygulaması ve Muhasebeleştirilmesi Örnek: Nisan A.Ş., yapacağı ihracata hammadde temin etmek için Ziraat Bankası aracılığı ile Exim Bank a kredi talebinde bulunmuştur. Exim Bank tarafından yapılan kredi müracaatı uygun bulunmuştur. 1. Kredi, Eximbank tarafından Ziraat Bankasına, Nisan A.Ş. ye ödenmek üzere transfer edilmiştir. Kredi tarihinde Nisan A.Ş. nin hesaplarına aktarıldığı ekstreden gözlemlenmiştir (1 Euro = 2). Kredi bilgileri aşağıdaki gibidir. Kredi Bilgileri Kredi Tutarı: Euro Alış Tarihi: Faiz Oranı: Euribor + 4 Vade : Alış Kuru : 2 Ziraat Bankası Kredi Payı : tarihindeki Euribor: 2, tarihli Euro kuru : 2.20 Euribor (Euro Interbank Offered Rate), 1999 yılında Euro'unun Avrupa Birliği'nin resmi para birimi olması sonucunda AB içindeki para piyasalarında gösterge niteliğinde faiz oranı olarak kullanılmaya başlanan faiz oranlarıdır. 2. Dönem sonunda faiz tahakkukunun gerçekleştirilmesine ilişkin kaydı düzenleyiniz. ( tarihli Euro kuru 1 = 2.20) 3. Dönem Sonundaki değerleme işlemini yapınız. Çözüm 1: Kredinin Banka hesabına yansıması kaydı aşağıdaki gibi olacaktır BANKALAR HS Ziraat Bankası Bolu Şb BANKA KREDİLERİ HS Çözüm 2: tarihli faiz tahakkuku aşağıdaki gibi hesaplanacaktır: Faiz oranı : Eurobor + 4 Eurobor : 2,5 Banka Komisyonu : 0,05 Toplam Faiz: Eurobor + Banka Komisyonu Toplam Faiz Oranı: (4 +2,5) = 7 n = 1 Ekim Aralık 2012 arası n = 91 gün 240

245 Faiz = A n t Faiz = % Faiz = 1769,4.-Euro x 2,2 = 3892, FİNANSMAN GİDERLERİ HS Faiz Giderleri GELİR TAHAKKUKLARI HS Kıst Faiz Tahakkukları 3892,7 3892,7 Çözüm 3: Dönemsonunda ayrıca yabancı paralı borçlar dönemsonu kuru ile değerlenecektir ve buna bağlı olarak aşağıdaki gibi kayıt yapılacaktır.: KAMBİYO KARLARI HS Döviz Kredisi Kur Farkı BANKA KREDİLERİ HS Banka Kredileri (2.2 2) = 0, = Alınan Teminat Mektuplarının Muhasebeleştirilmesi Örnek: 1. Beren AŞ. Irak ta bir ihaleye girebilmek için T. Ziraat Bankasından Euro tutarında geçici teminat mektubu alarak Irak taki ilgili kuruluşa ( tarihinde) teslim etmiştir. 2. Açılan ihaleyi Beren AŞ nin kazanamadığı anlaşılmıştır tarihinde teminat mektubu teslim alınarak bankaya iade edilmiştir. İstenilenler: Beren AŞ nin; 1. Teminat mektubu teslim ettiği zamanki, 2. Teminat mektubunu iade aldığı zamanki yevmiye kayıtlarını düzenleyiniz. 1. Teminat mektubu alındığı zamanki kayıt TEMİNAT MEKTUBU YÜKÜMLÜLÜKLERİ Teminat mektubu teslim alanlar Irak Euro TEMİNAT MEKTUBU MEVCUTLARI Teminat mektubu verenler T. Ziraat Bankası Euro 241

246 2. Teminat mektubu iade edilmesi kaydı TEMİNAT MEKTUBU MEVCUTLARI Teminat Mektubu verenler T. Ziraat Bankası Euro TEMİNAT MEKTUBU YÜKÜMLÜLÜKLERİ Teminat mektubu teslim alanlar Irak Euro TİCARİ BANKALARDAN SAĞLANAN KREDİLER İhracat işlemleri yapıları itibari ile kısa sürelidir. Bu nedenle ihracat yapan işletmeler ihracat işlemlerinin finansmanında kısa vadeli bir finansman alternatifi olarak ticari banka kredilerine başvurabilmektedirler. Ticari bankalar tarafından müşterilerine sunulan krediler değişik açılardan sınıflandırılabilir. Ticari bankaların kısa vadeli kredi türleri arasında, borçlu cari hesap şeklinde açılan krediler, ıskonto ve iştira kredisi, senet karşılığı avans ödeme, finansman bonosu, döviz kredileri ve prefinansman kredileri sayılabilir. Ticari bankalar belirtilen bu nakdi kredilerin yanı sıra işletmelere verilen teminat ve kefalet mektupları, garantiler ve avans kabulleri, akreditif gibi gayri nakdi kredilerde sunmaktadır. Bankaların, bankacılık teamülleri çerçevesinde yurt dışına Türk lirası nakdi kredi açmaları serbest bulunmaktadır. Bu kredilerde vade ve faiz konusunda bir sınırlama bulunmamaktadır. Söz konusu Türk Lirası kredilerin Türk Lirası olarak kullandırılması esastır. Bu kredilerin geri ödemeleri Türk lirası ya da dövizle yapılabilir. Bankaların yurt dışında yerlesik kisilere açacakları Türk Lirası kredilerini yurt dışına transfer etmeyerek nezdlerinde açacakları Türk Lirası hesaplara kaydetmeleri ve bu hesabın kredi lehdarının Türkiye'deki ödemeleri için kullanılması mümkün degildir. Diğer bir ifade ile bankalarca yurt dışında yerleşik kişilere açılacak Türk Lirası kredilerin doğrudan yurt dısında kullanılması gerekmektedir. Senet Üzerine Avans: İhracatçı işletmelere, ihracat taahhüdü karşılığı kullandırılan ve senet avansı şeklinde çalışılan bir kredi türüdür. İhraç edilen malların gönderilmesi ile ihracatçı bankasından ihracatı karşılığı olan senet tutarının belirli bir yüzdesi kadar kredi kullanabilmektedir. Bankalar Tarafından Kullandırılan Döviz İhracat Kredileri: Ticari bankalar işletmelere düşük tutarda ve ödenmesi mümkün olan işlerin finansmanı için nakdi döviz kredileri tahsis edebilmektedir. Vesaik Üzerine Kredi: Akreditife dayanmayan ihracatta malı gönderen ihracatçı normal olarak sevk vesaikini bir poliçeye iliştirerek ithalatçıdan tahsil edilmek üzere bankaya verir. İhracatçı mal bedelinin ithalatçı tarafından ödenmesine kadar beklemek istemez. Bankada ihracatçının mali durumunu elverişli bulursa, banka tahsiline aracılık edeceği belgeler karşılığı ihracatçıya FOB değerin belli bir yüzdesini avans olarak verebilir. Bankalar Tarafından Kullandırılan Prefinansman Kredileri: Prefinansman, ihracat ve döviz kazandırıcı işletmelerde mal ve hizmet alımının finansmanında kullandırılmak üzere işletmelerce yurtdışındaki alıcıdan veya uluslararası kuruluşlardan döviz veya efektif olarak sağlayıp ilgili bakanlıkça uygun görülecek bankalar aracılığıyla kullanılan, anapara, faiz ve giderlerini ihracat ile döviz kazandırıcı işlemlerden sağlanan dövizlerle ödenmesi gereken döviz kredileridir. Ticari Banka Kredileri Uygulaması ve Muhasebeleştirilmesi 1. Uygulama: Derya AŞ kumaş boyası ihracatının finansmanı için Halk Bankasından Dolar tutarında kredi temin etmiştir. Kredi tarihinde Derya AŞ nin vadesiz mevduat hesabına yattığı bankadan gelen ekstreden anlaşılmıştır. (1 Dolar = 1.78) 2. Halk Bankası izleyen ayın başında ( tarihinde) kullanılan kredi için 200 Dolar faiz tahakkuk ettirmiştir (1 Dolar = 1.80). 242

247 İstenilen: Derya AŞ nin yevmiye kayıarını düzenleyiniz BANKALAR HESABI Vakıf Bank Döviz Tevdiat Hesabı Dolar BANKA KREDİLERİ Yabancı Paralı Krediler Akbank FİNANASMAN GİDERLERİ BANKA KREDİLERİ Yabancı Paralı Krediler Akbank Bilgilendirme: Yabancı para olarak kullanılan krediler ile değiştirildikleri tarihteki döviz alış kuru üzerinden hesabın alacağına kaydedilir. Kullanılan kredi için yapılan ödemeler borç kaydedilir. Örnek: Asya A.Ş. İtalya da yerleşik bir firmaya kumaş ihracatının finansmanında kullanılmak üzere Türkiye İş Bankasından Dolar (1 Dolar = 1.75 kuru üzerinden) tutarında kredi kullanmış durumdadır. Dönem sonunda 300 BANKA KREDİLERİ hesabını değerleme işlemine tabi tutmuştur. (Dönem sonunda kur 1.78 dir.) İstenilen: Asya A.Ş. nin yevmiye kayıtlarını düzenleyiniz. Bilanço gününde ihracat için kullanılan kredinin değerlenmesine bağlı olarak, ( ) = = lik fark çıkacaktır. Bu fark aşağıda görüldüğü gibi kaydedilecektir. 780 FİNANSMAN GİDERLERİ BANKA KREDİLERİ Yabancı Paralı Krediler Türkiye İş Bankası Dolar Örnek: Eylül AŞ, 10 Temmuz 2012 tarihinde ihracat finansmanında kullanmak üzere Türkiye İş Bankası ndan 1 yıl vadeli Dolar tutarında kredi başvurusunda bulunmuştur. 1. Kredi banka tarafından onaylanmış ve kredi 12 Temmuz 2012 tarihinde Eylül AŞ nin aynı bankadaki döviz tevdiat hesabına aktarılmıştır. (1 Dolar = 1.65) 2. Eylül AŞ döviz kurlarındaki yükseliş nedeniyle 10 Haziran 2013 tarihinde Dolar faiz giderleri ile birlikte Dolar tutarındaki döviz kredisi borcunu Türkiye İş Bankasına (1 Dolar = 1.85 kuru üzerinden) ödemiştir. İstenilenler: 1. Eylül AŞ nin İş Bankasından krediyi kullandığı zamanki yevmiye kaydını düzenleyiniz. 2. Krediyi ödediği zamanki yevmiye kaydını düzenleyiniz. 243

248 BANKALAR HS Vakıflar Bankası Vadesiz tevdiat hesabı BANKA KREDİLERİ HS Yabancı paralı krediler Dolar Kredinin ödenmesi halinde yapılan yevmiye kaydı BANKA KREDİLERİ HS Yabancı paralı krediler Dolar FİNANSMAN GİDERERİ Banka kredisi faizleri Yabancı para kredisi faizleri Dolar ( = ) Borçlanmadan doğan kur fark. Dolar ( = = ) KASA HESABI Örnek: Akın A.Ş. Belçika daki Alfa Firmasından makine ithalatı için teklif almıştır. Teklifin değerlendirilmesi sonucu Euro luk akreditifli (Gayri Kabili Rücu Akreditifli) makine ithalatı konusunda sözleşme yapılmıştır. İthalat bilgileri şunlardır. Akın AŞ tarihinde İş Bankasına ilgili belgelerle birlikte Euro tutarında kredili akreditif başvurusunda bulunmuştur. 1. İş bankası tarihinde Euro luk akreditifli açtığını Akın AŞ ye bildirmiştir. 2. Akın AŞ %1 oranında ithalat için harç yatırmıştır (1 Euro = 2 kuru üzerinden). 3. Alfa firması makineyi Belçika dan THY uçağını teslim ederek Gümrük çıkış beyannamesini onaylatmıştır. Makine ihracatıyla ilgili vesaikleri bankasına tarihinde teslim etmiştir. Vesaiklerin incelenmesinden sonra 1 Euro = 2.15 kuru üzerinden İş Bankası Euro yu muhabir bankaya (Akın AŞ. Adına kredi açarak) transfer etmiştir. 4. Makinenin İstanbul Kurtköy Havalimanından işletmeye nakliyesi esnasında aşağıdaki giderler oluşmuştur. Bu oluşan giderler nakit olarak ödenmiştir. Gümrük Komisyoncusuna 150 Nakliye Firmasına 300 Nakliye KDV si 54 Gümrük Vergisi Banka İşlem Masrafları 750 Sigorta tarihinde Akın AŞ. İş Bankasında açtırmış olduğu Euro tutarındaki krediyi (akreditif karşılığı) 1 Euro = 2.50 kuru üzerinden nakit olarak kapatmıştır. 6. Akın AŞ tarihinde makine ile ilgili ithalat dosyasını kapatarak avans hesabındaki bakiyeyi ilgili duran varlık hesabına aktarmıştır. 244

249 İstenilen: Akın AŞ nin yevmiye kayıtlarını düzenleyiniz. 1. Akreditif açıldığını öğrendiğimiz anda nazım hesaplarında izleyebiliriz YABANCI PARALI YÜKÜMLÜLÜKLER Verilen Avanslar Euro Euro YABANCI PARALI VARLIKLAR Banka Kredileri Euro Euro 2. Makine ithalatı için oluşan giderleri stoklara dâhil oluncaya kadar 259 VERİLEN AVANSLAR HESABINA kaydedilir VERİLEN AVANSLAR HS İthalat harcı KASA HS Açıklama % 1 = EURO 2 = Makinelerin Alfa AŞ tarafından gönderilerek vesaiklerinin teslim edilmesinden sonra Akın AŞ nin düzenlemesi gereken muhasebe kaydı VERİLEN AVANSLAR HS Makine bedeli BANKA KREDİLERİ HS Euro ( ) Makine için açtırılan akreditifin banka tarafından ödendiğinin anlaşılmasından sonra nazım hesaplarının kapatılması kaydı ise aşağıdaki gibi olacaktır YABANCI PARALI VARLIKLAR Banka Krd. Euro YABANCI PARALI YÜKÜMLÜLÜKLER Verilen Avanslar Euro Euro 4. İşletmeye makinenin nakliyesi sırasında oluşan giderler VERİLEN AVANSLAR HS MED Gümrük Müşavirlik Başak Sigorta Çağ Nakliyat T. İş Bankası Gümrük Vergisi İND. KDV KASA HS

250 5. Kredinin 1 Euro= 2,50 lira üzerinden ödendiğinde aşağıdaki gibi kaydedilecektir: BANKA KREDİLERİ Yabancı Paralı Krediler Euro VERİLEN AVANSLAR İthalat kur farkı KASA İthalat dosyasının kapatılarak avanslarda biriken tutarın 253 TESİS, MAKİNA VE CİHAZLAR HESABINA devir kaydı TESİS, MAKİNA VE CİHAZLAR Makine VERİLEN AVANSLAR HS İthalat harcı Makine bedeli MED Gümrük Müşavirlik 150 Başak Sigorta 500 Çağ Nakliyat 300 T. İş bankası 750 Gümrük Vergisi İthalat kur farkı DIŞ TİCARETİN FİNANSMANINDA DEVLET DESTEKLERİ İhracatın teşviki, Türkiye nin ihracat pazarlarının geliştirilmesi, dünya ihracatındaki payının artırılması ve uluslararası piyasalara açılan firmaların rekabet güçlerinin artırılması açısından önem taşımaktadır. İhracatın geliştirilmesi, ihraç edilen ürün ve hizmetlerin çeşitlendirilmesi, ihraç mallarına yeni pazarlar kazandırılması, ihracatçıların uluslararası ticarette paylarının arttırılması girişimlerinde gerekli desteğin sağlanması, ihracatçılar ve yurt dışında faaliyet gösteren mütahhitler ve yatırımcılara uluslararası piyasalarda rekabet gücü ve güvence sağlanması, yurt dışında yapılacak yatırımlar ile ihracat veya döviz kazandırma maksadına yönelik yatırım mallarının üretim ve satışının teşvik edilmesi amacıyla Ekonomi Bakanlığı nın onayı ile devlet yardımları yapılabilir. Devlet Desteklerinin Amacı Türkiye nin Kalkınma Planları ve Yıllık Programlardaki toplumsal ve ekonomik hedeflerin gerçekleştirilmesi amacıyla yapılacak faaliyetlerin, uluslararası kuruluşlara olan yükümlülüklerine aykırılık teşkil etmeyecek yöntemlerle desteklenmesidir. KOBİ niteliğindeki firmalar başta olmak üzere, ihracatçı firmaların ihracata yönelik faaliyetlerini gerek üretim, gerekse pazarlama aşamalarında destekleyerek, uluslararası pazarlarda karşılaştıkları sorunların giderilmesine yardımcı olmak ve rekabet gücü kazanmalarına olanak sağlamaktır. Başlıca Devlet Destekleri İhracatı destekleyici başlıca faaliyetler arasında kredi ve sigorta desteği, dış pazarlara ilişkin bilgi sunumu, ticari sergi ve fuarlar düzenleme, ticari faaliyetlere sponsorluk yapma ve aktif olarak yer alma, işletmelere özgü ticari raporlar hazırlama, ticari bir anlaşmaya taraf ya da arabulucu olma gibi destek ve teşvikler yer almaktadır. Devlet yardımları kapsamında uygulanmakta olan destekler şu şekilde özetlenebilir: 246

251 Tebliğ Adı Tebliğ No 1 Uluslararası Nitelikteki Yurt İçi İhtisas Fuarlarının Desteklenmesine İlişkin Tebliğ 95/7 2 Çevre Maliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ 97/5 3 Araştırma-Geliştirme (AR-GE) Yardımına İlişkin Tebliğ 98/10 4 İstihdam Yardımı Hakkında Tebliğ 2000/1 5 Yurt Dışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Tebliğ 2009/5 6 Türk Ürünlerinin Yurtdışında Markalaşması, Türk Malı İmajının Yerleştirilmesi ve 2006/4 TURQUALITY nin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ 7 Yurt Dışı Birim, Marka ve Tanıtım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ 2010/6 8 Pazar Araştırması ve Pazara Giriş Desteği Hakkında Tebliğ 2011/1 9 Uluslararası Rekabetçiliğin Geliştirilmesinin Desteklenmesi Hakkında Tebliğ 2010/8 10 Tasarım Desteği Hakkında Tebliğ 2008/2 11 Teknik Müşavirlik Firmalarının Yurt Dışındaki Faaliyetlerine Sağlanacak Devlet 2011/4 Yardımları Hakkında Tebliğ 12 Tarımsal Ürünlerde İhracat İadesi Yardımlarına İlişkin Tebliğ 2010/10 Devlet desteklerine ilişkin daha detaylı bilgi için Devlet Yardımlarına İlişkin Uygulama ve Muhasebe Kayıtları Örnek: Sena A.Ş. Sektörel Dış Ticaret (SDT) statüsüne haizdir tarihinde Dış Ticaret Müsteşarlığının istihdam yardımından yararlanmak ve dış ticaret ilişkilerini yürütmek amacıyla konusunda tecrübeli ve yükseköğrenimli 1 pazarlama yöneticisi ve 2 tane uzman istihdam etmiştir. Bu çalışanlara ödediği ücretler şöyledir; Pazarlama yöneticisine yıllık Dolar (Brüt) Uzmanların her birine yıllık Dolar (Brüt) devlet teşvikinden yaralanmak için Dış Ticaret Müsteşarlığına belgeleri ile beraber tarihinde başvurmuştur. İstenilenler: 1. İşletmenin teşvikli iş gücü ücretini gider kaydediniz. (1 Dolar = 1.75) 2. İstihdama yönelik devlet teşvikinin Sena AŞ nin Ziraat Bankasındaki hesabına aktarılması kaydını düzenleyiniz. (Gelir Vergisi Oranı %20x63.000= xDamga Vergisi Oranı % 0,0025= 32) Bilgilendirme: tarihli Resmi Gazetenin 2000/1 nolu tebliğine göre, Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından sektörel dış ticaret şirketi unvanı verilen şirketler ilk defa istihdam edecekleri konusunda tecrübeli ve yükseköğrenimli 1 yönetici pozisyonundaki işgücüne en fazla dolar karşılığı Türk Lirası brüt maaşının % 75 i kadarını, eleman pozisyonundaki 3 kişiye en fazla dolar karşılığı Türk Lirasını yıllık brüt maaşlarının %75 ini Destekleme ve İstikrar Fonu ndan azami 1 Yıl süreyle karşılanmaktadır GENEL YÖNETİM GİDELERİ İşçi Ücret ve Giderleri Bürüt ücretler x 1.75 = x 1.75 = ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR Ödenecek Gel. Ver. % Ödenecek Damga Ver ÖDENECEK SOS. GÜV. KES. Öd. SGK Primi PERSONELE BORÇLAR

252 335 PERSONELE BORÇLAR HS KASA HS ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR HS Ödenecek Gel. Ver. %20 Ödenecek Damga Ver. ÖDENECEK SOS. GÜV. KES. Öd. SGK Primi KASA HS Pazarlama yöneticisi: Doların % 75 = Uzman: Doların % 75 = Uzman: Doların % 75 = Dolar $ x 1.75 = si devlet teşviki kapsamındadır. Bu teşvik Sena AŞ nin Ziraat Bankasında bulunan hesaplarına geçtiğinde şu şekilde kayıt yapılır BANKALAR HS T.Ziraat Bankası DİĞER GELİRLER HS İstihdam Teşviki Uygulama: Şelçuk A.Ş. CE işaretini kullanabilme yetkisi almıştır. Bu belge sırasında belgeli gider oluşmuştur. Selçuk A.Ş. Resmi Gazete de yayımlanan 97/5 ve 98/13 nolu tebliğindeki çevre maliyetlerinin desteklenmesi kapsamındaki devlet yardımlarından faydalanmak üzere Dış Ticaret Müsteşarlığına başvurmuştur. Müsteşarlık belge incelemesinden sonra Selçuk AŞ ye oluşan giderin % 50 sini karşılamıştır tarihinde Dış Ticaret Müsteşarlığı yi İşletmenin Ziraat Bankasında bulunan mevduat hesabına aktarmıştır. İstenilen: Selçuk A.Ş. nin yevmiye kayıtlarını düzenleyiniz. Bilgilendirme: Resmi Gazete de yayımlanan 97/5 ve 98/13 nolu tebliğler ile Türk Standartları Enstitüsü ile akredite edilmiş kuruluşlarından alınacak olan; CE işareti ISO serisi ISO 9000 serisi Uluslararası nitelikteki diğer kalite ve çevre belgeleri ISO Gıda Güvenliği Yönetimi Sistemi Belgeleri Tarım Ürünlerine İlişkin Belgelendirme İşlemleri ve Olumlu Sonuçlanmak Kaydıyla Laboratuar Analiz Raporların alımında sadece belgelendirme masrafları %50 oranında desteklenmektedir. 248

253 Bu devlet teşvikinden yararlanmak isteyen KOBİ ler, belgeyi alışlarından sonraki 6 ay içinde ilgili belgeler ile Dış Ticaret Müsteşarlığına başvurmak zorundadırlar BANKALAR HS T. Ziraat Bankası DİĞER GELİRLER HS Çevre maliyetlerin Desteklenmesi Yardımı Devlet yardımlarına ilişkin daha detaylı bilgi için 249

254 Özet Dış ticaretin finansmanında işletmelerin fon kaynakları yeterli ise ticareti kendi kaynaklarından finanse eder. Şayet yeterli değilse yabancı kaynaklara başvurur. Aynı zamanda, ihracatçılar, satılan malın bedelini de tahsilini de garanti etmek isterler. İthalatçılar ise malı teslim almadan ve niteliklerini belirlemeden bedelini ödemekten çekinirler. Dolayısıyla, bu işlemlerinde sorumluluklarının bir finansal aracı kurum ile paylaşmaya gereksinim duyarlar. Başka bir ifade ile dış ticaret işlemlerinde, işletmeler bir finansal kuruluşa ihtiyaç duyabilmektedirler. İhracatçı firmaların, dünya pazarlarında rekabet güçlerini artırmak amacıyla faydalanabilecekleri, kendilerine finansal yönden destek sağlayacak araçlar ihracata yönelik finansman araçlarını oluşturmaktadır. Bu araçlar firmalara maddi yönden katkı sağlayarak ihracat performanslarının artmasına katkıda bulunmaktadır. Günümüzde firmalar eskiye göre çok farklı şekillerde ihtiyaç duydukları finansmanı sağlayabilmektedirler. Bankacılık sektöründe yaşanan gelişmeler neticesinde, ihtiyaç duyulan finansman kaynağını uygun şartlarla ve istenilen sürede sağlayabilmek için yeni teknikler geliştirilmiştir. Finansal kiralama (leasing), forfaiting, faktoring gibi finansman teknikleri ihracatçı firmalarca da sıkça kullanılmaya başlanmıştır. Leasing, kiracının ihtiyaç duyduğu, beğenip seçtiği, pazarlığını yaptığı ve tüm teknik özelliklerini uygun gördüğü makine, ekipman, yatırım malı veya diğer malların, leasing şirketi tarafından kiracının anlaştığı üçüncü. kişilerden satın alınarak, kiracıya malın teslim edilmesini öngören bir anlaşmadır. Faktoring, satıcı firmaların kısa vadeli alacaklarının, belirli bir komisyon bedeli veya faktor ücreti karşılığında faktor adı verilen faktoring şirketlerince temlik edilmesi ve tahsilinin üstlenilmesi ile satıcı firmaların da kredi sağlamış olmalarının yanı sıra birçok finansman hizmetlerinden yararlanabildikleri bir finansman tekniği olarak tanımlanabilir. Forfaiting, yani mal ve hizmetlerin dış satımından doğan orta vadeli alacakların, daha önce bu alacakları elinde bulunduranlara başvurma hakkı bulunmaksızın satın alınması işlemi olarak tanımlanabilir. Dış ticaretin finansmanı kapsamında ayrıca Eximbank, ihracatçıları, ihracata yönelik üretim yapan imalatçıları ve yurt dışında faaliyet gösteren girişimcileri kısa, orta-uzun vadeli nakdi ve gayrınakdi kredi programları ile desteklemektedir. Ayrıca, vadeli satış işlemlerini teşvik etmek ve bu yolla ihracat hacmini artırmak, yeni ve hedef pazarlara girilmesini kolaylaştırmak amacıyla vadeli ihracat alacaklarını iskonto etmektedir. Ayrıca, işletmeler ihracat işlemlerinin finansmanında kısa vadeli bir finansman alternatifi olarak ticari banka kredilerine başvurabilmektedirler. İhracata yönelik devlet yardımlarının temel amacı, firmalarımızın ihracata yönelik faaliyetlerini gerek üretim, gerekse pazarlama aşamalarında destekleyerek, uluslararası pazar-larda karşılaştıkları sorunların giderilmesine yardımcı olmak ve rekabet gücü kazanmalarına olanak sağlamaktır. 250

255 Kendimizi Sınayalım 1. Aşağıdakilerden hangisi finansal kiralamanın unsurları arasında yer almaz? a. Kiracı b. Kiralayan c. Kira d. Sözleşme e. Faiz 2. Finansal Kiralama Kanununda "Sabit kıymet niteliğindeki her türlü taşınır ve taşınmaz mal, yani; amortismana tabi tüm sabit kıymetler leasinge konu olabilir" şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanıma göre aşağıda verilen seçeneklerden hangisi leasing konusu olamaz? a. Elektronik ve Optik Cihazlar b. Enerji Tesisleri c. Gayrimenkuller d. Güvenlik Sistemleri e. Patent hakkı 3. Aşağıdakilerdeen hangisi leasingin sağladığı yararlar arasında yer almaz? a. Cari oran yükselir b. Borçlanma oranı yükselir. c. Likidite oranı yükselir. d. Özkaynak karlılık oranı yükselir e. Aktif karlılık oranı yükselir. 4. Aşağıdakilerden hangisi faktoring in fonksiyonları arasında yer almaz? a. Alacağın tahsili ve yönetimi b. Teminat verme c. Alacağın ödenmeme riskine karşı garanti (sigorta) edilmesi d. Finansman e. İstihbarat 5. Aşağıdakilerden hangisi forfaiting tekniğinin ihracatçı açısından üstünlükleri (avantajları) arasında yer almaz? a. Forfaiting işlemi ihracatçıya sabit faizli bir finansman imkânı sağlar, b. Bilançoda alacakların gözükmemesi, ihracatçının yeni krediler temin etme olanağı sağlar. c. Forfaiting işlemine taraf olan ülkelerdeki ekonomik ve politik riskler forfaiter e yansıtılır. d. İhracatçı, vadeli olan satışını hemen nakite çevirebildiği için likiditesini artar. e. Forfaiting'in maliyeti diğer finansman yöntemlerine göre daha azdır. 6. Aşağıdakilerden hangisi Türk Eximbank'ın temel amaçlarından birisi değildir? a. İhracatın geliştirilmesi, b. İhraç edilen mal ve hizmetlerin değiştirilmesi, c. İhraç mallarına yeni pazarlar kazandırılması, d. İhracatçıların uluslararası ticarette paylarının artırılması ve girişimlerinde gerekli desteğin sağlanması, e. İhraç edilen mal ve hizmetlerin çeşitlendirilmesi, 7. Aşağıdakilerden hangisi Türk Eximbank'ın faaliyetleri arasında yer almaz? a. Mal ihracatını, kısa orta ve uzun vadeli kredilerle finanse etmek, b. İhracatın finansmanı amacıyla, ihracatçıya yurtiçi ve yurtdışı finansman kurumlarından sağlanacak kredi için garanti vermek, c. Mal ve hizmet ihracında, ihracatçının ticari ve politik risklerden kaynaklanabilecek zararlarının belli bir bölümünü teminat altına almak, d. Mal ve hizmet ihracatını desteklemek amacıyla AR-GE hizmeti vermek, e. Hizmet ihracatını, kısa orta ve uzun vadeli kredilerle finanse etmek. 251

256 8. Yeni bir ürün üretilmesi, ürün kalitesi veya standardının yükseltilmesi, maliyet düşürücü ve standart yükseltici türde ve yeni tekniklerin uygulanması hangi projelerin kapsamına girer? a. Araştırma-Geliştirme b. Çevre maliyetlerinin desteklenmesi c. Eğitim yardımı d. İstihdam yardımı e. Yurt içi ihtisas fuarları yardımı 9. Aşağıdakilerden hangisi ihracata yönelik devlet yardımları kapsamında uygulanmakta olan destekler arasında yer almaz? a. İstihdam yardımı b. Araştırma geliştirme yardımı c. Ulusal nitelikteki yurtiçi fuar katılımlarının desteklenmesine ilişkin yardım d. Eğitim ve danışmanlık yardımı e. Çevre maliyetlerinin desteklenmesi 10. Aşağıdakilerden hangisi devlet yardımları uygulamasında nihai onay makamıdır? a. Dış işleri müsteşarlığı b. Ekonomi Bakanlığı c. İhracatçı birlikleri d. İGEME e. Gümrük ve Ticaret Müsteşarlığı Kendimizi Sınayalım Yanıt Anahtarı 1. e Yanıtınız yanlış ise Lesingin Unsurları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 2. e Yanıtınız yanlış ise Lesing Konusu Olabilecek Mallar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 3. b Yanıtınız yanlış ise Leasing Işlemlerinde Talep Edilecek Başlıca Teminatlar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 4. b Yanıtınız yanlış ise Faktoringin Fonksiyonları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 5. e Yanıtınız yanlış ise İhracat Forfaitingi Yoluyla Sağlanacak Avantajlar başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 6. b Yanıtınız yanlış ise Türk Eximbank Kredileri başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 7. d Yanıtınız yanlış ise Türk Eximbank Kredileri başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 8. a Yanıtınız yanlış ise Araştırma-Geliştirme Yardımı başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 9. c Yanıtınız yanlış ise Başlıca Devlet Yardımları başlıklı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 10. b. Yanıtınız yanlış ise Dış Ticaretin Finansmanında Devlet Destekleri başlıkllı konuyu yeniden gözden geçiriniz. 252

257 Sıra Sizde Yanıt Anahtarı Sıra Sizde 1 Patent hakkı, fikri ve sınaî haklar ile bilgisayar yazılımı gibi maddi olmayan konular için leasing yapılamamaktadır. Ayrıca, leasing konusu malın, bağımsız ve üzerinden amortisman ayrılabilen bir özellik taşıması gerekmektedir. Buna göre hammadde ya da ara malı niteliğinde bulunan ve kullanıldığında tüm özelliklerini yitiren mallar, leasing konusu yapılamamaktadır. Sıra Sizde 2 Finansal kiralamaya konu olan varlık için kiralayan değil, kiracı amortisman ayırmaktadır. Sıra Sizde 3 Factoring, alacağın tahsili ve yönetimi işlevini yerine getirir. Firmalar bu hizmet sayesinde tahsilat işlemleri için harcamış oldukları vakit ve eleman maliyetleri yerine yatırım ve pazarlama gibi kendileri için daha gerekli olan konulara yönelme imkânına sahip olurlar. Alacağın ödenmeme riskine karşı garanti edilmesi işlevi vardır. Factoring şirketi, alıcı firmaların ödeyememe riskini üstlenerek, satıcı firmanın vadeli satışlarından doğan alacaklarını garanti altına alır. Finansman işlevi: Vadeli alacaklarını faktöring şirketine devrederek alacak tutarının belirli bir yüzdesini vadesinde önce nakit olarak kullanma imkanına kavuşurlar. Böylece işletme bilançosu kredi kullanmadan daha likit hale gelerek işletmenin kredibilitesi artar. İstihbarat işlevi: Factoring firmalarınca yapılan güvenilir istihbarat sonuçlarına göre yurtiçi ve yurtdışı müşterilerinin mali durumundan en kısa zamanda haberdar olurlar ve böylece geleceğe dönük önemli kararları daha kolay alırlar. Sıra Sizde 4 Faktoring ile forfaiting işlemleri arasındaki farklar aşağıdaki gibi sıralanabilir: Faktoring işlemi kısa vadeli alacakların satın alınmasına dayanırken, forfaiting işlemi orta ve uzun vadeli senetli alacakların satın alınmasına dayanan finansal faaliyettir. Faktoring işlemi sırasında ihracatçı ticari ve politik riskleri taşımaya devam ederken, forfaiting işleminde bu riskler sözleşme imzalandığından itibaren doğrudan forfaiting kuruluşuna geçer. Forfaitine konu olan senetlerin faktoringe konu olanlardan farklı olarak ikincil pazarı oluşmaktadır. Sıra Sizde 5 Türk Eximbank'ın faaliyetleri; mal ve hizmet ihracatını, kısa orta ve uzun vadeli kredilerle finanse etmek, İhracatın finansmanı amacıyla, ihracatçıya yurtiçi ve yurtdışı finansman kurumlarından sağlanacak kredi için garanti vermek, mal ve hizmet ihracında, ihracatçının ticari ve politik risklerden kaynaklanabilecek zararlarının belli bir bölümünü teminat altına almak şeklinde sıralanabilir. 253

258 Yararlanılan Kaynaklar Akgüç, Ö. (2010). Finansal Yönetim, Avcıol Basım Yayın, İstanbul. Adyranova. N. (2006). Dıs Ticaret ve Alternatif Finansman Tekniklerinin İsleyisi ile Muhasebe Uygulamaları. Yayınlanmamıs Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, SBE. Aydın, D., Ataman Ü., Sümer, H., Sevim, A. (2009), Dış Ticaret İşlemlerinin Muhasebeleştirilmesi, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını No Bağrıaçık, A (1998), Uygulamalı Dış Ticaret İşlemleri, İstanbul: Bilim Teknik Yayınevi. Berk, N. (2003). Finansal Yönetim, 7. Bası, İstanbul: Türkmen Kitabevi. Ceylan A. ve Korkmaz, T. (2008). İşletmelerde Finansal Yönetim, 10. Bası, Bursa: Ekin Yayınları. Ceylan, A. (2003). Finansal Teknikler, 5. Baskı, Bursa: Ekin Kitapevi Yayınları. Demir, M. (2004). Dış Ticaret İşlemleri ve Muhasebesi, Ankara: Detay Yayıncılık. Erdemol, H. (1992). Factoring ve Forfaiting, Akbank Ekonomi Yayınları, İstanbul, Güney, A. (2007). Banka İşlemleri, İstanbul: Beta Yayınları. Gürsoy, Y. (2005). Dış Ticaret İşlemleri, Bursa: Ekin Kitabevi. Gürsoy, Y. (2011). Dış Ticaret İşlemleri Muhasebesi, Bursa: Ekin Kitabevi. Kaya, F. (2011), Dış Ticaret İşlemeleri Yönetimi, (3. Bası), İstanbul: Beta Yayıncılık. Kaya, F. (2010), Dış Ticaret İşlemeleri ve Muhasebe Uygulamaları, (4. Bası), Ankara: Detay Yayıncılık. Kaya, F. (2012). Dış Ticaret ve Finansmanı, (Genişletilmiş 3. Bası) İstanbul: Beta Yayın Dağıtım. Kızıl, A ve Şoğur, M. (1997). İhracat-İthalat İşlemleri ve Muhasebe Uygulaması, İstanbul: Der Yayınları 3. Baskı. Kızılçağlayan, K. Nesrin (1990). Dışsatımın Finansmanında Uygulanan İki Yeni Yöntem: Factoring Forfaiting, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, SBE. Özalp, A. (2007). Dış Ticaret te Yeni Kurallar UCP 600 ın Kullanılması ve Akreditif, İstanbul: Türkmen Kitabevi. Polat, A. (2008). Uluslararası Ticarette Akreditifli Ödemeler ve UCP 600, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Yıl:7 Sayı:13. Resmi Gazete (2006). Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmelik, 10 Ekim 2006 tarih ve sayılı. Resmi Gazete, (2006). Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığının 6 Haziran 2006 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Transit Ticarete İlişkin 2006/6 Sayılı Tebliği. Resmi Gazete, tarih ve sayılı yayımlanan İhracat Yönetmeliği'nin 4. madde e bendi. Resmi Gazete, tarihli ve 95/7623 sayılı İhracat Rejimi Kararı. Resmi Gazete, 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanunu, 28 Haziran 1985 Tarih ve sayılı. Şakar B. (2007). Banka Kredileri ve Yönetimi, İstanbul: Beta Basım Yayım. Şamiloğlu. F. (2008). Factoring ve Forfaiting Finansman Teknikleri, Çetin Bedestenci ve Murat Canıtez (Ed.). Ankara: Gazi Kitabevi. Seyidoğlu, H. (2003). Uluslararası Finans, İstanbul: Güzem Can Yayınları, (Geliştirilmiş 4. Baskı). Türkiye İhracat Kredi Bankası (Türk Eximbank) AŞ. htm, [Erişim Tarihi, ]. DOĞAN H. (2005), İhracat Pazarlaması ve İşlemleri, Ankara: Detay Yayıncılık. Şahin A. (2004), İhracata Yönelik Finansman Araçları, Ankara: İGEME-İhracat Geliştirme Etüt Merkezi. Atakan, T ve Gökbulut, R. İ. (2006), Türkiye de Yapılan Finansal Kiralama İşlemlerine İlişkin Eski Ve Yeni Düzenlemelerin Muhasebe Açısından Karşılaştırılmalı İncelenmesi ve Uygulamaya Yönelik Örneklenmesi, Mali Çözüm, İSMMMO Yayın Organı, Kasım Aralık, sayı 78, ss

259 Yararlanılan İnternet Kaynakları (Ekonomi Bakanlığı). (Eximbank). (Gümrük Müşteşarlığ). (Gümrük Kontrolorleri Derneği). (İBP). (T.C. Merkez Bankası). 255