Uluslararası Đlişkilere Giriş 1. vize ders notları

Transkript

1 Uluslararası Đlişkilere Giriş 1. vize ders notları B.Can Keleş ULUSLARARASI ĐLĐŞKĐLERE GĐRĐŞ AKTÖRLER: 1. Devlet (states) toprak, güç, nüfus ulus-devlet 192 B.M üyesi devlet var.b.m üye olmak için egemen devlet olmak gerekir. devletler güçleri oranında aktördür. 2. Devlet Dışı Aktörler uluslararası örgütler hükümetler arası örgütler( intergovernmental) sınırlandırıcı etkileri vardır. hükümetler-dışı (non- govenmental) çok uluslu şirketler lobiler( ekonomik ve etnik) terör örgütleri ve bireyler Temel Đnceleme Birimleri: birey-lider ülke-devlet uluslararası sistem MODERN DÜNYA SĐSTEMĐ: Yeni Çağ Avrupa sında Değişiklikler - Rönesans Rasyonalite - Reformlar Sekülerleşme - Aydınlanma? (bağımsız düşünme, klişeleşmiş düzenden çıkma) - Okyanus ötesi açılma yeni toprak ve zenginlikler - Feodalizm Kapitalizm Vestfalya Antlaşma(1648) (Katolik- Protestan çatışması) -Otuz yıl savaşları( ) -Avrupa ya düzen getirildi. -Liderlik yarışları devam etmekte. -Đngiltere de ilk defa sanayileşme Avrupa Uzlaşması/ uyumu (concert of Europe) -Napolyon savaşları( ) -Fransız ihtilali sonrası Napolyon ideolojileri: Eşitlik, özgürlük, kardeşlik. -Viyana kongresi(1815) (Avrupa uyumu): Egemenlik kavramına vurgu Vestfalyada dan sonra Avrupa uyumuna önemli adım Ortak savunma(nato-bm gibi) 100 yıllık bir barışın mayası

2 -Avrupa da ve dünya da değişen güç dengeleri. Avrupa da Đtalya(1870) ve Almanya Asya da Japonya Amerika (A.B.D) -Birinci Dünya Savaşı(BDS) -Đkinci Dünya Savaşı(ĐDS) BDS nın ikinci randevusu Versay antlaşmasının etkileri Faşizmin yükselişi Güç boşluğu Milletler cemiyetinin etkisizliği -Yayılmacı Faşizm: Đtalya: Etiyopya(1935) Almanya: Çekoslovakya(1938) Japonya: Mançurya, Çin(1931) 1938 Münih anlaşması(yatıştırma) 1939 Almanya nın Polonya yı işgali 1941 Japonya nın Havai ye saldırması(pearl Harbor) 1945 Hiroşima ve Nagasaki Soğuk savaş( ) ĐDS sonrası güç boşluğu NATO( Varşova paktı)1955 Soğuk Savaşın Önemli Köşe Taşları: - Truman Doktrini (1947) - Marshall planı (1947) - Kore savaşı (1950) - Küba devrimi(1959) - Berlin buhranı (1961) - Cuban missile crisis (1962) - Vietnam savaşı ( ) - Soviet invasion of Afganistan (1979) - Gorbachev comes to power - Berlin duvarı yıkıldı (1989) ULUSLARARASI ĐLĐŞKĐLER E TEORĐ: Realizm ĐDS ından bu yana UĐ in baskın teorisidir. Not: Realist teoriye göre devletin dış politikasında ahlaka yer yoktur der. Sosyal bilimler teorilerinin zamanla ilişkisi: -BDS sonrası: idealizm/ liberalizm -ĐDS sonrası : realizm ler sonrası: inşacılık/liberalizm Realist Teorinin Tarihsel Kökleri : (Devletlerin birinci amaçları ayakta kalmak)

3 1. Sun tzu (m.ö 5 yy) (prense nasihat verme) 2. Thucydides (m.ö ) kitabında güçlüler her zaman yapmaları gerekeni yaparlar, güçsüzler ise acı çekmeleri gerekeni çekerler) 3. Machiavelli ( ) (The prince) Sun Tzu ile aynı fikirdedir. Devletin çıkarları aladır, yüksektir.asıl nokta devletin çıkarlarıdır. 4. Hobbes ( ) 5. Hans Margenthau ( ) klasik realizmin kurucusudur. 6. Kenneth Waltz (1924-) neorealizm kurucusudur. 7. John Mearsheimer(1947-) Realizm in Temel Varsayımları: (Devletin değişmediğini belirtiyor) Devletler UĐ in temel ve birincil aktörleridir. (Buradaki devletler uluslararası devletlerdir.) 1.Varsayım: Devletler: Devlet-dışı aktörler: ikincil yada dolaylı Uluslararası örgütler: -Güç dengesinin bir yansımasıdır. -Bağımsız güçleri yoktur. 2.Varsayım: Anarşi: Anarşi: Uluslararası sistemde devletlerin üstünde ve devletlere sözü geçen bir gücün olmaması durumu. K.Waltz: Savaşlar onları engelleyen kimse olmadığı için olur. Not: Realist bakış açısına göre BM bağımsızdır. Anarşik Yapının Sonuçları: Hayatta kalma(survival) devletlerin birinci hedefleri ve endişeleridir. Başının çaresine bak (Self-help) kuralı. Güvenlik ikilemi( Security Dilemma) Güç dengesi(balance of power) Devletler arası iş birliği zorunludur. 3. Varsayım: Güç Aktif: Bir kişi yada kuruma kendi isteği dışında bir işi yaptırma yeteneği Pasif: Đstediğini yapabilme yeteneği Güç cezalandırılamamaktadır. (power is impunity) Gücün Kanyakları: 1. Maddi Kaynaklar: - Askeri güç - Ekonomi - Tabii kaynaklar - Toprak/büyüklük - Nüfus 2. Maddi Olmayan Kaynaklar: - Đdeoloji/ din - Siyasi meşruiyet - Halk desteği 4.Varsayım: Rasyonellik:

4 Rasyonellik(aklilik) nedir? Hedef Seçenekler Getiriler seçim Bütüncül aktörler: içerdeki yönetimsel her şeyi yöneten kim olursa olsun dışarıda aynıdır. Çıkar vs. ideoloji çıkar vs. ahlak/prensip LĐBERALĐZM: Öncü Düşünürler: John Lock ( ) Devletin yönetimi sınırlandırmasını söylemiştir. Adam Smith ( ) Kapitalist ekonomide devletin merkeziyetçi bir durumda durması bulunması. Ekonomik liberalizm in babası, ekonomiden devletin elini çekmesi gerekmektedir. Immanuel Kant( ) (Daimi Barış) devletler arasında kalıcı barışının sağlanması için nelere ihtiyaç vardır? Woodrow Wilson ( ) klasik anlamda liberalizmin en iyi uygulayıcısıdır. ABD nin ilk doktora yapmış başkanıdır. Çağdaş Liberaller: Joseph Nye ( ), Robert O.Keohane(1945- ) ULUSLARARASI ĐLĐŞKĐLERDE LĐBEARLĐZM: Devletin içerisinde çoğulcu bir şekilde yaklaştığını farklı görüşlerin ortaya çıktığını belirtir. Devletin soyut bir çıkarı olamaz. Devletin iç politikası dış politikasını da etkiler. Aktörler? Bütüncül(unitary) devlet? Hedefler: çeşitli ve değişken. -Güç, zenginlik, itibar. Đç politika dış politika Đç Politika ve UĐ: Siyasi ideoloji, siyasi rejim, ekonomik gelişmişlik, ekonomik açıklık, etnik bölünmüşlük, lobiler. Demokratik Barış teorisi Liberallerin en sağlam teorisi Realistlerin iç politikanın dış politikasını etkilemediğini söylemeleri üzerine bu teori ile liberaller bunun yanlış olduğunu belirttiler. Demokratik ülkeler daha fazla savaştığını vurguladılar.

5 LĐBERALĐZM VE AKTÖRLER-2 Neo-liberalizm(kurumsal liberalizm) örgütler ve kurumları önemser. Rasyonel egoist aktörler olarak devletler. Düzene ihtiyaç vardır. Devletin hedefi neyse bunları yapmak için belli bir düzene ihtiyaç vardır.anarşik düzenin azaltması gerektiğini söylerler. Bunlar en önemlisi uluslararası örgütlerdir. Uluslararası Örgütler: - Devletler arası iletişimi sağlar. - Đşlem maliyetlerini azaltır. - Aldatmanın maliyetini artırır. Kurumsallaşmada yamuk yapanın cezası büyük olur. Kurumsallaşma varsa orada bulunanlar devletlerin anarşik durumları daha az olur. Kurumsallaşma varsa arada bulunan devletlerin anarşik durumları daha az olur. Örgütler uluslararası sorunları dayanışmasıyla daha iyi çözerler. Devletlerarası iş birliği: rasyonel ve yaygın Liberallere göre devletlerarası ilişkiler yaygındır der. ULUSLARARASI SĐSTEM: Devletler arası ekonomik maliyetler artıkça savaş oranı azalır. Ne kadar ekonomik maliyet azalırsa savaş oranı o kadar artar. Uluslararası ilişkileri düzenli kılan etmenler: - Prensipler, kurumlar/örgütler, uluslararası hukuk, ekonomik bağımlılık Karşılıklı bağımlılık(interdependence) Anarşi: yarı doğru Not: Bir ülke dünya ülkeleriyle ne kadar entegre ise o ülke o kadar barışçı davranırsa entegre olan ülkelerde ekonomik bağımlılığı olduğu için onlarda barışçı yanlısı olurlar. LĐBERAL TEORĐDE: GÜÇ Askeri güç önemlidir fakat yumuşak güç çok daha önemlidir. ( Yumuşa güç: ikna ve liderlik yeteneği. Bir insana onun istemediği şeyi zorlatmadan yaptırmaktır.) Askeri güç ile yumuşak güç arasında denge olmalıdır. Cebir