BEYL KTEN DEVLETE ( )

Transkript

1 01 BEYL KTEN DEVLETE ( ) tekfur iskan fetret devri pençik devflirme hanedan mutlakiyet dirlik örf saltanat yörük veraset gayrimüslim kap kulu kanunname 9

2 iskan politikas n n yararlar n, Anadolu'da siyasi birlik kurma mücadelelerini, Osmanl 'n n balkan politikas n, dirlik sisteminin özelliklerini, Osmanl 'n n adalet ve hoflgörüsünü, taht kavgalar n n sebeplerini, Osmanl devlet teflkilat ndaki geliflmeleri kavram fl olaca z. 10

3 KISA KISA İskân : Osmanlı Devleti nde Balkanlarda fethedilen topraklara Anadolu dan gelen Türkmenlerin yerleştirilmesi uygulamasıdır. İskan sisteminin özellikleri şunlardır : a) İskân için özellikle konar-göçer Yörükler ve tatarlar tercih edilirdi. b) Göçmenler iskân yerlerine yakın yerlerden alınırdı. Göçmen alımı sırasında o yerin ekonomik ve sosyal düzeninin bozulmamasına dikkat edilirdi. c) Yeni yerleşim yerinde herkese ihtiyacı olan malzeme verilir ve belli bir süre vergi alınmazdı. d) Geçerli sebep olmadan hiç kimse iskân edildiği yeri terk edemezdi. e) Bir yere defalarca iskân yapılabilirdi. f) Kolonizatör Türk dervişleri adı verilen zümreler sürekli batıya göç etmişler, boş ve ıssız yerleri zaviyeler kurarak imar etmişler ve oralara yerleşmişlerdir. g) Bataklık, ıssız veya metruk yerlere vakıf tesisleri kurulmuş, göçmenler yerleştirilmiş ve bu bölgelerin şenlendirilmesi ve dolayısıyla bölgenin sosyal ve ekonomik hayatının canlandırılması amaçlanmıştır. h) Aralarında sorun olan ailelerden bir tanesi sürgün edilir ve bu şekilde sorun halledilirdi. İskan uygulaması sonucunda, a) Yörükler yerleşik hayata geçirilmiş ve vergi alımı kolaylaşmıştır. b) Rumeli nin Türkleşmesi sağlanmıştır. c) Rumeli nin elde tutulması ve savunulması kolaylaşmıştır. Bizans nasıl ayakta kaldı? Bizans ın siyasi ömrünün uzamasında ihtiyatlı bir dış politika izlemesinin etkilerini görmek mümkündür. İstanbul kuşatmaları sırasında Bizans; Haçlılardan yardım isteme, Anadolu beyliklerini kışkırtma, Şehzadeleri kışkırtma, Balkanlarda Osmanlı'ya bağlı bölgelerde isyan çıkarma yöntemlerine başvurarak kuşatmanın kaldırılmasına sebep olmaktaydı. Taht Kavgaları Olmazsa Olmaz mıydı? Geleneksel Türk yönetim anlayışında hükümdara yönetme yetkisinin Gök Tanrı tarafından verildiğine inanılırdı. Bu yetkiye Kut denirdi ve kut, kan yoluyla erkek çocuklara da geçerdi. Bu şekilde hanedanın tüm erkek bireyleri doğal olarak yöneticilik yapma hakkına sahip olurlardı. Ancak kimlerin tahta geçeceği belli olduğu halde, kimin tahta geçeceği belirsizdi. Bu sebeple sık sık taht kavgaları çıkardı. Fetihler Niçin Batı Yönünde Yapıldı? Osmanlı Devleti öncelikle gaza ve cihat doğrultusunda İslamiyet i yayma anlayışıyla hareket etmiştir. İslam ı yayma uygulaması Müslüman olmayan topraklarda geçerli olacağına göre Osmanlı Devleti nin de Batı yönünde ilerlemesi zorunludur. Türk beylik veya devletleriyle yapılan savaşlar gaza anlayışına uygun düşmez. En Tehlikeli Savaş : Ankara Savaşı Ankara Savaşı 1402 tarihinde Timur la yapılmış olup Osmanlı'nın yenilgisiyle sonuçlanmıştır. Bu yenilgiyi başka yenilgilerden ayıran özellik devletin yıkılma tehlikesi geçirmesidir. Bilindiği gibi Ankara Savaşı sonucunda şehzadeler arasında taht kavgaları başlamış ve beylikler tekrar bağımsız olmuşlardı Çadırlık Beylikten Cihan Devletine Osmanlı Devleti nin kısa sürede sınırlarını genişleterek bir cihan devletine dönüşmesindeki temel etkenler şunlardır: Fetihlerini devamlı Bizans a yönelik gerçekleştirerek diğer Türk beyliklerinin desteğini kazanması Bizans taki taht kavgaları, iç isyanlar ve tekfurların kötü yönetiminin Türk ilerlemesini kolaylaştırması Osmanlı Beyliği'nin verimli topraklar ve ticaret yolları üzerinde kurulması Askeri ve toprak sisteminin sağlam temeller üzerine kurulması Devlet teşkilatının diğer devletlerden etkilenmesi Osmanlı hükümdarlarının küçük yaşta sancak beyliği yaparak yöneticiliği öğrenmeleri, adaletli ve hoşgörülü olmaları Gaza ve cihad düşüncesi İskân politikası 11

4 01.1 BEYL KTEN DEVLETE ( ) 1. XIII. yüzyıl sonlarında Anadolu beylikleri arasında Türkiye Selçuklu Devleti nin yerini alabilme mücadelesi başlamıştır. Bu durumun, I. beylikler arasında birlik ve beraberliğin güçlenmesi, II. taht kavgalarının yaşanması, III. Anadolu da baskın Türk kültürünün zayıflaması, IV. siyasi parçalanmışlığın derinleşmesi sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenemez? A) Yalnız I B) Yalnız III C) Yalnız IV D) I, II ve III E) II, III ve IV 4. Osmanlı Devleti'nin kurulduğu dönemde Balkanlarda, Sırplar ve Bulgarlar mücadele halindeydi. Bulgar krallığı ve Sırbistan, sınırlarını Bizans Devleti aleyhine genişletmekteydi. Katolik Macarlar, Balkanları ele geçirerek Ortodoks Balkan milletlerini mezhep değiştirmeleri için zorluyordu. Bu durum, Balkanlarla ilgili, I. Siyasi birlik yoktur. II. Katolik - Ortodoks mücadelesi yaşanmaktadır. III. Siyasi durum Osmanlı'ya karşı güç birliği yapılmasına uygun değildir. yargılarından hangilerini doğrular? 2. I. Alaattin Keykubat Döneminde Karacadağ (Ankara) civarına yerleştirilen Kayı boyu daha sonraki dönemde Bizans sınırında yer alan Söğüt ve Domaniç e yerleştirilmiştir. Selçukluların bu uygulamayla, I. Bizans üzerindeki baskıyı artırma, II. sınır güvenliğini sağlama, III. Bizans la ticari ilişkileri geliştirme amaçlarından hangilerini gözettikleri savunulamaz? 5. XIII. yüzyılda Anadolu Selçuklu Devleti, siyasi ve askeri gücünü tamamen kaybetmiş, İlhanlı Devleti'ne bağlı hale gelmiştir. Bu durum Anadolu da, I. siyasi istikrarın bozulması, II. Moğol egemenliğine girmek istemeyen beylerin batıya göç etmesi, III. beyliklerin Selçuklularla şeklen olan bağlılıklarına son vermesi sonuçlarından hangilerini doğurmuştur? 3. Osmanlı Devleti nin kurulduğu XIV. yüzyıl başlarında Avrupa devletleri henüz siyasi birliklerini gerçekleştirememişlerdi. Bu durumun Osmanlı Devleti'ne, I. Balkanlarda rahat bir yayılma politikası izleme, II. Balkanlarda güçlü bir devlet olma, III. mutlakiyetçi anlayışı benimseme konularından hangilerinde avantaj sağladığı savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 6. XIV. yüzyılda Avrupa da derebeylik (feodalite) yönetiminin hüküm sürmesinin aşağıdakilerden hangisini önlediği ileri sürülebilir? A) Avrupa da merkeziyetçi yönetimlerin zayıflamasını B) Osmanlı ya karşı güçlü Haçlı ordularının oluşmasını C) Osmanlı'nın Balkanlara egemen olmasını D) Avrupa da siyasi birliğin zorlaşmasını E) Osmanlı Devleti nin Avrupalı devletlerle diplomatik ilişki kurmasını 12

5 7. Osmanlıların Bizans hududunda kurulmasının, I. Moğol etkisinden uzak kalma, II. III. gaza hareketlerinde bulunma, kut anlayışını devam ettirme unsurlarından hangilerinde avantaj sağladığı savunulamaz? 10. Selçukluların Moğol baskısından kaçan Türkmenleri Bizans hududuna yerleştirmelerinin, I. bölgenin Türkleşmesi ve İslamlaşması, II. Türklerin egemenlik alanının genişlemesi, III. cizye ve haraç gelirlerinin artması sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenebilir? 8. Osmanlı Devleti nin kurulduğu dönemde çevresindeki devletlerden bazıları şunlardır: I. Güney Marmara ve Balkanlarda Bizans Devleti II. Anadolu da Türk beylikleri III. Mısır ve Suriye de Memluk Devleti Osmanlı Devleti gaza ve cihat anlayışı gereği bunlardan hangileri üzerine sefere çıkmıştır? 11. Osmanlıların sembol olarak kayı boyuna ait ok ve yaydan oluşan damgayı kullandıkları görülmüştür. Bu durum Osmanlılarla ilgili, I. değişik kültürlerden etkilendikleri, II. kültürlerine bağlı kaldıkları, III. değişime kapalı oldukları yargılarından hangilerini doğrular? 9. Osmanlılar ilk dönemlerinde Söğüt ü kışlak, Domaniç i ise yaylak olarak kullanıyorlardı. Bu durum Osmanlı Beyliği'yle ilgili, I. yarı göçebe bir yaşam sürdükleri, II. ticarette geliştikleri, III. bayındırlık faaliyetlerine önem verdikleri yargılarından hangilerini kesin doğrular? 12. Osmanlı Beyliği Anadolu Türk Beylikleri'nin arasındaki mücadeleye karışmayarak yönünü Bizans a çevirmiştir. Bu durum, I. gaza ve cihat politikasını benimseme, II. diğer Türk beyliklerinin güvenini kazanma, III. Doğu dan gelen Türkmenlere yeni yerler bulma sonuçlarından hangilerini doğurmamıştır? D - C - C l E - E - B l C - A - A l E - B - A 13

6 01.2 BEYL KTEN DEVLETE ( ) 1. Bursa tekfurunun öncülüğünde birleşen Rum tekfurları, Bizans tan aldıkları yardımla Osman Bey i yöreden atmak için harekete geçti. Koyunhisar da yapılan ilk Osmanlı-Bizans Savaşını Osmanlı Devleti kazandı. Kazanılan zaferle Türklere İzmit yolu açılmış, Bursa nın üç taraftan yolu kesilmiştir. Bu durum, I. Sınırların genişlemesine ortam hazırlanmıştır. II. Osmanlı nın bölgedeki siyasi konumu güçlenmiştir. III. Beyliklerin Osmanlı'yla ilişkileri olumsuz etkilenmiştir. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III 4. Osman Gazi Eskişehir de Pazar kurdururdu. Bizanslılar Bilecik ten bu pazara mal satmaya gelirlerdi. Germiyanoğullarından birisi bardak almış ancak ücretini ödememişti. Bizanslı tüccar bu durumu Osman Gazi ye şikâyet etmiş, Osman Gazi de o kişiyi cezalandırmış ve ücreti ödetmişti. Bu durum, I. yönetimde adalete önem verildiği, II. adaletin sağlanmasında din ve ırk ayrımı gözetilmediği, III. pazarlarda sadece Türk tüccarların bulunmadığı yargılarından hangilerini doğrular? 2. Osman Bey in ilk dönemlerinde Bilecik tekfuruyla dostluk ilişkileri kurulmuştu. Osmanlılar yaylaya gittiklerinde emanetlerini Bilecik Kalesi ne bırakırlardı. Yayladan dönüşlerinde peynirler, yağlar, kaymaklar, iyi halılar ve kilimler gibi hediyeler getirirlerdi. Bu durum, ilk dönem Osmanlı Beyliği yle ilgili, I. tam yerleşik hayat sürmediği, II. ekonomik faaliyetlerinin genelde hayvancılığa dayalı olduğu, III. Bizans a vergi verdikleri yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 5. Bizans ın, I. elinde kalan toprakları idare etmekte zorlanması, II. şehirlere idareci olarak atadığı tekfurların halka aşırı baskı uygulaması, III. egemenliği altında bulunan Rum, Ermeni ve Yahudilerin yönetimden memnun kalmaması durumlarından hangileri Osmanlı Devleti nin Bizans topraklarına egemen olmasını kolaylaştırmıştır? Bizans topraklar nda yaflanan olumsuzluklar Türklerin bu bölgelerde ilerlemesini kolaylaflt racakt r. 3. Osman Bey Fetheden, fethettiği yerin sahibidir anlayışına dayanarak ele geçirilen yerleri kardeşi, oğulları ve silah arkadaşlarına dirlik olarak vermiştir. Osman Bey in bu tutumu, I. Türk töresine yeni uygulamalar getirdiği, II. kültürüne bağlı olduğu, III. fetihlerde katkısı bulunanları mükafatlandırdığı yargılarından hangilerini doğrulamaz? 6. Osman Bey Ahi liderlerinden Şeyh Edebalı nın kızı Bala Hatun la evlenmiş; Bu şekilde Türkmenler üzerinde büyük nüfuza sahip olan Ahilerin desteğini almıştır. Bu durum Osman Bey e, I. mutlak otoritesini pekiştirme, II. dini ve siyasi yetkileri tek elde toplama, III. askeri gücünü artırma konularından hangilerinde avantaj sağlamamıştır? 14

7 7. Osman Bey 1298 de Yarhisar ve Bilecik i fethettikten sonra beyliğin merkezini Bilecik e taşıdı. Osmanlı Devleti daha sonra buradaki demir madenini işleyerek ordunun silah ihtiyacını karşılamıştır. Bu durum, I. yönetim merkezinin değiştiği, II. fetihlerin yapılmasında ekonomik etkenlerin de gözetildiği, III. her fethin başkent değişikliğini zorunlu kıldığı yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 10. Orhan Bey İznik ve İzmit şehirlerini fethettikten sonra yayınladığı fermanla isteyenlerin şehirden ayrılabileceklerini, isteyenlerin de cizye vergisi ödemek şartıyla kendi inanç ve törelerini aynen koruyup yaşamlarını sürdürebileceklerini bildirmiştir. Bu durum, aşağıdaki yargılardan hangisini doğrulamaz? A) Azınlıkların yönetime katılmalarına ortam hazırlanmıştır. B) Bireysel haklar güvence altına alınmıştır. C) Osmanlı'nın hâkimiyeti altındaki nüfus artmıştır. D) Azınlıklar belirli şartlarla himaye edilmiştir. E) Ülke sınırları genişlemiştir. 8. Bursa kuşatması 10 yıl sürmüş dışarıdan yardım alma umudu kalmayan Bursa tekfuru şehri Osmanlı ya testim etmek zorunda kalmıştır. Bu durum, I. Bursa nın fethi uzun bir süreç almıştır. II. Bursa tekfuru Osmanlı ya karşı direnişinde yalnız kalmıştır. III. Osmanlı egemenliğindeki gayrimüslim nüfus azalmıştır. yargılarından hangilerini doğrular? 11. Osmanlılar Karesi Beyliği ni topraklarına kattıktan sonra bu beyliğin donanmasından ve denizcilik alanındaki deneyimlerinden yararlandılar. Bu durum Osmanlılarla ilgili, I. denizcilik alanında Karesioğullarından geride oldukları, II. Osmanlı ordusunda kara ordusu haricinde yeni bir birim oluşturulduğu, III. Karesi nin Osmanlı'ya katılmasının Osmanlı askeri stratejisini etkilediği yargılarından hangilerini doğrular? 9. Bursa nın fethinden sonra Orhan Bey in İznik şehrini kuşatması üzerine Bizans imparatoru ordusuyla birlikte harekete geçmiş, Maltepe de yapılan savaşı Osmanlılar kazanmıştır. Bu bilgilere göre, Maltepe Savaşı nın yapılmasında, I. Osmanlıların Bizans ın Anadolu daki siyasi varlığını tehdit etmesi, II. Osmanlı sınırlarının İstanbul yönünde genişlemesi, III. Osmanlı'nın Müslüman bir devlet olması durumlarından hangilerinin doğrudan etkili olduğu söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 12. Osmanlı Devleti kuruluş aşamasından itibaren Anadolu Türk Beylikleriyle çatışmamaya özen gösterdi. Yönünü Batıya çevirerek Balkanlar da fetihlere yöneldi. Karesi Beyliği'ne son verilerek donanmasının Osmanlı'ya katılmasıyla Rumeli ye geçiş ve fetihler kolaylaşmıştır. Karesi Beyliği nin siyasi varlığına son verilmesinde, I. Osmanlı nın Batı yönünde ilerlemesinin önünde engel konumunda olması, II. Türk beyliklerine karşı barışçı politika izlenmesi, III. egemenlik alanının genişletilmek istenmesi durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? B - C - A l E - E - B l C - D - C l A - E - D 15

8 01.3 BEYL KTEN DEVLETE ( ) 1. Osmanlı Devleti Edirne yi fethettikten sonra Osmanlı üzerine Haçlı Seferleri düzenlenmeye başlamıştır. Bu durum Osmanlı Devleti nde, I. ordu teşkilatını geliştirme, II. iskan faaliyetlerini artırma, III. imar faaliyetlerine önem verme unsurlarından hangilerinin önemsenmesini zorunlu kılmıştır? 2. Edirne ve Filibe nin Osmanlı nın eline geçmesiyle Papa V. Urban ın teşvikleri sonucu Avrupa da bir Haçlı ordusu oluşturuldu. Macar Kralı Layoş un öncülüğünde Edirne ye kadar yaklaşan Haçlıları Hacı İlbeyi gece baskını ile bozguna uğrattı. Sırpsındığı Savaşı olarak adlandırılan bu savaşın aşağıdaki sonuçlardan hangisini doğurduğu söylenemez? A) Edirne ve Trakya nın daha emniyetli hale gelmesi B) Balkanlarda ilerlemenin kolaylaşması C) Macarların Balkanlarda nüfuz kaybetmesi D) Balkanların kesin Türk yurdu olması E) Osmanlı Devleti nin siyasi nüfuzunun artması 3. Osmanlı Devleti nin Rumeli de fethettiği topraklarda imar ve iskân faaliyetlerine başlaması, I. sadece askeri önlemlerle Rumeli de tutunabileceği anlayışını yetersiz görme, II. fethedilen topraklara Türk ve İslam kimliğini kazandırma, III. adalet ve hoşgörüyü yönetimde temel ilke sayma anlayışlarından hangileriyle açıklanabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 4. I. Kosova Savaşı öncesi Anadolu beyliklerinden İsfendiyaroğulları, Germiyanoğulları, Hamitoğulları, Menteşeoğulları ve Saruhanoğulları beyliklerinin beylerine; Haçlıların saldırıya geçtiklerini bildirmek ve gazaya çağırmak üzere mektuplar yazıldı. Çevredeki beylikler elbirliği ederek gaza yolunda Osmanlı'ya yardımda bulunmak üzere askerlerini gönderdiler. Bu durum aşağıdaki yargılardan hangisini doğrular? A) Osmanlı üzerine gelen Haçlıların yeterince güçlü olmadığı B) Osmanlı Devleti nin Türk İslam dünyasında nüfuz kurmakta zorlandığı C) Balkanlardaki gaza hareketlerinde Osmanlı Devleti nin yalnız bırakılmadığı D) Kosova Savaşı nda Anadolu dışından da yardım alındığı E) Osmanlı Devleti nin Anadolu Türk siyasi birliğini sağladığı Paragrafta yard m isteme ve istenen yard m n gelmesine vurgu yap lmaktad r. Cevab ararken sadece bu çerçevede düflününüz. 5. I. Murat Döneminde, Orhan Bey Döneminde kurulan divan örgütüne yeni birimler eklenmiş, Orhan Bey Dönemindeki düzenli ordunun haricinde Yeniçeri Ocağı ve Tımarlı Sipahi teşkilatı kurulmuştur. Bu durum I. Murat la ilgili, I. Eski kurumları kökten değiştirmiştir. II. Orhan Bey in başlattığı teşkilatlanma faaliyetlerini daha ileriye götürmüştür. III. Devlet kurumlarını dönemin şartlarına göre geliştirmiştir. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 16

9 6. I. Murat Osmanlı Devleti ni Çandarlı Halil Hayrettin Paşa ve Ali Paşa gibi değerli komutanların çabaları ve etkileri ile adli, ekonomik ve askeri alanlarda çok iyi teşkilatlanmış bir devlet haline getirmiştir. I. Murat Dönemindeki, I. Kazaskerlik teşkilatının kurulması II. Defterdarlık teşkilatının kurulması III. Yeniçeri Ocağı ve Tımarlı Sipahi teşkilatlarının kurulması gelişmeleri adli, ekonomik ve askeri alanlarla ilişki bakımından aşağıdakilerden hangisinde en doğru olarak sıralanmıştır? Adli Ekonomik Askeri A) I II III B) II III I C) III I II D) II I III E) III II I 8. I. Murat ın Kosova Savaşı sonrasında şehit edilmesi sonrasında başa geçen oğlu Yıldırım Bayezit, zaman kaybetmeden Eflak voyvodası üzerine harekete geçti ve onun ordusunu bozguna uğratarak Eflak ı Osmanlı ya bağladı. Yeni hükümdar Bayezit in bu tutumunun, I. Balkanlarda nüfuz kaybını önleme, II. içte ve dışta güven ve güç kazanma III. ordunun gücünü sınama amaçlarından hangilerine yönelik bir girişim olduğu savunulabilir? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III 9. Timur un Batı Seferi Türk tarihini olumsuz yönde etkilemiştir. Altın Orda Devleti nin üzerine düzenlediği sefer bu devletin hanlıklar şeklinde parçalanmasına sebep olurken, Rus Knezliği nin güçlenmesini de beraberinde getirmiştir. Bu durumun Türk dünyasında, 7. Niğbolu Savaşı sebebiyle İstanbul kuşatmasını kaldıran I. Bayezit, Niğbolu Savaşı nı kazandıktan sonra İstanbul u tekrar kuşatmıştır. Bizans a denizden gelebilecek yardımı engellemek amacıyla Anadolu Hisarı nı yaptıran hükümdar Bizans ı karadan kuşatmıştır. Ancak kullanılan topların surları yıkmada yetersiz kalması ve gerek Anadolu da ve gerekse Rumeli de Bizans ın da etkisiyle isyanların çıkması üzerine kuşatma kaldırılmıştır. Bu durum aşağıdakilerden yargılardan hangisini doğrulamaz? A) Bizans ın denizden yardım alması engellenmek istenmiştir. B) Sadece karadan kuşatma yapılması kuşatmanın yetersiz kalmasında etkili olmuştur. C) Teknolojik yetersizlik kuşatmanın başarısızlıkla sonuçlanmasındaki etkenlerden biridir. D) Bizans siyasi gücünü artırmıştır. E) Bizans cephe sayısını artırarak üzerindeki baskıyı hafifletmek istemiştir. I. yeni siyasi sorunların ortaya çıkması, II. siyasi birlikteliğin güçlenmesi, III. Türk kimliği haricinde farklı kimliklerin de siyasal alanda kendini hissettirmesi sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenebilir? D) I ve II E) I ve III 10. Ankara Savaşı öncesinde Bağdat ta hüküm süren Celayiroğulları hükümdarı Ahmet Celayir ve Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf Timur un önünden kaçarak Osmanlı Devleti'ne sığınmışlardır. Bu olaylara bakarak, I. Bu dönemde Osmanlı güçlü bir devlettir. II. Osmanlı toprakları güvenli bir yer olarak görülmüştür. III. Türk İslam devletleri sürekli olarak birbirleriyle çatışma halindedir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III A - D - C l C - E l A - D l B - E - B 17

10 01.4 BEYL KTEN DEVLETE ( ) 1. Osmanlı Devleti nin Anadolu daki topraklarını genişletip Akkoyunlu Devleti ile komşu olmasından sonra iki devlet arasında Doğu Anadolu da hakimiyet kurmak için mücadeleler başlamıştır. Bu duruma bakılarak Osmanlı-Akkoyunlu mücadelesinin, I. egemenlik alanı, II. egemenlik şekli, III. yönetimde egemen olan soy unsurlarından hangilerinin etkisiyle başladığı söylenebilir? 2. Ankara Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti hükümdarsız kalmış; Yıldırım Bayezit in çocukları arasında 11 yıl süren ve Fetret Devri adı verilen taht kavgaları başlamıştır. Bu durumun, I. Anadolu da sosyal ve ekonomik düzenin bozulması, II. merkezi otoritenin sarsılması, III. veraset sisteminde değişikliğe gidilmesi sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 4. Çelebi Mehmet devrinde gerçekleşen olaylardan bazıları şunlardır: I. Eflak ve Bosna da egemenlik kurulmuştur. II. Şeyh Bedrettin tarafından çıkarılan isyan bastırılmıştır. III. Ankara Savaşı sonrasında bağımsız olan bazı beyliklerin siyasi varlıklarına tekrar son verilmiştir. Bu gelişmeler dini ve siyasi etkinlik kazanılması açısından değerlendirildiğinde aşağıdaki sıralamalardan hangisi doğrudur? Dini Siyasi A) I II ve III B) II I ve III C) III I ve II D) I ve II III E) II ve III I 5. Çelebi Mehmet Fetret Devri nin ardından Türk beylikleriyle mücadeleye başlamış, bazılarının siyasi varlığına son vermiş, Doğu da ise Akkoyunlu ve Karakoyunlu devletleriyle tekrar komşu olmuştur. Bu durum Çelebi Mehmet le ilgili, I. Anadolu Siyasi birliğini sağlama mücadelesini yeniden başlatmıştır. II. Devletin sınırlarını tekrar genişletmiştir. III. Denizcilik faaliyetlerini önemsememiştir. yargılarından hangilerini doğrular? 3. Çelebi Mehmet e karşı ayaklanan Mustafa Çelebi, isyanından sonuç alamayınca Bizans a sığınmıştır. Mustafa Çelebi nin Bizans a sığınması yaşanan sorunla ilgili, I. toprakların dışına taştığı, II. Avrupalı devletlerin sorunu haline geldiği, III. kökten çözüldüğü yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 6. Ankara Savaşı sonucunda, I. Balkan fetihleri duraklamış, II. Anadolu toprakları Yıldırım Bayezit in çocukları arasında paylaşılmış, III. Türk beylikleri yeniden bağımsız olmuştur. Bunlardan hangilerinin siyasal birlikte çözülme yaşanması tehlikesini doğurduğu söylenebilir? D) I ve II E) II ve III 18

11 7. Çelebi Mehmet Döneminde Venediklilerle yapılan ilk deniz savaşı kaybedilmiştir. Bu durum, I. denizlerde Venedik in Osmanlı dan daha güçlü olduğu, II. Osmanlı donanmasının yetersiz olduğu, III. Venedik le sadece deniz savaşlarının yapıldığı yargılarından hangilerini doğrular? 10. Edirne Segedin Antlaşması'na göre Macarlarla 10 yıl savaş yapılmayacaktı. Antlaşma sonrasında II. Murat tahttan çekilerek küçük yaştaki oğlu II. Mehmet i tahta geçirmişti. Küçük yaşta bir çocuğun tahta geçmesini fırsat bilen Haçlılar Macaristan öncülüğünde hemen saldırıya geçmişlerdir. Bu gelişmelerin, I. Edirne Segedin Antlaşması bozulmuştur. II. Osmanlı tahtına geçmede, yaş belirleyici bir faktör değildir. III. Osmanlı tahtında yeni bir hanedan dönemi başlamıştır. yargılarından hangilerini doğruladığı ileri sürülemez? 8. II. Murat Döneminde Bizans, elinde tuttuğu Mustafa Çelebi yi isyan ettirmiş; ancak bu isyan bastırılmıştır. İstanbul kuşatması sırasında Bizans ın kışkırtmasıyla Şehzade Mustafa isyan etmiş, bu isyan da kısa sürede bastırılmıştır. Bizans ın şehzadeleri Osmanlı Devleti ne karşı isyan ettirmesi, I. dış tehditleri azaltma, II. Osmanlı yönetimine tecrübeli şehzadelerin geçmesini sağlama, III. kendi istediği şehzadeyi tahta geçirerek Osmanlıya karşı Bizans ın siyasi varlığını güvence altına alma amaçlarından hangileriyle açıklanamaz? D) I ve II E) II ve III 11. II. Murat Döneminde yeniçeri sayısı artırılmış, yeni silah ve toplarla orduya modern bir nitelik kazandırılmaya çalışılmıştır. II. Murat ın bu tutumu, I. devletin siyasi varlığını güvence altında tutma, II. yeni fetihlere ortam hazırlama, III. yeniçeri sınıfını yönetimde etkin hale getirme amaçlarından hangilerine yöneliktir? D) I ve II E) II ve III 9. II. Murat Balkanlarda Osmanlılar için tehdit oluşturan Venediklilerle savaşarak bazı bölgeleri ele geçirdi. Orta ve Güney Arnavutluk'ta Osmanlı yönetimi kuruldu. Bu durum, I. Balkanların kesin Türk yurdu haline geldiği, II. Osmanlı'nın Balkanlarda kalıcı olmaya çalıştığı, III. Venedik in önemli bir güç sayıldığı yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 12. II. Murat Döneminde Macarlarla imzalanan Edirne- Segedin Antlaşması nın, I. Sırp Krallığı yeniden kurulacak ve Osmanlı Devleti ne vergi verecek. II. Eflak bölgesi Osmanlı Devleti ne vergi vermek koşuluyla Macaristan himayesine bırakılacak. III. Antlaşma 10 yıl geçerli olacak. hükümlerinden hangilerinin Osmanlı Devleti nin çıkarlarıyla tam olarak örtüştüğü söylenemez? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III A - C - A l B - D - E l D - B - E l C - D - C 19

12 01.5 BEYL KTEN DEVLETE ( ) 1. I. Eski Türk gelenekleri II. III. İslam dininin devlet anlayışı Hakim olunan toplumların devlet anlayışı Bunlardan hangileri Osmanlı devlet anlayışı ve yönetim sisteminin temelini oluşturmuştur? 4. Osmanlı Devleti'nde veraset sisteminde geçerli olan anlayışlardan bazıları şunlardır: I. Ülke toprakları hanedanın ortak malıdır. II. Ülke toprakları padişah ve erkek çocuklarının ortak malıdır. III. Ülke yönetimi hanedanın en yaşlı üyesine aittir. Bunlardan hangilerinde ölen padişahın yerine tahta kimin geçeceği konusunda belirsizlik vardır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 2. Osmanlı Devleti'nde daha önceki Türk devletlerinde bulunan Ülke, topraklarının hanedan üyeleri arasında paylaştırılması uygulamasının geçerli olmadığı görülmüştür. Bu durum, Osmanlı Devleti'nde aşağıdakilerden hangisine önem verildiğinin bir kanıtıdır? A) Adaletli yönetime B) Merkeziyetçi anlayışa C) Sosyal devlet anlayışına D) Hanedan üyelerinin yönetimdeki etkinliklerinin artırılmasına E) Diplomatik ilişkilere 5. Osmanlı Devleti'nde, divana ait özelliklerden bazıları şunlardır: Büyük davalara burada bakılırdı. Alınan kararlarda son söz padişaha aitti. Siyasi, mali, idari ve adli işler burada görüşülüp karara bağlanırdı. Bu durum, divanla ilgili, I. Danışma organıdır. II. En üst yargı organıdır. III. Yürütme organıdır. yargılarından hangilerini doğrular? 3. Osmanlı Devleti'nde, I. Hükümdarlık alametleri arasında davul da bulunmaktadır. II. Halk arasında bazı müzik aletleri yaygın olarak kullanılmaktadır. III. Bazı hükümdarların musikiye düşkün oldukları görülmüştür. Bunlardan hangileri müzik bir sanat dalı olmasının yanında hakimiyetin de sembolüdür. yargısını doğrular? 6. Dirlik sisteminde toprağın mülkiyeti devlete, tasarrufu köylüye, vergileri ise dirlik sahibine aittir. Bu durum, I. Köylü toprak üzerinde kiracı konumundadır. II. Köylü dirlik sahibine asker yetiştirmek zorundadır. III. Dirlik sahibi köylü üzerinde her türlü hakka sahiptir. yargılarından hangilerini doğrular? 20

13 7. Dirlik sisteminde çiftçinin görevleriyle ilgili doğru veya yanlış bilgilerden bazıları şunlardır: I. Toprağı ekip biçmek II. Sebepsiz yere toprağı terk etmemek III. Hasat zamanında vergisini ödemek IV. Devlete asker yetiştirmek Bunlardan hangileri yanlıştır? A) Yalnız I B) Yalnız IV C) I ve II D) II ve III E) III ve IV 10. Osmanlı Devleti'nin kendinden önceki Türk devlet teşkilatlanmasını örnek aldığı görülmüştür. Bu durum, I. kültürüne bağlı olduğu, II. komşu devletlerin kültüründen etkilendiği, III. Avrupa daki gelişmeleri yakından takip ettiği yargılarından hangilerini doğrular? Paragrafta d fl kültürlerin etkisinden bahsedilip bahsedilmedi ini kontrol ediniz. 8. Osmanlı Devleti'nin kuruluş döneminde ilk düzenli ordu Orhan Bey Döneminde kurulmuş, fakat I. Murat Döneminde daha sistemli hale getirilmiştir. Bu durumun ortaya çıkmasında, I. artan güvenlik ihtiyacı, II. yeni fetihlerde karşılaşılan zorluklar, III. tımar sisteminin bozulması olgularından hangileri etkili olmuştur? 11. Osmanlı Devleti'nde eşitlik olduğu halde halkın yöneten ve yönetilen olmak üzere ikiye ayrıldığı görülmüştür. Osmanlı Devleti'nde yöneten ve yönetilenlere ait hangi özellik toplumda eşitlik olduğuna bir kanıttır? A) Köylülerin tarım ve hayvancılıkla uğraşması B) Şehirlilerin ziraat ve ticaretle uğraşması C) Kanun önünde aynı haklara sahip olmaları D) Sipahinin hasat zamanında vergileri tahsil etmesi E) Toprağının terk eden köylünün belirli bir süre içinde geri getirilmesi 9. Dirlik siteminde köylüye işleyebileceği kadar toprak verilir, işlediği müddetçe çocukları da aynı toprak üzerinde tasarruf hakkına sahip olurdu. Bu durum, I. Üretimin sürekliliği garanti altına alınmıştır. II. Köylünün toprağı ekmesi zorunlu hale getirilmiştir. III. Köylü işlediği toprağı çocuklarına mülk olarak bırakabilmiştir. yargılarından hangilerini doğrular? 12. Osmanlı Devleti'nde topraklar; mülkiyeti devlete ait, şahsa ait ve halka genel hizmet veren kurumlara ait olmak üzere bölümlere ayrılmıştır. Bu durum, I. Sistemli bir toprak teşkilatı mevcuttur. II. Özel mülkiyetin izlerine rastlanmaktadır. III. Sosyal devlet anlayışı bulunmaktadır. yargılarından hangilerini doğrular? E - B - A l C - E - A l B - D - D l A - C - E 21

14 01.6 BEYL KTEN DEVLETE ( ) 1. Osmanlılar Ankara yenilgisi sonunda Anadolu'daki çoğu topraklarını kaybetmiş, buna karşılık Balkanlardaki topraklarını büyük ölçüde koruyabilmiştir. Osmanlıların Balkanlardaki konumunun bozulmamasında iskan siyaseti, yönetim anlayışı ve Hıristiyan devletler arasındaki anlaşmazlıkların rolü olduğu söylenebilir. Buna göre, Avrupa devletlerinin Ankara yenilgisinden yararlanamamaları, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanamaz? A) Balkan milletlerinin bu sırada birbirleriyle uğraşmaları B) Osmanlıların Balkanlara Türkmenleri yerleştirmiş olması C) Osmanlıların Balkanlarda adil bir yönetim kurması D) Hıristiyan devletlerin yeni bir Haçlı ordusu oluşturamamaları E) Hıristiyan devletlerin Timur'dan çekinmeleri 2. Osmanlı ilerleyişi sırasında Balkanlarda var olan feodal toprak rejimi köylüler üzerinde çok ağır bir sömürü niteliğindeydi. Üstelik bu feodal devletler Osmanlı ilerleyişine karşı bu toprakları savunabilecek güçte değillerdi. Buna göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir? A) Osmanlı Devleti feodal yapıya sahiptir. B) Balkanlar'daki mevcut yapı Osmanlı'nın ilerlemesine engel teşkil etmemiştir. C) Feodal yapı siyasi alanda bir güç dengesiydi. D) Balkan devletlerinde merkezi krallıklar güçlüydü. E) Balkan devletleri hoşgörüyle yönetiliyorlardı. 3. Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Döneminde, Eyaletlerin ve şehirlerin sayısında artış yaşanmıştır. Vezirlerin sayısı artırılmıştır. Bu gelişmelerin aşağıdakilerden hangisine bağlı olarak gerçekleştiği söylenebilir? A) Göçebe yaşamın sona erdirilmesi B) Asker sayısının artması C) Ülke topraklarının hızla genişlemesi D) Ticari faaliyetlere önem verilmesi E) Anadolu da İslam inancının yayılması 4. Osmanlı Devleti'nin Anadolu ve Balkanlarda hızla genişleyip büyümesi bazı nedenlere bağlanabilir. Bunlardan hangisinin diğerlerinden daha önemli ve belirleyici olduğu ileri sürülebilir? A) Balkanlarda siyasi birliğin olmayışı B) Anadolu'da beyliklerin birbiriyle mücadelesi C) Bizans yönetiminin halka baskı yapması D) Osmanlı devlet adamlarının ileri görüşlü politikaları E) Anadolu'da güçlü beyliklerin var olması 5. Aşağıdakilerden hangisi Ankara yenilgisinden sonra başlayan ve Osmanlı tarihinde "Fetret Dönemi" olarak bilinen yıllarının özelliklerinden biridir? A) Anadolu beyliklerinden çoğunun yeniden kurulması B) Bizans'ın yeniden Anadolu topraklarını işgal etmesi C) Osmanlılara karşı Haçlı seferlerinin tekrar başlaması D) Osmanlı Devleti'nin gerileme dönemine girmesi E) Osmanlı başkentinin Bursa'dan Edirne'ye nakledilmesi 6. Osmanlıların kuruluş devrinde ortaya çıkan dini temele dayalı Şeyh Bedreddin isyanı ile taht kavgasından kaynaklanan Şehzade Mustafa ayaklanması Çelebi Mehmet'i bir süre meşgul etmiş, bu yüzden Türk birliğinin yeniden kurulması gecikmiştir. Şehzade Mustafa isyanı ile Şeyh Bedreddin isyanının ortak olmayan özelliği aşağıdakilerden hangisidir? A) Çelebi Mehmet'e karşı çıkması B) Toplumsal huzuru tehdit etmeleri C) Çıkış sebepleri D) Türk birliğinin kurulmasını geciktirmeleri E) Güçlükle bastırılmış olmaları 22

15 7. Aşağıda verilen Osmanlı padişahları ile dönemlerinde meydana gelen olaylardan hangisi doğru değildir? A) Orhan Bey Vezirlik makamının kurulması B) Yıldırım Bayezid İlk medresenin İznik'te açılması C) II. Murat Balkanlarda ilk antlaşmanın yapılması D) Osman Bey Bizans ile ilk savaşın yapılması E) Çelebi Mehmet İlk deniz savaşının yapılması 10. Aşağıdakilerden hangisinin oluşmasında Osmanlı Devleti'nin büyümesinin doğrudan bir etkisi olmamıştır? A) İslam'ın Avrupa'da ilk defa yayılmaya başlaması B) İstanbul'un başkent yapılması C) Divan örgütünün kurulması D) Halifeliğin Osmanlı'ya geçmesi E) Anadolu Beylerbeyliği'nin kurulması 8. Sırpsındığı Savaşı sonucunda Trakya'nın fethi tamamlanıp, Bulgar kralına Osmanlı egemenliği kabul ettirilmiştir. Bu bilgilere göre, I. Osmanlı Devleti'nin Balkan etkinliği artmıştır. II. Osmanlı Devleti siyasi otoritesini güçlendirmiştir. III. Osmanlı askeri başarısı sürekli hale gelememiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 11. Osmanlı Devleti, Selçukluların da kullandığı tımar sistemine büyük önem vermiştir. Bu durumun Osmanlı Devleti'nde, I. sürekli bir ordunun hazır tutulması, II. tarımsal üretimde süreklilik sağlanması, III. maaşlı asker sayısının artması sonuçlarından hangilerini doğurduğu savunulabilir? D) I ve II E) II ve III Öncülleri Osmanl aç s ndan olumlu ya da olumsuz olarak iflaretlemeniz cevab bulman z kolaylaflt racakt r. 12. Osmanlı Devleti'nin Batı'ya doğru gelişmesinde, Balkan topraklarında, 9. Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Döneminde Venedik'le yapılan ilk deniz savaşında Osmanlı donanması başarılı olamamıştır. Bu durumun ortaya çıkmasında, I. Osmanlı Devleti'nin denize kıyısı olan beylikleri ele geçirmesi, II. Venediklilerin güçlü bir donanmaya sahip olması, III. Osmanlı gemiciliğinin yeterince gelişmemesi olgularından hangilerinin etkili olduğu savunulamaz? D) I ve II E) II ve III siyasi birliğin olmaması, küçük devletçiklerin bulunması, mezhep farklılıklarının çatışma ortamı oluşturması gibi etkenler kolaylaştırıcı rol oynamıştır. Bu bilgilere göre, I. Osmanlı Devleti doğuya doğru olan gelişmesini ihmal etmiştir. II. Osmanlı Devleti Balkanlarda genişlemek için uygun bir ortam bulmuştur. III. Osmanlı Devleti Hristiyanların çatışmalarından yararlanamamıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? D) I ve II E) II ve III E - B - C l A - A - C l B - D - E l A - D - B 23

16 01.7 BEYL KTEN DEVLETE ( ) 1. Bursa'nın fethi ile birlikte Anadolu'da ipek üretiminin merkezi Osmanlı Devleti'nin eline geçmiştir. Bu durumun, I. Osmanlı gelir kaynaklarının artması, II. Bizans'ın Anadolu'daki egemenlik alanının daralması, III. Osmanlı ekonomisinin güçlenmesi 4. Aşağıdaki Osmanlı padişahlarından hangisi zamanında Anadolu Türk birliğinin sağlanması yönünde herhangi bir çalışma yapılmamıştır? A) Osman Bey B) I. Murat C) Yıldırım Bayezid D) II. Murat E) Çelebi Mehmet sonuçlarından hangilerini doğurduğu savunulabilir? 5. Karesioğullarının Osmanlı Devleti'ne katılması sonucunda Hacı İlbeyi, Ece Halil ve Evrenos Bey gibi önemli komutanlar Osmanlı hizmetine alınmıştır. Buna göre, 2. Osmanlı Devleti Balkanlarda fethettiği toprakların Türkleşmesine büyük önem vermiştir. Bu durumun görülmesinde, I. fethedilen topraklarda Hıristiyan unsurların bulunması, II. yeni bölgelerde kalıcı olunmak istenmesi, III. Balkan Hıristiyanlarının kendi yöneticilerinin baskılarından bıkmaları gelişmelerinden hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? I. Osmanlı Devleti askeri gücünü artırmıştır. II. Askeri yönetim kadrolarında deneyimli komutanlar artmıştır. III. Askeri başarılar Osmanlı ekonomisinin farklı alanlarda da gelişmesine ortam hazırlamıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 6. Orhan Bey Döneminde Osmanlı topraklarının gelişmesiyle devletin teşkilatlanma ihtiyacı artmıştır. Teşkilatlanma ihtiyacının ortaya çıkmasında, 3. I. İstanbul'un kuşatılması II. Anadolu Türk birliğinin ilk defa sağlanması III. Türklerin Avrupa'daki varlıklarının kesinleşmesi IV. Halifeliğin Osmanlılara geçmesi gelişmelerinden hangileri Osmanlıların Kuruluş Devrine ait bir gelişme değildir? A) Yalnız IV B) I ve II C) II ve IV D) III ve IV E) I, II ve III I. genişleyen toprakların yönetim zorluğu meydana getirmesi, II. devletin şer'i ve örfi kurallarla yönetilmesi III. görevlendirilecek yönetici ihtiyacının artması durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 24

17 7. Osmanlı Devleti, Kuruluş Döneminde, Anadolu da bulunan Karesioğulları, Aydınoğulları, Candaroğulları, Menteşeoğulları beyliklerini egemenliği altına almıştır. Bu bilgiye bakılarak, I. Osmanlı Devleti Anadolu'da siyasal birliği sağlamayı hedeflemiştir. II. Osmanlıların Anadolu daki siyasi ve askeri otoritesi güçlenmiştir. III. Osmanlı Devleti Anadolu da Türk kültürünü yaygınlaştırmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? D) I ve II E) II ve III 10. Osmanlı Beyliği nde Orhan Bey Döneminde Karesioğulları Beyliği nin toprakları Osmanlı topraklarına katılmıştır. Orhan Bey in bu girişimi aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilendirilebilir? A) Balkanlardaki devletler arasında siyasi birliğin bulunmamasından yararlanılması B) Anadolu da Türk siyasi birliğini sağlama politikasının benimsenmesi C) Anadolu'da Türk kültürünün yaygınlaştırılması D) Osmanlı Beyliği nin Balkanlara yönelik iskan politikası uygulaması E) Bizans Devleti'nin Anadolu daki etkinliğinin zamanla zayıflaması Soruyu çözerken bir Türk beyli ine son vermenin ne anlama gelebilece ini düflününüz. 8. Orhan Bey Döneminde, I. Divan teşkilatının kurulması, II. ilk medreselerin kurulması, III. ilk düzenli ordunun temellerinin atılması gelişmelerinden hangilerinin fetihleri doğrudan kolaylaştırdığı savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 9. Osmanlı Devleti'nde, I. Murat, Rumeli Beylerbeyliği'ni kurmuştur. Yıldırım Bayezid, Anadolu Beylerbeyliği'ni kurmuştur. Bu gelişmelere bakılarak, I. Anadolu da ticari faaliyetlerin geliştirilmesi amaçlanmıştır. II. Maaşlı asker ihtiyacı karşılanmaya çalışılmıştır. III. Ülkede idari alanda düzenlemelere gerek duyulmuştur. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? D) I ve II E) I ve III 11. Ankara Savaşı, Osmanlı Devleti nin büyük sarsıntılar yaşamasına ve Fetret Dönemi'ne girmesine yol açmıştır. Buna karşın Hıristiyan halkın çoğunlukta olduğu Balkan topraklarında büyük kayıplar yaşanmamıştır. Bu gelişmede, I. Osmanlı yönetiminin halka din ve ibadet özgürlüğü tanıması, II. Balkanlardaki derebeylerin halk üzerindeki baskısının Osmanlılar tarafından sona erdirilmesi, III. Balkan topraklarının büyük oranda Türkleştirilmesi durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? E - C - A l A - E - D l D - B - C l B - E 25

18 01.8 BEYL KTEN DEVLETE ( ) 1. Eskişehir, Bilecik, Kütahya sınırlarının birleştiği yörelere yerleşen Osmanlılar, Ertuğrul Gazi nin liderliğinde buraları yurt haline getirdiler. Osmanlılar bu dönemde Çobanoğulları Beyliği ne bağlı olarak yaşamışlardır. Bu durum, Osmanlılar ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir? A) Uç beyliği olarak yaşadıklarının B) Askeri ve siyasi açıdan güçlü bir beylik durumunda olduklarının C) Anadolu da Türk beylikleri arasında siyasi birlik kurmayı amaçladıklarının D) Bizans la iyi ilişkiler içinde olduklarının E) Anadolu Selçuklularının mirasçısı olarak hareket ettiklerinin 2. XIV. yüzyılda Anadolu da ciddi bir toplumsal etkinliğe sahip olan Ahiler Osmanlıların fetih çabalarına destek olmuşlardır. Osman Bey, uclardaki Türkmenler üzerinde büyük nüfuza sahip olan Ahi lideri Şeyh Edebali ile akrabalık kurmaya çalışmıştır. Bu bilgilere göre, Osman Bey in aşağıdakilerden hangisini amaçladığı söylenebilir? A) Bizans ile siyasi ve ekonomik ilişkileri artırmayı B) Ekonomik faaliyetleri denetlemeyi C) Ahilerin desteğini almayı D) Anadolu da doğu yönünde yayılmayı E) Dış ilişkileri sistemli hale getirmeyi 4. Osman Bey ilk dönemlerinde, Bizans merkezi otoritesinden bağımsız hareket etmeye başlayan Rum tekfurların üzerine gitmiştir. Bu dönemde Bizans ın merkezi yönetimi ile çatışmaya girişilmemiştir. Osman Bey i bu şekilde bir yol izlemeye yönelten temel etken aşağıdakilerden hangisidir? A) Ekonomik yapının zarar görmesinin istenmemesi B) Avrupalı devletlerden destek aranması C) Bizans ın Haçlı yardımı alması D) Osmanlı ordusunun henüz yeterince güçlü olmaması E) Anadolu beylikleri ile mücadele edilmek istenmesi 5. Sakarya vadisinde ve Marmara havzasında bazı yerleri alan Osman Bey in asıl büyük hedefi Bursa yı almaktı. Daha önce bölgede gerçekleştirilen fetihlerle Bursa çevrelenmeye çalışılmıştı. Orhan Bey tarafından Mudanya ve Orhaneli nin hakimiyet altına alınması, Bursa nın fethi öncesinde atılan önemli adımlardandır. Bu çabalarla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? A) Balkan topraklarına geçilmesi hedeflenmiştir. B) Ticaret yolları üzerinde tam denetim sağlanmıştır. C) Mutlak yönetim anlayışı terk edilmiştir. D) Bizans ın iç işlerine karışılmıştır. E) Bursa nın etrafıyla olan bağı zayıflatılmak istenmiştir. 3. Osman Bey, 1288 yılında Eskişehir yakınlarındaki Karacahisar ı fethetti. Bu fethin ardından Anadolu Selçuklu sultanı Osman Bey e bağımsızlık sembolü olarak bilinen tuğ, tabl ve alem gönderdi. Bu gelişme dikkate alındığında Osmanlı Beyliği ile ilgili olarak; I. Bağımsız bir beylik durumuna gelmiştir. II. Bizans la olan mücadeleler azalmıştır. III. Anadolu Selçuklu Devleti'ne olan bağlılık güçlenmiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? D) I ve III E) II ve III 6. Orhan Bey babasının fethetmek için büyük çaba harcadığı, fakat başarılı olamadığı Bursa yı kuşatarak aldı. Bursa nın savunmasının kolay olması ve deniz yoluyla Bizans tan yardım alabilmesi şehrin Osmanlılarca fethini geciktirmiştir. Buna göre Bursa nın alınmasının, I. ticari yapı, II. coğrafi konum, III. nüfus yoğunluğu unsurlarından hangilerine bağlı olarak geciktiği savunulabilir? D) I ve III E) II ve III 26

19 7. Osmanlı Beyliği, Orhan Gazi Dönemine kadar önce Anadolu Selçuklularına, daha sonra da İlhanlılara vergi ödemiştir. Orhan Gazi Döneminden itibaren başka bir devlete vergi ödenmesi uygulaması terk edilmiştir. Bu politika değişikliği; I. Osmanlı Beyliği çok uluslu bir devlet haline gelmiştir. II. Osmanlı Beyliği nin otoritesi güçlenmiştir. III. Osmanlılar tam bağımsız olarak hareket etmeye başlamışlardır. yargılarından hangilerini destekler nitelikte değildir? D) I ve II E) II ve III 10. Osmanlıların Timur Devleti karşısında aldığı Ankara Savaşı yenilgisinin en önemli sonuçlarından biri, Anadolu daki Türk beyliklerinin yeniden bağımsız olması ve Osmanlıların toprak kaybına uğramalarıdır. Buna göre, I. Osmanlıların egemenlik alanlarının daralması, II. Anadolu siyasi birliğinin ortadan kalkması, III. Osmanlı Devleti nin Müslüman devletlerle olan mücadelesinin son bulması olgularından hangileri alınan yenilginin doğurduğu sonuçlardan biri değildir? 8. Osman Gazi, kendisinden sonra Osmanlı Beyliği nin yönetimini üstlenecek olan Orhan Gazi ye vasiyetinde, halkına adaletli davranmasını, insanlara din ve inanç özgürlüğü sağlamasını istemiştir. Osman Gazi nin bu istekleriyle, I. halkın beyliğe olan bağlılığının artırılması, II. hoşgörülü bir yönetim sergilenerek toplumsal düzenin korunması, III. beyliğin siyasi varlığının uzun sürmesi hedeflerinden hangilerine ulaşmayı amaçladığı savunulabilir? 11. Osmanlı Devleti nde tahtın sahibinin belirlenmesi için belirgin bir yöntem bulunmuyordu. Bu durum çok defa taht kavgalarına yol açmıştır. Özellikle Kuruluş Döneminde yaşanan Fetret Devri bu anlamda devlete büyük zarar vermiştir. Bu bilgiler dikkate alındığında; I. Yabancı devletlerin Osmanlı iç işlerine karışması önlenmeye çalışılmıştır. II. Taht mücadeleleri devletin siyasi istikrarını bozmuştur. III. Siyasi güç kaybına uğranmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 9. Osmanlı Devleti Kuruluş Dönemi boyunca ortaya koyduğu fetih çabaları sırasında bazı ilkeleri esas almıştır. Bunlardan bazıları, egemenlik altına alınan bölgelerdeki halkla kaynaşılması, din ve inanç serbestliği tanınması ve vergilerin hafifletilmesidir. Bu politikanın, I. fetihlerin kalıcı hale getirilmesi, II. Balkan uluslarının Türkleştirilmesi, III. devlet otoritesinin güçlendirilmesi olgularından hangileriyle ilgili olduğu savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 12. Osmanlılar, Yıldırım Bayezid Döneminde Balkan topraklarında bu bölgedeki krallıklarla, Anadolu da ise Türk beylikleri ile mücadele etmek durumunda kalmıştır. Bu durum dikkate alındığında; I. Ekonomik gelir kaynakları azalmıştır. II. Avrupalı devletlerle birlikte hareket edilmiştir. III. Güçlü ve disiplinli bir ordunun varlığı zorunlu hale gelmiştir. yargılarından hangilerinin Osmanlı Devleti için geçerli olduğu söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III A - C - A l D - E - B l A - E - D l C - D - B 27

20 01.9 BEYL KTEN DEVLETE ( ) 1. Osmanlı Devleti'nde ekili toprağını nedensiz yere terk eden kişilerden çiftbozan vergisi ceza olarak alınırdı. Bu uygulamanın, I. gayrimüslim unsurları kontrol altında tutma, II. tarım üretimini koruma, III. tarım topraklarının boş kalmasını engelleme amaçlarından hangilerine yönelik olduğu söylenebilir? D) I ve II E) II ve III 4. Osmanlı Devleti'nde kendilerine tahsis edilen dirlik toprakların vergilerini toplamakla görevlendirilen sipahiler, köylülerin tohum, gübre gibi ihtiyaçlarının karşılanmasında yardımcı olurlardı. Bu uygulamanın aşağıdakilerden hangisini güçlendirdiği savunulabilir? A) Hayvan yetiştiriciliğini B) Tarım üretiminin korunmasını C) Sınır güvenliğini D) Kültürel ilişkileri E) Esnaf arasındaki dayanışmayı Osmanl Devleti'nde topraklar n ekilmemesinin ne tür sonuçlar do uraca n düflününüz. 5. Osmanlı ülkesinde Gelibolu'da üretilen yelken bezleri daha pahalı olmasına karşın yabancılar tarafından tercih ediliyordu. 2. Aşağıdakilerden hangisinin Osmanlı maliyesinin güçlenmesine katkı sağladığı savunulabilir? A) Tımar sisteminin bozulması B) İltizam usulünün yozlaşması C) Karadeniz ticaret yoluna egemen olunmaya çalışılması D) Coğrafi Keşifler'in gerçekleşmesi E) Savaşların uzaması Bu durum, aşağıdakilerden hangisinin bir sonucudur? A) Yabancı ülkelerin kapitülasyon elde etmeye çalışmasının B) Avrupalılara askeri üstünlük sağlanmasının C) Dokumacılıkta ileri düzeyde olunmasının D) Osmanlı donanmasının güçlü olmasının E) Osmanlıların ticaret yollarına egemen olmaya çalışmalarının Seçenekleri Osmanl aç s ndan olumlu veya olumsuz olarak de erlendirmek cevab bulman z kolaylaflt racakt r. 6. Başlangıçta sayıları az olan Yeniçeriler, kapıkulu askerleri arasında zamanla ayrı bir önem kazanarak bütün sistemin temel taşı olmuş, diğer sınıflar ise yardımcı güç haline dönüşmüşlerdir. 3. Aşağıda Divan görevlileri ve sorumlu oldukları alanlar verilmiştir. Bu eşleştirmelerden hangisi yanlıştır? A) Defterdar Mali işlerden sorumludur. B) Kazasker Adalet teşkilatından sorumludur. C) Nişancı Tapu-tahrir işlerinden sorumludur. D) Reisülküttap Donanma komutanıdır. E) Sadrazam Divan'a başkanlık eder. Buna göre, aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir? A) Yeniçeriler ekonomik yapı üzerinde etkinlik kurmuşlardır. B) Osmanlı ordusunda dengeler zaman içinde değişmiştir. C) Avrupa orduları taklit edilmiştir. D) Ordunun savaş kabiliyeti artmıştır. E) Hükümdarın ordu üzerindeki otoritesi güçlenmiştir. 28

21 7. Osmanlı Devleti'nde kadılar, yapmış oldukları yargı görevleri ve mahkemelerce yapılan her türlü hukuki işlem için taraflardan miktarları kanunlarla belirlenen bir harç almakta ve geçimlerini bununla sürdürmekteydiler. Bu uygulama dikkate alındığında, I. Kadılara hazineden maaş ödemesi yapılmamıştır. II. Kadılar halk üzerinde baskı kurmuştur. III. Siyasi görevliler mahkemeler üzerinde etkili olabilmişlerdir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 10. Osmanlı Devleti'nde bazı asker ve devlet memurlarına bir kısım bölgelerin vergi gelirlerinin hizmet karşılığı verilmesine tımar denir. Bu uygulamanın, aşağıdakilerden hangisine yönelik olduğu olduğu söylenebilir? A) Devletin maaş yükünden kısmen kurtulmasına B) Ticari faaliyetlerin kontrol edilmesine C) Lonca sisteminin yaygınlaştırılmasına D) Halkın dini özgürlüklerinin korunmasına E) Devlet yöneticilerinin kontrol altında tutulmasına D) I ve II E) II ve III 8. Osmanlılar gerekli görülen yerlere veya yeni kurulan şehirlere iskan politikası izlemekle birlikte ihtiyaç olmadan yer değiştirilmesine ilke olarak karşıydılar. Bu politikanın, I. üretimin aksaması, II. vergi gelirlerinin düşmesi, III. askeri mücadelelerin yoğunlaşması sorunlarından hangilerinin yaşanmasını önlemeye yönelik olduğu savunulabilir? D) I ve II E) II ve III 11. Osmanlı Devleti nde ilk dönemlerde, asker ihtiyacının bir bölümü savaş esiri Hıristiyan gençlerden karşılanıyordu. I. Mehmet Döneminde itibaren artan asker ihtiyacının bir bölümü Balkan topraklarında yaşayan Hıristiyan ailelerin çocuklarının seçilmesiyle karşılanmaya başlamıştır. Bu bilgilere bakılarak, I. Fetih hareketleri için gerekli insan kaynağı sağlanmaya çalışılmıştır. II. Merkezi otorite güçlendirilememiştir. III. Asker sayısının artırılması gereği ortaya çıkmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 9. Osmanlı Devleti'nin XVI. yüzyıldaki genel nüfusunun % 60 ının Müslüman, % 40 ının gayrimüslim unsurlardan oluştuğu bilinmektedir. Bu bilgilere bakılarak, I. Çok uluslu toplum yapısı vardır. II. Müslümanlar azınlık durumuna gelmişlerdir. III. Farklı dinlerden insanlar birarada yaşamışlardır. yargılarından hangilerinin doğru olduğu söylenemez? D) I ve III E) II ve III 12. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlıların temel eğitim kurumu olan medreseler için söylenemez? A) İlk medrese Orhan Bey tarafından İznik'te açılmıştır. B) Medreselerde pozitif bilimler de öğretilmiştir. C) Kuruluş Döneminde çeşitli ülkelerden müderrisler getirilmiştir. D) Medreseler vakıflar tarafından desteklenmiştir. E) Askeri eğitim medreselerde yapılmıştır. E - C - D l B - C - B l A - D - B l A - D - E 29

22 01.10 BEYL KTEN DEVLETE ( ) 1. Osmanlı Devleti Rumeli de iskan uyguladığı topraklarda geriye göçün yaşanmaması ve toplumsal huzurun bozulmaması amacıyla, I. iskan edilen ailenin bütün ihtiyaçlarını devlet tarafından karşılama, II. iskan edilen aileden belirli bir süre vergi almama, III. iskan edilen ailelerin geçerli bir sebep olmaksızın eski yerlerine dönmelerini yasaklama yöntemlerinden hangilerini uygulamıştır? 2. Osmanlı Devleti'nin ilk dönemleriyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? A) Osman Bey, Ertuğrul Gazi nin 1281 yılında ölümü üzerine beyliğin başına geçmiştir. B) Osman Bey, İlhanlı Devleti'nin yıkılması üzerine bağımsızlığını ilan etmiştir. C) Osman Bey in Şeyh Edebalının kızıyla evlenmesi, Türkmenler üzerindeki nüfuzunu güçlendirmiştir. D) Osman Bey Döneminde düzenli olarak Bizans topraklarında fetihler yapılmıştır. E) Osmanlılar ilk dönemlerinde Kastamonu uç beylerinden Çobanoğullarına bağlıydı. 3. Osmanlı Devleti nin Kuruluş Döneminde: I. Çimpe Kalesi hediye olarak alındı. II. Kütahya Tavşanlı ve Emet çeyiz olarak alındı. III. Yalvaç, Karaağaç, Beyşehir ve Seydişehir toprakları satın alındı. Osmanlı Devleti bu bölgeleri hangi devlet veya beyliklerden almıştır? I II III A) Bizans Germiyanoğulları Hamitoğulları B) Hamitoğulları Bizans Saruhanoğulları C) İlhanlılar Hamitoğulları Karesioğulları D) Hamitoğulları Germiyanoğulları Karesioğulları E) Bizans Menteşeoğulları İlhanlı 4. Osmanlı Devleti kurulduğu sırada Doğu Avrupa da hüküm süren Türk devleti aşağıdakilerden hangisidir? A) Beni Ahmer Devleti B) Büyük Selçuklu Devleti C) Altınorda Devleti D) Anadolu Selçuklu Devleti E) Eyyübiler Devleti 5. I. Murat Döneminde Balkanlarda yapılan savaşlardan bazıları şunlardır: I. I. Meriç Savaşı II. II. Meriç Savaşı III. I. Kosova Savaşı IV. Ploşnik Savaşı Bunlardan hangileri kaybedilmiştir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız IV D) I ve II E) I, II ve IV 6. I. Murat Döneminde başlatılan Pençik Sistemi'nin zamanla yetersiz kalmasında, I. dış fetihlerde duraklama yaşanması, II. devşirme sistemine geçilmesi, III. Venediklilerle yapılan deniz savaşının kaybedilmesi durumlarından hangileri etkili olmuştur? 7. Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemindeki isyanlardan bazıları şunlardır: I. Şeyh Bedrettin İsyanı II. Düzmece Mustafa İsyanı III. Buçuktepe İsyanı Bu isyanlardan hangileri dini nitelik taşımaktadır? 30

23 8. Osmanlı Devleti'nin Balkanlarda yaptığı aşağıdaki savaşlardan hangisi sadece Sırplarla yapılmıştır? A) Niğbolu B) Sazlıdere C) Ploşnik D) Sırpsındığı E) Çirmen 9. Aşağıdakilerden hangisi I. Bayezit (Yıldırım) Dönemi gelişmeleri arasında yer almaz? A) İlk Osmanlı tersanesinin kurulması B) İlk vezirlik sisteminin uygulanması C) Anadolu Hisarı nın yaptırılması D) İstanbul da ilk Türk mahallesinin kurulması E) Timurla Ankara Savaşı nın yapılması 12. Osmanlı Devleti yle Germiyanoğulları ilişkileri hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? A) Osmanlı Devleti nin Balkanlarda Haçlılarla yaptığı savaşlarda bazen yardımcı kuvvet göndermişlerdir. B) I. Bayezit in Germiyanoğlu Süleyman Şah ın kızıyla evlenmesi sonucu Kütahya Tavşanlı, Emet, ve Simav bölgeleri Osmanlı'ya çeyiz olarak verilmiştir. C) I. Bayezit Döneminde beyliğin siyasi varlığına son verilmiştir. D) Ankara Savaşından sonra tekrar bağımsız olmuştur. E) II. Murat Döneminde yapılan savaşla beyliğin varlığına kesin olarak son verilmiştir. 10. Osmanlı Devleti nin Kuruluş Dönemindeki isyanlardan bazıları şunlardır: Mustafa Çelebi İsyanı Şehzade Mustafa İsyanı Buçuktepe İsyanı Bu isyanlar aşağıdaki hükümdarlardan hangisi döneminde ortaya çıkmıştır? A) I. Murat B) I. Mehmet C) Orhan Bey D) II. Murat E) I. Bayezit 13. Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemindeki denizcilik faaliyetleriyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? A) İlk olarak Karesi Beyliğinin donanmasından yararlanılmıştır. B) İlk deniz üssü Aydıncık ta kurulmuştur. C) Donanmayla ilk olarak Çimpe Kalesi alınmıştır. D) İlk tersane Gelibolu da kurulmuştur. E) Venediklilerle yapılan ilk deniz savaşı kaybedilmiştir. 14. Osmanlı hükümdarı II. Murat Döneminde, Haçlı ordularıyla, 11. Osmanlı Devleti nin Kuruluş Dönemindeki gelişmelerden bazıları şunlardır: I. Karamanoğulları yla Osmanlı Devleti arasında ilk defa savaş yapılmıştır. II. Edirne Sarayında Enderun Mektebi ilk defa kurulmuştur. III. Haçlılarla ilk defa savaşılmıştır. IV. Devşirme Kanunu çıkarılmıştır. V. Anadolu Beylerbeyliği kurulmuştur. Bunlardan hangileri I. Murat Dönemiyle ilgili değildir? A) I ve II B) II ve III C) III ve IV D) IV ve V E) II, IV ve V Niş civarında, İzladi civarında, Yalvaç civarında savaşlar yapılmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu savaşların ortak özelliklerinden biridir? A) Balkanların kesin Türk yurdu olması B) Haçlıların Türklere bir daha saldırmaya cesaret edememesi C) Anadolu Türk beyliklerinden destek alınması D) Osmanlıların yenilgisiyle sonuçlanması E) Türklerin Balkanlardan atılamayacağının anlaşılması E - E - A l C - C - A - A l E - B - D - D l E - C - D 31

24 01.11 BEYL KTEN DEVLETE ( ) 1. Anadolu da, Malazgirt Savaşı ndan sonra I. Beylikler Dönemi, Kösedağ Savaşı ndan sonra II. Beylikler Dönemi, Ankara Savaşı ndan sonra III. Beylikler Dönemi, yaşanmıştır. Buna göre, I. Karesioğulları, II. Karamanoğulları, III. Aydınoğulları 4. Osmanlı Devleti nin Kuruluş Döneminde gerçekleşen aşağıdaki gelişmelerden hangisiyle sınırların genişlemesi arasındaki ilişki daha azdır? A) Ülke toprakları padişah ve oğullarının malıdır anlayışının geçerli hale getirilmesi B) Tımarlı Sipahi teşkilatının kurulması C) Yeniçeri Ocağı nın kurulması D) Rumeli Beylerbeyliği nin kurulması E) Rumeli Kazaskerliği nin kurulması beyliklerinden hangileri II. ve III. Beylikler Dönemi'nde hüküm sürmüştür? D) I ve II E) II ve III 2. Osmanlı Devleti nde I. Bayezit Dönemine ait aşağıdaki gelişmelerden hangisi Anadolu da siyasi birliğin sağlandığını kanıtlar niteliktedir? A) Niğbolu da Haçlı ordusunun bozguna uğratılması B) İstanbul un kuşatılması C) Gelibolu da tersane kurulması D) Anadolu Beylerbeyliği nin kurulması E) Kendisine halife tarafından Sultan-ı İklim-i Rum unvanının verilmesi 5. Osmanlı Devleti nin Kuruluş Döneminde aşağıdakilerden hangisinin varlığından söz edilemez? A) Saruhanoğulları B) Aydınoğulları C) Menteşeoğulları D) Karesioğulları E) Danişmentoğulları 6. İlk defa Orhan Bey Döneminde açılan Osmanlı medresesi aşağıdaki şehirlerden hangisinde açılmıştır? A) Bursa B) İznik C) İzmit D) Balıkesir E) Tekirdağ 3. I. Murat Döneminde Balkanlarda yapılan savaşlardan bazıları şunlardır: I. Sazlıdere Savaşı II. Sırpsındığı Savaşı III. Çirmen Savaşı IV. I. Kosova Savaşı V. Ploşnik Savaşı Bu savaşların oluş sırası hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir? A) I - II - III - V - IV B) II - III - IV - V - I C) III - IV - V - I - II D) IV - V - I - II - III E) V - I - II - III - IV 7. Osmanlı Devleti nde Bursa ve Edirne şehirlerinin başkent yapılması aşağıdaki seçeneklerde verilen hangi hükümdarlar dönemindedir? Bursa Edirne A) Osman Bey Orhan Bey B) Orhan Bey I. Murat C) I. Mehmet II. Murat D) I. Murat I. Bayezit E) I. Bayezit I. Mehmet 32

25 8. Aşağıdaki hükümdarlardan hangileri döneminde Haçlı ordularıyla savaşlar yapılmıştır? A) Orhan Bey - Osman Bey - I. Murat B) Orhan Bey - I. Murat - I. Bayezit C) I. Murat - I. Bayezit - II. Murat D) I. Murat - I. Mehmet - II. Murat E) I. Bayezit - I. Mehmet - II. Murat 9. Osmanlı'nın Kuruluş Döneminde yapılan savaşlardan bazıları şunlardır: I. Bafeon Savaşı II. Palekanon Savaşı III. I. Meriç Savaşı Bu savaşlar I. Murat, Orhan Bey ve I. Osman la ilişki bakımından aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak sıralanmıştır? I. Murat Orhan Bey I. Osman A) I II III B) II III I C) III I II D) II I III E) III II I Bafeon Savafl n n Koyunhisar, Palekanon Savafl 'n n Maltepe, I. Meriç Savafl 'n n ise S rps nd Savafl oldu unu unutmayal m. 11. Osmanlı Devleti'nde aşağıdaki şehirlerden hangisi Bizans tan alınmamıştır? A) Bursa B) Çanakkale C) Kırklareli D) İzmit E) Tekirdağ 12. Osmanlı Devleti ile Haçlı orduları arasında yapılan Sırpsındığı Savaşı nın sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? A) Balkanlarda Macar etkisi kırıldı. B) Türkler Balkanlarda hızla ilerlemeye başladı. C) Edirne fethedildi. D) Bulgar Krallığı Osmanlı egemenliğini kabul etti. E) Trakya nın fethi tamamlandı. 13. II. Murat Döneminde Macarlar-Edirne Segedin Antlaşması nın imzalanmasında aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu ileri sürülemez? A) Karamanoğulları nın isyan etmesinin B) Arnavutluk ta İskender Bey in isyan etmesinin C) Haçlılarla yapılan savaşın devam ediyor olmasının D) Oğlu II. Mehmet i tahta geçirmek istemesinin E) Aynı anda hem Anadolu da hem de Balkanlarda mücadele etmenin zor olmasının 10. Osmanlı Devleti nin kurulduğu yıllarda çevresindeki devletlerden bazıları şunlardır: I. Altınorda II. Bizans III. Memlük IV. İlhanlı Osmanlı Devleti nin bunlardan hangileriyle doğrudan ilişki kurduğu ileri sürülemez? A) Yalnız I B) Yalnız III C) Yalnız IV D) I ve IV E) II ve III 14. Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemindeki gelişmelerden bazıları şunlardır: İlk Osmanlı parası bastırılmıştır. İlk defa bir Türk beyliğine son verilmiştir. İlk defa defterdarlık teşkilatı kurulmuştur. İstanbul ilk defa kuşatılmıştır. Yukarıdaki gelişmelerle aşağıdaki hükümdarlardan hangisi arasında ilişki kurulamaz? A) I. Murat B) Orhan Bey C) Osman Bey D) I. Mehmet E) I. Bayezit E - D - A l A - E - B - B l C - E - A l B - C - D - D 33

26 01.12 BEYL KTEN DEVLETE ( ) 1. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nde, I. Bayezit, I. Murat, II. Murat 4. Aşağıdakilerden hangisi hediye yoluyla Osmanlı topraklarına katılmıştır? A) Isparta B) Konya C) Bilecik D) Karaman E) Çimpe dönemlerinin ortak özelliklerinden biridir? A) İstanbul un kuşatılması B) Veraset anlayışında değişiklik yapılması C) Haçlı ordularıyla savaşılması D) Bir padişahın iki kez tahta çıkması E) Bazı beyliklerin savaş yapmaksızın Osmanlı topraklarına katılması 2. I. Murat Döneminde Balkanlarda yapılan savaşlardan bazıları şunlardır: I. Sazlıdere Savaşı II. Sırpsındığı Savaşı III. Çirmen Savaşı IV. I. Kosova Savaşı V. Ploşnik Savaşı Bunlardan hangileri Haçlı ordularına karşı yapılmamıştır? A) I ve II B) I ve III C) II, III ve IV D) II, IV ve V E) III, IV ve V 3. Osmanlı Beyliği nin gerek İlhanlı Devleti ve gerekse Türkiye Selçuklularına şeklen olan bağlılığının sona erdiğinin kanıtı olarak aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir? A) Osman Bey in kendi adına para bastırması B) Osman Bey in Ahi liderlerinden olan Şeyh Edebalı nın kızıyla evlenmesi C) Bizans tan toprakların ele geçirilmesi sonucu Türkmen beylerinin Osman Bey in etrafında toplanmaya başlaması D) İlhanlıların, son Selçuklu hükümdarı olan III. Alaattin Keykubat ı İran a götürmeleri E) Osman Bey in Bilecik i fethederek beyliğin merkezini buraya taşıması 5. XV. yüzyılda Anadolu da, Osmanlı şehzadeleri arasında taht kavgalarının olması Beyliklerin tekrar ortaya çıkması Osmanlı Devleti nin yıkılma tehlikesi geçirmesi aşağıdakilerden hangisinin bir sonucudur? A) Sırpsındığı Savaşı B) Ankara Savaşı C) I. Kosova Savaşı D) Çirmen Savaşı E) Varna Savaşı 6. Aşağıdaki seçeneklerden hangisinde II. de verilen, I. de verilenin sonucu değildir? I II A) İstanbul un kuşatılması Niğbolu Savaşı B) Edirne ve Kırklareli nin Sırpsındığı Savaşı fethi C) Ploşnik Savaşı I. Kosova Savaşı D) II. Mehmet in tahta Varna Savaşı geçmesi E) Fetret Devrinin Ankara Savaşı başlaması 7. Osmanlı Devleti'nin Rumeli deki uygulamalarından bazıları şunlardır: I. Bölgeye yoğun miktarda konar göçer nüfus yerleştirilmiştir. II. Bölgede yol, köprü, medrese, han, hamam köprü yapımı gibi imar faaliyetlerine önem verilmiştir. III. Bazı Balkan ülkeleri vergiye bağlanmıştır. Bunlardan hangileri Osmanlıların Balkanları vatan olarak gördüğünün bir kanıtıdır? D) I ve II E) II ve III 34

27 8. Osmanlı Devleti'nin Balkanlarda yaptığı aşağıdaki savaşlardan hangisi Edirne ve Kırklareli nin fethine tepkinin bir sonucudur? A) Niğbolu B) Sazlıdere C) Ploşnik D) Sırpsındığı E) Çirmen 9. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti nin Rumeli de izledikleri iskân siyasetinin sonuçlarından biri değildir? A) Konar göçer Türkmenlerin yerleşik hayata geçişleri sağlandı. B) Devşirme sistemi yaygınlaştı. C) Yeni fethedilen yerler Türkleştirilmiş oldu. D) Fethedilen bölgelerin elde tutulması ve savunulması kolaylaştı. E) Gayrimüslim halka Osmanlıdan önceki yönetimden, kültürel ve ekonomik açıdan daha rahat bir yaşam sunularak Osmanlı'ya bağlılıkları sağlandı. 10. Osmanlı Devleti'nde aşağıdaki şehirlerden hangisinin ele geçirilmesi fetihlerin sadece Anadolu yla sınırlı kalmadığının bir kanıtıdır? A) Bursa B) İzmit C) Edirne D) Balıkesir E) Bilecik 12. Osmanlı Devleti'nin Kuruluş Dönemindeki gelişmelerden bazıları şunlardır: İlk Osmanlı Medresesi açıldı. Enderun Mektebi açıldı. İlk tersane açıldı. İlk deniz üssü kuruldu. Yukarıdaki gelişmelerle aşağıdaki şehirlerden hangisi arasında ilişki kurulamaz? A) Aydıncık B) İznik C) Edirne D) Gelibolu E) Bilecik 13. Timur un yenilgiye uğrattığı Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf ile Bağdat hakimi Ahmet Celayir güvenli bir yer olarak gördükleri Osmanlı ülkesine sığınmışlardır. Yukarıda verilen bilgilere dayanılarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir? A) Müslüman olmayan yabancılar Osmanlı ülkesinde güven içindedir. B) I. Bayezit Döneminde ülkedeki Hıristiyan nüfus artmıştır. C) Osmanlı, döneminin güçlü devletlerinden biridir. D) Müslümanlar arasında hoşgörü yoktur. E) Timur, sadece Müslüman devletlerle savaşmıştır. 11. Osmanlı Devleti nin Kuruluş Döneminde bazı topraklar hediye, bazı topraklar vasiyet, bazı topraklar ise savaş yoluyla ele geçirilmiştir. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi bu bilgiye uygundur? Hediye Vasiyet Savaş A) Bizans Germiyanoğulları Aydınoğulları B) Hamitoğulları Bizans Saruhanoğulları C) İlhanlılar Hamitoğulları Karesioğulları D) Hamitoğulları Germiyanoğulları Karesioğulları E) Bizans Menteşeoğulları İlhanlı 14. Osmanlı Devleti nin Kuruluş Dönemindeki savaşlardan bazıları şunlardır: I. Bafeon Savaşı II. Palekanon Savaşı III. I. Meriç Savaşı IV. Niğbolu Savaşı Bunlardan hangileri Balkanların fethiyle ilgilidir? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) III ve IV E) II, III ve IV C - B - A l E - B - E - D l D - B - C - A l E - C - D 35

28 01.13 BEYL KTEN DEVLETE ( ) 1. Osman Bey in ilk dönemlerinde Kayılar yaylaya gittiklerinde emanetlerini Bilecik Kalesi ne bırakırlardı. Yayladan dönüşlerinde Bilecik tekfuruna hayvansal ürünler ve el dokuması ürünlerden hediyeler getirirlerdi. Bu durum, I. Bilecik tekfuruyla dostluk ilişkileri kurulduğu, II. taşınabilir sanat eserleri meydana getirdikleri, III. sosyal yaşam tarzlarının yarı göçebeliğe dayandığı yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 4. Ankara Savaşı öncesinde Timur Osmanlı Devleti nden, Anadolu beyliklerine bağımsızlıklarının geri verilmesi, Osmanlı şehzadelerinden birinin Timur Devleti ne rehin olarak gönderilmesi, Timur un üstünlüğünü gösteren külah ve kemerin Yıldırım Bayezit tarafından kabul edilmesi gibi isteklerde bulunmuştur. Timur un bu istekleri, I. Osmanlı Devleti'nin bağımsızlığını hiçe sayma, II. Osmanlı Devleti'nin iç işlerine karışma, III. dostluk ilişkilerini geliştirme tutumlarından hangilerini benimsediğini gösterir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 2. Osmanlı Beyliği'nin, I. Türk beyliklerine karşı barışçı politika izlemesi, II. Bizans a karşı genişleme siyaseti izlemesi, III. Ülke toprakları hükümdar ve ailesinin ortak malıdır. anlayışını benimsemesi özelliklerinden hangileri Gaziyân-ı Rum adı verilen Türkmen toplulukları ve Ahilerin desteğini almasında etkili olmuştur? 5. I. Bayezit Döneminde Arnavutluk ve Karadağ ın Osmanlı üstünlüğünü kabul etmeleri sağlanmış, Macar kralı Sigismund yenilgiye uğratılmış ve Eflak Osmanlıya bağlanmıştır. Bu durum I. Bayezit dönemiyle ilgili aşağıdakilerden hangisini doğrulamaz? A) Balkanlardaki üstünlük korunmuştur. B) Devletin egemenlik alanı genişletilmiştir. C) Dış vergi gelirleri artırılmıştır. D) Sadece Balkanlara yönelik seferler yapılmıştır. E) Değişik uluslarla savaşılmıştır. 3. Osmanlı Devleti'nin çok uluslu bir yapı kazanmasında, I. göçebe aşiretleri yeni fethedilen bölgelere yerleştirmesi II. Batı yönünde genişlemesi, III. hukuk kurallarını şer i ve örfi esaslara dayandırması durumlarından hangileri etkili olmuştur? 6. II. Murat Döneminde Haçlılarla yapılan 1444 Varna ve 1448 II. Kosova Savaşları'nın kazanılmasının, I. Balkanlarda Osmanlı hakimiyetinin kesinleşmesi, II. Osmanlı Devleti'nin Balkanlarda ilerlemesini engelleyecek önemli bir gücün kalmaması, III. Osmanlı Devleti'nin İslam dünyasındaki itibarının artması sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenebilir? 36

29 7. I. Murat Döneminde Edirne Sarayı'nda açılan Enderun Mektebi, II. Murat Döneminde geliştirilerek okutulan dersler arasına pozitif bilimler de eklenmiştir. Bu uygulamanın, I. Enderun a daha fazla işlerlik kazandırma, II. çağın şartlarına uygun devlet adamları yetiştirme, III. Devşirme sistemini yenileme amaçlarından hangilerine yönelik olduğu söylenemez? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 10. Osmanlı Devleti'nde Divanı Hümayun'un kadıların verdiği kararlarda temyiz (düzeltme) yapma görevini üstlenmesi, I. yasama, II. yürütme, III. yargı yetkilerinden hangilerini kullandığının bir kanıtıdır? 11. Timur un yenilgiye uğrattığı Bağdat hükümdarı Ahmet Celayir ve Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf Osmanlı Devleti ne sığınmışlardır. 8. Osmanlı Devleti'nde ilk divan örgütü Orhan Bey Döneminde kurulmuş, zamanla divandaki üye sayısı artırılmıştır. Divandaki üye sayısının artması, I. sınırların genişlemesi, II. idareci ihtiyacının artması, III. ülke yönetiminin kolaylaştırılmak istenmesi olgularından hangileriyle ilgilidir? Bu gelişmelere bakılarak, I. Osmanlı ülkesi güvenli bir yer olarak görülmüştür. II. Osman Devleti, döneminin güçlü devletlerinden biridir. III. Timur Devleti yle Osmanlı Devleti sürekli olarak çatışma halindedir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 9. Osmanlı Devleti kuruluş aşamasından itibaren yönünü Batıya çevirerek Balkanlarda fetihler gerçekleştirmiş, Anadolu Türk beylikleriyle savaşmamaya özen göstermiştir. Osmanlı Beyliği'nin bu politikayı benimsemesinin sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez? A) Gaza ve cihat politikasını benimsemesi B) Balkanlarda yaptığı savaşlarda bazı Anadolu beyliklerinden askeri destek alması C) Haraç ve cizye gelirlerini artırması D) Türkmenlere yerleşmeleri için yeni yurtlar bulması E) Merkezi otoritenin denetim gereksiniminin artması 12. I. Murat Döneminde Balkanlarda yapılan aşağıdaki savaşlardan hangisi Osmanlı nın çıkarlarına aykırı bir şekilde sonuçlanmıştır? A) Niğbolu B) Sazlıdere C) Ploşnik D) Sırpsındığı E) Çirmen 13. Orhan Bey Dönemindeki, I. Aydıncık ta ilk deniz üssünün kurulması, II. Yaya ve Müsellem ordusunun kurulması, III. İlk vezir tayininin yapılması gelişmelerinden hangileri deniz aşırı fetihler yapılmak istendiğine bir kanıt olabilir? D) I ve II E) II ve III E - D - B l C - D - E l B - E - A l C - D - C - A 37

30 01.14 BEYL KTEN DEVLETE ( ) 1. II. Murat Döneminde meydana gelen, I. Edirne-Segedin Antlaşması nın imzalanması, II. III. Varna Savaşı nın yapılması, Buçuk Tepe İsyanı nın başlaması gelişmelerinden hangilerinin ortaya çıkmasında II. Murat ın oğlu II. Mehmet i tahta geçirmesi etkili olmamıştır? 4. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti nin kuruluş dönemine ait bir özellik değildir? A) Batı tarzında düzenli ordu kurulması B) Edirne de Enderun Mektebi nin açılması C) Parçalanma tehlikesinin yaşanması D) Askeri ve idari teşkilatta gelişmeler yaşanması E) Medreselerde eğitim yapılması D) I ve II E) II ve III 5. Osmanlı Devleti nin Rumeli ye Türk İslam kimliğini kazandırmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi yoktur? 2. I. Anadolu Türk birliği bozulmuştur. II. Uzun süreli taht kavgalarına sebep olmuştur. III. Osmanlı Devleti dağılma tehlikesi geçirmiştir. Bunlardan hangileri Ankara Savaşı nın sonuçları arasında yer alır? Osmanl ordusunun Timur ordusuna yenilmesiyle sonuçlanan Ankara Savafl Osmanl Devleti'nde baz olumsuz geliflmeler yaflanmas na sebep olmufltur. Bu sebeple seçeneklerde olumsuz ifadeler aray n z. 3. Osmanlı Devleti'nde XIV. ve XV. yüzyılda görev yapan hükümdarlardan bazıları şunlardır: I. Orhan Bey II. I. Murat III. I. Bayezit IV. II. Murat V. I. Mehmet Bunlardan hangileri döneminde Haçlı ordularıyla savaşlar yapılmıştır? A) I, II ve III B) II, III ve IV C) II, III ve V D) II, IV ve V E) III, IV ve V A) Rumeli de imar faaliyetlerine hız verilmesinin B) Abdalan-ı Rum adı verilen Alperenlerin bölgenin Türkleşmesinde etkili olmasının C) Anadolu dan konargöçer Türkmenlerin bu bölgeye yerleştirilmesinin D) Stratejik noktaların Türkleştirilmesine önem verilmesinin E) Anadolu Beylerbeyliği nin kurulmasının 6. I. Mehmet e Osmanlı Devleti'nin II. kurucusu denmesinde onun hangi özelliği etkili olmuştur? A) Devletin parçalanmasını önlemesi B) Devşirme sistemini başlatması C) Şeyh Bedrettin İsyanı nı bastırması D) Venedik le deniz savaşı yapması E) Kardeşleriyle taht kavgası yapması 7. Aşağıdakilerden hangisi Koyunhisar Savaşı nın özelliklerinden biri değildir? A) Türklere İzmit yolu açılmıştır. B) Bursa tekfurunun öncülüğünde birleşen Rum tekfurları Bizans tan aldıkları yardımla Osmanlıları bölgeden atmak için savaşmışlardır. C) İlk Osmanlı Bizans savaşıdır. D) Bursa nın Bizans la kara bağlantısı kesilmiştir. E) Bursa ilk defa kuşatılmıştır. 38

31 8. I. Dini niteliklidir. II. III. Taht kavgasıdır. I. Mehmet Döneminde çıkmıştır. Bunlardan hangileri Şeyh Bedrettin İsyanı ile Düzmece Mustafa İsyanı'nın ortak özelliğidir? 12. Aşağıdakilerden hangisi I. Murat Döneminde görülen gelişmelerden biridir? A) İstanbul un kuşatılması B) İlk tersanenin kurulması C) Halifeden Sultan unvanının alınması D) Enderun Mektebi nin açılması E) Timur la Ankara Savaşı nın yapılması 9. Edirne Segedin Antlaşması'nın, I. Bulgaristan daki Osmanlı egemenliği tanınacak, II. Sırp Despotluğu tekrar kurulacak, III. Eflak Beyliği Macar egemenliğinde kalacak hükümlerinden hangileri Osmanlı Devleti nin çıkarlarıyla çelişir? 10. Aşağıdakilerden hangisi I. Bayezit Dönemi gelişmelerinden biridir? A) Fetret Devrinin sona ermesi B) Memlüklerden Malatya ve Elbistan ın alınması C) İlk deniz savaşının yapılması D) Karamanoğulları ile ilk defa savaşılması E) Ülke hükümdar ve oğullarının malıdır anlayışının geçerli kılınması 13. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı padişahı II. Murat Dönemine ait gelişmeler arasında yer almaz? A) Enderun Mektebi nde pozitif bilimler okutulmaya başlandı. B) Mustafa Çelebi İsyanı bastırıldı. C) Hamitoğulları toprakları satın alındı. D) Şehzade Mustafa İsyanı bastırıldı. E) Germiyanoğulları Beyliği vasiyet yoluyla Osmanlıya katıldı. 11. Siyasi varlıklarına son verilen Karesioğulları, Aydınoğulları, Saruhanoğulları ve Menteşeoğulları'nın Osmanlı Devleti'ne aşağıdakilerden hangisinde katkı sağladığı ileri sürülemez? A) Denizcilik faaliyetlerinde gelişme B) Donanma kurma ve geliştirme C) Yaklaşan Timur tehlikesini önleme D) Ticareti geliştirme E) Anadolu Türk siyasi birliğini sağlama 14. Osmanlı Devleti'nin ikinci kurucusu sayılan Çelebi Mehmet Dönemi gelişmeleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? A) Aydınoğulları ndan İzmir in alınması B) Saruhanoğulları Beyliğine son verilmesi C) Tekeoğulları nın Osmanlı ya bağlanması D) Timur un elinden kaçarak Anadolu ya gelen Mustafa Çelebi nin idam edilmesi E) Dini ayaklanma çıkması A - E - B l A - E - A - E l C - D - B - C l D - C - D 39

32 Birlikte Çözelim Çözüm 13 / 8 Osmanlı Devleti öncelikle gaza ve cihat doğrultusunda İslamiyet i yayma anlayışıyla hareket etmiştir. İslam ı yayma uygulaması Müslüman olmayan topraklarda geçerli olacağına göre Osmanlı Devleti nin de Batı yönünde ilerlemesi zorunludur. Türk beylik veya devletleriyle yapılan savaşlar gaza anlayışına uygun düşmez. Çözüm 18 / 3 Mustafa Çelebi nin isyan ederek Bizans a sığınması, sorunun toprakların dışına taştığını doğrular. Ancak, Avrupalı devletlerin sorunu haline geldiği yargısını doğrulamaz. Çünkü bu soruna Avrupalı devletler karışmamışlardır. Çözüm 13 / 11 Osmanlılar Oğuz boylarından Kayı boyuna bağlıydılar. Kültürlerine bağlı oldukları için kayı boyuna ait ok ve yaydan oluşan damgayı kullanmışlardır. Çözüm 20 / 5 Osmanlı Devleti'nde divanda büyük davalara bakılması en üst yargı organı olduğunu, son sözün hükümdara ait olması danışma organı olduğunu, devlet işlerinin görüşülüp karara bağlanması ise divanın yürütme organı olduğunu gösterir. Çözüm 18 / 1 Osmanlı Devleti'yle Akkoyunlu Devleti arasında yapılan savaşlarda temel etken üstünlük mücadelesidir. İki devletin sınırları Doğu Anadolu da çakıştığı için bu devletler arasında Doğu Anadolu ya egemen olma amaçlı savaşlar yapılmıştır. Yani yapılan savaşlar egemenlik alanıyla ilgilidir. Egemenlik şekli veya egemen olan soyla bir ilişkisi yoktur. Çözüm 24 / 2 Osmanlı Devleti fethettiği Balkan topraklarını vatan olarak saymış ve halkını yerleştirmiştir. Bu sayede bölgede kalıcı olunması ve bölgenin Türkleşmesi de sağlanmıştır. I. ve II. öncüllerde verilen bilgiler doğrudur. III. öncül ise bölgenin fethini kolaylaştıran etkendir. 40

33 Çözüm 28 / 4 Osmanlı Devleti'nde kırsal kesimde bulunan sipahilerin köylünün üretim araç gereçleriyle ilgili ihtiyaçlarını gidermeleri tarımsal üretimin düzene girmesinde doğrudan etkili olacaktır. Bu durum tarımsal üretimin korunması sonucunu doğurmuştur. Çözüm 33 / 14 Osmanlı Devleti'nde, ilk para basımı Osman Bey, ilk defa bir Türk beyliğine son verilmesi Orhan Bey, ilk defterdarlığın kurulması I. Murat, ilk İstanbul kuşatması I. Bayezit döneminde gerçekleştirilmiştir. Verilen bilgilerde I. Mehmet Dönemine ait gelişme yoktur. Çözüm 32 / 5 İlk dört seçenekte verilen beylikler 1243 Kösedağ Savaşı sonrasında kurulan beyliklerdir. E seçeneğinde verilen Danişmentoğulları ise 1071 Malazgirt Savaşı sonrasında kurulan Türk beyliklerindendir. Çözüm 34 / 4 Osmanlı Devleti seçeneklerde verilen şehirlerden Isparta yı para karşılığı, Konya, Bilecik ve Karaman ı savaş yoluyla, Çimpe Kalesi ni ise Bizans tan hediye olarak almıştır. Çimpe Kalesi Bizans imparatoru tarafından Balkanlarda çıkan isyanları bastırması karşılığında Orhan Bey e hediye edilmiştir. Çözüm 33 / 10 Osmanlı Devleti nin ilk dönemlerinde çevresindeki devletlerle doğrudan ilişki kurabilmesi için öncelikli olarak sınır komşusu olması gerekmektedir. Verilen devletlerden Kuzey Karadeniz de kurulan Altınorda Devleti yle sınır komşusu olunmamıştır. Bu sebeple bu devletle doğrudan ilişki kurulması söz konusu değildir. Çözüm 35 / 12 İlk Osmanlı medresesi İznik te açılmıştır. Enderun Mektebi Edirne de açıldı. İlk Tersane Gelibolu da açıldı. İlk deniz üssü Aydıncık ta kuruldu. (Günümüzde Bandırma ya bağlı Edincik beldesi) Öncüllerde Bilecik le ilgili bir bilgi verilmemiştir. 41

34 Dört Köfle 1. Osmanlı Beyliği'nin kısa sürede büyümesindeki etkenlerden bazıları şunlardır: I. Adaletli ve hoşgörülü politika izlenmesi II. Gaza ve cihat politikasına Ahilerden destek gelmesi III. Bizans ve Balkanların karışıklık içerisinde bulunması Bu etkenler dini, siyasi ve sosyal olarak sıralanırsa en doğru sıralama aşağıdakilerden hangisidir? Dini Siyasi Sosyal A) I II III B) II III I C) III I II D) II I III E) III II I 3. Türk İslam inanışına göre halk (tebaa), padişaha bırakılmış kutsal bir emanettir. Bu anlayışın padişaha, I. ülkeyi adaletle yönetme, II. halkının refahı için çalışma, III. halkını koruma, IV. ülkeyi hanedan üyeleri arasında paylaştırma sorumluluklarından hangilerini yüklediği ileri sürülemez? A) Yalnız IV B) I ve II C) I ve III D) II ve IV E) I, II ve III 2. I. Murat Döneminde Yeniçeri Ocağı nın insan kaynağı Pençik sistemine göre sağlanıyordu. Bu sistemde savaşta ele geçirilen esirlerin beşte birinin alınması ve Anadolu da ailelerin yanında Türk İslam geleneklerine göre yetiştirilmesi esasına dayanıyordu. Pençik sisteminin zamanla yetersiz kalmasında, I. dış fetihlerde duraklamalar yaşanması, II. esir sayısının azalması, III. pencik sayısının fazlalaşması 4. Osmanlı Devleti nin Kuruluş Döneminde yapılan aşağıdaki savaşlardan hangisinde gaza ve cihat düşüncesinin etkili olduğu ileri sürülemez? A) Niğbolu B) Koyunhisar C) Palekanon D) Ankara E) Varna durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? 42 B - D - A - D

35 Yaz l Sorular m 1. Pençik Sistemi nedir ve hangi hükümdar döneminde ilk olarak uygulanmıştır? 6. Ankara Savaşı nın sonuçları nelerdir? 2. Anadolu da siyasi varlığına son verilen ilk Türk beyliği hangisidir? 7. Enderun Mektebi ilk olarak hangi hükümdar döneminde ve hangi şehirde açılmıştır? 3. İlk Osmanlı medresesi hangi hükümdar döneminde ve hangi şehirde açılmıştır? 8. Osmanlılar ilk dönemlerinde hangi beyliğe bağlıydılar? 4. Osmanlılar hangi toprak parçasını Bizans tan hediye olarak almışlardır? 9. Osmanlı Devleti'ndeki ilk dini ayaklanma hangisidir ve hangi hükümdar döneminde çıkmıştır? 5. İskan politikasının özellikleri nelerdir? 10. Osmanlı Devleti'nde divan üyeleri ve görevleri hakkında bilgiler veriniz. 43

36 ... derken Timur'un Sözü Y ld r m Bayezit Ankara Savafl nda ma lup ve esir düflmüfltü. Periflan bir flekilde Timur un huzuruna getirildi. Mo ol Hakan kendini tutamay p gülünce Y ld r m flöyle dedi : - Allah n bu dünyada bedbaht etti i kimseye gülmek ay pt r. Bu söze karfl l k Timur da : - Allah n bu dünyay benim gibi bir topal ve senin gibi bir köre b rakt na gülüyorum. Koca dünya bir körle bir topala kalm fl. der. Sekiz ay Timur'un yan nda esir kalan Y ld r m Bayezit Akflehir de vefat edince, Timur buna üzülmüfl ve flöyle demiflti : - Yaz k, cihan bir kahraman kaybetti! Güzel Ama Kusuru Var Y ld r m Bayezit in içki içmesi devrin alimleri taraf ndan hofl karfl lanm yordu. Bursa da Yeflil Cami yi yapt ran Y ld r m, yan na gelen Emir Sultan a : - Camiyi nas l buldunuz hocam? dedi. F rsat kaç rmak istemeyen devrin alimi : - Güzel ama, bir noksan var. dedi... Y ld r m sordu : - Nedir o noksan? Emir Sultan cevap verdi : - Bu caminin dört taraf na dört meyhane ister. Padiflah bafl n yere e di ve hiçbir fley söylemedi. 44

37 02 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) t mar reform protestanl k eyalet sancak kaza divan rönesans külliye kapitülasyon hümanizma ilmiye imtiyaz papal k feodalite co rafi keflifler 45

38 Avrupa'da dünya görüflünün de iflmesini, Avrupa siyasetinde Osmanl 'n n etkin rol oynamas n, s n rlar n genifllemesinin teflkilatlanmaya yans mas n, ticaret yollar n n de iflmesinin sebep ve sonuçlar n, Osmanl 'n n ticaret yollar na egemen olmak için yapt mücadeleleri, denizlerde güçlü olmak için yap lan savafllar, Anadolu siyasi birli inin sa lanmas n kavram fl olaca z. 46

39 KISA KISA Biri bizi durdursun! Osmanlı Devleti'nin yaptığı fetihlerle kısa sürede sınırlarını genişlettiğini görmekteyiz. Ancak bu genişleme bazı değişim ve gereksinimleri de beraberinde getirmiştir. Ordu teşkilatında, toprak teşkilatında, merkez teşkilatında ve idari yapıda artan ihtiyacı karşılamak amacıyla birim sayısı ve yönetici sayısı artırılmıştır. Bu durum merkezi otoritenin denetim gereksinimini de artırmıştır. Gelirler arttığı gibi giderlerde de artışlar yaşanmıştır. Avrupa uyanıyor Skolâstik düşünceyi benimsemiş Avrupa, yüzyıllarca Katolik Kilisesinin öğretileri ve nüfuzu altında gelişememişti. Coğrafi Keşiflerin yaşanmasıyla birlikte yeni yerlerin keşfedilmesi, dinsel öğretilerin yalanlanması, Avrupa insanının dünyaya bakışını değiştirmiştir. Rönesans la birlikte sanat ve edebiyatta ilerleme sağlandığı gibi pozitif bilimlerde de gelişmeler kaydedilmiştir. Osmanlı bu tarihte her alanda Avrupa dan ileride olduğu için bu gelişmeleri izleme ihtiyacı hissetmemiştir. İslam dünyasında liderliğe doğru Balkanlarda ilerleyen Osmanlı Devleti sadece sınırlarını genişletmekle kalmamış, İslam dünyasında ciddi bir saygınlık kazanmış ve birçok Balkan ulusu tarafından da kurtarıcı olarak görülmüştür. Gücünü hızla artıran Osmanlı Devleti Anadolu siyasi birliğini sağlamış, iki büyük İslam devletinden Safevileri Çaldıran Savaşı nda yenmiş; Memluk Devleti nin ise siyasi varlığına son vermiştir. Halifelik Osmanlı Devleti ne geçmiş bu şekilde İslam dünyasında lider devlet konumuna yükselmiştir. Protestanlık ve Osmanlı Devleti Osmanlı Devleti nin Protestan mezhebiyle bir yakınlığının olması kesinlikle söz konusu değildir. Ancak siyasi gelişmeler bazen bu türden ittifakları zorunlu kılabilmektedir. Kanuni Döneminde Alman imparatoru Şarlken Osmanlı üzerine sefere hazırlanıyordu. Bu dönemlerde Almanya da Protestanlığın ortaya çıkması ve iç savaşların başlaması üzerine Osmanlı Devleti Protestanların yanında yer almış ve Katolik Almanya nın güçlenmesi engellenmiştir. Kapitülasyonlara ne gerek vardı? Coğrafi Keşifler sonucunda ticaret yollarının yön değiştirmesi ve yeni ticaret yollarının bulunması Osmanlı gümrük gelirlerini azaltmıştı. Osmanlı Devleti hem ticarette sürekliliği sağlamak hem de Fransa yı Haçlı ittifakından ayırıp kendi yanına çekmek amacıyla Fransa ya kapitülasyonlar vermiştir. Ancak herhangi bir olumsuzluğu önlemek amacıyla kapitülasyonlar imzalayan hükümdarların dönemleriyle sınırlı tutulmuştur. İran la problemimiz neydi? İran la ilişkilerimizde anlatıla gelen husus İran ın Şiiliği kullanarak Osmanlı topraklarında isyan çıkarması ve Osmanlı Devleti nin bu sebeple İran la savaşmasıdır. İran ın Şiiliği kullandığı bir gerçektir. Ancak Şiiliği kullanma sebebi mezhebini yaygınlaştırmak mıdır? Yoksa siyasi olarak mezhebi kullanmak mıdır? Yapılan savaşlar ve sonuçları dikkatle incelenirse asıl meselenin siyasi ve ekonomik olduğu görülür. Yani iki devletin siyasi üstünlük mücadelesi ve İpek Ticaret Yolu nda daha fazla paya sahip olma isteğidir. Taht kavgalarını da abarttık! Taht kavgaları çok iyi bildiğimiz gibi kardeş kavgaları olarak tarihsel kayıtlara geçmiştir. Ancak Yavuz bu konuda değişim yapmış ve babasıyla taht kavgası yapmıştır. Şah Kulu İsyanı nda babasının zayıflığını gören Ahmet, Selim ve Korkut kardeşler birbirleriyle taht kavgasına tutuşmuşlardı. Kardeşlerini yenen I. Selim babası II. Beyazıt ın üzerine yürümüş ve Karıştıran Ovası Savaşı nda babasına yenilmiştir. Ancak yeniçerilerin I. Selim taraftarı olmaları üzerine II. Beyazıt tahtı oğlu I. Selim e bırakmıştır. Akdeniz de oluyor da Hint Okyanusunda niye olmuyor? Osmanlı Devleti 1538 Preveze Deniz Savaşı yla Haçlı donanmasını bozguna uğratmış, ancak Hint Deniz Seferleri nde Portekizlilerle yaptığı mücadeleyi kaybetmiştir. Osmanlı donanmasının Okyanus sularına uygun olmaması ve devlet merkezine uzak olması sebebiyle yeterli önemin verilmemiş olması, bu seferlerin başarısızlıkla sonuçlanmasının sebebi olmuştur. 47

40 02.1 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. XIV. ve XV. yüzyıllarda Balkanlarda, Siyasi birliğin olmaması, Birbirinden bağımsız küçük krallık ve beylikler bulunması, Mezhep kavgalarının olması Osmanlı Devleti'nin ilerleyişini kolaylaştırmıştır. Buna göre, Osmanlı Devleti nin ilerleyişini kolaylaştıran en önemli etken aşağıdakilerden hangisidir? A) Düzenli ordusunun olması B) Adil bir yönetim uygulaması C) Halka inanç özgürlüğü vermesi D) Uluslararasındaki anlaşmazlıklardan yararlanması E) Gaza ve cihat anlayışıyla hareket etmesi 2. Fatih Döneminde açılan medreseler için yurt dışından bilim adamları getirilmiştir. Bu durum, I. İstanbul, bilimsel ve kültürel açıdan geliştirilmek istenmiştir. II. Fatih Döneminin ilk yıllarında Osmanlı medreselerindeki eğitim seviyesi çevre ülkeler kadar ileri değildir. III. Fatih ten önceki devlet adamları eğitime önem vermemiştir. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 4. Akkoyunlularla ilgili bilgilerden bazıları şunlardır: Uzun Hasan tarafından çıkarılan kanunlar Doğu Anadolu da yıllarca Hasan Padişah Kanunları adı altında uygulanmıştır. Fatih Döneminde Osmanlı Devleti yle yaptıkları Otlukbeli Savaşı nı kaybetmişlerdir. Karakoyunlu Devleti ne son vermişlerdir. Safeviler tarafından yıkılmışlardır. Bu bilgiler Akkoyunlu Devleti yle ilgili aşağıdakilerden hangisini doğrular? A) Anadolu kültüründe belirli bir süre etkili olmuşlardır. B) Kuruldukları bölgenin en güçlü devleti olmuşlardır. C) Komşularıyla iyi ilişkiler içinde olmuşlardır. D) Sadece siyasi faaliyetleriyle tanınmışlardır. E) Genelde Osmanlı Devleti yle savaşlar yapmışlardır. 5. Fatih Döneminde divandaki vezir sayısı yediye çıkmış, Anadolu Defterdarlığı ve Anadolu Kazaskerliği teşkilatları kurulmuştur. Fatih Döneminde divandaki bu gelişim, I. sınırların genişlemesiyle daha fazla yöneticiye ihtiyaç duyulması, II. daha fazla askere ihtiyaç duyulması, III. adli, idari ve mali konularda ihtiyaçlara cevap vermekte yetersiz kalınması etkenlerinden hangileriyle açıklanabilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 3. I. Murat Döneminde kurulan Tımarlı sipahi ordusundaki asker sayısı Fatih Döneminde yüz bine ulaşmıştır. Tımarlı sipahi sayısının artmasıyla, I. sınırların genişlemesi, II. güvenlik ihtiyacının artması, III. tımar sisteminin bozulması durumlarından hangileri arasında ilişki kurulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 6. Fatih Döneminde görülen, I. divan toplantılarına sadrazamın başkanlık etmesi, II. Sahn-ı Seman Medresesi nin açılması, III. Kanunname-i Âli Osman ın ilanı gelişmelerinden hangileriyle mutlak egemenliğin pekiştirilmesinin amaçlandığı ileri sürülebilir? 48

41 7. Fatih Döneminde Venediklilerle yapılan antlaşmanın hükümlerden bazıları şunlardır: Venedik Osmanlı Devleti ne altın savaş tazminatı verecek. Venedik gemileri Osmanlı sularında serbestçe dolaşabilecek. Venedik İstanbul da elçi bulundurabilecek ve bu elçiler Venedikliler arasındaki davalara bakabilecek. II. Mehmet in Venediklilerle antlaşma yaparak aşağıdakilerden hangisini amaçladığı ileri sürülemez? A) Venediklileri yanına çekerek Haçlı birliğini parçalamayı B) Ticareti geliştirmeyi C) Deniz ticaretinde güvenlik sağlamayı D) Venediklileri kontrol altına almayı E) Haçlı birliğine karşı ittifak oluşturmayı 8. Fatih Dönemindeki gelişmelerden bazıları şunlardır: I. Anadolu Kazaskerliği kurulmuştur. II. Anadolu Defterdarlığı kurulmuştur. III. Divandaki vezir sayısı artırılmıştır. Bu gelişmeler, idari, mali ve adli olarak aşağıdaki seçeneklerden hangisinde en doğru sıralanmıştır? İdari Mali Adli A) I II III B) I III II C) II III I D) III I II E) III II I 9. Fatih Döneminde İsfendiyaroğulları ndan Sinop, Karamanoğullarından Konya ve Karaman ın alınması, I. dış ülkelerle ilişkileri artırma, II. İslamiyet i yayma, III. Anadolu da siyasi birliği sağlama amaçlarından hangilerine yöneliktir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 10. II. Mehmet (Fatih) Döneminde görülen, I. Boğdan ın egemenlik altına alınması, II. Sırbistan ın egemenlik altına alınması, III. Ortodoks Kilisesi nin denetim altına alınması gelişmelerinden hangileri, Hıristiyan dünyasının birleşmesini engelleme düşüncesiyle doğrudan ilişkilidir? A) Yalnız III B) I ve II C) I ve III Ayn mezhebe ba l olan toplumlar n bir araya gelmesi daha kolay olur. 11. Fatih Döneminde Bizans ın siyasi varlığına son verildiği halde Ortodoks Kilisesi nin varlığı korunmuştur. Fatih in bu uygulamasının, I. Ortodoks Kilisesi ni siyasi düşman olarak görmeme, II. yönetim altındaki Hıristiyanlara hoşgörü ile yaklaşıldığını ortaya koyma, III. Ortodoks Kilisesi ni denetim altında tutma anlayışlarından hangileriyle ilişkili olduğu savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 12. Fatih in İstanbul u fethetmesini kolaylaştıran etkenlerden biri de geniş surları yıkacak büyüklükte gülleler fırlatacak topları yaptırmış olmasıdır. Buna göre, I. gelişmiş savaş teknolojisinin kullanılması, II. İstanbul un geniş surlara sahip olması, III. Bizans ın savunma tedbirleri alması durumlarından hangilerinin İstanbul un fethini kolaylaştırdığı söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D - C - C l A - D - C l E - E - B l A - D - A 49

42 02.2 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. Memlûkların, Karamanoğullarını Osmanlı'ya karşı desteklemeleri, Ramazanoğulları ve Dulkadiroğullarını denetim altında tutmak istemeleri, Osmanlı-Memluk ilişkilerinin bozulmasında etkili olmuştur. Buna göre Osmanlı-Memluk ilişkilerinin bozulmasında Memlukların aşağıdaki özelliklerinden hangisinin etkili olduğu söylenebilir? A) Anadolu da Türk siyasal birliğini tehdit etmeleri B) İslam devleti olmaları C) Halife soyunu himaye etmeleri D) Kutsal topraklara egemen olmaları E) Hicaz suyollarının tamiri konusunda anlaşmazlık çıkarmaları 4. II. Beyazıt Dönemindeki, I. Boğdan ın kesin olarak fethi, II. Şahkulu İsyanı nın bastırılması, III. Cem Sultan ın dış ülkelere sığınması gelişmelerinden hangileri Osmanlı Devleti'nin dış politikasını olumsuz yönde etkilemiştir? 5. II. Beyazıt Döneminde İspanya daki Katolikler, Müslüman Araplara ve Yahudilere karşı soykırım hareketine girişmişlerdi. Türk denizcileri İspanya ya ulaşarak yardım bekleyen Arapları ve Yahudileri kurtarmış ve onları Osmanlı topraklarına taşımıştır. Bu durum, 2. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nin batıda sınırlarını genişletmesindeki etkenlerden biri olamaz? A) Uluslararasındaki anlaşmazlıklardan yararlanması B) Düzenli ordusunun olması C) Adil bir yönetim uygulaması D) Halka inanç özgürlüğü vermesi E) Bünyesinde birden fazla ulusu barındırması Osmanl 'n n iç durumuyla ilgili olmayan seçene i aray n z. I. hoşgörü anlayışının toplumdan topluma değiştiği, II. Osmanlı Devleti'nin dış gelişmeleri de yakından takip ettiği, III. İspanya daki Katoliklerin insan haklarını ihlal ettiği yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 6. II. Beyazıt, oğlu I. Selim in (Yavuz) kendisini tahttan indirmek amacıyla yaptığı Karıştıran Ovası Savaşı nı kazanmış, ancak Yeniçerilerin isteği üzerine tahtı oğlu I. Selim e bırakmak zorunda kalmıştır. Bu durum, 3. Osmanlı Devleti Döneminde, I. beylerbeylik sayısının artması, II. teokratik yönetime geçilmesi, III. Haçlı zihniyetinin canlanması gelişmelerinden hangileri sınırların genişlemesinin bir sonucudur? I. taht değişikliğinde değişik güçlerin de etkili olduğu, II. II. Beyazıt ın askeri strateji belirlemede oğlundan daha iyi olduğu, III. II. Beyazıt ın Yeniçeriler üzerindeki nüfuzunun yetersiz olduğu yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 50

43 7. Fatih Dönemiyle II. Beyazıt Dönemi kıyaslandığında Fatih Döneminde daha fazla toprak kazanıldığı görülür. II. Beyazıt Döneminde kazanılan toprak miktarının daha az olmasında, I. Cem Sultan la yaşanan taht kavgasının dış sorun haline gelmesi, II. Şah Kulu İsyanı nın uzun süre bastırılamaması, III. Güçlü bir donanma kurulması durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulamaz? 10. I. Değişik dinlerce kutsal sayılan Kudüs ün Osmanlı topraklarına katılması, II. Mekke ve Medine nin Osmanlı topraklarına katılması, III. Çaldıran Savaşı sonrasında Tebriz e kadar olan toprakların ele geçirilmesi gelişmelerinden hangileri Osmanlı topraklarının dini açıdan önemli sayılmasında etkili olmuştur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 11. XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti nde gelirlerin artmasında, 8. II. Beyazıt Döneminde görülen, I. Memlüklerle sonuçsuz savaşlar yapılması, II. Venediklilerden Modon, Koron, Navarin ve İnebahtı kalelerinin alınması, III. Hersek in kesin olarak fethedilmesi gelişmelerinden hangilerinin İslam dünyasında olumlu karşılandığı ileri sürülemez? I. ticaret yollarının ele geçirilmesi, II. Balkanlarda ve Orta Avrupa da vergiye bağlanan devlet ve beylik sayısının artması, III. nüfusun artması sonucunda tüketimin de artması gelişmelerinden hangileri etkili olmuştur? 12. Mısır ın fethinin sonuçlarından bazıları şunlardır: 9. II. Beyazıt Döneminde İspanya daki Yahudilerin en güvenli yer olarak gördükleri Osmanlı'ya sığınmaları, Osmanlı Devleti'nin, I. adil bir yönetim uygulaması, II. halka inanç özgürlüğü vermesi, III. düzenli ordusunun olması özelliklerinden hangilerinin bir sonucudur? I. Kutsal emanetler İstanbul a taşındı. II. Halifelik makamı Osmanlılara geçti. III. Venedikliler Kıbrıs için ödedikleri vergiyi Osmanlı ya ödemeye başlamışlardır. Bunlardan hangileri Mısır ın fethi, sonuçlarıyla sadece İslam dünyasını ilgilendirmemiştir yargısını doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II A - E - D l C - E - C l B - A - D l C - D - B 51

44 02.3 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. Kanuni Sultan Süleyman ın Fransa Kralı Fransuva ya gönderdiği mektupta şu ifadelere yer verilmiştir: Ben ki sultanların sultanı, hakanların hakanı, hükümdarlara taç veren, Allahın yeryüzündeki gölgesi, Akdeniz in, Karadeniz in, Rumeli nin, Anadolu nun, Azerbaycan ın, Şam ın, Halep in, Mısır ın, Mekke nin ve Medine nin, Kudüs ün, bütün Arap diyarının, Yemen in ve nice memleketlerin sultanı ve padişahı Sultan Süleyman Han ım. Sen ki Fransa vilayetinin kralı Fransuva sın." Kanuni nin mektubunda yer alan bu ifadeler aşağıdakilerden hangisine bir kanıt oluşturmaz? A) Osmanlı topraklarının Fransa topraklarından geniş olduğuna B) Osmanlı Devleti nin çok uluslu bir yapıya sahip olduğuna C) Osmanlı Devleti nin değişik dinlerce kutsal kabul edilen bazı şehirlere sahip olduğuna D) Osmanlı hükümdarının Fransa ya karşı diplomatik ve psikolojik unsurları kullanarak üstünlüğünü kabul ettirmeye çalıştığına E) Fransa kralının Osmanlı padişahına denk sayıldığına 3. Osmanlı Devleti 1538 Preveze Deniz Savaşı ve 1560 Cerbe Deniz Savaşı nda Haçlı donanmasını bozguna uğrattığı halde, Hint Deniz Seferlerinde Portekizlilere karşı başarısız olmuştur. Bu başarısızlık, I. Osmanlı donanmasının okyanus sularına karşı dayanıksız olması, II. seferlere gereken önemin verilmemesi, III. kara ticaret yollarının önem kaybetmesi etkenlerinden hangileriyle ilişkilidir? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 4. XVI. yüzyılda Osmanlı Devleti nde, I. Karadeniz ve Hazar Denizi ni bir kanalla birleştirmeye çalışma, II. Safevilerle savaşlar yapma, III. Memlük Devleti'ne son verme gelişmelerinden hangileri Orta Asya Türkleriyle doğrudan ilişki kurmak için İran engelini aşma amacını taşır? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 2. Osmanlı Devleti 1538 Preveze Deniz Savaşı ile Akdeniz de kesin üstünlük elde ettiği halde, bu üstünlüğün Osmanlı ekonomisine tam olarak yansıdığı ileri sürülemez. Bu yargıya kanıt olarak, I. Osmanlı Devleti nin Avrupa daki Rönesans hareketlerine ilgisiz kalması, II. Avrupalıların Hint Deniz Yolu nu bulmuş olması, III. Osmanlı Devleti nin yayılmacı anlayışını sürdürmesi olgularından hangileri gösterilebilir? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 5. Avusturya nın Macar topraklarında ısrarcı olması ve yıllarca Osmanlı'yla savaşması, I. Macar topraklarında ve tahtında hak iddia etmesi, II. Macaristan ın Roma Germen İmparatorluğu nun bir parçası sayılması, III. vergi gelirlerini artırmak istemesi durumlarından hangileriyle açıklanabilir? 52

45 6. Sokullu Mehmet Paşa Süveyş Kanalını açma girişiminde bulunmuş, ancak dönemin şartları ve teknik imkânsızlıklar, bu projenin başarıya ulaşmasını engellemiştir. Bu durum, aşağıdakilerden hangisine bir kanıt olamaz? A) Ticaret yollarının öneminin bilindiğine B) Devlet adamlarının ileri görüşlü olduklarına C) Akdeniz in ticari öneminin arttığına D) Teknik düzeyin ihtiyaçların gerisinde kaldığına E) Başarısızlıkların tek bir sebebe dayandırılamayacağına 9. Asya ile Avrupa yı birbirine bağlayan ticaret yollarının Kıbrıs, Malta, Girit ve Rodos gibi adaların limanlarından geçmesi nedeniyle adalar genelde korsan yatağı haline gelmişti. Buna göre, XVI. yüzyılda Kıbrıs ve Rodos Adaları nın alınmasında, I. ticaret yollarının güvenliğini sağlama, II. Akdeniz de Osmanlı egemenliğini pekiştirme, III. Hıristiyan birliğini parçalama anlayışlarından hangilerinin etkili olduğu söylenemez? 7. Osmanlı Devleti'nin Macaristan ı fethi Almanya ve Avusturya yı tedirgin etmiş ve bu devletlerle de savaşlar yapılmıştır. Bu durum, I. bir bölgenin fethinin birden fazla devletin menfaatlerini zedeleyebildiği, II. dış politika esasları belirlenirken çok yönlü düşünülmesi gerektiği, III. iç sorunların dış sorun haline gelebildiği yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III 10. Kıbrıs halkı Venedik baskısına karşı Osmanlı sultanı II. Selim e mektup yazarak yardım istemiş, şeyhülislamın fetvasının ardından savaş açılarak Kıbrıs alınmıştır. Bu durum, I. Osmanlı'nın hoşgörü ve adalete dayalı yönetimi Kıbrıs halkını Osmanlı'ya yakınlaştırmıştır. II. Savaş kararı padişahın doğrudan aldığı bir karar değildir. III. Osmanlı devlet yönetiminde son söz şeyhülislama aittir. yargılarından hangilerini doğrular? 8. I. Süleyman ın (Kanuni) 46 yıl tahtta kalmış olmasının, I. yönetimde düzen ve istikrarın korunması, II. denizaşırı fetihler yapılması, III. kültürel faaliyetlere önem verilmesi durumlarından hangilerine doğrudan katkısı olmuştur? 11. Fatih devrinde Venediklilere Kanuni devrinde ise Fransızlara ticari imtiyazlar verilmiştir. Ticari imtiyazların verilmesinde etkili olan, I. Hıristiyan birliğini parçalama, II. dış ticareti canlandırma, III. Coğrafi keşiflerin olumsuz etkileri ortadan kaldırma amaçlarından hangileri ortaktır? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III E - A l B - A - D l C - B - A l C - D - B 53

46 02.4 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. İslam öncesindeki Türk devletlerinde devleti idare etme yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılır ve bu yetkiye kut adı verilirdi. Kut inancının, I. hükümdarın yeryüzünü adaletle yönetmesi için görevlendirildiğine inanılması, II. ülke yönetiminin aynı kanı taşıyanlar arasında el değiştirmesine sebep olması, III. ülke topraklarının hanedanın malı sayılması özelliklerinden hangileri, Osmanlı Devleti ndeki cihan hakimiyeti felsefesinin temelini oluşturmuştur? 4. Osmanlı Devleti'nde kadıların görevlerinden bazıları şunlardır: I. Mahkemelere intikal eden davaları çözümlemek II. Avarız vergilerinin toplanmasını sağlamak III. Reayanın isteklerini merkeze ulaştırmak Bunlardan hangileri kadıların adli görevleriyle ilgilidir? 5. Dirlik sistemiyle ilgili doğru veya yanlış bilgilerden bazıları şunlardır: 2. Osmanlı Devleti'nde aşağıdaki gelişme veya uygulamalardan hangileri merkeziyetçi devlet anlayışını daha da pekiştirmiştir? A) Ülke topraklarının hanedan üyelerinin ortak malı kabul edilmesi B) Halifeliğin Osmanlılara geçmesi C) Fransa ya kapitülasyonlar verilmesi D) I. Meşrutiyet meclisinin açılması E) Tanzimat Fermanının ilan edilmesi I. Her an savaşa hazır bir ordu yetişmiştir. II. Devlet, ordu için yapılacak masrafları en asgariye indirmiştir. III. Köylere kadar yayılan bir güvenlik ağı kurulmuştur. Bunlardan hangileri doğrudur? Verilenlerden hangisinin hükümdar n otoritesini güçlendirece ini düflününüz. 3. Osmanlı Devleti'nde geçerli olan veraset sisteminin eski Türk devletlerinde de uygulandığı görülmüştür. Bu durum Osmanlı Devleti ile ilgili, I. kültürüne bağlı olduğu, II. eski ve köklü bir kültüre sahip olduğu, III. diğer kültürlerden etkilenildiği yargılarından hangilerini doğrular? 6. Osmanlı Devleti'nde XV. yüzyıl ortalarından itibaren devlet adamlarının devşirme kökenlilerden seçildiği görülmektedir. Bu durum, Osmanlı Devleti'nde, I. Merkeziyetçi yapı güçlendirilmek istenmektedir. II. Rakip hanedanların ortaya çıkışı önlenmek istenmektedir. III. Geleneksel veraset sistemi uygulanmaktadır. yargılarından hangilerini doğrular? 54

47 7. Osmanlı Devleti'nde eyalet teşkilatının oluşturulmasında aşağıdakilerden hangisinin göz önünde bulundurulduğu söylenemez? A) Etnik yapı B) Dini yapı C) Halkın gelir düzeyi D) Vergi toplama sistemi E) Toprak yönetim sistemi 11. Osmanlı Devleti'nde vergiler şer i ve örfi olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Bu durum Osmanlı devlet yönetiminde, I. dini anlayışın geçerli olması, II. adalet ve hoşgörünün egemen olması, III. hukuk sisteminin vergi sistemine etki etmesi durumlarından hangileriyle ilgilidir? 8. Osmanlılarda hükümdarlık alametlerinden hangisi monarşik gücün pekiştirilmesinde diğerlerinden daha etkili olmuştur? A) Tuğ B) Sikke C) Davul D) Sancak E) Hutbe 9. Osmanlı Devleti nde, I. Arapça nın bilim dili olması, II. dini kitapların uzun bir süre matbaada basılmaması, III. hattatlığın yaygın bir meslek olması durumlarından hangilerinin Türkçe nin gelişimini yavaşlattığı ileri sürülebilir? 12. Osmanlı Devleti'nde kadıların görevlerinden bazıları şunlardır: I. Merkezden gelen emirleri reayaya ulaştırmak II. Avarız vergilerinin toplanmasını sağlamak III. Reayanın isteklerini merkeze ulaştırmak IV. Mahkemelere intikal eden davaları çözümlemek Bunlardan hangileri, kadıların devlet ile halk arasındaki iletişimi sağladıklarının bir kanıtıdır? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) II, III ve IV 10. Osmanlı Devleti'nde devlet işleri divanda görüşülür ve halk her zaman ister kadı aracılığıyla isterse bizzat kendisi gelerek şikayetini iletebilirdi. Bu durum, I. Ulus iradesi yönetime egemendir. II. Sosyal devlet anlayışının bulunduğunu gösterir. III. Demokratik yönetimin özellikleriyle bağdaşır. yargılarından hangilerini doğrular? D) I ve II E) II ve III 13. Osmanlı Devleti'nde Osman Bey Döneminde gümüş para Fatih Döneminde ise altın para bastırılmıştır. Bu durumun ortaya çıkmasında, I. sınırların genişlemesi, II. ticaret gelirlerinin artması, III. taht kavgalarının görülmesi gelişmelerinden hangilerinin etkili olduğu söylenemez? A - B - D l A - E - D l C - E - A - E l D - B - C 55

48 02.5 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. Haçlı Seferleri nin aşağıdaki sonuçlarından hangisi Avrupa daki bilim, teknik ve düşünce hayatının değişiminde etkili olmuştur? A) Türk İslam dünyası ekonomik tahribata uğramıştır. B) Kağıt, matbaa, barut ve pusula Avrupalılarca öğrenilmiştir. C) Anadolu da Türk ilerlemesi duraklamıştır. D) Katolik Ortodoks çatışması artmıştır. E) Feodal yönetimler zayıflamıştır. 4. I. XVI. yüzyıl sonlarında Fransa da derebeylik yönetimi ortadan kalkmıştır. II. İngiltere de 30 yıl süren Çifte Gül Savaşları nda birçok soylu ölmüştür. III. Yeniçağ başlarında Almanya İmparatorluğu dört yüze yakın devletten oluşmaktadır. Bunlardan hangileri monarşik yönetimlerin güçlenmesine ortam hazırlamıştır? Bir ülkede siyasi parçalanm fll n ortadan kalkmas krallar n gücünü pekifltirir. 2. Bazı Avrupa devletleri Ortaçağ ın sonlarına doğru skolastik düşünceyi bırakıp klasik kültürü yeniden canlandırarak Rönesans ı gerçekleştirmişlerdir. Bu durum, I. dünya görüşünün değiştiği, II. toplum düzeninde değişimlere ortam hazırlandığı, III. gelişmeyi canlandırıcı değişimler yaşandığı yargılarından hangilerini doğrular? 5. Avrupa daki gelişmelerden bazıları şunlardır: I. Coğrafya Keşifleri II. Rönesans Hareketleri III. Reform hareketleri Bunlardan hangileri, Avrupa da sosyal yapı ve düşüncenin değişmesinde etkili olmuştur? 3. Pozitif düşünceyi savunan Hümanizma hareketleri İtalya da başlamıştır. İtalya nın, I. önemli bir ticaret merkezi olması, II. Roma ve Helen kültürlerinin izlerini taşıması, III. dini merkez olması sebebiyle çok sık ziyaretçi akınına uğraması özelliklerinden hangileri Hümanizma nın İtalya da başlamasının sebepleri arasında yer alır? 6. Coğrafi Keşifler sonrası yeni kıtalara yapılan göçler ve savaşlar sonrasında nüfusun azalması senyörlerin askeri durumunu olumsuz etkilemiştir. Bu durum Avrupa da, I. siyasi yapının değişmesi, II. mutlak krallıkların güçlenmesi, III. paralı askerlik sisteminin getirilmesi sonuçlarından hangilerini doğurmamıştır? 56

49 7. XV. ve XVI. yüzyılda Papalığa karşı çıkılarak dinde yeni bir düzenlemeye gidilmiştir. Bu düzenlemeler, I. gelişmeyi önleyici engelleri ortadan kaldırma, II. var olan toplum düzenini koruma, III. toplum yapısında eski uygulamalara dönme amaçlarından hangilerine yöneliktir? 10. Coğrafi Keşifler sonucunda Amerika kıtasının keşfedilmesi, I. Avrupa da nüfusun bir bölümünün yeni kıtaya taşınması, II. Katolik Kilisesi'nin güçlenmesi, III. krallıklar ve burjuva sınıfının güçlenmesi sonuçlarından hangilerini doğurmamıştır? 8. Avrupa da, I. barutun ateşli silahlarda kullanılması, II. matbaanın kullanılması, III. pusulanın kullanılması gelişmeleri feodalitenin zayıflaması, Coğrafi Keşifler ve Rönesans la ilişki bakımından aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak sıralanmıştır? Feodalitenin Coğrafi zayıflaması Keşifler Rönesans A) I II III B) II III I C) I III II D) III II I E) III I II 11. Coğrafi Keşifler sonucunda Amerika, Afrika nın bilinmeyen bölgeleri ve Avustralya gibi yeni yerler ve adalar keşfedildi. İspanya ve Portekiz başta olmak üzere denizcilikte ileri gitmiş olan ülkeler buraları ele geçirip koloniler kurdular ve ilk sömürge imparatorluklarını oluşturdular. Bu durumun, I. sömürgecilik faaliyetlerinin başlaması, II. Avrupa krallıklarının zenginleşmeye başlaması, III. sınıfların farklı haklara sahip olması uygulamasına son verilmesi sonuçlarından hangilerini doğurduğu savunulamaz? 9. Büyük toplar sayesinde feodaliteyi yıkan krallar. Kendi aralarında rekabete giriştiler. Bu rekabet ve masrafların karşılanması zorunluluğu gümüş ve altına olan ihtiyacı artırdı. Bu durum, I. zengin olmak için yeni ticaret yolları arama, II. Rönesans hareketlerini başlatma, III. kilisenin topraklarına el koyma düşüncelerinden hangilerinin uygulanmasını zorunlu hale getirmiştir? 12. Coğrafi Keşifler sonucunda Akdeniz limanları önem kaybederken Atlas Okyanusu limanları önem kazanmıştır. Bu durum, I. ticaret yolları güzergahının değişmesi, II. bilim, sanat ve düşünce alanında yeni uygulamalar olması, III. yeni keşfedilen yerlere Hıristiyanlığın yayılması gelişmelerinden hangilerinin bir sonucudur? B - E - E l D - E - C l A - C - A l B - C - A 57

50 02.6 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. Bizans İmparatoru, Fatih in İstanbul'u kuşatması karşısında Papa'dan yardım istemiş, hatta Ortodoks ve Katolik kilisesinin birleşmesi gündeme gelmiştir. Ancak bu düşünceye İstanbul'daki Ortodoks din adamları karşı çıkmışlardır. Bu durum, I. Bizans imparatorunun çaresiz kaldığı, II. din adamlarının imparator ile ters düştüğü, III. Hristiyan birliğinin sağlandığı yargılarından hangilerini doğrular? D) I ve II E) II ve III 2. Yavuz Sultan Selim'in doğu ve güney sorunlarını çözmesi, oğlu Kanuni Sultan Süleyman'ın bütün dikkatini batıya yönlendirmesine neden olmuştur. Kanuni Sultan Süleyman Döneminde yaşanan bu gelişmeler, I. İslam dünyasında olumsuz gelişmelerle karşılaşılmıştır. II. Osmanlı toplumsal bütünlüğü tehlikeye düşmüştür. III. Osmanlılar Avrupa fetihlerine öncelik vermişlerdir. yargılarından hangilerini destekler niteliktedir? D) I ve II E) II ve III 4. XV. yüzyıl itibariyle Bizans, artık Osmanlı Devleti için tehlike olmaktan çıkmıştı. Ancak her fırsatta kurduğu ittifaklarla siyasal varlığını sürdürmeye çalışıyordu. Bu bilgiler Bizans'la ilgili olarak aşağıdakilerden hangisinin kanıtıdır? A) Taht kavgaları yaşadığının B) Ekonomik gelirlerini artırmaya çalıştığının C) Bizans'ın Avrupa'daki askeri etkinliğinin arttığının D) Bazı hanedanların Osmanlı yönetimince desteklendiğinin E) Osmanlı'ya karşıtı faaliyetler içinde olduğunun 5. Safeviler, Anadolu'da yaşayan Türkmen grupları Osmanlı yönetimine karşı XVI. yüzyıl boyunca kışkırtmışlardır. II. Bayezid Döneminde Anadolu'da Şii Türkmen grupları tarafından Şahkulu isyanı çıkarılmıştır. Bu bilgilere bakıldığında, I. Osmanlı toplumsal bütünlüğü yabancı devletlerce tehdit edilmiştir. II. Osmanlı merkezi otoritesi zayıflatılmak istenmiştir. III. Osmanlı yönetim şekli değiştirilmeye çalışılmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılamaz? D) I ve II E) II ve III 3. Osmanlıların XVI. yüzyılda Kutsal Roma Germen İmparatorluğu'na yönelik baskıları ve Reform hareketlerine destek vermelerinin de etkisiyle Protestanlık mezhebi Almanya'da yayılabilmiştir. Bu destek ve sonuçları dikkate alındığında, I. Avrupa'da mezhep anlaşmazlıklarının sürmesi hedeflenmiştir. II. Avrupa üzerindeki siyasi etkinlik artırılmaya çalışılmıştır. III. Ortodoks mezhebi etkinliğini yitirmiştir. yargılarından hangilerinin doğru olduğu savunulabilir? D) I ve II E) II ve III 6. Fransa Kralı Fransuva, 1532 yılında Venedik elçisi ile yaptığı bir görüşmede, "Kutsal Roma - Germen İmparatoru'na karşı Osmanlılar sayesinde güvence altında olduğunu" belirtmiştir. Fransa kralının bu sözlerine bakıldığında, aşağıdaki yargılardan hangisinin doğru olduğu söylenebilir? A) Osmanlı Devleti Avrupa siyasetinde belirleyici olmuştur. B) Kutsal Romen - Germen İmparatorluğu ile ittifak yapılmıştır. C) Avrupalı devletlerle olan askeri mücadeleler sona ermiştir. D) Sömürgeci politikalar hızlanmıştır. E) Avrupa'da dinin siyasi etkinliği sona ermiştir. 58

51 7. Yavuz Sultan Selim, Memlük Devleti'ni ortadan kaldırmak üzere Sina Çölü'nü geçmiş ve Memlük ordusunu yenilgiye uğratarak Mısır topraklarını ele geçirmiştir. Bu gelişmenin, I. Osmanlıların Kuzey Afrika'da egemenlik alanı elde etmesi, II. Osmanlı Devleti'nin İslam dünyasındaki siyasi etkinliğinin artması, III. Doğu Akdeniz'deki Osmanlı denetiminin artırılması sonuçlarından hangilerine yol açtığı savunulabilir? 10. Osmanlı padişahları Yükselme Döneminde açtıkları eğitim kurumlarında Avrupa'daki okulların durumunu örnek almamışlardır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin bir sonucudur? A) Eğitime yeterince önem verilmemesinin B) Osmanlı eğitim sisteminin Avrupa nın ilerisinde olmasının C) Avrupa devletleri ile askeri mücadeleler olmasının D) Osmanlı toplumunda azınlıkların yer almasının E) Eğitim alanında vakıfların etkin olmasının 11. Osmanlılar, 8. Sokullu Mehmet Paşa XVI. yüzyılda Sırpları destekleyerek Sırp Milli Kilisesi'ni kurmalarını sağlamıştır. Sokullu Mehmet Paşa'nın bu girişiminin aşağıdakilerden hangisine yönelik olduğu söylenebilir? A) Hristiyanlar arasında mezhep birliği sağlamak B) Balkanlarda mezhep ve kilise ayrılıklarını beslemek C) İslam inancını yaymak D) Devlet gelirlerini korumak E) Egemenlik anlayışını değiştirmek 1566 yılında Sakız adasını ele geçirmişlerdir yılında Kıbrıs'ı fethetmişlerdir. Bu fetihlerin, I. Akdeniz'de Osmanlı varlığının güçlendirilmesi, II. Osmanlıların açık denizlere çıkması, III. Avrupa'da Coğrafi Keşifler'in yaşanması sonuçlarından hangilerine ortam hazırladığı söylenebilir? D) I ve II E) II ve III Fethedilen adalar n hangi bölgelerde oldu unu düflününüz. 9. Osmanlı Devleti'nde Kanuni Sultan Süleyman Döneminde Yozgat çevresinde halktan haksız yere fazladan vergi alındığı gerekçesiyle Baba Zünnun İsyanı çıkmıştır. Bu isyanın, I. merkezi otorite, II. saltanat yönetimi, III. toplumsal düzen unsurlarından hangilerini tehlikeye düşürdüğü söylenebilir? D) I ve III E) II ve III 12. Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi boyunca Rusya'nın güçlenmesine engel olmaya çalışmıştır. Bu politikanın, I. Karadeniz'de ekonomik ve siyasi rakip istememe, II. Katolik - Ortodoks birliğini engelleme, III. İslam devletleri ile anlaşmazlıkları engelleme düşüncelerinden hangilerinin bir sonucu olduğu söylenebilir? D) I ve II E) II ve III D - C - D l E - C - A l E - B - D l B - A - A 59

52 02.7 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. Osmanlılar, 1538 yılında Haçlı donanmasına karşı Preveze Deniz Savaşı'nı kazanmıştır. Bu gelişmenin, I. Osmanlıların Akdeniz'deki varlığının güçlenmesi, II. Baharat Yolu'nun öneminin azalması, III. Coğrafi Keşifler'in yaşanması sonuçlarından hangilerine ortam hazırladığı söylenebilir? D) I ve II E) II ve III 4. Yavuz Selim'in düzenlediği Mısır seferi ile; I. Memlük Devleti'ne son verildi. II. Baharat Yolu Osmanlı denetimine girdi. III. Halifelik Osmanlı padişahlarına geçti. IV. Venedikliler Kıbrıs için Osmanlı'ya vergi vermeye başladılar. V. Kutsal emanetler İstanbul'a getirildi. Mısır Seferi'nin yukarıdaki sonuçlarından hangileri siyasi bir kazanım olarak nitelendirilebilir? A) Yalnız II B) Yalnız V C) I ve II D) I, III ve IV E) II, III ve V 2. Bizans İmparatoru, Fatih'in İstanbul'u kuşatması karşısında Avrupa devletlerine elçiler göndererek yardım almak istemiştir. Bu çabanın, I. Bizans, toprağını tek başına koruyamayacağını düşünmüştür. II. Osmanlılara karşı siyasi destek aranmıştır. III. Katolik - Ortodoks ittifakı kurulmuştur. yargılarından hangilerini destekler nitelikte olduğu söylenemez? D) I ve II E) II ve III 5. Sokullu Mehmet Paşa, I. Don ile Volga ırmaklarını birleştirerek Karadeniz ile Hazar denizini birbirine bağlamak istemiştir. II. Akdeniz ile Kızıldeniz'i birleştirmek istemiştir. Sokullu Mehmet Paşa'nın bu projeleri gerçekleştirerek ulaşmak istediği hedefler arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur? A) Rusya'ya karşı Hazar'ı kullanabilmek B) Baharat Yolu'na işlerlik kazandırmak C) Akdeniz'i yeniden ticaret merkezi yapmak D) Osmanlı Devleti'ni bir Avrupa devleti yapmak E) Osmanlı ticaret gelirlerini artırmak 3. Kanuni'nin Almanya Seferi'ni fırsat bilen Safeviler Doğu Anadolu bölgesinde olumsuz çalışmalar yapmaya başlamışlardır. Bunun üzerine Kanuni, Avusturya ile İstanbul Antlaşması'nı yaparak İran Seferi'ne çıkmış, Tebriz ve Bağdat'ı ele geçirmiştir. İran'la yaşanan bu mücadelelerin, Osmanlılara, I. Balkan sınırlarının genişlemesi, II. Ortadoğu egemenliğinin artırılması, III. İslam dünyasında mezhep farklılıklarının ortadan kaldırılması kazanımlardan hangilerini sağladığı savunulabilir? D) I ve II E) II ve III 6. I. Fatih'in Balkanlardaki Ortodoksları koruması II. Şah İsmail'in Anadolu'daki Şiileri desteklemesi III. Kanuni Sultan Süleyman'ın Alman Protestanlarını desteklemesi Yukarıdaki olayların ortak yönü aşağıdakilerden hangisidir? A) Din ve mezhep farklılıklarını siyasi çıkarlarda kullanma B) Din ve vicdan hürriyetinin sağlanmasına katkıda bulunma C) Dine dayalı düşünceleri geliştirme D) Kendi inancında olanları destekleme E) Komşu devletler arasında ekonomik dayanışmayı sağlama 60

53 7. Osmanlı Devleti'nde Fatih Döneminde Venediklilere, Kanuni Döneminde ise Fransızlara kapitülasyonlar verilmesinin daha çok aşağıdaki hangi amaca yönelik olduğu söylenebilir? A) Avrupa ile askeri mücadeleleri sonlandırmaya B) Siyasi yönden Avrupa nın desteğini almaya C) Osmanlı topraklarında toplumsal düzeni sağlamaya D) Ticaret vergilerini artırmaya E) Osmanlı topraklarında ticari canlılığı korumaya 10. Osmanlı Devleti Yükselme Döneminde aşağıdaki politikalardan hangisini izlememiştir? A) Batıda fetihler yapmak B) İslam birliğini sağlamak C) Balkan devletlerini hakimiyet altına almak D) Avrupa'da siyasi etkinliği artırmak E) Kaybettiği toprakları geri almak 8. İstanbul un fethinden sonra meydana gelen aşağıdaki olaylardan hangisi Osmanlıların lehine bir gelişme değildir? A) Avrupalıların Osmanlı karşıtı ittifak girişiminde bulunmaları B) İslâm ülkelerinde saygınlığının artması C) Anadolu da daha kolay hareket etme fırsatının doğması D) Karadeniz ticaretine egemen olunması E) Boğazlara egemen olunması 11. Kanuni Sultan Süleyman Döneminde yapılan tüm antlaşmalar, Osmanlı Devleti'nin üstünlüğünü vurgulayacak şekilde imzalanmıştır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) Osmanlı Devleti'nin ekonomik alandaki yaptırım gücü B) Osmanlı Devleti'nin askeri alandaki üstünlüğü C) Osmanlı Devleti'nin sosyal düzeni D) Osmanlı Devleti'nin eğitim kalitesi E) Osmanlı topraklarının genişliği 9. Osmanlı Devleti Kuruluş Döneminde Avrupa'ya karşı tavrını belirlerken iç sorunlarını ve Anadolu'daki gelişmeleri göz önünde bulundurmuştur. Yükselme Döneminde ise Avrupa'daki gelişmelere kendisi yön vermeye başlamıştır. Bu durum, Osmanlı Devleti ile ilgili aşağıdakilerden hangisinin kanıtı değildir? A) Sorunlarını kendi görüşleri doğrultusunda çözmeye başladığının B) Avrupa devletlerini yönlendirebilecek bir güce ulaştığının C) Anadolu'daki gelişmelere önem vermekten vazgeçtiğinin D) Askeri, ekonomik ve siyasi gücünü artırdığının E) Avrupa siyasetinde bir denge unsuru haline geldiğinin 12. Yavuz Sultan Selim kısa süren padişahlığı sırasında çeşitli İslâm topraklarını imparatorluk sınırları içine katmıştır. Böylece kısa sürede çok önemli başarılar kazanılmıştır. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz? A) Kısa süren hükümdarlığı başarılı ve yoğun geçmiştir. B) Ekonomik yapı ikinci planda görülmüştür. C) İmparatorluk sınırlarını genişletmiştir. D) İslâm ülkelerinin bazıları Osmanlı Devleti'ne dahil edilmiştir. E) Doğu sınırlarında genişleme olmuştur. A - C - B l D - D - A l E - A - C l E - B - B 61

54 02.8 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. Kanuni Sultan Süleyman'ın saltanatının ilk yıllarında ekonomik bozukluğu, vergi adaletsizliğini ve benzeri sorunları öne sürerek isyan eden ve taraftar bulanların var olması, bu dönem hakkında aşağıdaki yargılardan hangisini desteklemektedir? A) Sorunların sebeplerinin araştırılıp gerekli tedbirler alınarak çözüm bulunuyor olduğu B) Ekonomik sorunların ortadan kaldırıldığı C) Padişah değişikliğinde meydana gelen otorite boşluğundan yararlanılmak istendiği D) Bu tür sorunların toplumların hepsinde görülmekte olduğu E) Osmanlı Devleti'ndeki bu tür isyanların dış kaynaklı olduğu 4. I. Venedik II. Ceneviz III. Bizans IV. Memlük V. Safevi Osmanlı Devleti'nin Yükselme Döneminde yukarıdaki devletlerden hangileriyle mücadele ettiği söylenemez? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) III ve IV E) IV ve V 2. Yavuz Sultan Selim, Baharat yolunu ele geçirmesine rağmen Osmanlılar, dünyadaki yeni gelişmeler nedeniyle bu ticaret yolundan yararlanamamışlardır. Osmanlıların Baharat yolundan yararlanamayışının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) Hristiyan devletlerin Osmanlılara karşı birleşmeleri B) Osmanlı deniz gücünün zayıflaması C) Venedik ve Ceneviz'in Akdeniz ticaretine egemen olmaları D) Coğrafi Keşifler sonucu Akdeniz limanlarının önemini kaybetmesi E) Osmanlı Devleti'nin Baharat yolunu kullanmak istememesi 5. Kanuni Döneminde, I. Canberdi Gazali Ayaklanması, II. Şahkulu Ayaklanması, III. Baba Zünnun Ayaklanması, IV. Kalender Çelebi Ayaklanması gelişmelerinden hangilerinin yaşandığı söylenemez? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve IV E) III ve IV Avusturya Seferi'nde Avusturya nın Kanuni'ye karşı meydan savaşını göze alamaması 1532 Almanya seferi sırasında Almanların Osmanlı ordularının karşısına çıkamaması Avusturya ile 1533'te İstanbul Antlaşması nın imzalanması Yukarıdaki gelişmeler aşağıdakilerden hangisinin bir kanıtıdır? A) İslâm toplumlarının birlikte hareket ettiğinin B) Avrupalılardan yardım alındığının C) Batıda yoğun iç savaşların yaşandığının D) Doğu sorununun tamamen çözümlendiğinin E) Osmanlı'nın Avrupa üzerindeki yaptırım gücünün arttığının 6. Osmanlı Devleti Yükselme Döneminde yapmış olduğu deniz fetihleri nedeniyle bazı devletlerin ekonomik çıkarlarını zedelemiştir. Osmanlı, deniz fetihlerinin daha çok Akdeniz ve Karadeniz'de yoğunlaştığı dikkate alınırsa aşağıdaki devletlerden hangilerinin çıkarlarının diğerlerine göre daha çok zedelendiği söylenebilir? A) Venedik Ceneviz B) Safevi Memlûk C) Venedik Safevi D) Ceneviz Akkoyunlu E) Safevi Rusya 62

55 7. Fatih Sultan Mehmet, İnsanlar fikir, anlayış ve zeka bakımından ne derece ileride olurlarsa olsunlar, bu meziyetleri kendilerini başkalarına danışmaktan geri bırakmamalıdır. demiştir. Bu bilgiye dayanarak Fatih Sultan Mehmet in aşağıdakilerden hangisini vurguladığı söylenebilir? A) Devlet otoritesinin güçlü tutulmasını B) Devlette tek yetkilinin kendisi olduğunu C) Padişahlık makamının önemini D) Herkesin devlet işlerinden anlayabileceğini E) Divan-ı Hümayun un önemini 8. Osmanlıların Kıbrıs ı almasına karşılık Venedikliler in İnebahtı da Osmanlı donanmasını yakmaları üzerine Sokullu Mehmet Paşa Venedik elçisine, Siz gemilerimizi batırmakla yalnızca sakalımızı kesmiş oldunuz, biz ise Kıbrıs ı alarak sizin kolunuzu kestik. Kesilen sakal yeniden çıkar, ama kesilen kol yerine gelmez. demiştir. 10. I. Kanuni Sultan Süleyman Döneminde Portekizlilere karşı yardım isteyen Hint Müslümanlarını desteklemek için Hint deniz seferleri düzenlenmiştir. II. Sokullu Mehmet Paşa Döneminde, yine Portekizlilere karşı Endonezya (Açe) Müslümanlarına Kurdoğlu Hızır Hayrettin Reis komutasında askeri yardım gönderilmiştir. Bu iki gelişmeye bakarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz? A) Osmanlı Devleti İslam dünyasını dış saldırılara karşı korumaya çalışmaktadır. B) Müslüman devletler Osmanlı İmparatorluğu'nun askeri gücünden yararlanmak istemektedir. C) Portekizliler Hint sularından çıkarak Akdeniz'e yönelmişlerdir. D) Osmanlı Devleti çağının en güçlü devletlerinden biridir. E) Portekizliler Uzak Doğu ticaret yollarında ve okyanuslarda etkindir. Verilen bilgilerin Hint Okyanusu ve çevresiyle ilgili olmas na dikkat ediniz. Aşağıdaki gelişmelerden hangisi Sokullu nun haklılığını kanıtlamıştır? A) Venediklilerin Avusturya ile ittifak yapması B) Lehistan'ın, Osmanlı egemenliğine girmesi C) Sokullu nun ölümüyle duraklama devrine girilmesi D) Osmanlı donanmasının altı ay içinde yenilenmesi E) Kanal projelerinin ortaya atılması 9. Aşağıdakilerden hangisi, Yavuz Sultan Selim in Mısır seferi ile sonuçlanan Osmanlı-Memlük anlaşmazlığının siyasal nedenlerinden biri değildir? A) Memlüklerin Osmanlı karşıtı ittifaklar yapması B) Memlüklerin Dulkadiroğullarını kendi himayesine almak istemesi C) Memlüklerin Karamanoğullarını Osmanlılara karşı desteklemesi D) II. Bayezit in kardeşi Cem Sultan'ın Memlüklere sığınması E) Baharat Yolu'na egemen olunmak istenmesi 11. Fatih Sultan Mehmet in İstanbul un kuşatılması esnasında, I. tahrip gücü yüksek Şahi topunu kullanması, II. tekerlekli kuleler ve gelişmiş yeni silahlar kullanması, III. gemileri karadan yürüterek Haliç e indirmesi aşağıdakilerden hangisinin açık kanıtıdır? A) Osmanlı Devleti nin yabancı uzmanlardan yararlandığının B) Osmanlı'nın bilim ve teknolojide üstün bir devlet olduğunun C) Fatih Sultan Mehmet in denizciliğe önem verdiğinin D) Tekerleğin ilk kez savaşta Osmanlılarca kullanıldığının E) İlk topun Türkler tarafından icat edildiğinin C - D - E l B - A - A l E - D - E l C - B 63

56 02.9 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. I. Fatih Sultan Mehmet devrinde İstanbul, Ege adaları ve Kırım alınmış, denizlerdeki Ceneviz egemenliğine büyük darbe vurulmuştur. II. Kanuni Sultan Süleyman devrinde Barbaros Hayrettin Paşa nın kazandığı Preveze Zaferi ile Akdeniz de Osmanlı egemenliği kesinleşmiştir. Bu iki bilgiden hareketle aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir? A) Osmanlılara karşı her dönemde Haçlı ittifakı kurulmuştur. B) Baharat yolu Osmanlı kontrolüne geçmiştir. C) Karadeniz ve Akdeniz'de Türk denetimi sağlanmıştır. D) Venedik ve Cenevizlilere ayrıcalıklar tanınmıştır. E) Karadeniz ve Akdeniz deki adalar Osmanlıların eline geçmiştir. 2. II. Bayezid zamanında Hıristiyan İspanyolların katliamından kurtulan Yahudiler Osmanlı ülkesine sığınmış ve belirli yörelere yerleştirilmişlerdir. Bu bilgiye bakarak Osmanlı Devleti hakkında aşağıdaki nitelemelerden hangisi yapılabilir? A) İslam inancı yayılmıştır. B) Osmanlı ülkesi genişletilmiştir. C) Osmanlı karşıtı Haçlı ittifakları kurulmuştur. D) Osmanlılar hoşgörülü bir yönetime sahiptir. E) Osmanlılar ekonomik gelirlerini korumuştur. 4. Fatih Sultan Mehmet İstanbul un fethinden sonra Ortodoks Kilisesi'nin dini faaliyetlerini serbest bırakmıştır. Bu bilgiye göre Fatih Sultan Mehmet'in aşağıdakilerden hangisine ulaşmak istediği söylenebilir? A) Avrupa daki dini gelişmelere engel olmak B) Avrupa da Hıristiyan ittifakının oluşmasını önlemek C) Avrupalıların desteğini almak D) İstanbul daki ticari hayatı canlandırmak E) İstanbul u ekonomik merkez haline getirmek 5. Fatih Sultan Mehmet, - İstanbul'un fethine karşı çıkan Çandarlı ailesini yönetimden uzaklaştırmıştır. - Devlet yönetiminde Enderun dan gelen devşirme kökenli kişileri öne çıkarmıştır. Fatih in bu uygulamasının aşağıdakilerden hangisine yönelik olduğu söylenebilir? A) Şehzadeler arasında iktidar mücadeleleri yaşanmasını önlemek B) Anadolu topraklarında siyasi birliği sağlamak C) Padişahın yönetim üzerindeki mutlak otoritesini artırmak D) Avrupa da oluşturulmaya çalışılan Hıristiyan birliğini engellemek E) Adalet teşkilatının denetim altına alınmasını sağlamak 3. Yavuz Sultan Selim zamanında Dulkadiroğlu Beyliği, egemenlik altına alındı. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir? A) Anadolu Türk birliğinin tamamlandığı B) Anadolu'da Türk siyasi birliğinin hedeflendiği C) Osmanlılara katılan beyliklerin en güçlüsünün Dulkadiroğulları olduğu D) Yavuz Selim den önceki padişahların Türk birliğini önemsemediği E) Osmanlı Devleti nin İslam birliğini ikinci planda tuttuğu 6. Osmanlı Devleti nin İstanbul'u fethetmesinde şehrin sahip bulunduğu jeopolitik önem etkilidir. İstanbul un, I. Ortodoks dünyasının dini merkezi durumunda olması, II. kalabalık bir nüfusunun olması, III. Karadeniz ticaret yollarının üzerinde bulunması özelliklerinden hangileri bu görüşe kanıt olarak gösterebilir? D) I ve II E) II ve III 64

57 7. Osmanlı Devleti nde Yavuz Dönem'nde, Çaldıran Savaşı ile Anadolu'daki şii sorununun büyümesi önlenmiştir. Mısır Seferi'yle halifelik makamı Osmanlılara geçmiştir. Bu gelişmeler dikkate alındığında aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir? A) Padişahlar yönetimde etkili hale gelmiştir. B) Osmanlı Devleti merkezi bir devlet haline gelmiştir. C) Osmanlı yönetimi tarafından mezhep birliği hedeflenmiştir. D) Osmanlı Devleti nin siyasi etkinliği artırılmıştır. E) İslamiyet'in doğuda yayılması sağlanmıştır. ki ayr slam Devleti'ne karfl galip gelinmesinin Osmanl 'ya nas l etki yapabilece ini düflününüz. 9. II. Bayezid'e karşı giriştiği taht mücadelesinde başarısız olan Şehzade Cem, Osmanlı Devleti'nin Anadolu ve Rumeli olarak ikiye bölünmesini ve bir bölümünün yönetiminin kendisine bırakılmasını istemiştir. Bu bilgiye göre, I. Osmanlı Devleti'nde iktidar mücadelesi yaşanmıştır. II. Osmanlı toprak bütünlüğü parçalanmak istenmiştir. III. Osmanlı topraklarından siyasi istikrar bozulmuştur. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 10. Osmanlı Devleti'nde sadece duraklama ve gerileme dönemlerinde değil, yükselme ve kuruluş dönemlerinde de isyanlar ile karşılaşılmıştır. Ancak bu isyanlar kısa sürede bastırılmıştır. Bu farklılıkta, I. Osmanlı toplum yapısının çok uluslu olması, II. Osmanlı askeri etkinliğinin üst düzeyde olması, III. Osmanlı Devleti nin geniş toprakları egemenliği altında bulundurması durumlarından hangilerinin rolünden söz edilebilir? 8. Kanuni Döneminde, - Avrupa daki Reform girişimleri desteklenmiştir. - Roma Germen Devleti ile mücadele eden Fransa'ya destek sağlanmıştır. Bu gelişmeler aşağıdaki yargılardan hangisini destekler niteliktedir? A) Roma Germen Devleti nin etkinliği kırılmaya çalışılmıştır. B) Avrupalı devletlerle olan ekonomik ilişkiler geliştirilmiştir. C) Protestanların Avrupa'da güçlenmesine engel olunmaya çalışılmıştır. D) Almanya'da milliyetçilik akımı güçlendirilmeye çalışılmıştır. E) Avrupa'daki askeri ve politik gelişmelerden olumsuz etkilenilmiştir. D) I ve II E) II ve III 11. Osmanlı Devleti nde Kanuni Sultan Süleyman Döneminde Şam Valiliği ne atanan eski Memlük komutanlarından Canberd Gazali, Memlük Devleti ni yeniden kurmak amacıyla ayaklanmıştır. Bu bilgi, I. Osmanlı toprak bütünlüğü parçalanmaya çalışılmıştır. II. Osmanlı hanedanının ülke yönetiminden uzaklaştırılması hedeflenmiştir. III. Osmanlı Devleti nin Balkan egemenliği zarar görmüştür. yargılarından hangilerini desteklemektedir? D) I ve II E) II ve III C - D - B l B - C - C l D - A l E - D - A 65

58 02.10 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. Yeni Çağ Avrupası'nda Coğrafi Keşifler sonunda ortaya çıkan, I. yeni bitki türlerinin bulunması, II. Burjuva sınıfının zenginleşmesi, III. Katolik Kilisesi'ne duyulan güvenin sarsılması gelişmelerinden hangileri toplumsal dengelerin değişmesine zemin hazırlamıştır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III Hangilerinin toplumu etkileyebilece ini düflününüz. 4. Kimi tarihçilere göre, İstanbul dan İtalya ya giden Bizans bilginlerinin eski Grek lisanını bilmeleri ve bu kültürü tekrar canlandırmaları, Rönesans ın başlamasında önemli bir etkendir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisinin Rönesans'ın doğmasında rol oynadığı vurgulanmıştır? A) Coğrafi Keşifler'in ekonomik ve fikri gelişmeleri sağlaması B) Eski Yunan ve Roma eserlerinin yeniden incelenmesi C) Sanatkarları koruyan "Mesen"lerin ortaya çıkması D) İslam eserlerinin Batı'da okunmaya başlanması E) Antik Çağ eserlerinin İtalya'da olması 2. İngiltere ve Fransa, XVI. yüzyıldan sonra sömürge imparatorluğunu oluştururken, Almanya ve İtalya ancak XIX. yüzyılda sömürgeciliğe başlamıştır. Almanya ve İtalya'nın sömürgecilikte geç kalmasının nedenleri arasında, I. sömürgecilik fikrine karşı çıkmaları, II. hammadde kaynaklarının yeterli olması, III. siyasi birliklerini geç tamamlamaları durumlarından hangileri gösterilebilir? D) I ve II E) II ve III 5. Yeni Çağ'da Avrupa'da yaşanan, I. Avrupa'ya çok miktarda değerli maden girmesi, II. Coğrafi Keşiflerin düzenlenmesi, III. Cesur gemicilerin yetişmesi gelişmelerinin oluş sırası aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) I - II - III B) II - I - III C) III - II - I D) I - III - II E) III - I - II 3. Coğrafi Keşifler esnasında Avrupalı devletlerin yeni kıtalardaki altın ve gümüşü Avrupa'ya taşımaları Sanayi İnkılabı sonrasında Avrupa'da hammaddeye olan ihtiyacın artması Bu gelişmeler aşağıdakilerden hangisine neden olmuştur? A) Ticaret yollarının yön değiştirmesine B) Tanzimat ve ıslahat fermanlarının yayımlanmasına C) Ulusal devletlerin yıkılmasına D) Sömürgecilik hareketlerinin yaygınlaşmasına E) Osmanlı Devleti'nin ekonomik yönden zayıflamasına 6. İtalya nın coğrafi, dini ve ekonomik bakımdan uzun yıllar boyu merkezi bir konumda bulunması, yarımadadaki devletlerin özgürlükçü yapısı ve Roma kültürünün izlerinin bu bölgede zengin olarak bulunuyor olması Rönesans ın İtalya da başlamasının nedenleri olarak kabul edilir. Buna göre Rönesans hareketlerinin ilk önce İtalya'da başlamasını aşağıdakilerden hangisi açıklamaz? A) İtalya'nın dini açıdan önemli bir merkez olması B) Coğrafi konumunun elverişliliği C) İtalya'nın ticari bir merkez olması D) Eski ve Roma eserlerinin İtalya'da bulunuşu E) İtalya'da çok sayıda devletin olması 66

59 7. Yeni Çağ başlarında Avrupa da Rönesans hareketlerinin başlaması ile Kilise ye yönelik eleştiriler de artmıştır. Bu bilgilerden hareketle aşağıdakilerden hangisinin Rönesans'ın doğrudan sonuçlarından biri olduğu savunulabilir? A) Sömürge yönetimlerinin kurulması B) Reform olaylarının başlaması C) Skolastik düşüncenin yaygınlaşması D) Burjuva sınıfının ortaya çıkması E) Laikliğin doğması 8. Katolik Kilisesi ne tepki olarak gelişen Reform olayları sonunda papazların otoritesi sarsılmış, skolastik düşünce önemini yitirmiştir. Ayrıca Kilise dışında okullar açılırken Almanya, İngiltere ve Fransa da yeni mezhepler ortaya çıkmıştır. 10. Avrupa da hümanizm ile başlayan bilimsel uyanış, kültür ve sanat alanındaki genel ilerleme ile desteklendi ve matbaacılığın gelişmesiyle yaygınlaşmaya başladı. Bu gelişmeler Katolik Kilisesi nin Avrupa da insan düşüncesi üzerinde kurduğu tekelci baskıyı zorlamaya başladı. Bu bilgi dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Hümanizm düşüncesi matbaanın katkısıyla yaygınlaşmıştır. B) Bilimsel gelişmeler hümanizma akımı ile birlikte hız kazanmıştır. C) Kültür ve sanat alanında önemli ilerlemeler yaşanmıştır. D) Katolik Kilisesi sorgulanmaya başlanmıştır. E) Avrupa'da Katolik mezhebinin varlığı sona ermiştir. Din adamlar na olan güvensizlik dinden ç kmay veya mezhep de ifltirmeyi zorunlu k lmaz. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Reform olaylarının sonuçlarından biri değildir? A) Hümanizm akımının doğması B) Yeni mezheplerin ortaya çıkması C) Din adamlarına duyulan güvenin kaybolması D) Laik eğitim kurumlarının açılması E) Halkın dogmatik anlayıştan kurtulması 9. Yeni Çağ da Avrupa da ekonomik zenginliğini artıran burjuvalar ülke yönetimlerinde söz sahibi olmak için soylularla mücadele etmeye başlamıştır. Bu durum, I. Avrupa da sınıflar arası eşitlik sağlanamamıştır. II. Avrupa genelinde ulusal devlet anlayışı yaygınlaşmıştır. III. Yeni Çağ da Avrupa da merkeziyetçi yönetim anlayışı öne çıkmıştır. yargılarından hangilerine kanıt olarak gösterilebilir? D) I ve II E) II ve III 11. Yeni Çağ'da hümanizma hareketinin geliştirdiği ölçüler, güzel sanatlarda etkisini gösterdi. Resimde, heykelde ve mimarlıkta Orta Çağ Hıristiyan sanatının ölçüleri aşıldı. İnsan, güzel sanatların tüm dallarının temel konusu ve ölçüsü oldu. Ekonomik ve düşünsel gelişmeye paralel olarak, resim, heykel ve mimarlıkta önemli eserler meydana getirildi. Bu bilgiye göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz? A) Hümanizma güzel sanatların gelişmesine katkıda bulunmuştur. B) Ekonominin güçlenmesi doğrudan hümanizmanın sonucudur. C) İnsan tüm sanatların temelini teşkil etmiştir. D) Mimari alanda önemli eserler meydana getirilmiştir. E) Ekonomik gelişmeler sanatsal gelişmeyi etkilemiştir. E - C - D l B - C - E l B - A - A l E - B 67

60 02.11 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. Birçok araştırmacı, 1555 Ogsburg Antlaşması'na yol açan en önemli etkenin, Türklerin hızla Batı'ya doğru ilerlemeleri olduğunu ileri sürmektedir. Bu bilgi dikkate alındığında, aşağıdaki yargılardan hangisinin doğru olduğu söylenebilir? A) Avrupalılar yeni ticaret yolları aramaya başlamışlardır. B) Avrupa'da mezhep birliği sağlanmıştır. C) Avrupalılar Osmanlı ilerleyişini bir tehdit olarak görmemişlerdir. D) Avrupalı toplumlar arasında dini hoşgörü anlayışı egemen olmuştur. E) Osmanlıarın güçlenmesi Avrupa'da iç barışın sağlanması çabalarını kolaylaştırmıştır. 4. Coğrafi Keşifler'in aşağıdaki sonuçlarından hangisinin, uzun vadede Sanayi Devrimi'ne ortam hazırladığı ileri sürülebilir? A) Avrupa'ya yeni bitki türlerinin getirilmesi B) Avrupa'dan Amerika'ya göçlerin yapılması C) Ticaret yollarının değişmesi D) Avrupa'da sermaye birikiminin sağlanması E) Kilise dogmalarının yanlışlığının anlaşılması 5. Yalnızca Latince yazılan ve okunan İncil, Avrupa'da XVI. yüzyılda bazı ulusal dillere tercüme edilmiştir. Bu gelişmenin, aşağıdakilerden hangisine neden olduğu söylenebilir? 2. I. Hıristiyanlığın yaygınlaşması II. Yeni bitki ve hayvan türleri ile karşılaşılması III. Yeni ticaret yollarının bulunması A) Yeni ticaret yollarının bulunmasına B) Din adamlarının krallara desteklerinin artmasına C) Halkın dini bilgileri doğrudan elde edebilmesine D) Sınıf farklılıklarının güçlenmesine E) Burjuva sınıfının etkisini artırmasına gelişmelerinden hangileri, Coğrafi Keşifler'in sadece ekonomik sonuçlara yol açmadığının kanıtı olarak gösterilebilir? D) I ve II E) I ve III 6. Aşağıdakilerden hangisinin Coğrafi Keşifler'in başlamasında etkili olduğu savunulamaz? A) Pusulanın bulunması B) İstanbul'un Türklerin eline geçmesi C) Haçlı Seferleri'nin başarısızlıkla sonuçlanması D) Gemicilik teknolojisinin ilerlemesi E) Coğrafya bilgisinin gelişmesi 3. Rönesans, Avrupa'da bilim ve sanat alanlarında önemli değişimlerin yaşanmasını sağlamış, akılcı düşünceyi öne çıkarmıştır. Buna göre Rönesans'ın, I. dogmatik düşünce, II. sömürgecilik, III. birey özgürlüğü unsurlarından hangilerini zayıflattığı söylenebilir? D) I ve II E) II ve III 7. Aşağıdakilerden hangisi Coğrafi Keşifler'in sonuçlarından biri olarak gösterilemez? A) Matbaa ve kağıdın Avrupa ya geçmesi B) Sömürge imparatorluklarının kurulması C) Keşfedilen yerlere göçlerin yaşanması D) Ticaret yollarının yön değiştirmesi E) İspanya ve Portekiz'in zenginliklerini artırması 68

61 8. Aşağıdakilerden hangisinin Avrupa'da Reform hareketlerinin doğmasına ortam hazırlayan nedenler arasında yer aldığı savunulamaz? A) Katolik Kilisesi nin bozulması B) Rönesans aydınlarının Kilise yi eleştirmeleri C) Endüljans uygulamasının tepkilere yol açması D) Matbaa sayesinde İncil in yaygınlaşması E) Burjuvaların güzel sanatlara ilgi duymaları 12. Yeni Çağ ve Yakın Çağ'da sömürgeciliğin gelişmesinde aşağıdakilerden hangileri etkili olmuştur? A) Haçlı Seferleri - Reform Hareketleri B) Yüzyıl Savaşı - Almanya'nın siyasi birliğini kurması C) ABD nin kurulması - Fransız İhtilali D) Rönesans Hareketleri - Mezhep Savaşları E) Coğrafi Keşifler - Sanayi İnkılabı 9. Demokrasi düşüncesi XVIII. yüzyılda Avrupa'da gelişmeye başladı ve Avrupa uygarlığının vazgeçilmez unsurlarından biri haline geldi. Bu gelişmenin, I. teokrasi, II. mutlakiyet, III. cumhuriyet kavramlarından hangilerini gerilettiği savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 10. Coğrafi Keşiflerin aşağıdaki sonuçlarından hangisinin, Sanayi İnkılabı'na ortam hazırladığı ileri sürülebilir? A) Avrupa'ya yeni bitki türlerinin getirilmesi B) Avrupa'dan Amerika'ya göçlerin yapılması C) Eski ticaret yollarının değişmesi D) Avrupa'ya çok miktarda altın ve gümüş getirilmesi E) Kilise hurafelerinin yanlışlığının anlaşılması 11. Aşağıdakilerden hangisi Rönesans'ın sonuçlarından biri değildir? A) Skolastik düşüncenin yerini pozitif düşüncenin alması B) Din adamlarının saygınlığının artması C) Akıl ve bilime verilen değerin artması D) Kilise'ye yönelik eleştirilerin artması E) Kültür ve bilimdeki öncülüğün doğudan batıya geçmesi 13. Fransa'da XVIII. yüzyıl itibariyle toplumda eşitliğin olmaması, soyluların geniş ayrıcalıklara sahip olması, burjuvaların siyasal haklar istemesi, hiçbir hakkı olmayan ve en ağır işlerde çalışan köylülerin burjuva sınıfını desteklemeleri, Fransız İhtilali'nin çıkmasında etkili olmuştur. Buna göre, ihtilalin görülmesinde, I. kültürel, II. toplumsal, III. dini unsurlardan hangilerinin rolünün vurgulandığı söylenebilir? D) I ve II E) I ve III 14. Coğrafi Keşifler sonucunda zenginliklerini artıran Burjuvaların bir kısmı, sanat çalışmalarına ve sanatçılara maddi destek vererek Rönesans'ın gerçekleşmesinde pay sahibi olmuşlardır. Bu bilgi dikkate alındığında, I. Ekonomik gelişme, Avrupa'da önemli gelişmelerde rol oynamıştır. II. Avrupa'da sınıf farklılığı anlayışı ortadan kalkmıştır. III. Soylular siyasi alandaki etkinliklerini kaybetmiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? D) I ve II E) II ve III E - D - A l D - C - C - A l E - C - D - B l E - D - A 69

62 02.12 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. Diğer İslam ve Türk devletlerinde olduğu gibi Osmanlı Devleti'nde de hukuk, esas olarak İslam hukuku kurallarından oluşmaktaydı. Bu anlayışın aşağıdakilerden hangisini engellediği söylenebilir? A) Hukuk kurallarının yazılı hale getirilmesini B) Laik hukuk anlayışının oluşmasını C) Bazı suçlara ağır cezalar verilmesini D) Eski Türk geleneklerinin terk edilmesini E) Dinin toplumsal yapıyı baskısı altına almasını 4. Fatih Sultan Mehmet, İstanbul un fethi için önemli hazırlıklar yapmış ve bu ön çalışmalar, zaferin kazanılmasında etkili olmuştur. Aşağıdakilerden hangisi İstanbul kuşatması öncesinde yapılan hazırlıklar arasında gösterilemez? A) 400 parçalık donanma hazırlanması B) Rumeli Hisarı nın yapılması C) Edirne de büyük topların dökülmesi D) Balkanlara bir ordunun gönderilmesi E) Akkoyunlulara savaş açılması 2. Osmanlı şehzadeleri her an padişah olacak gibi sancaklarda Lala adı verilen hocaların gözetiminde devlet yönetimini öğrenir ve tecrübe kazanırlardı. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi şehzadelerin sancaklara gönderilmelerinin sona ermesiyle ortaya çıkan bir durumdur? A) Şehzadelerin daha iyi yetişmeleri B) Şehzadelerin deneyimsiz olarak tahta geçmeleri C) İsyanların tamamen önlenmesi D) Yeniçerilerin denetim altına alınması E) Mutlak teokratik bir yönetim oluşması "Stajyerlik yapmak kifliye ne kazand r r?" sorusunun cevab n düflünün. 5. Osmanlı Devleti'nde XVIII. yüzyılda kurulmuş büyük vakıfların % 14 ü köle asıllılar tarafından kurulmuştur. Bunlar arasında 19 hanım sultan, 6 darussaade ağası, 3 yeniçeri ağası ve 2 sadrazam vardır. Buna göre, I. Osmanlı topraklarında dikey hareketlilik vardır. II. Kölelikten özgürlüğe geçiş mümkün olmuştur. III. Köle sınıfı zaman içinde toplumsal huzuru bozmuştur. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? D) I ve II E) II ve III 3. Osmanlı Devleti'nde örfi hukuk kuralları bir anda değil uzun bir süreç içinde yavaş yavaş şekillenmekteydi. Osmanlı hukuk sistemiyle ilgili bu olgu dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisinin söylenmesi kesinlikle doğru olur? A) Örfi hukuk toplumdaki dini farklılıklardan etkilenmiştir. B) Hukuk kavramı gelişmemiştir. C) Örfi hukuk kuralları değişebilir. D) Mutlak yönetim anlayışı zayıflamıştır. E) Değişen şartlara ayak uydurmakta zorlanılmıştır. 6. XV. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde matematik alanında yazılan kitapların % 18'i Türkçe iken, bu oran her asırda artmış, önce XVI. yüzyılda Farsça'yı son dönemlere doğru da Arapça'yı geçerek bu alanda hakim dil haline gelmiştir. Yaşanan bu değişim, aşağıdakilerden hangisinin bir sonucudur? A) Türk dilinin gerilemesinin B) Türk nüfusunun artmasının C) Türkçe'nin kullanımının yoğunlaşmasının D) Toprak kayıpları yaşanmasının E) Avrupa tarzı yenilikler yapılmasının 70

63 7. Osmanlı toplumunda XVII. yüzyıla kadar vezirlerin çocukları yönetici zümreye girebilmek için kabiliyet olmak zorunda idiler. Birçok batılı gezgin yazar bu durumu övmüştür. Bu durum dikkate alındığında, Osmanlılarda devlet yöneticiliklerinin dağıtımında, I. yetenek, II. etnik köken, III. padişaha yakınlık unsunlarından hangilerinin belirleyici olduğundan söz edilmiştir? D) I ve II E) II ve III 10. Osmanlıların Balkan topraklarına geçtiği 1353 yılından itibaren 150 yıllık bir süre içinde, Rumeli kültürel ve sosyal olarak önemli ölçüde Türkleşmiş durumdaydı. Bu durum, I. Balkan topraklarına Anadolu'dan götürülen Türkmen gruplarının yerleştirilmesi, II. bölgedeki vergi kaynaklarının artırılması, III. İslam toplumları üzerindeki etkinliğin artırılması gelişmelerinden hangilerinin bir sonucu olarak görülebilir? D) I ve II E) II ve III 8. Osmanlı Devleti'nde kadıların sürekli aynı yerde görev yapmalarına izin verilmemiştir. Bu uygulamanın, aşağıdakilerden hangisini korumayı hedeflediği söylenebilir? A) Dinin hukuki etkinliğini B) Kadıların ekonomik gelirlerini C) Tarafsız yargılamayı D) Eğitim sistemini E) Kadıların hukuki yeterliliğini 11. Osmanlı Devleti'nde yeni fethedilen bölgelerde, I. Kadılar tayin edilmiştir. II. Subaşılar görevlendirilmiştir. III. Türk aşiretler yönlendirilmiştir. Bu girişimlerden hangileri, hukuki yapı ile doğrudan ilgili değildir? D) I ve II E) II ve III 9. Eski Türklerde görülen ve devletin birkaç bölgeye bölünmesini esas alan Türk boy alışkanlıklarının yerini Osmanlılarda tamamen merkezi - üniter devlet anlayışı almıştır. Bu farklılık dikkate alındığında, I. Toprak bütünlüğü korunmaya çalışılmıştır. II. Türk devlet geleneklerinin etkisi azalmıştır. III. Avrupalı devletler örnek alınmıştır. yargılarından hangileri Osmanlılarla ilgili olarak doğru kabul edilebilir? D) I ve II E) II ve III 12. Osmanlı Devleti'nde örfi kanunların hazırlanmasında devletin en üst kademelerinde yıllarca tecrübe kazanmış görevlilerden oluşan Divan-ı Hümayun'un ve özellikle örfi hukuktan sorumlu bulunan Nişancıların önemli rolleri vardı. Buna göre, I. Örfi kanunlar devlet çevrelerince hazırlanmıştır. II. Örfi hukuk dinin etkisiyle şekillenmiştir. III. Hukuk kuralları sözlü olarak kalmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? D) I ve II E) II ve III B - B - C l E - D - C l A - C - A l A - E - A 71

64 02.13 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. Yavuz Sultan Selim, İran ve Mısır dan İstanbul a birçok bilim adamı getirtilmesini sağlamıştır. Yavuz Sultan Selim'in bu uygulamayla, I. merkezi otoriteyi kuvvetlendirme, II. devşirme sistemini uygulamaya koyma, III. İstanbul u bilim ve kültür merkezi haline getirme 4. Osmanlılarda hayvancılığın gelişmiş olması aşağıdakilerden hangisinin de gelişmesine doğrudan etki etmiştir? A) Demircilik B) Dokumacılık C) Hattatlık D) Kuyumculuk E) Mimari amaçlarından hangilerine ulaşmak istediği söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 2. Osmanlı Devleti sınırları içinde yaşayan bazı gayrimüslimlere imtiyazlar tanımıştır. Bunlar Osmanlı'yasalarına göre değil kendi inançlarına göre yargılanmakta idiler. Gayrimüslimlere tanınan bu haklar aşağıdakilerden hangisine ters düşmektedir? A) Kapitülasyonlara B) Lonca sistemine C) Hukuk birliği anlayışına D) Tımar sistemine E) Uluslararası antlaşmalara 5. Osmanlı Devleti nde, sancaklara gönderilen şehzadelerin para basma, komşu devletlerle antlaşma imzalama ve savaş açma yetikleri bulunmamaktaydı. Bu uygulamanın aşağıdakilerden temelde hangisine yönelik olduğu söylenebilir? A) Şehzadelerin başarısını artırmaya B) Ülkede sosyal bütünlüğü sağlamaya C) Ülkede ekonomik düzeni korumaya D) Halkın yönetime katılmasını sağlamaya E) Merkezi otoriteyi korumaya 3. Selçuklulardaki ikta sistemi Osmanlılarda dirlik sistemi olarak uygulanmıştır. Selçuklulardaki atabeylik kurumu Osmanlılarda lalalık olarak varlığını sürdürmüştür. Bu bilgilere bakılarak, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir? A) Selçuklularla Osmanlılar aynı dönemde yaşamışlardır. B) Her iki devlet aynı topraklar üzerinde hüküm sürmüştür. C) Osmanlı Devleti özgün bir örgütlenmeye sahiptir. D) Türk devletleri birbirlerini etkilemişlerdir. E) Anadolu daki bütün devletler birbirinin devamıdır. 6. Osmanlılarda mimari alanda büyük gelişmeler olmuştur. Hassa Mimarlar Ocağı sayesinde birçok mimar yetişmiştir. Fatih devrinde yapılan eserlerle özgün Osmanlı mimari tarzı doğmuştur. Bu tarz Balkanlara ve İslâm topraklarına yayılmıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? A) Osmanlı mimari tarzı yükseliş devrinde büyük gelişme göstermiştir. B) Osmanlılarda mimarlık eğitimi veren kurumlar vardır. C) Osmanlılar kendilerine özgü bir mimari üslup geliştirmişlerdir. D) Osmanlı mimari tarzı yalnız Osmanlı topraklarında etkisini göstermiştir. E) Mimari alanda önemli girişimlerde bulunulmuştur. 72

65 7. Osmanlı Devleti nde köylü, toprağı işleme hakkını devam ettirebilmek için bazı yükümlülükleri yerine getirmek zorundaydı. Köylü toprağını sebepsiz olarak üç yıl üst üste boş bıraktığı takdirde toprak elinden alınırdı. Bu bilgilere göre, aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Osmanlı Devleti toprağı köylülere dağıtmıştır. B) Üretimin azalması önlenmek istenmektedir. C) Osmanlı Devleti nde bütün araziler devletindir. D) Osmanlı Devleti tarıma önem vermektedir. E) Osmanlı Devleti nin düzenli bir tarım politikası vardır. 10. Aşağıdakilerden hangisi divanın danışma organı olduğunu göstermektedir? A) Haftanın belli günlerinde toplanması B) Büyük davalara bakılması C) Sadrazamların başkanlık etmesi D) Alınan kararlarda son sözün padişaha ait olması E) Kazaskerlerin toplantılara katılması 8. Osmanlı Devleti'nde, I. merkezi otoriteye önem verme, II. adalet ve hoşgörüye dayalı bir yönetim anlayışını benimseme, III. yabancı kültürlerin değerlerine kapalı olma durumlarından hangilerinin devletin uzun süre yaşamasını sağladığı savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 11. Divan-ı Hümayun da siyasi, idari, adli ve mali konularda kararlar alınırdı. Ayrıca bütün önemli davalar halledilir; savaşa ya da barışa burada karar verilirdi. Buna göre, Divan ın yetkileri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? A) Devlet görevlerine atamalar yapmak B) Büyük davalara bakmak C) Vergi işlerini düzenlemek D) Savaş hazırlıklarına karar vermek E) Şehzadelerin görüşlerini almak 9. Osmanlı Devleti nde XVI. yüzyıldan itibaren uygulanan ve bazı eyaletlerin vergilerinin açık artırma ile satılıp peşin olarak hazineye yatırılması esasına dayanan sisteme iltizam usulü adı verilmiştir. Buna göre, I. Osmanlı vergi gelirleri artmıştır. II. Osmanlı hazinesi nakit paraya ihtiyaç duymuştur. III. Osmanlı ekonomisi daha da güçlenmiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 12. Osmanlı hukukunda kadıların verdikleri kararlar mutlak olmayıp, bu kararları haksız bulanlar itiraz edebiliyorlardı. Bu durumun Osmanlı Devleti'nde; I. Adalet siyasi güç tarafından yönlendirilmiştir. II. Hak arama kanalları açık tutulmuştur. III. Osmanlı hukuku, Avrupalı devletler tarafından örnek alınmıştır. gelişmelerinden hangilerinin göstergesi olduğu savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II B - C - D l B - E - D l A - C - B l D - E - B 73

66 02.14 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. XVI. yüzyıldan itibaren Avrupa da yaşanan, I. düzenli askeri birliklerin kurulması, II. III. yeni kıtaların keşfedilmesi, Katolik Kilisesi nin siyasi ve toplumsal etkinliğinin azalmaya başlaması gelişmelerinden hangileri merkezi krallıkların siyasi otoritelerini güçlendirmelerine ortam hazırlamıştır? D) I ve III E) II ve III 4. Avrupa da karşılaşılan, I. kağıt ve matbaanın kullanım alanının artması, II. basılan kitap sayısının artması, III. merkezi krallıkların otoritelerini artırmaları durumlarından hangilerinin kültürel alan ile ilgili olduğu söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 2. Avrupa'da değişik dönemlerde görülen, I. Yeni insan toplulukları ile karşılaşılması, II. Sömürgeci politikaların ortaya çıkması, III. Hıristiyanlığın yayılması, IV. Üretim anlayışının değişmesi gelişmelerinden hangileri Coğrafi Keşifler'in sonuçları arasında gösterilebilir? A) Yalnız II B) I ve II C) III ve IV D) I, II ve III E) II, III ve IV 5. Yeniçağ Avrupası nda yaşanmaya başlanan Coğrafi Keşiflerle sömürgecilik politikalarını başlatan devletler İspanya ve Portekiz olmuştur. Bu iki devletin Coğrafi Keşifler'i başlatmalarında aşağıdakilerden hangisinin rolü daha büyüktür? A) Askeri yapılarının güçlü olması B) Ticaretle uğraşmaları C) Akdeniz e kıyılarının bulunması D) Gelişmiş bir denizciliğe sahip olmaları E) İleri bir uygarlık olmaları ki devletin de Co rafi Keflifleri bafllatabilmeleri için öncelikle Atlas Okyanusu'nda ilerleyebilecek nitelikte gemilere sahip olmalar gerekir. 3. Yeniçağ da Avrupa da yaşanan; I. sömürgeci politikaların izlenmeye başlaması, II. Akdeniz limanlarının ticari canlılığının kaybolması, III. burjuvaların zenginleşmesi, IV. din adamlarına olan güveninin sarsılması gelişmelerinden hangilerinin ekonomik alanda etkiler meydana getirdiği söylenebilir? A) I ve II B) II ve III C) II ve IV D) I, II ve III E) I, III ve IV 6. Avrupa da XVI. yüzyılda yaşanan gelişmeler sonucunda, I. Baharat Yolu nun önemi azalmıştır. II. Akdeniz ticareti zayıflamıştır. III. Yeni uygarlıklar ile karşılaşılmıştır. Bu gelişmelerden hangilerinin Osmanlı Devleti ni olumsuz etkilediği savunulabilir? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 74

67 7. XVI. yüzyılda yaşanan gelişmeler sonucunda Avrupa daki eğitim kurumları ve okullar kiliselerin ve din adamlarının kontrolünden çıkarılmıştır. Bu gelişmenin aşağıdakilerden hangisine ortam hazırladığı savunulabilir? A) Laik eğitim anlayışının güçlenmesine B) Skolastik düşünce sisteminin güçlenmesine C) Eğitimin çalışmalarının gerilemesine D) Siyasi rekabetin artmasına E) Din adamlarının etkinliğinin artmasına 10. Mezhep çatışmaları sonucunda Avrupa da 1555 yılında imzalanan Ogsburg Antlaşması ile Alman prensleri, bulundukları bölgelerin dini önderi olma ve halklarına kendi mezheplerini kabul ettirebilme imkanını elde etmişlerdir. Avrupa da meydana gelen bu gelişme ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? A) Alman prenslerinin siyasi güçleri azalmıştır. B) Avrupa da dini yapı değişmemiştir. C) Alman prensleri ekonomik açıdan zayıflamışlardır. D) Mezhep birliği sağlanmıştır. E) Katolik Kilisesi nin etkinliği azalmıştır. 8. I. Ticaret yollarının Müslümanların kontrolünde olması II. Doğunun zenginliklerinin elde edilmeye çalışılması III. Hıristiyanlığın yayılmak istenmesi IV. Gemicilik bilgilerinin gelişmesi Yukarıdakilerden hangileri Coğrafi Keşifler'in ekonomik nedenleri arasında gösterilemez? A) I ve II B) II ve III C) III ve IV D) I, II ve III E) II, III ve IV 11. Avrupalılar tarafından Coğrafi Keşifler sonucunda bulunan ve hızla sömürge haline getirilen topraklarda yaşayan toplumlar belirli bir süreçte Hıristiyanlığı benimsemişlerdir. Buna göre; I. Din adamları keşifleri desteklememiştir. II. Papa nın dini baskıları azalmıştır. III. Din, ekonomik faaliyetleri engellemiştir. IV. Din, siyasi egemenlikle birlikte yayılmıştır. yargılardan hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız IV C) III ve IV D) I, II ve III E) II, III ve IV 9. Coğrafi Keşifler, doğuya giden ticaret yollarının açık denizlere kaymasına neden olmuştur. Bu gelişme özellikle Baharat Yolu nun ve Akdeniz ticaretinin canlılığını yitirmesine yol açmıştır. Bu gelişmenin I. milliyetçilik akımının güçlenmesi, II. mezhep anlaşmazlıklarının yaşanması, III. Osmanlı Devleti nin gelirlerinin azalması, IV. Avrupa da yönetim şekillerinin değişmesi durumlarından hangilerine neden olduğu söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve IV 12. Yeniçağ da keşfedilen bölgelerden Avrupa kıtasına yüksek miktarda değerli maden girişi yaşanmış, burjuva sınıfı ticaretin gelişmesine bağlı olarak zenginleşmiştir. Toprak, bir zenginlik ölçüsü olmaktan çıkmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu gelişmenin bir sonucudur? A) Yönetim şekillerinin değişmesi B) Baharat Yolu nun öneminin artması C) Soyluların ekonomik etkinliklerinin zayıflaması D) Toprak sahiplerinin güçlenmesi E) Din adamlarının etkinliğinin artması D - D - E l C - D - B l A - C - B l E - B - C 75

68 02.15 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. Aşağıdakilerden hangisi II. Mehmet (Fatih) Dönemi gelişmelerinden biridir? A) Kırım Hanlığı nın Osmanlı Devleti ne bağlanması B) Mısır ın Osmanlı topraklarına katılması C) Bulgaristan ın Osmanlı topraklarına katılması D) Malta Adası nın kuşatılması E) Şehzade Cem Olayı 4. Osmanlı Devleti nin denizcilik faaliyetleriyle ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? A) Fatih Döneminde Karadeniz Türk Gölü haline getirilmiştir. B) II. Bayezit Döneminde güçlü bir donanma kurulmuştur. C) Sokullu Döneminde Kanal Projeleri yapılmıştır. D) I. Süleyman Döneminde Haçlı donanması bozguna uğratılmıştır. E) I. Selim Döneminde Kızıldeniz Türk Gölü haline getirilmiştir. 2. Osmanlı Devleti nde, I. Kırım ın fethi II. Mısır ın alınması III. Bulgaristan ın fethi IV. Kıbrıs ın fethi gelişmeleri hangi sırayla gerçekleşmiştir? A) I - II - III - IV B) II - III - IV - I C) II - I - III - IV D) III - I - II - IV E) III - II - IV - I 5. Osmanlı Devleti 1526 Mohaç Savaşı ile Macaristan ı hakimiyet altına almıştır. Bu gelişme Osmanlı Devleti ni, I. Almanya, II. Avusturya, III. Fransa devletlerinden hangileriyle karşı karşıya getirmiştir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 3. Osmanlı Devleti nde, I. Otlukbeli Savaşı, II. Lepanto yenilgisi, III. Preveze Deniz Savaşı gelişmeleri aşağıdaki hükümdarlarla ilişki bakımından hangi seçenekte doğru olarak sıralanmıştır? I II III A) II. Mehmet II. Bayezit I. Selim B) I. Selim II. Selim I. Süleyman C) II. Selim II. Bayezit II. Mehmet D) II. Mehmet II. Selim I. Süleyman E) I. Süleyman II. Bayezit I. Selim 6. Osmanlı Devleti, I. Edirne Segedin, II. İstanbul, III. Amasya antlaşmalarını hangi devletlerle imzalamıştır? Edirne Segedin İstanbul Amasya A) Avusturya Macaristan İran B) Avusturya İran Macaristan C) Lehistan İran Rusya D) İran Lehistan Avusturya E) Macaristan Avusturya İran 76

69 7. Osmanlı Devleti nde aşağıdakilerden hangisi I. Selim (Yavuz) ve I. Süleyman (Kanuni) Dönemlerinin ortak özelliklerinden biridir? A) Taht kavgalarıyla uğraşılması B) Dini nitelikli isyanlar çıkması C) Batıya sefere çıkılması D) İslam Devletleriyle savaşılması E) Deniz savaşlarının yapılması 8. Osmanlı Devleti ile Karamanoğulları arasında ilk kez savaş yapılması ve bu beyliğe kesin olarak son verilmesi hangi hükümdarlar dönemindedir? A) Orhan Bey I. Murat B) I. Murat II. Bayezit C) I. Mehmet II. Mehmet D) II. Murat II. Mehmet E) II. Mehmet I. Selim 11. Osmanlı Devleti'nin XV. ve XVI. yy. da imzaladığı antlaşmalarda yer alan hükümlerden bazıları şunlardır: I. Zağros Dağları iki ülke arasında sınır olacak. II. Osmanlı Devleti ve Macaristan 10 yıl savaşmayacak. III. Avusturya Arşüdikası protokolde Osmanlı sadrazamına denk sayılacak. Bunlardan hangileri 1533 İstanbul Antlaşması na aittir? 12. I. Akkoyunlu Devleti II. Bizans Devleti III. İlhanlı Devleti IV. Memlük Devleti Bunlardan hangilerinin siyasi varlığı Osmanlılar tarafından sonlandırılmıştır? 9. Osmanlı Devleti nin sınırlarının Atlas Okyanusuna ulaşması aşağıdaki savaşlardan hangisinin bir sonucudur? A) Yalnız III B) Yalnız IV C) I ve II D) II ve IV E) I, III ve IV A) Vadisseyl B) Cerbe C) Preveze D) İnebahtı E) Ridaniye 13. Sokullu Mehmet Paşa Döneminde, 10. Osmanlı Devleti Yükselme Döneminde Kuzey Afrika da ele geçirdiği topraklar şunlardır: I. Mısır II. Trablusgarp III. Tunus IV. Cezayir V. Fas Bunlardan hangileri Kanuni Devrinde ele geçirilmiştir? A) II ve IV B) II, III ve IV C) II, III ve V D) II, IV ve V E) III, IV ve V İran ı içeriden vurma, Orta Asya Türkleriyle ilişki kurma, Rusya nın güneye inmesini engelleme amaçlarıyla, I. Lehistan ı himaye altına alma, II. Don-Volga Nehirlerini, açılacak bir kanalla birleştirmeye çalışma, III. Süveyş Kanalı Projesini hazırlama gelişmelerinden hangileri arasında ilişki kurulabilir? D) I ve II E) II ve III A - D - D l E - C - E l D - B - A - A l C - D - B 77

70 02.16 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. Fatih Döneminde, Amasra nın alınması, İsfendiyaroğulları na son verilmesi, Trabzon İmparatorluğu na son verilmesi gelişmeleriyle, I. Anadolu siyasi birliğini sağlama, II. Anadolu Türk birliğini sağlama, III. Karadeniz ticaretine egemen olma 4. Aşağıdakilerden hangisi II. Bayezit Dönemi'nde görülen gelişmelerden biri değildir? A) Ankara Savaşı nın yapılması B) Anadolu da dini nitelikli isyanlar çıkması C) Taht kavgalarının görülmesi D) Otranto daki Osmanlı ordusunun geri çekilmesi E) Bazı İslam devletleriyle savaşılması amaçlarından hangileri arasında ilişki kurulabilir? 2. Fatih Döneminde yapılan fetihlerde bazen kara ordusu, bazen hem kara hem de donanma, bazılarında ise sadece donanma etkili olmuştur. Buna göre, 5. Akdeniz in Türk Gölü haline gelmesinde aşağıdakilerden hangisinin katkısı yoktur? A) Cezayir in Osmanlı topraklarına katılmasının B) Preveze Deniz Savaşı nın kazanılmasının C) Afrika nın güney uç noktasının Avrupalılarca dolaşılmasının D) Cebre Deniz Savaşı nın kazanılmasının E) Kıbrıs ın fethedilmesinin I. Amasra, II. Trabzon, III. Kırım bölgelerinden hangilerinin fethinde kara sınırımız olmadığı için sadece donanmadan yararlanılmıştır? 6. Aşağıdakilerden hangisi II. Selim Dönemi gelişmeleri arasında yer almaz? A) Sakız Adası nın alınması B) Yemen in kesin olarak hakimiyet altına alınması C) Kıbrıs ın fethedilmesi D) İnebahtı Deniz Savaşı nın yapılması E) Preveze Deniz Savaşı nın yapılması 3. Osmanlı Devleti'nin Yükselme Döneminde Kuzey Afrika da ele geçirdiği topraklar şunlardır: I. Mısır II. Trablusgarp III. Tunus IV. Cezayir V. Fas Osmanlı Devleti bu toprakları hangi sırayla ele geçirmiştir? A) I - IV - II - III - V B) II - III - IV - V - I C) III - IV - V - I - II D) IV - V - I - II - III E) V - I - II - III - IV 7. Aşağıdakilerden hangisi I. Süleyman Dönemi nde görülen gelişmelerden biri değildir? A) Sahn-ı Süleymaniye Medresesi nin açılması B) Kanunnameler düzenlenmesi C) Akdeniz de üstünlük sağlanması D) Osmanlı padişahlarının ilk defa halife sanını taşıması E) Hint Deniz Seferlerine çıkılması 78

71 8. Fatih Dönemi'nde Amasra ve Kırım ın Osmanlı topraklarına katılması, I. Venedik, II. Ceneviz, III. Napoli devletlerinden hangilerinin ekonomik çıkarlarını zedelemiştir? 12. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nin Yükselme Döneminde gerçekleşen olaylardan biridir? A) Baharat Yolu nun denetim altına alınması B) Bulgaristan ın himaye altına alınması C) Edirne Segedin Antlaşması nın imzalanması D) Doğuda en geniş sınırlara ulaşılması E) Avrupa da ilk defa toprak kaybedilmesi 13. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti nde, 9. Osmanlılar Dönemi'nde Kuzey Afrika da fethedilen yerler ve fetheden hükümdar eşleştirmesi yapıldığında Kuzey Afrika nın en batısında hangi hükümdar yer alır? A) I. Süleyman B) I. Selim C) II. Selim D) II. Bayezit E) III. Murat 10. Osmanlı Devleti'nde aşağıdaki savaşlardan hangisi hükümdar değişikliği ile sonuçlanmıştır? A) Cem Sultan Olayı B) Karıştıran Ovası Savaşı C) Şah Kulu İsyanı D) Mercidabık Savaşı E) Otlukbeli Savaşı 11. Osmanlı Devleti nin geniş bir coğrafyada farklı din ve milletten çok sayıda kişiyi barındırmasının, I. taht kavgalarının yaşanması, II. merkezi otoritenin denetim gereksiniminin artması, III. tahta geçme usulünün değiştirilmesi sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenemez? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II I. Mehmet (Çelebi), II. Bayezit, I. Selim (Yavuz) dönemlerinin ortak özelliklerinden biridir? A) Taht için kardeş kavgasının yaşanması B) İç sorunların dış sorun haline gelmesi C) Devletin parçalanma tehlikesi yaşaması D) Osmanlı padişahlarının aynı zamanda halife sanını taşıması E) Memlük Devleti yle savaşılması 14. Aşağıdakilerden hangisi Hint Deniz Seferleri'nin sonuçlarından biridir? A) Müslüman Gücerat Hükümdarlarının Osmanlı'dan yardım istemesi B) Akdeniz Limanlarının önem kaybetmesi C) Deniz ticaret yollarının kontrol altında tutulmak istenmesi D) Kızıldeniz in Türk Gölü haline getirilmesi E) Sokullu Mehmet Paşa nın sadrazam olması 15. Osmanlı Devleti XVI. yy. da aşağıdaki devletlerden hangisiyle savaş yapmamıştır? A) Avusturya B) Venedik C) Memlük D) Safevi E) Rusya E - C - A l D - C - E - D l B - C - B - B l A - A - D - E 79

72 02.17 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. Aşağıdakilerden hangisi II. Mehmet (Fatih) Dönemi'nde görülen gelişmelerden biri değildir? A) Cenevizlilerden Gökçeada ve Bozcaada nın alınması B) Venediklilerden Midilli ve Eğriboz adalarının alınması C) İspanya daki Gırnata Devleti ne yardım gönderilmesi D) Napoli Krallığı nın elindeki Zenta, Kefalonya ve Ayamavra adalarının alınması E) Otranto şehrinin ele geçirilmesi 4. Yükselme Döneminde Hicaz Su Yolları Sorununun yaşanması Osmanlı Devleti'ni aşağıdaki devletlerden hangisiyle karşı karşıya getirmiştir? A) Safevi Devleti B) Babür Devleti C) Memluk Devleti D) Akkoyunlu Devleti E) Karamanoğulları Beyliği 2. İstanbul un fethinin sonuçlarından bazıları şunlardır: I. Orta Asya dan Karadeniz e ulaşan İpek Yolu nun önemli bir bölümü Osmanlı Devleti nin eline geçti. II. Büyük topların güçlü surları yıkabileceği ortaya çıktı. III. İstanbul dan İtalya ya kaçan bilim adamları Eski Latince ve Yunancanın öğrenilmesinde etkili oldu. Bu gelişmelerin Avrupa ya ekonomik, siyasi ve kültürel açıdan etkisi hangi seçenekte doğru olarak sıralanmıştır? Ekonomik Siyasi Kültürel A) I II III B) II III I C) III I II D) II I III E) III II I 5. Osmanlı Devleti nin gücünü kırmak amacıyla Cem Sultan Olayı ndan yararlanan devletler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? A) Fransa B) Portekiz C) Memluk D) Papalık E) Rodos Şövalyeleri 6. Osmanlı Devleti nin denetim altına aldığı topraklar zamanla artmıştır. Aşağıdaki savaşlardan hangisi sonucunda yeni toprakların alındığından söz edilmez? A) Mohaç Savaşı B) Çaldıran Savaşı C) Otlukbeli Savaşı D) Turnadağ Savaşı E) İnebahtı Savaşı 3. Osmanlı Devleti nde XVI. yy. da bir çok bölgeye sefer düzenlenmiştir. Aşağıdaki seferlerden hangisi sonucunda Venedikliler Kıbrıs adası için Osmanlı ya vergi vermeye başlamışlardır? A) Mısır Seferi B) Macaristan Seferi C) Alman Seferi D) İran Seferi E) Hint Deniz Seferleri 7. Denetim altına alınan toprakların zamanla artması Osmanlı Devleti ne, I. çok uluslu olma, II. Müslüman devlet olma, III. eyalet yönetiminde yeni yöntemler ortaya koyma özelliklerinden hangilerini kazandırmıştır? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II 80

73 8. Osmanlı Devleti nin Yükselme Döneminde yapılan aşağıdaki savaşlardan hangisi ile İslamiyet i yayma düşüncesi arasında ilişki kurulabilir? A) Çaldıran Savaşı B) Mohaç Savaşı C) Otlukbeli Savaşı D) Ridaniye Savaşı E) Turnadağ Savaşı Müslüman devletler aras nda yap lan savafllarda slamiyeti yayma amac söz konusu olamaz. 12. Sokullu Mehmet Paşa Dönemi'nde Tunus ve Fas ın Osmanlı topraklarına katılması aşağıdakilerden hangisinde verilen devletlerin çıkarlarını zedelemiştir? A) İspanya ve Portekiz B) Portekiz ve Fransa C) Fransa ve İspanya D) Venedik ve Ceneviz E) Venedik ve İspanya 9. Osmanlı Devleti nin Yükselme Döneminde yapılan aşağıdaki savaşlardan hangisinde Anadolu siyasi birliğini sağlama amacı güdülmüştür? A) Mohaç Savaşı B) Turnadağ Savaşı C) Ridaniye Savaşı D) Mercidabık Savaşı E) Çaldıran Savaşı 13. Osmanlı Devleti denizlerde üstünlük sağlama amacıyla gerek XV. ve gerekse XVI. yüzyıllarda deniz savaşları yapmıştır. Osmanlı Devleti aşağıdaki devletlerden hangisiyle denizlerde üstünlük sağlama amacıyla savaş yapmamıştır? A) Ceneviz B) Venedik C) Memlûk D) Portekiz E) Napoli Deniz savafllar deniz ticaretinde geliflmifl devletlerle yap l r. 10. XV. yy. sonlarında Ümit Burnu nun dolaşılarak Hint Deniz Yolu nun bulunmasıyla aşağıdaki Akdeniz ülkelerinden hangisinin çıkarlarının zedelendiği ileri sürülemez? A) Osmanlı B) Venedik C) Memlük D) İspanya E) Ceneviz 14. Osmanlı Devleti nin sınırlarının Kızıldeniz e ulaşması aşağıdaki savaşlardan hangisinin bir sonucudur? A) Vadisseyl B) Cerbe C) Preveze D) İnebahtı E) Ridaniye 11. Osmanlı Devleti aşağıdaki devletlerden hangisini egemenlik altına alarak sınırlarını Baltık Denizi ne kadar ulaştırmıştır? A) Bulgaristan B) Kırım C) Macaristan D) Lehistan E) Sırbistan 15. Aşağıdakilerden hangisinin Osmanlı topraklarına katılmasıyla Akdeniz in bir Türk Gölü olması arasında ilişki kurulamaz? A) Kıbrıs B) Kırım C) Rodos D) Girit E) Mora C - A - A l C - B - E - D l B - B - E - D l A - C - E - B 81

74 02.18 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. II. Mehmet (Fatih) Dönemi'nde Ege adaları, Kırım, Mora ve Amasra nın fethedilmesiyle, I. denizlerde üstünlük sağlama, II. ticaret yollarını ele geçirme, III. Türk siyasi birliğini sağlama amaçlarından hangileri arasında ilişki kurulabilir? A) Yalnız III B) I ve II C) I ve III 2. Memluk Devleti'ne son verilmesi Osmanlı Devleti'ne, I. Baharat Yolu nu ele geçirme, II. Doğu Akdeniz deki egemenliğini güçlendirme, III. devlet gelirlerini artırma avantajlarından hangilerini kazandırmıştır? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 5. Osmanlı Devleti'nin 1535 tarihinde Fransa ya tanıdığı kapitülasyon haklarından bazıları şunlardır: Her iki ülke gemileri karşılıklı olarak ticaret yapmakta serbest olacaklardır. Fransızların aralarındaki davalara Fransa dan gelecek hâkimler bakacaktır. Bu antlaşma hükümdarlar hayatta kaldığı sürece geçerli olacaktır. Türk tüccarlar da aynı haklardan yararlanacaklardır. Bu durum, kapitülasyonlarla ilgili, I. Süresizdir. II. Karşılıklılık ilkesi esas alınmıştır. III. Osmanlı Devleti nde hukuk birliğinin zedelenmesine ortam hazırlayıcı niteliktedir. yargılarından hangilerini doğrular? 3. Çaldıran Savaşı nın sonuçlarından bazıları şunlardır: I. Anadolu daki Safevi tehlikesi önlenmiştir. II. Şah İsmail hem ülkesinde hem de Anadolu da itibar kaybetmiştir. III. Tebriz-Halep, Tebriz-Bursa İpek Yolu denetim altına alınmıştır. Bunlardan hangilerinin Anadolu da dini isyanlar çıkmasının önlenmesine doğrudan katkısı olduğu savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III tarihinde Fas Osmanlı egemenliğine alınmış, bu şekilde Osmanlı sınırları Batı da Atlas Okyanusu'na ulaşmıştır. Bu durum, I. Osmanlı Devleti Akdeniz hâkimiyetini pekiştirmiştir. II. Osmanlı Devleti Kuzey Batı Afrika da doğal sınırlara ulaşmıştır. III. Batı Akdeniz de Osmanlı nüfuzu güçlenmiştir. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III 6. Osmanlı Devleti'nin XVI. yüzyılın ikinci yarısında ortaya attığı kanal projelerinden bazıları şunlardır: Don-Volga Nehirlerini bir kanalla birleştirme projesi Akdeniz ve Kızıldeniz i bir kanalla birleştirme projesi Marmara ve Karadeniz i Sakarya üzerinden bir kanalla birleştirme projesi Osmanlı Devleti nin bu projelerle, I. Boğazların yükünü hafifletmek istemesi, II. kutsal toprakların denizden de korunmak istenmesi, III. Türkistan hanlıklarının Rus tehdidine karşı korunmak istenmesi, IV. imar faaliyetlerine hız verilmek istenmesi, V. Coğrafi Keşiflerin önlenmek istenmesi amaçlarından hangileri doğrultusunda hareket ettiği söylenemez? A) I ve II B) II ve III C) II ve IV D) IV ve V E) I, II ve III 82

75 7. Osmanlı Devleti'ndeki eğitim kurumlarından bazıları şunlardır: I. Loncalar II. Enderun Mektebi III. Medreseler Bunlardan hangilerinde, esnaf eğitimi yapıldığından söz edilemez? 10. Fatih Dönemi'nde aşağıdaki gelişmelerden hangisi Haçlı zihniyetinin canlanmasını önleme amacını da taşır? A) İstanbul un fethedilmesi B) Divana sadrazamın başkanlık etmesi C) Kanunname çıkarılması D) Kırım ın alınması E) Akkoyunlular Devleti yle Otlukbeli Savaşı nın yapılması 8. Osmanlı Devleti'nin ilk dönemlerinde ölen padişahın yerine tahta kimin geçeceği konusunda kesin bir kanun yoktu. Değişik dönemlerde geçerli kılınan, I. ülke topraklarının hanedan üyelerinin ortak malı sayılması, II. ülke topraklarının padişah ve oğullarının malı sayılması, III. devletin bekası için kardeş katli uygulamasının getirilmesi anlayışlarından hangilerinin bu belirsizliği giderme veya taht kavgalarını önleme amacı taşıdığı ileri sürülebilir? 9. XV. yy. sonlarında, Taht kavgasında Cem Sultan ı desteklemeleri, Karamanoğlu Kasım Bey le birlikte Osmanlı aleyhine işbirliği yapmaları, Ramazanoğulları Beyliği'ni egemenlik altına almak istemeleri Osmanlı Devleti yle, I. Venedik, II. Safevi, III. Memluk devletlerinden hangileri arasında savaşlar yaşanmasında etkili olmuştur? 11. I. Selim in Mısır Seferi sonucunda Suriye, Filistin, Hicaz ve Mısır ele geçirilmiştir. Bu durum, I. İslam dünyasında siyasi birlik belirli oranda sağlanmıştır. II. Kuzey Afrika da yeni fetihlere ortam hazırlanmıştır. III. Devlet gelirleri azalmıştır. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 12. Mısır fethedilerek Baharat Yolu ele geçirildiği halde fazla bir ekonomik kazanç elde edilememesi, I. Ümit Burnu nun dolaşılması, II. Kuzey Afrika da yeni fetihlere ortam hazırlanması, III. Mısır ın tarımsal açıdan zengin bir bölge olması durumlarından hangileriyle açıklanabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 13. Aşağıdakilerden gelişmelerden hangisinin II. Bayezit Dönemi ne ait olduğu ileri sürülemez? A) İç sorunların dış soruna dönüşmesi B) Memluk Devleti yle savaşılması ve bu devlete son verilmesi C) Dini isyanlarla uğraşılması D) Kili ve Akkerman alınarak Kuzeybatı yönünde Kırımla Osmanlı topraklarının birleşmesi E) Lehistan la ticaret antlaşmasının yapılması B - E - C - E l D - E l D - D - C l A - C - A - B 83

76 02.19 DÜNYA GÜCÜ : OSMANLI DEVLET ( ) 1. Aşağıdakilerden hangisi İstanbul un fethinin sonuçlarından biridir? A) Boğazların denetiminin Osmanlıların eline geçmesi B) Haçlı zihniyetinin canlanması C) Teokratik yönetime geçilmesi D) Anadolu da Türk siyasi birliğinin sağlanması E) Baharat Yolu nun denetim altına alınması 2. I. Selim (Yavuz) Dönemi'nde, I. Safevilerle Çaldıran Savaşı nın yapılması, II. Memluk Devleti ne son verilmesi, III. Venediklilerin Kıbrıs adası için Memluklara ödedikleri vergiyi Osmanlı ya ödemeye başlaması gelişmelerinden hangilerinin gaza ve cihat anlayışıyla çeliştiği savunulabilir? 3. Mısır ın fethinin sonuçlarından bazıları şunlardır: I. Kutsal emanetler İstanbul a taşındı. II. Halifelik makamı Osmanlılara geçti. III. Venedikliler Kıbrıs için ödedikleri vergiyi Osmanlı ya ödemeye başlamışlardır. Bunlardan hangilerinin padişahın mutlak otoritesinin güçlenmesine doğrudan katkıda bulunduğu savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 4. Osmanlı Devleti'nde I. Selim, kardeşleriyle taht kavgası yaptığı gibi babası II. Beyazıt a karşı da taht kavgası yapmış ancak yenilmiştir. Bu durum, I. Taht kavgaları sadece kardeşler arasında yaşanmamıştır. II. I. Selim askeri açıdan güçlüdür. III. İç sorun dış sorun haline gelmiştir. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 5. Bizans ın, Anadolu beyliklerini kışkırtarak Anadolu Türk birliğini bozmaya çalışması, Osmanlı şehzadelerini kışkırtarak taht kavgalarına sebep olması, Hıristiyan dünyasını kışkırtarak Haçlı Seferleri ne zemin hazırlaması aşağıdaki şehirlerden hangisinin fethini zorunlu kılmıştır? A) Trabzon B) Belgrat C) İstanbul D) Amasra E) Budin 6. Osmanlı Devleti nde aşağıdaki seferlerden hangisi Fatih Dönemi nde düzenlenmemiştir? A) Sırbistan Seferi B) Macaristan Seferi C) Eflak Boğdan Seferi D) Bosna-Hersek Seferi E) Arnavutluk Seferi 7. Fatih Dönemi nde aşağıdaki devletlerden hangisiyle mücadele edilmemiştir? A) Venedik B) Ceneviz C) Karamanoğulları D) Akkoyunlular E) Safeviler 8. Karadeniz Türk Gölü haline geldi. İpek Yolu nun Kuzey Karadeniz e gelen kolu kontrol altına alındı. Lehistan üzerine doğudan yapılacak seferlerde üs kazanıldı. Yukarıda verilen sonuçlar aşağıdaki gelişmelerden hangisine aittir? A) Sırbistan Seferi B) Kırım Seferi C) Eflak-Boğdan Seferi D) Bosna-Hersek Seferi E) Arnavutluk Seferi 84

77 9. II. Mehmet (Fatih) Dönemi'nde İtalyan şehir devletlerine karşı verilen mücadelelerle ilgili aşağıda verilen gelişmelerden hangisi Osmanlıların Papalık için bir tehdit olduğunu kanıtlar niteliktedir? A) Cenevizlilerden Kırım ın alınması B) Cenevizlilerden Amasra nın alınması C) Venediklilerden Midilli ve Eğriboz adalarının alınması D) Napoli Krallığı nın elindeki Zenta, Kefalonya ve Ayamavra adalarının alınması E) Napoli Krallığı nın elindeki Otranto şehrinin alınması 12. Osmanlı Devleti nin denizlerde yaptığı savaşlardan bazıları şunlardır: I. Preveze Deniz Savaşı II. Cerbe Deniz Savaşı III. İnebahtı Deniz Savaşı Bunlardan hangileri I. Süleyman (Kanuni) Dönemi gelişmeleri arasında yer alır? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II 10. XVI. yy. da Osmanlı Devleti nde görülen, Şahkulu, Baba Zünnün, Kalenderoğlu isyanlarının ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir? A) Dış destekli olmaları B) Hükümdar değişikliğini amaçlamaları C) Taht kavgalarıyla ilişkili olmaları D) Aynı padişah döneminde başlamaları E) Siyasi nitelikli olmaları 13. Osmanlı Devleti yle ilgili XVI. yüzyıla ait olarak sebep sonuç ilişkisi içinde verilen aşağıdaki gelişmelerden hangisi yanlıştır? Sebep Sonuç A) Kıbrıs ın Fethi İnebahtı Deniz Savaşı B) Coğrafi Keşifler Süveyş Kanalı Projesi C) Dini isyanlar İran Seferleri D) Avusturya nın Alman Seferi Macaristan ı işgali E) Birinci Viyana Macaristan ın fethi Kuşatması 11. I. Selim in (Yavuz), Anadolu da Türk siyasi birliğini sağlama, Şiilik tehlikesini önleme, İpek ve Baharat yollarında egemenlik kurma 14. Osmanlı Devleti aşağıdaki bölgelerden hangisini savaş yapmadan topraklarına katmıştır? A) Mısır B) Suriye C) Trablusgarp D) Cezayir E) Tunus düşünceleriyle, I. İran a sefer düzenlenmesi, II. Mısır Seferi, III. Turnadağ Savaşı, IV. Karıştıran Ovası Savaşı gelişmelerinden hangileri arasında ilişki kurulabilir? A) Yalnız IV B) I ve II C) II ve III D) I, II ve III E) II, III ve IV 15. Osmanlı Devleti aşağıdaki bölgelerden hangisinde egemenlik kurmak için Portekiz le savaş yapmıştır? A) Mısır B) Cezayir C) Trablusgarp D) Fas E) Tunus A - C - B - A l C - B - E - B l E - A - D l C - E - D - D 85

78 Birlikte Çözelim Çözüm 49 / 9 Sinop, Konya ve Karaman Anadolu topraklarında Türk beyliklerine ait şehirlerdir. Bu sebeple İslam'ı yayma veya dış ülkelerle ilişkileri artırmadan söz edilemez. Amaç Anadolu siyasi birliğini sağlamaktır. Çözüm 54 / 6 Osmanlı Devleti'nde Fatih Dönemi'nden itibaren devlet adamlarının devşirme kökenlilerden seçildiği görülmüştür. Bu uygulamada amaç Türkler yerine devşirmelere görev vererek rakip hanedanların ortaya çıkmasını önlemek ve merkezi otoriteyi güçlendirmektir. Çözüm 51 / 8 Müslüman devletlerin birbirleriyle yaptıkları mücadelelerin İslâm dünyasında olumlu karşılanması beklenemez. Venedik ve Hersek'le yapılan mücadeleler olumlu karşılanabilir. Ancak Memlükler Müslüman devlet olduğu için bu devletle savaş yapılması olumsuz karşılanacaktır. Çözüm 60 / 4 Mısır seferi sonucunda, Memlük Devleti'ne son verilmesi doğrudan siyasi kazanımdır. Halifeliğin Osmanlı'ya geçmesiyle Osmanlı'nın İslam dünyasındaki siyasi nüfuzu artmıştır. Venediklilerin Kıbrıs için Osmanlı'ya vergi vermesi ise Kıbrıs'ın Osmanlı'ya bağlanması anlamına gelir. Çözüm 53 / 10 Paragrafta iki tema üzerine vurgu yapılmaktadır. Bunlardan birincisi Kıbrıs halkının Osmanlı'dan yardım istemesidir. Müslüman olmayan Kıbrıs halkının bu talebi Osmanlı'nın siyasi gücüne ve adaletine güvendiklerini gösterir. İkinci tema ise savaş konusunda şeyhülislamdan fetva alınması olup, bu durum padişahın hayati konularda tek başına karar almadığını göstermektedir. Bu durum ülke yönetiminde son sözün şeyhülislama ait olduğu anlamına gelmez. Çünkü son söz padişahındır. Çözüm 62 / 5 I., III. ve IV. öncüllerde verilen isyanlar Kanuni Dönemi'ne aittir. Şahkulu İsyanı ise II. Bayezit dönemine aittir. 86

79 Çözüm 63 / 7 Fatih paragraftaki sözüyle danışmanın önemini vurgulamaktadır. Sorunun cevabı ilk bakışta görülmeyebilir. Divan'ın bir danışma organı olduğunu hatırlarsak cevaba ulaşmamız kolaylaşacaktır. Çözüm 76 / 5 Avrupa'da Roma Germen İmparatorluğu'nu oluşturan topraklarda Almanya ve Avusturya merkezde kalmaktaydı. Macaristan da aynı aileden bir kişi tarafından yönetilmekteydi. Akrabalık bağları sebebiyle, Osmanlı Devleti'nin Macaristan'ı alması Avusturya ve Almanya ile karşı karşıya gelmesinde etkili olmuştur. Çözüm 69 / 9 Teokrasi; ülke yönetiminde dini kuralların geçerli olmasıdır. Mutlakiyet ise ülkede egemenliğin tek bir kişiye ait olmasıdır. Demokratik yönetimlerde halk kendi yaptığı kanunlarla yönetildiği ve ülke yönetiminde söz sahibi olduğu için, demokrasi düşüncesi teokrasi ve mutlakiyeti geriletir. Çözüm 79 / 10 Cem Sultan Olayı II. Beyazıt Dönemi'ndeki taht kavgası olup taht değişikliği yaşanmamıştır. Şah Kulu İsyanı dini niteliklidir. Mercidabık Savaşı Memluk Devleti'yle yapılmıştır. Otlukbeli Savaşı Akkoyunlu Devleti'yle yapılmıştır. Karıştıran Ovası Savaşı II. Beyazıt'la oğlu I. Selim arasında yapılmıştır. Ancak savaşı II. Beyazıt kazandığı halde yeniçerilerin isteği üzerine tahtın oğlu I. Selim'e bırakmak zorunda kalmıştır. Çözüm 73 / 9 İltizam usulünde devlet, toplayacak olduğu vergilerin bir bölümünü toplayacak kişiye kâr payı olarak verdiği için bu sistemde vergi gelirlerinin artması söz konusu olamaz. Bu sistemle vergi toplama ihalesini alan mültezimler kendi kârları haricinde kalan kısmı devlete peşin olarak ödedikleri için devletin acil nakit sıkıntılarının giderilmesinde etkili olmuştur. Çözüm 79 / 13 I. Mehmet Dönemi'nde Fetret Devri yaşanmıştır. II. Beyazıt hem kardeşi Cem Sultan hem de oğlu I. Selim ile taht kavgası yapmıştır. I. Selim hem kardeşleriyle hem de babasıyla taht kavgası yapmıştır. Üç hükümdarın da ortak özelliği dönemlerinde taht kavgalarının yaşanmasıdır. 87

80 Dört Köfle 1. I. Selim (Yavuz) Dönemi'nde, Dulkadiroğullarının toprakları alınmış, Ramazanoğulları Osmanlı'ya katılmış, Halifelik Osmanlı soyuna geçmiştir. Bu gelişmeler, I. Türk İslam dünyasında lider olma, II. Anadolu siyasi birliğini sağlama, III. İslamiyet i yayma anlayışlarından hangilerine doğrudan katkıda bulunmamıştır? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II te Osmanlı Devleti ne gelen ve İstanbul da da pek çok incelemeler yapan Moltke Bu Ermeniler, hakikatte Hıristiyan Türklerdir denilebilir. İfadesini kullanmıştır. Bu durum, I. sanat, basın ve ticaret alanında iki milletin iç içe olması, II. Ermenilerin Türk geleneklerinin tesirinde kalmaları, III. Ermenilerin Anadolu nun değişik bölgelerinde yaşamaları etkenlerinden hangileriyle açıklanabilir? 2. Fatih Dönemi'ndeki uygulamalardan bazıları şunlardır: I. Enderun Mektebi nde güzel sanatlara da ağırlık verilmeye başlanmıştır. II. Başkent İstanbul a taşınmıştır. III. Tahta geçen şehzadenin kardeşlerini katletmesi yasallaşmıştır. Bunlardan hangileri egemenlik anlayışıyla ilişkilidir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 4. Kıbrıs Adası nın alınması Rodos Adası'nın alınması XVI. yüzyılda gerçekleşen bu fetihlerin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? A) Akdeniz'deki etkinliği artırmak B) Sosyal düzeni korumak C) Balkan sınırlarını genişletmek D) İslamiyet'i yaymak E) Anadolu da siyasi birliği sağlamak 88 B - B - D - A

81 Yaz l Sorular m 1. İstanbul'un fethinin dünya kültür tarihi açısından doğurduğu sonuçlar nelerdir? 6. Rönesans hangi ülkede kralların desteğiyle başlamıştır? 2. Osmanlı Devleti'nde ilk ticari ayrıcalıklar hangi hükümdar döneminde hangi devlete verilmiştir? 7. Avusturya'nın Macaristan topraklarında hak iddia etmesindeki temel gerekçe nedir? 3. Fatih Dönemi'nde Enderun Mektebi'nde hangi yönde değişimler yapılmıştır? 8. Kanuni Dönemi'nde Fransa'ya kapitülasyon verilmesindeki gerekçeler nelerdir? 4. Osmanlı Devleti'nde Kapıkulu Askerleri ile Tımarlı Sipahiler arasındaki temel farklar nelerdir? 9. Aşağıdaki kelimeleri açıklayınız. Nakkaş :... İltizam :... Hattat :... Defterdar :... Reaya : Osmanlı taşra teşkilatında yönetim birimlerini ve bunların yöneticilerini sıralayınız. 10. Vadisseyl Savaşı'yla fethedilen ülke neresidir? 89

82 ... derken Kaftan n Ziyneti fiair padiflahlar m zdan Yavuz Sultan Selim Han, M s r seferinden dönerken yan nda Osmanl alimlerinin en meflhurlar ndan bn i Kemal vard r. Anadolu Kazaskeri s fat yla Padiflah' n yan nda at sürmektedir. Bir ara Kemal Pafla'n n at n n aya ndan s çrayan çamur Padiflah' n kaftan n kirletir. bn i Kemal mahcubiyetinden ne yapaca n flafl r r. Bunu fark na varan sultan : - Alimlarin at n n aya ndan s çrayan çamur, benim için bir ziynet ve iftihar versilesidir. Bu kaftan m, vefat ettikten sonra kabrimin üzetine örtülsün." diye vasiyet eder. Sultan n vasiyeti yerine getirilir. (Bugün Yavuz Sultan Selim'in Fatih semtindeki türbesini ziyaret edenler sandukas n n üzerindeki bu kaftan görmektedirler.) 90

83 03 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) merkantilizm ekber-erfled sistemi t mar iltizam mültezim arflidük vakanüvis sömürge milli monarfli mutlakiyet risale celali beflik ulamas valide sultan saray a alar 91

84 Osmanl Devleti'ndeki duraklama sebeplerini, t mar sistemindeki bozulmalar n sebep ve sonuçlar n, devleti kurtarma ve toplumsal düzeni sa lama çabalar n, Avrupa devletlerinin zenginleflme çabalar n, Avrupa devletlerindeki teknolojik de iflimleri, kapitülasyonlar n Osmanl ekonomisine etkilerini, Osmanl lar n siyasi olarak geniflledi i son noktalar kavram fl olaca z. 92

85 KISA KISA Ekber Erşed sistemi getirilince I. Ahmet Döneminde Ekber Erşet sisteminin getirilmesiyle hanedanın erkek bireylerinden yaşça büyük olanın tahta geçmesi usulü başlatılmış oldu. Bu şekilde taht kavgaları önlendi. Ancak tahta geçen bireyin kardeşlerini öldürtmesi sonucunda tahta geçenlerin yaşları küçülmeye başlamış, bu durum saray kadınları ve saray ağalarının devlet işlerine daha fazla karışmaları sonucunu doğurmuştur. Kafes Usulü I. Ahmet Dönemine kadar şehzadeler sancaklarda yöneticilik yaparlar, tahta geçtiklerinde de zorluk çekmezlerdi. Bu sistem I. Ahmet Döneminde kaldırılmış ve şehzadeler sarayda kafes hayatı yaşamışlardır. Tahta geçtiklerinde deneyimsiz olmaları sebebiyle devlet adamlarının ve saray kadınlarının yönetimdeki etkinlikleri artmıştır. Ayrıca bazı şehzadeler öldürülme korkusuyla akıl sağlıklarını yitirmişlerdir. En geniş sınırlar Osmanlı Devleti Doğuda en geniş sınırlara 1590 Ferhat Paşa Antlaşmasıyla ulaşmış; ancak 1603 ve sonrasında İran la yapılan savaşlarda bu üstünlük korunamamıştır. Batı en geniş sınırlara 1672 Bucaş Antlaşmasıyla ulaşılmış; ancak alınan yerler 1699 Karlofça Antlaşmasıyla geri verilmiştir. Dirlik ve İltizam Osmanlı Devleti nde dirlik sistemiyle hem toplumsal, hem ekonomik, hem askeri, hem de mali düzen sağlanmış oluyordu. Bu sistemde devlet toprakları köylüye işlemesi şartıyla veriliyordu. Vergileri toplama görevi sipahiye aitti. Sipahi vergilerden maaşını alır, artan kısmıyla da asker beslerdi. XVII. yüzyılda devletin nakit sıkıntısı çekmesi üzerine bu toprakların vergileri ihale yoluyla satılmıştır. Bu sisteme iltizam, ihaleyi alana da mültezim denirdi. Bu sistemde iltizam sahibi elde edeceği kâr haricindeki kısmı devlete peşin olarak öder ve vergileri toplardı. Bu sistem zamanla kontrolden çıkmış iltizam sahipleri köylüden fazla vergi talep etmişlerdir. Tımar satıldığından dolayı sipahiler işsiz kalmış, denetimsiz kalan köylü toprağını terk etmek zorunda kalmıştır. Devşirme Usulü nün bozulması XVII. yüzyılda Yeniçeri ocaklarında asker alımında geleneksel usullerin ihlal edildiği görülmektedir. Bu dönemde askerlikle ilgisi olmayanlar yeniçeri olabildiği gibi Türkler de ocağa alınmaya başlanmıştır. Türklerin alınması ocakta liderlik kavgasının başlamasına sebep olmuştur. Çok sık sadrazam değiştirdik Osmanlı Devleti nde kuruluştan XVII. yüzyıla kadar 55 sadrazam işbaşına geldiği halde sadece XVII. yüzyılda 61 sadrazam göreve gelmiştir. Padişahın tam otorite olamaması bu gelişmede etkili olduğu gibi çok sık sadrazam değişikliği otoritenin daha da sarsılmasına sebep olmuştur. 4 saatlik sadrazam dahi mevcuttur. Gelirleri artırmada Avrupa yla farkımız Avrupalı devletler XVII. yüzyılda gelirlerini artırmak için yeni yerler keşfetme, deniz ticaret yollarına daha fazla işlerlik kazandırma yöntemlerini tercih etmekteydi. Osmanlı Devleti ise sınırları genişletme, ganimetleri artırma, bağlı devlet ve beylik sayısını artırarak vergi gelirlerini artırma anlayışıyla hareket ediyordu. Genç Osman ın öldürülmesi Genç Osman 1621 Hotin seferi sırasında Yeniçerilerdeki disiplinsizliği fark etmiş ve bu ocağı kaldırmaya karar vermişti. Ancak bu düşüncesini en yakınlarına söylemesi, olayın kısa sürede duyulmasına sebep oldu. İsyan sonucunda Genç Osman Yeniçeriler tarafından öldürüldü. 93

86 03.1 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) 1. XVII. yüzyılda Avrupa devletlerinde yönetim şekli olarak kralların hakim oldukları mutlak monarşi yönetimleri görülmekteydi. Bu durum, XVII. yüzyılda Avrupa yla ilgili, I. Demokrasi düşüncesi yaygınlaşmamıştır. II. Hanedancı yönetim anlayışı geçerlidir. III. Feodal yönetim anlayışı yaygındır. yargılarından hangilerini doğrulamaz? 4. Coğrafi Keşiflerin etkisiyle ekonomik yönden zenginleşen ve gelişen Avrupa da İngiltere, Fransa, İspanya, Hollanda, Portekiz gibi devletler bilinmeyen yerlere gitme ve buraları kendi çıkarları için kullanma yarışına girdiler. Bu durum Avrupa da, I. sömürgecilik, II. feodal toplum düzeni, III. uluslar arası eşitlik anlayış veya unsurlarından hangilerinin güçlenmesinde etkili olmuştur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 2. XVII. yüzyıla gelindiğinde Avrupa da özellikle İngiltere ve Fransa da kralların iktidara engel olan unsurları ortadan kaldırdıkları görülür. Bu bilgiye göre İngiltere ve Fransa da, I. feodalite, II. milli monarşi, III. demokrasi kavramlarından hangilerinin güçlendiği söylenebilir? 5. XVI. ve XVII. yüzyıllarda Uzak Doğu ve Hindistan bölgesi ile Atlas Okyanusu limanları Avrupalı devletlerin gözde paylaşım bölgeleri olmuştur. Bu durumun Avrupa da, I. devletler arasında yeni siyasi sorunların ortaya çıkması, II. devletler arası mücadelenin kıta Avrupasının dışına taşması, III. iç deniz mücadelelerinin okyanus mücadelesine dönüşmesi sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 3. XVI. ve XVII. yüzyıllarda Avrupalı devletler Osmanlının elindeki İpek ve Baharat Yollarına alternatif yeni ticaret yollarını hayata geçirme ve bu yollardan önemli bir ticari gelir elde etme yarışına girmişlerdir. Avrupalı devletler arasındaki bu ekonomik yarışın, I. yeni ticaret yollarının öneminin artması, II. Osmanlı ticaret gelirlerinin azalması, III. sömürgecilik yarışının hızlanması sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 6. XVII. yüzyılda Rusya, Asya da güçlü bir devlet olarak çıkmaya başlamıştır. Altın Orda Devleti nin yıkılmasıyla birlikte ilerleme yolundaki en büyük engeli ortadan kaldıran Rusya, Orta Asya ya doğru yayılmayı amaçlamıştır. Bu durum Rusya yla ilgili, I. Altın Orda Devleti nin yıkılmasıyla doğan siyasi boşluğun doldurulmasında etkili olduğu, II. Doğu yönünde yayılmacı siyaset izlediği, III. ulus devlet anlayışıyla hareket ettiği yargılarından hangilerini doğrular? 94

87 7. XVII. yüzyılda Orta ve Güney Asya yla ilgili bilgilerden bazıları şunlardır: Kazak hanlığı, Kırgız ve Kaşgar hanlıkları meydana getirdikleri mimari eserlerle bölgeyi bayındır hale getirmişlerdir. Babür hanedanının kurucusu Babür Şah, Babürname adıyla bölgenin tarihsel, coğrafi ve folklorik özelliklerinin Türkçe olarak kaleme alındığı önemli bir eser meydana getirmiştir. Bu bilgiler bölgede yaşayan Türk devletleriyle ilgili, I. Siyasi ve kültürel açıdan izler bırakmışlardır. II. Bölgede Türk kültürünün yayılmasına ve yaşamasına katkıda bulunmuşlardır. III. Siyasi açıdan tek bayrak altında değillerdir. yargılarından hangilerini doğrular? 10. Tanım : Islahat, bir şeyi daha iyi duruma getirmek amacıyla yapılan değişiklik, düzenleme ve iyileştirmeye verilen isimdir. Durum: Osmanlı Devleti nde şehzadelerin sancaklara gönderilerek deneyim kazanmaları usûlüne I. Ahmet Döneminde son verilmiş ve sarayda teorik eğitim görmeleri usûlüne (Kafes Usûlü) geçilmiştir. Tanım ve durum karşılaştırıldığında I. Ahmet Dönemindeki bu uygulamanın, I. değişiklik, II. düzenleme, III. iyileştirme anlayışlarından hangileriyle doğrudan ilişkili olduğu savunulamaz? D) I ve II E) II ve III 8. Altın Orda Devleti nin yıkılmasıyla bu devletin toprakları üzerinde Özbekler güçlenmiş; Hive, Hokand ve Buhara gibi Özbek hanlıkları kurulmuştur. Bu durum Özbeklerle ilgili, I. federatif bir yapılanma içinde oldukları, II. Orta Asya da Türk siyasi birliğini sağladıkları, III. Altın Orda Devleti nin mirasçılarından oldukları yargılarından hangilerini doğrular? 9. XVII. yüzyıldan itibaren padişahlar, I. devlet işlerine ilgisiz kalmışlar, II. ordunun başında sefere çıkmamışlar, III. tecrübesiz bir şekilde hükümdar olmuşlardır. Bunlardan hangileri halkın devlete olan güvenini sarsmıştır? 11. XVII. yüzyılda bütün Balkan Yarımadası dahil olmak üzere Polonya nın güneyinden Kafkasya ya; Kuzey Afrika ve Habeşistan dan Mora ve Dalmaçya ya kadar olan bölgeler Osmanlı Devleti nin denetimindeydi. Bu durumun Osmanlı Devleti nde, I. Merkezi otoritenin denetimi gereksinimi artmıştır. II. Devlet çok uluslu yapısını daha da zenginleştirmiştir. III. Padişah anneleri de padişahlar kadar yönetimde etkili olmaya başlamıştır. IV. Padişahların görevde kaldıkları süre zamanla azalmıştır. V. Gelir ve giderler artmıştır. yargılarından hangilerini doğruladığı ileri sürülemez? A) I ve II B) II ve III C) III ve V D) IV ve V E) I, II ve IV C - B - E l A - E - D l E - D - E l C - E 95

88 03.2 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) 1. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'ndeki, Savaşların uzun sürmesi ve masrafların artması, Halktan ağır vergiler alınması ve köylünün toprağını terk etmesi, gelişmeleri sebep sonuç ilişkisi içerisinde değerlendirildiğinde yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? A) İsyanların son bulması B) Ekonominin bozulması C) Sadrazamların uzun süre görevde kalması D) Tarımsal üretimin artması E) Devletle halk arasındaki bağların güçlenmesi 2. XVII. yüzyılda merkezi otoritenin bozulmasındaki etkenlerden bazıları şunlardır: I. saray ağalarının devlet işlerine karışması, II. rüşvet ve iltimasın artması, III. padişahların yönetim tecrübesi olmadan tahta çıkması 4. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin yaptığı savaşlarda savaş süresinin giderek uzaması, I. ordunun bozulması, II. Avrupalıların ordularını dönemin koşullarına göre modernize etmesi, III. savaşların aynı anda birden fazla cephede yapılması durumlarından hangilerinin bir sonucudur? 5. Osmanlı Devleti nin XVII. yüzyılda gerek Avrupa ve gerekse Asya da yaptığı savaşlarda sonuca ulaşma süresinin giderek uzaması, I. halktan yeni vergiler talep edilmesi, II. ordudaki bozulmanın artması, III. daha fazla yer alınması sonuçlarından hangilerini doğurmuştur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II Bu etkenler sebep sonuç ilişkisi içerisinde değerlendirildiğinde aşağıdaki sıralamalardan hangisi en doğru olur? Sebep Sonuç A) I II ve III B) II I ve III C) III I ve II D) I ve II III E) II ve III I 3. Osmanlı Devleti nde aşağıdakilerden hangisi merkezi otoritenin bozulmasının sebepleri arasında yer almaz? A) Rüşvet ve adam kayırmanın artması B) Yeniçeri Ocağı nın bozulması C) Yönetimde saray görevlilerinin etkili olması D) Sancağa çıkma usulünün kaldırılması E) Medrese eğitiminin bozulması 6. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti nde iç isyanların çıkmasındaki etkenlerden bazıları şunlardır: I. Ordunun bozulması II. Merkezi otoritenin zayıflaması III. Savaşların uzun sürmesi sebebiyle masrafların artması Bu sebepler askeri, ekonomik ve siyasi durumlarla ilişki bakımından aşağıdakilerden hangisinde en doğru olarak sıralanmıştır? Askeri Ekonomik Siyasi A) I II III B) II III I C) III I II D) III II I E) I III II 96

89 7. XVII. yüzyılda meydana gelen isyanların aşağıdakilerden hangisinin etkisiyle çıktığı ileri sürülemez? A) İdari bozulmalar B) Dini birliğin olmaması C) Ordunun bozulması D) Sosyal yapının bozulması E) Mali açıklar 10. İstanbul İsyanlarını çıkaranlar genelde yeniçeriler ve sipahilerdir. Yeniçeri ve sipahilerin isyan etme nedeni ise maaşlarının düşük ayarlı paralarla verilmesi ya da zamanında ödenmemesidir. Sadece bu bilgi doğrultusunda düşünüldüğüne, İstanbul İsyanlarının, I. mali, II. toplumsal, III. idari alanlardan hangilerinde yaşanan bozulmaların doğrudan bir sonucu olduğu söylenebilir? 8. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti nde meydana gelen, I. halktan ağır vergiler alınması, II. köylünün toprağını terk etmesi, III. ordunun bozulması gelişmelerinden hangileri tımar sisteminin bozulmasının hem sebebi hem de sonucudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 11. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti nde görülen; I. küçük yaştaki şehzadelerin padişah olması, II. şehzadelerin deneyimsiz bir şekilde tahta geçmesi, III. Enderun un önemini koruması durumlarından hangilerinin İstanbul İsyanları nın çıkışını kolaylaştırdığı savunulabilir? 9. Osmanlı Devleti nde iç isyanların çıkmasındaki etkenlerden bazıları şunlardır: I. Tımar Sisteminin bozulması II. Tarımsal üretimin azalması III. Halktan ağır vergiler alınması Bu sebepler idari, ekonomik ve mali durumlarla ilişki bakımından aşağıdakilerden hangisinde en doğru olarak sıralanmıştır? İdari Ekonomik Mali A) I II III B) II III I C) III I II D) III II I E) I III II 12. Kapıkulu askerlerinin cülus bahşişi almak amacıyla sık sık padişah değişikliği istemeleri, I. kapıkulu askerlerinin gelirlerini yetersiz buldukları, II. kapıkulu ordusunun disiplinden yoksun olduğu, III. her padişah değişiminin kapıkulu askerlerinin yönetime bağlılıklarını artırdığı yargılarından hangilerini doğrular? B - C - E l E - C - E l B - C - A l A - D - D 97

90 03.3 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) 1. Celali İsyanlarla uğraşan Osmanlı Devleti Avusturya ve İran la yaptığı savaşlarda zor duruma düşmüştür. Bu durum, I. içerde yaşanan olumsuzlukların dış politikayı olumsuz yönde etkilediği, II. yenilgilerin iç hesaplaşmalara yol açtığı, III. değişimlerin yeni gereksinimler doğurduğu yargılarından hangilerini doğrular? Bir devletin ayn anda hem iç hem de d fl sorunlar n üstesinden gelebilmesi acaba ne kadar mümkündür? 4. İngiltere ve Fransa nın denizlerde giderek güçlenmesi ve ekonomik piyasayı ele geçirmeleri Osmanlı Devleti'ni bu devletlere karşı yeni ittifaklar kurmaya yöneltti. Hollanda ile ticari ayrıcalıklar içeren antlaşma imzalandı. Osmanlı Devleti'nin bu uygulaması, I. deniz ticaretini canlı tutma, II. ekonomik kayıplarını azaltma, III. Akdeniz ticaretindeki üstünlüğünü koruma amaçlarından hangilerine yöneliktir? 2. Avrupa yı ekonomik ve kültürel yönden geliştiren Coğrafi Keşifler Osmanlı Devleti'ni olumsuz yönde etkilemiştir. Bu yargıya, I. İpek ve Baharat Yollarının önemini kaybetmesi, II. Osmanlı Devleti'nin Avrupa da uzun süre toprak kaybına uğramaması, III. Akdeniz Limanlarından elde edilen gelirin azalması olgularından hangileri kanıt olarak gösterilemez? 5. Merkantilizm anlayışına göre bir ülke ne kadar çok değerli madene ve paraya sahipse o kadar zengin sayılıyordu. Zengin devlet statüsünde yer almak isteyen Avrupalı devletler, I. iç ve dış ticarete önem verme, II. bireysel haklara değer verme, III. yeni sömürgeler bulma anlayışlarından hangilerini benimsemişlerdir? D) I ve II E) I ve III 3. Coğrafi Keşifler sonucunda Avrupa ya bol miktarda altın ve gümüş stoklanmış ve bunlar Osmanlı pazarlarında kullanılmaya başlanmıştır. Bu durumun Osmanlı Devleti'nde, I. ekonominin zarar görmesi, II. piyasada pahalılık ve enflasyon yaşanması, III. paranın değerinin korunması gelişmelerinden hangilerine sebep olduğu söylenemez? 6. II. Osman a göre devletin içinde bulunduğu karışık durumun sebebi adam kayırmalar, rüşvet ve kötü yönetimdi. Bu sebeple padişah, yetkisini ve otoritesini güçlendirmeyi amaçlamıştır. II. Osman ın, I. Şeyhülislam ve ilmiye sınıfının yetkilerini sınırlandırması, II. Yeniçeri Ocağı nın kaldırılması fikrini gündeme getirmesi, III. saray dışından evlilik yapması uygulamalarından hangilerinin bu anlayışıyla doğrudan ilişkili olduğu söylenebilir? 98

91 7. Hotin Seferi ne orduyla birlikte çıkan Genç Osman kale kuşatması sırasında yeniçerilerin isteksizliğini görmüş ve Yeniçeri Ocağı nı kaldırmayı düşünmüştür. Buna göre, Hotin Seferi ne katılmasının II. Osman a, I. sorunun kaynağını görme, II. padişahın yetkilerini artırma, III. ulema sınıfının yetkilerini kısma konularından hangilerinde avantaj sağladığı söylenebilir? 10. IV. Murat Döneminde Lehistan ın vergilerini zamanında ödememesi ve Venediklilerin Dalmaçya kıyılarında isyanlar çıkarması sebebiyle sefer hazırlıklarına başlanmış; ancak bu devletlerin barış istemeleri üzerine savaş olmadan barış antlaşmaları yapılmıştır. Bu durum Venedik ve Lehistan la ilgili, I. Osmanlı askeri gücünden çekinmektedirler. II. Osmanlı Devleti'ne karşı diplomatik üstünlük sağlamışlardır. III. Önceki yaptıkları antlaşmalara aykırı uygulamalar yapmışlardır. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve III 8. II. Osman yeniçerilerdeki disiplinsizliği görünce bu ocağı kaldırmayı düşünmüş, ancak bu düşüncesi duyulunca yeniçeriler tarafından öldürülmüştür. Yerine I. Mustafa padişah olmuştur. Bu durum yeniçeri isyanlarının, I. egemenlik anlayışını değiştirme, II. egemen olan soyu değiştirme, III. egemen olan şahsı değiştirme amaçlarından hangilerine yönelik olduğuna bir kanıt olabilir? 11. XVII. yüzyılda İran bir taraftan Osmanlı-Avusturya savaşlarını, diğer taraftan ise iç isyanları fırsat bilerek Osmanlı topraklarına saldırıyordu. İran ın bu tutumu, I. Osmanlı'nın sorunlu dönemlerini fırsata dönüştürmeye çalıştığı, II. yayılmacı politika izlediği, III. İslam ı yayma amaçlı politikalar izlediği yargılarından hangilerini doğrular? 9. IV. Murat devletin kötü gidişini durdurmak amacıyla alınabilecek tedbirleri içeren ıslahat raporları doğrultusunda ıslahat çalışmalarına başlamıştır. Islahatlara başta annesi olmak üzere yönetime etki eden kişileri engelleyerek başlamıştır. IV. Murat ın bu tutumu, I. kendisine rahat bir çalışma ortamı hazırlama, II. iktidara tek başına egemen olma, III. halkın istek ve düşüncelerini ülke yönetimine egemen kılma anlayışlarından hangilerine uygundur? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 12. XVII. yüzyılda, I. tımar dağıtımında adaletsizlikler olması, II. Celali İsyanları'nın çıkması, III. tımarların rüşvet karşılığında dağıtılması gelişmelerinden hangileri merkezi otoritenin zayıfladığına kanıt olarak gösterilebilir? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III A - B - C l D - E - D l A - C - D l C - B - E 99

92 03.4 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) 1. Osmanlı Devleti'nde ölen hükümdarın yerine tahta kimin geçeceği konusunda belirsizlik bulunmasının, I. sık sık taht kavgalarının yaşanması, II. hukuk kurallarının şer'i ve örfi esaslara dayandırılması, III. devlet adamlarının devşirmelerden seçilmeye başlanması sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenebilir? 4. XVII. yüzyılda kafes usulünün getirilmesi ve çocuk yaşta padişahların tahta geçmesinin, I. idari, II. toplumsal, III. sanatsal alanlardan öncelikle hangilerinde bozulmalara sebep olduğu savunulabilir? D) I ve II E) II ve III 2. XVII. yüzyılda Kafes Usulü'nün getirilmesiyle şehzadelerin sancağa gönderilmesi usulüne son verilmiş ve şehzadeler sarayda yetiştirilmişlerdir. Bu durumun, I. şehzadelerin yönetim tecrübesinden uzak kalması, II. bazı şehzadelerin psikolojik bunalım yaşaması, III. şehzadelerin halkla ilişkilerinin azalması sonuçlarından hangilerini doğurduğu savunulabilir? 5. Osmanlı Devleti'nde saray kadınlarının devlet işlerine karışmasının aşağıdakilerden hangisine sebep olduğu söylenemez? A) Sık sık padişah değişikliğine B) Merkezi otoritede bozulmaların artmasına C) Yönetime farklı bir soyun gelmesine D) Devlet adamları arasındaki çekişmelere E) Sık sık sadrazam değişikliğine Bu uygulamada flehzadelerin halkla ba lant lar koptu u gibi, sarayda y llarca öldürülme korkusuyla yaflam fllard r. 3. XVII. yüzyılda çocuk yaşta şehzadelerin de tahta geçtiği görülmüştür. Bu durum sonucunda aşağıdakilerden hangisinin yönetimdeki etkinliğinin arttığından söz edilemez? A) Padişah annelerinin B) Kırsal nüfusun C) Yeniçerilerin D) Ulema sınıfının E) Saray ağalarının 6. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde rüşvet ve iltimasın yaygınlaşmasının, I. halka götürülen hizmetin, bedelinin çok üstüne çıkması, II. halkın devlete bağlılığının artması, III. eyalet teşkilatında bozulmaların artması sonuçlarından hangilerini doğurduğu savunulabilir? 100

93 7. XVII. yüzyılda merkezi otoritenin bozulması eyaletler üzerindeki devlet denetiminin de azalmasına sebep olmuştur. Bu durumun, I. bazı eyalet yöneticilerinin keyfi uygulamalar yapması, II. halkın yöneticilerle iyi ilişkiler kurması, III. iç isyanların yaygınlaşması sonuçlarından hangilerini doğurduğu savunulamaz? D) I ve II E) I ve III 10. Osmanlı Devleti'nde tımarlı sipahi ordusunun bozulmasında, I. tımar sisteminin bozulması, II. tımar sahiplerinin işsiz kalması ve maaşlı yeniçeri olmaya özenmesi, III. silah teknolojisinin gelişmesi sonucu sipahilerin geri planda kalması durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve III 8. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde çok sık aralıklarla sadrazam değiştirilmesi, I. Sadrazamlar yetersiz görülmüştür. II. Sadrazamların görev yapma süreleri genelde kısalmıştır. III. Sadrazamların yönetimdeki etkinliği artmıştır. yargılarından hangilerini doğrular? D) I ve II E) I ve III 11. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin yaptığı savaşlarda süre uzamış, alınan yerler azalmış ve bazı savaşlar kaybedilmiştir. Bu durumun, aşağıdakilerden hangisinde artışa sebep olduğu söylenemez? A) Asker kaçaklarının sayısında B) Kazanılan savaş ganimetlerinde C) Ordudaki bozulmada D) Devlet adamları arasındaki çekişmelerde E) Rakip devletlerin Osmanlı'yı yenme arzusunda 9. Osmanlı Devleti'nde, I. Devşirme sistemi bozulmuş, Yeniçeri Ocağına Türkler de alınmaya başlanmıştır. II. Askerlikle ilgisi olmayanlar ocağa alınmıştır. III. Birçok padişahın ocakta denetim kuramaması Devlet Ocak İçindir anlayışının ortaya çıkması ve güçlenmesinde etkili olmuştur. Bunlardan hangileri Yeniçeri Ocağı nın bozulma sebepleri arasında yer alır? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve III 12. XVII. yüzyılda Yeniçeri Ocağı'nda iktidar kavgalarının yaşandığı görülmüştür. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun yaşanmasında doğrudan etkili olmuştur? A) Tımar sisteminin bozulması B) Savaşların uzaması veya kaybedilmesi C) Yeniçeri Ocağına Türklerin de alınmaya başlanması D) Askerlikle ilgisi olmayanların ocağa alınması E) Savaş teknolojisinde geri kalınması A - E - B l A - C - D l B - D - E l E - B - C 101

94 03.5 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) 1. I. Ahmet Döneminde geleneksel veraset sisteminde değişiklik yapılarak Hanedanın en yaşlı üyesinin tahta geçmesi usulü başlatılmıştır. Bu gelişmeyle aşağıdakilerden hangisinin son bulduğu söylenebilir? A) Güçlü olanın tahta geçmesi usulünün B) Yöneticilerin aynı kanı taşımasının C) Devletin tek hanedan tarafından yönetilmesinin D) Yeniçerilerin devlet işlerine karışmasının E) Merkezi otoritenin zayıflamasının 4. Osmanlı toplum yapısının değişik milletlerden oluşması aşağıdakilerden hangisine yol açmamıştır? A) Toplumda değişik dillerin kullanılmasına B) Ülke yönetiminin kolaylaşmasına C) Değişik din mensuplarının bir arada yaşamasına D) Ülkede birbirinden farklı mimari eserler yapılmasına E) Zengin bir kültürün oluşmasına 2. III. Murat, şehzadelerinin sünnet düğünü için gösteriler hazırlanmasını istemiş, bu düğüne ülkenin dört bir yanından cambazlar, hokkabazlar, perendebazlar,, ateşbazlar, oyuncular, köçekler ve çalgıcılar gelmiştir. Düğünden sonra padişah bu sanatçıların mükâfatlandırılmasını istemiş, fakat bu iltifattan cesaret alan göstericiler Yeniçeri Ocağı na yazılmak istemişler; padişah da bu isteklerini kabul etmiştir. Padişahın bu tutumu aşağıdakilerden hangisini doğrulamaz? A) Devşirme kanununun ihlal edildiğini B) Askerlikle ilgisi olmayanların ocağa yazılmaya başlandığını C) Yeniçeri Ocağı nın bozulmasına ortam hazırlandığını D) Müslüman olmayanların da Yeniçeri Ocağı na alındığını E) Padişahın sanatçıları mükâfatlandırmak istediğini 3. I. Selim (Yavuz) Osmanlı hazinesini altınla doldurduğu halde, XVI. yüzyıl sonlarında III. Murat ve III. Mehmet dönemlerinde nakit sıkıntısı ortaya çıkmıştır. Hazinede para sıkıntısının yaşanmasında, I. savaşların sürelerinin uzaması, II. sarayda israfın artması, III. Yeniçerilere üç ayda bir ulufe adı verilen maaş verilmesi durumlarından hangileri etkili olmuştur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 5. Osmanlı Devleti nde bazı padişahların uzun süre tahta kalmasının, I. merkezi otoritenin güçlenmesi, II. dış politika esaslarının belirli bir düzene bağlı kalması, III. kardeş katlinin yasallaşması sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenemez? 6. Osmanlı Devleti nde sancağa çıkma usulünün kaldırılmasıyla padişahların, I. deneyim kazanma, II. teorik bilgi edinme, III. savaş araç gereçlerini öğrenme özelliklerinden hangileri kesin olarak ortadan kalkmıştır? 7. XVII. yüzyıldan itibaren Osmanlı Devleti'nde halkın ödeme gücünün azalmasının aşağıdakilerden hangisinde bir azalmaya sebep olduğu savunulabilir? A) Ödenmeyen vergi miktarında B) Çiftbozan sayısında C) Tarımsal üretimde D) Kentsel nüfusta E) Şehirlerin tüketim ihtiyacında 102

95 8. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti nde, I. savaşların süresinin uzaması, II. III. ilk denk bütçenin yapılması, mali açıkların artması gelişmeleri hangi sırayla gerçekleşmiştir? A) I, II, III B) I, III, II C) II, I, III D) II, III, I E) III, II, I 9. Aşağıdakilerden hangisi XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin yaptığı savaşların uzun sürmesinin sonuçlarından biri değildir? A) Halktan yeni vergiler talep edilmesi B) Maliyede açıklar verilmesi C) Denetimsiz kalan kırsal kesimde üretimin düşmesi D) Askeri yapıda bozulmaların artması E) Halkın devlete olan güveninin artması 10. İltizam sisteminin yaygınlaşması Halkın ödeme gücünün azalması Yukarıdaki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? A) Celali İsyanlarının çıkması B) Sadrazamların uzun süre görevde kalması C) Vergi miktarlarının artması D) İstanbul isyanlarının çıkması E) Devletle halk arasındaki bağların güçlenmesi 11. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti nde Mali açıklar yeni önlemler gerektirmiştir yargısıyla ilişkili değildir? A) İltizam sisteminin yaygınlaştırılması B) Saray masraflarının kısılması C) Denk bütçe uygulamasının yapılması D) Halkın devlete olan güveninin artması E) Yeni vergilerin yürürlüğe konması 12. XVII. yüzyılda tımar sisteminin bozulması, ordu teşkilatı, maliye teşkilatı ve toplum yapısının bozulmasında etkili olmuştur. Bu durum aşağıdakilerden hangisini doğrular? A) Askeri teşkilat sağlam temeller üzerine kurulmamıştır. B) Eğitim sisteminin bozulması maliye teşkilatını doğrudan etkilemiştir. C) Maliye teşkilatı tımar sistemine göre kurulmuştur. D) Toplum yapısının bozulması tımar sisteminin bozulmasında doğrudan etkili olmuştur. E) Bir kurumun bozulması kendi alanı dışında diğer alanları da etkilemiştir. 13. Padişah IV. Mehmet ayaklanan sipahilerin ve yeniçerilerin isteklerini yerine getirmiştir. Bu durum, I. Halkın istek ve düşüncelerine değer verilmiştir. II. Askerlerin yönetimdeki yaptırım güçleri artmıştır. III. Devletin itibarı artmıştır. yargılarından hangilerini doğrular? 14. XVII. yüzyılda tımar sisteminin bozulmasıyla köylü toprağını terk ederek başka şehirlere göç etmeye başlamıştır. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı ülkesindeki bu durumun sonuçlarından biri değildir? A) Şehirlerde günlük yaşam şeklinin değişmeye başlaması B) Tüketimin artması C) Konut gereksiniminin artması D) Şehir nüfusunun artması E) Kırsal kesimde üretimin artması A - D - C l B - C - A - C l B - E - A - D l E - B - E 103

96 03.6 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) 1. Osmanlı Devleti'yle İran arasında 1577 de başlayıp aralıklarla süren savaşlar 1639 a kadar devam etmiştir. Bu durum, I. Savaşlarda kesin sonuç alınması zaman almıştır. II. Osmanlı Devleti eski savaş gücünü kaybetmiştir. III. Savaşlardaki maliyetler azalmıştır. yargılarından hangilerini doğrular? Ferhat Paşa Antlaşması'yla doğuda en geniş sınırlara ulaşılmasıyla Osmanlı Devleti'nde aşağıdakilerden hangisinde artış en az olmuştur? A) Gayrimüslim nüfusunda B) Müslüman nüfusunda C) Devlet gelirlerinde D) Vergi miktarlarında E) Maaş giderlerinde 3. Genç Osman ilk defa saray dışından evlenmiş ve başkenti İstanbul dışına taşımayı düşünmüştür. Aşağıdakilerden hangisi Genç Osman ın bu yolla ulaşmak istediği amaçlardan biridir? A) Halkla yakınlaşmak B) Anadolu yu bayındır hale getirmek C) Merkeze bağlı asker sayısını artırmak D) Padişah annelerinin yönetimdeki etkinliğini artırmak E) Başka bir soyu yönetime egemen kılmak 4. I. Ahmet Dönemindeki, I. Ekber Erşed sisteminin getirilmesi, II. sancağa çıkma usulünün kaldırılması, III. halka baskı ve şiddet uygulanması durumlarından hangileri toplumsal isyanlara karşı bulunan çözüm şekilleri arasında yer alır? 5. Tarhoncu Ahmet Paşa nın ilk icraatı saray masraflarını kısmak olmuştur. Bu duruma, I. yeniçeriler, II. saray ağaları, III. halk zümrelerinden hangilerinin tepki göstermesi beklenemez? Yönetim üzerinde etkili olan zümreler, saray masraflar n n k s lmas ndan rahats z olacaklard r. 6. XVII. yüzyılda aşağıdaki gelişmelerden hangisi haçlı ruhunun yeniden canlanmasında doğrudan etkili olmuştur? A) İran la yapılan savaşlardan bazılarının kaybedilmesi B) Zitvatoruk Antlaşmasıyla Avusturya Arşidükasının Osmanlı padişahına denk sayılması C) Savaşlarda sürenin uzamasına karşın alınan yerlerin azalması D) II. Viyana kuşatmasının başarısızlıkla sonuçlanması E) Rusya nın güçlenmeye başlaması 7. Bucaş Antlaşması Osmanlı Devleti nin Avrupa da topraklarına toprak kattığı son antlaşmadır. Bu durum, Osmanlı Devleti nin, I. sınırlarını genişletme, II. siyasi varlığını koruma, III. her alanda güçlü olma özelliklerinden hangilerinin son bulduğunun bir göstergesi olamaz? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II 104

97 8. Karlofça Antlaşması 25 yıl süreyle geçerli olacaktı ancak bu antlaşma Avusturya nın garantisi altında bulunacaktı. Avusturya nın garantör devlet olarak belirlenmesi, I. Avrupa nın güçlü bir devleti olduğu, II. Osmanlı'nın eski gücünü kaybettiği, III. antlaşma hükümlerinin uygulanmasının Avusturya'nın sorumluluğunda olduğu yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 11. XVII. yüzyılda Avrupalı devletler hem Osmanlı'nın ekonomik gelişimini engellemiş, hem de gelir düzeyi olarak zengin ülke konumuna ulaşmışlardır. Bu durumun ortaya çıkmasında Avrupalı devletlerle ilgili, I. kapitülasyonlar aracılığıyla ucuz malların Osmanlı piyasasına sokulması, II. yeni ticaret yollarının daha fazla işler hale getirilmesi, III. din savaşlarının yapılması gelişmelerinden hangileri etkili olmuştur? 9. Karlofça Antlaşması ile Osmanlı Devleti Avrupa da ilk defa toprak kaybetmiştir. Bu durum, I. dışarıdan Osmanlı topraklarına göçlerin yaşanması, II. Osmanlı'nın kendi askeri gücünü sorgulaması, III. Osmanlı'nın batıya bakış açısının değişmesi gelişmelerinden hangilerine bir başlangıç oluşturmuştur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II II. Viyana bozgunundan 1699 Karlofça Antlaşmasına kadar geçen 16 yıllık dönemde dört padişah tahta geçmiştir. Bu durum, I. Askeri yenilgiler siyasi hesaplaşmaları beraberinde getirmiştir. II. Merkezi otoritede boşluk yaşanmasına ortam hazırlanmıştır. III. Yeniçerilerin saygınlığı artmıştır. yargılarından hangilerini doğrulamaz? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II Zitvatotoruk Antlaşması ile Avusturya savaş tazminatı ödemeyi kabul etmiş; ancak Osmanlı'ya ödediği yıllık vergi kaldırılmıştır. Bu durumun ortaya çıkmasında, I. Osmanlı Devleti'nin Avusturya üzerindeki denetiminin azalması, II. hazinenin acil nakit ihtiyacının karşılanmak istenmesi, III. Osmanlı'nın siyasi üstünlüğünü sürdürmek istemesi durumlarından hangileri etkili olmuştur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II yıl tahtta kalan Kanuni Döneminde 10 sadrazam görev yaptığı halde 39 yıl tahtta kalan IV. Mehmet Döneminde bir tanesi dört saatlik olmak üzere 23 sadrazam görev yapmıştır. IV. Mehmet Dönemi Kanuni Döneminden daha kısa sürdüğü halde başa geçen sadrazam sayısının fazla olması aşağıdakilerden hangisiyle açıklanamaz? A) İç huzursuzluğun yaygınlaşmasıyla B) Devlet adamı yetiştiren Enderun un varlığını devam ettirmesiyle C) Sadrazamların yetersiz görülmesiyle D) Valide sultanların devlet işlerine karışmasıyla E) Saray ağaları ve yeniçerilerin yönetime karışmasıyla D - A - A - C l C - D - A l E - E - C l D - B - B 105

98 03.7 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) 1. Osmanlı Devleti nde değişik dönemlerde görev yapan hükümdarlardan bazıları şunlardır: I. I. Ahmet II. II. Selim III. III. Murat Bunlardan hangileri veraset sisteminde değişiklik yapmıştır? 4. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti nin, I. Avusturya yla siyasi açıdan eşit hale gelmesi, II. Avusturya dan savaş tazminatı alması, III. Avusturya dan Eğri, Kanije ve Estergon kalelerini alması durumlarının ortaya çıkması aşağıdakilerden hangisinin bir sonucudur? A) Zitvatoruk B) Vasvar C) Karlofça D) Kasrı Şirin E) Hotin 2. I. Ülkenin devleti yöneten aile bireylerinin ortak malı sayılması, II. Ülke topraklarının padişah ve oğullarının malı sayılması, III. Tahta geçme hakkının ailenin en yaşlı bireyine verilmesi uygulamaları I. Murat, Orhan Bey ve I. Ahmet dönemleriyle ilişki bakımından hangi seçenekte doğru olarak sıralanmıştır? I. Murat Orhan Bey I. Ahmet A) I II III B) II III I C) III I II D) II I III E) III II I 5. Osmanlı Devleti nde değişik dönemlerde görev yapan hükümdarlardan bazıları şunlardır: I. I. Ahmet II. II. Mehmet III. I. Murat Bunlardan hangileri döneminde ölen padişahın yerine kimin geçeceği konusunda düzenlemeler yapılmıştır? D) I ve II E) I ve III 6. Şehzadelerin sancağa çıkması usulünün kaldırılarak kafes usulüne geçilmesi hangi padişah dönemindedir? A) I. Osman B) I. Murat C) II. Mehmet D) I. Ahmet E) I. Süleyman 3. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti nde görülen, I. dirlik sisteminde bozulmalar görülmesi ve haksız dirlik dağıtımları, II. devletin acil nakit ihtiyacını karşılamak amacıyla dirlik arazilerini iltizama vermesi ve mültezimlerin halka karşı keyfi tutumları, III. devletin şer i ve örfi kurallarla yönetilmesi durumlarından hangileri Celali İsyanları'nın sebepleri arasında yer alır? D) I ve II E) I ve III 7. Aşağıdakilerden hangisi II. Osman Dönemine ait bir gelişme değildir? A) Padişahın ilk defe saray dışından evlenmesi B) Hotin Seferi ne çıkılması C) Genç yaşta Yeniçeriler tarafından öldürülmesi D) Kapıkulu Ocaklarının kaldırılması fikrinin ilk defa ortaya atılması E) Yeniçerilerin isteğiyle 30 kadar devlet adamının idam edilmesi 106

99 8. Aşağıdakilerden hangisi XVII. yüzyılda Avrupa da meydana gelen olaylardan biri değildir? A) 30 Yıl Savaşları'nın yaşanması B) İngiltere de parlamenter sisteme resmen geçilmesi C) Katolik Kilisesi nin siyaset üzerindeki gücünü artırması D) Bilimsel gelişmelerin hızlanması ve teknolojide kullanılmaya başlanması E) Din savaşlarının Avrupa devletlerinin birbirleriyle yaptıkları savaşlara dönüşmesi 9. IV. Murat Dönemindeki, I. Yeniçeri Ocağı nın disiplin altına alınması, II. saray kadınlarının devlet işlerine karışmasının engellenmesi III. içki ve tütün kullanımının yasaklanması ve gece sokağa çıkma yasağının ilan edilmesi gelişmeleri askeri, toplumsal ve siyasi alanlarla ilişki bakımından aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak sıralanmıştır? Askeri Toplumsal Siyasi A) I II III B) I III II C) III I II D) II I III E) II III I 11. Osmanlı Devleti 1696 Haçova Savaşı nı aşağıdaki devletlerden hangisine karşı yapmıştır? A) İran B) Avusturya C) Rusya D) Lehistan E) Venedik 12. Sarayın siyasi yetkilerine sınırlama getiren Osmanlı ıslahatçısı aşağıdakilerden hangisidir? A) Tarhoncu Ahmet Paşa B) III. Ahmet C) Köprülü Mehmet Paşa D) Kuyucu Murat Paşa E) II. Osman 13. İran la imzalanan Kasrı Şirin Antlaşması nın özelliklerinden bazıları şunlardır: I. Azerbaycan ve Revan İran a bırakıldı. II. Bağdat ve Musul Osmanlı Devleti ne bırakıldı. III. Kafkaslar iki devlet arasında paylaşıldı. IV. Zağros Dağları iki devlet arasında sınır kabul edildi. Bunlardan hangileri günümüzde de geçerliliğini korumuştur? A) Yalnız IV B) Yalnız II C) Yalnız III 14. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti nde görülen, 10. Aşağıdakilerden hangisi XVII. yüzyıla ait bir gelişmedir? A) Marmara Denizi ve Sakarya Nehri nin bir kanalla birleştirilmesi fikrinin gündeme gelmesi B) Doğu da en geniş sınırlara ulaşılması C) Avusturya hükümdarının protokol bakımından Osmanlı padişahına denk sayılması D) İran la ilk resmi antlaşma imzalanması E) Sokullu Mehmet Paşa nın sadrazam olması I. vergilerin artırılması ve adaletsiz vergi alımları, II. köylünün toprağını terk ederek eşkıyalığa başlaması, III. savaşların uzun sürmesi ve alınan yenilgiler sebebiyle askerden kaçanların eşkıyalık faaliyetlerine başlaması durumlarından hangileri toplumsal yapının bozulmasında etkili olmuştur? A - D - D l A - E - D - E l C - B - C l B - C - A - E 107

100 03.8 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) 1. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti nde görülen, I. merkezi otoritenin bozulması sebebiyle eyaletlere gönderilen idarecilerin halka kötü muamele yapması, II. III. devletin doğal sınırlara ulaşması, büyük devletlerle komşu olunması gelişmelerinden hangileri Celali İsyanları nın çıkışıyla doğrudan ilişkilidir? D) I ve II E) I ve III 2. Aşağıdakilerden hangisiyle Yeniçeri Ocağı arasında ilişki kurulamaz? A) Vakayı Vakvak Olayı'nın gerçekleşmesi B) Sık sık sadrazam değişikliği yaşanması C) Hafız Ahmet Paşa nın öldürülmesi D) Dirlik sisteminin bozulması E) Genç Osman ın öldürülmesi 3. Aşağıdaki isyanlardan hangisinin padişah değişikliğinde etkili olduğu ileri sürülebilir? A) Celali isyanları B) Merkez isyanları C) Abaza Mehmet Paşa İsyanı D) Vardar Ali Paşa İsyanı E) Kalenderoğlu İsyanı 5. Veraset sisteminde düzenleme yaparak ölen padişahın yerine tahta kimin geçeceği konusundaki belirsizliği ortadan kaldıran padişah aşağıdakilerden hangisidir? A) III. Mehmet B) III. Murat C) I. Ahmet D) II. Selim E) I. Mustafa 6. IV. Murat, I. Yeniçeri Ocağını disiplin altına almak istemesi, II. isyan sebeplerini araştıran raporlar hazırlatması, III. genç yaşta tahta geçmesi özelliklerinden hangileriyle II. Osman dan ayrılır? D) I ve II E) I ve III 7. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde, I. Şeyhülislam ın fetva verme dışındaki yetkilerinin kısıtlanması ve ilmiye sınıfının yönetime karışmasının engellenmesi, II. Kapıkulu ordusu yerine yeni bir ordu kurulması fikrinin gündeme getirilmesi, III. Başkentin Anadolu ya taşınması fikrinin gündeme getirilmesi, IV. Kafes Usulü nün getirilmesi gelişmelerinden hangileri II. Osman Dönemine ait değildir? A) Yalnız IV B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) III ve IV 8. XVII. yüzyılda, 4. Aşağıdaki isyanlardan hangisi toplumsal isyan olma özelliğini taşır? A) Merkez İsyanları B) Yeniçeri İsyanları C) Kapıkulu isyanları D) Celali isyanları E) İstanbul İsyanları Seçeneklerden dördü farkl isimde olmakla beraber asl nda ayn isyan iflaret etmektedir. I. Koçi Bey Risalesi nin hazırlanması, II. Bağdat ın yeniden ele geçirilmesi, III. Gece sokağa çıkma yasağının ilan edilmesi, IV. Padişahın ilk defa saray dışından bir Türk le evlenmesi gelişmelerinden hangileri IV. Murat Dönemine aittir? A) Yalnız IV B) I ve II C) I ve III 108

101 9. XVII. yüzyılda, I. sarayın siyasi yetkilerinin kısıtlanması, II. III. IV. sarayın mali yetkilerinin kısıtlanması, ilk defa denk bütçenin hazırlanması, Girit in fethedilmesi, V. Sancağa çıkma usulünün kaldırılması gelişmelerinden hangisi Sadrazam Köprülüzade Fazıl Ahmet Paşa Dönemine ait gelişmeler arasında yer alır? 13. I. Podolya Osmanlılara bırakıldı II. Ukrayna Kazakların idaresine bırakıldı. III. Lehistan yılda altın vermeyi kabul etti. Yukarıdaki hükümler aşağıdaki antlaşmalardan hangisine aittir? A) Hotin B) Bucaş C) Karlofça D) Serav E) Karsı Şirin A) I B) II C) III D) IV E) V 10. Aşağıdakilerden hangisi I. Ahmet Dönemine ait bir gelişme değildir? A) Ekber Erşet sisteminin getirilmesi B) Kuyucu Murat Paşa tarafından Celali İsyanları'nın şiddet kullanılarak bastırılması C) Saray masraflarının kısılması D) İran ile Nasuh Paşa Antlaşmasının imzalanması E) Sancağa çıkma usulünün kaldırılması 11. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlılarla İran arasında imzalanan Kasrı Şirin Antlaşması nın özelliklerinden biridir? A) Doğuda en geniş sınırlara ulaşılması B) Osmanlı Devleti'nin mevcut topraklarına son kez toprak katması C) Osmanlı Devleti nin ilk defa savaş tazminatı alması D) İran la ilk defa antlaşma imzalanması E) Türkiye İran sınırının büyük oranda çizilmesi 12. Osmanlı Devleti Ferhat Paşa, Serav ve Nasuh Paşa Antlaşmalarını aşağıdaki devletlerden hangisiyle imzalamıştır? A) İran B) Avusturya C) Rusya D) Lehistan E) Venedik 14. Osmanlı Devleti'yle İran arasında değişik dönemlerde imzalanan antlaşmaların özelliklerinden bazıları şunlardır: I. İran la ilk resmi antlaşma imzalanmıştır. II. Doğu da en geniş sınırlara ulaşılmıştır. III. Bugünkü Türkiye İran sınırı büyük oranda çizilmiştir. Bu özellikler İstanbul, Kasrı Şirin ve amasya Antlaşmalarıyla ilişki bakımından aşağıdakilerden hangisinde en doğru olarak sıralanmıştır? İstanbul Kasr-ı Şirin Amasya A) I II III B) I III II C) II III I D) II I III E) III II I 15. Karlofça Antlaşması yla ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır? A) Macaristan ve Erdel toprakları Avusturya ya bırakılmıştır. B) Mora Yarımadası ve Dalmaçya kıyılarındaki bazı bölgeler Venediklilere bırakılmıştır. C) Podolya ve Ukrayna bölgeleri Lehistan Devleti'ne bırakılmıştır. D) Osmanlı Devleti Avrupa da ilk defa toprak kaybetmiştir. E) Osmanlı Devleti ilk defa savaş tazminatı ödemek zorunda kalmıştır. A - D - B - D l C - B - A - E l D - C - E - A l B - C - E 109

102 03.9 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) 1. Osmanlı devlet adamlarınca XVII. yüzyılda tasarlanan yenilik projelerinin aksamasında, I. çıkar çevrelerinin çalışmaları, II. Yeniçeri ayaklanmaları, III. Avrupa'dan yararlanılmaması olgularından hangilerinin etkisinden söz edilebilir? D) I ve II E) II ve III 4. Osmanlı Devleti'nde görülen, I. yabancı devletlere kapitülasyonlar verilmesi, II. Baharat Yolu'nun işlerliğinin azalması, III. dirlik sisteminin bozulması gelişmelerinden hangilerinin mali yapıyı olumsuz etkilediği savunulabilir? 2. Osmanlı Devleti'nde saray masraflarının artması, XVII. yüzyıldan itibaren belirli çevrelerin ve halkın dikkatini çekmeye başlamıştır. Bu durumun, I. halk - devlet ilişkilerinin zedelenmesi, II. vergi oranlarının azalması, III. padişah otoritesinin artması sonuçlarından hangilerine yol açtığı söylenebilir? D) I ve II E) II ve III Saray masraflar n n artmas vergi gelirlerinin yetersiz kalmas anlam na da gelir. Masraflar karfl lamak için vergi gelirlerini art rmak gerekir. 5. XVII. yüzyılda ıslahatçı devlet adamları Avrupa'da yaşanan değişme ve gelişmeleri örnek almamışlardır. Bu tercih dikkate alındığında, I. Avrupa'dan üstün olunduğu düşünülmüştür. II. Avrupalı devletler üzerindeki etkinlik artmıştır. III. İslam inancı yaygınlaştırılmaya çalışılmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 3. Yeniçerilerin XVII. yüzyılda sık sık isyan ederek bazı sadrazamların görevden alınmasını hatta padişahların tahtından indirilmesini sağladıkları görülür. Bu durum, aşağıdakilerden hangisinin kanıtıdır? A) Merkezi otoritenin korunduğunun B) Yeniçerilerin güçlü bir odak haline geldiklerinin C) Askeri yapının güçlendirildiğinin D) Devşirme uygulamasının yaygınlaştığının E) Gayrimüslimlerin devlet yönetimine katıldıklarının 6. Osmanlı Devleti'nde, I. askeri mücadelelerin uzun sürmeye başlaması, II. yabancı devletlerle diplomatik ilişki kurulması, III. toprak kayıpları yaşanması gelişmelerinden hangileri, askeri alanda güç kaybı yaşandığının kanıtı olamaz? D) I ve II E) I ve III 110

103 7. Osmanlı Devleti'nde yıllarca sorun olan bütçe açığı XVII. yüzyılda iyice artmıştır. Bu artışın, I. vergi gelirlerinin azalması, II. maaş verilen Yeniçeri sayısının artması, III. tımar sisteminin sürdürülmesi durumlarından hangilerine bağlı olarak meydana geldiği söylenebilir? 10. XVII. yüzyılda, Dirlik sistemi bozulmuştur. Eyalet askerleri azalmıştır. Vergi gelirleri azalmıştır. Bu gelişmelerin, I. ekonomi, II. toprak yönetimi, III. sanat alanlarının hangileri ile ilgili olduğu savunulabilir? 8. Osmanlı Devleti'nde Kuruluş ve Yükselme dönemlerinde bir isyan sonucu padişahın tahttan indirilmesine rastlanmazken, XVII. yüzyılda yaşanan bir Yeniçeri isyanı sonucunda II. Osman'ın tahttan indirildiği görülür. Bu durum, I. Devlet otoritesi sarsılmıştır. II. Padişahları hedef alan girişimler yaşanmıştır. III. Yeniçeriler siyasi alanda etkin hale gelmiştir. yargılarından hangilerini destekler niteliktedir? 11. XVII. yüzyılda Anadolu'da yaşanan isyanlar, İstanbul'dan gönderilen askeri kuvvetler tarafından şiddet kullanılarak bastırılmıştır. Bu uygulama, I. Halk ıslahat düşüncesini benimsemiştir. II. İsyanlara neden olan etkenler üzerinde durulmuştur. III. Sorunlar baskı ve sindirme yoluyla çözümlenmeye çalışılmıştır. yargılardan hangilerini desteklemektedir? D) I ve II E) II ve III 9. Osmanlı Devleti'nde Anadolu köylüsünün XVII. yüzyılda topraklarını terk etmeye ya da boş bırakmaya başladığı görülür. Bu durumun, I. şehirlere göçün hızlanması, II. tarım üretiminin azalması, III. vergi gelirlerinin düşmesi olgularından hangilerine ortam hazırladığı savunulabilir? 12. Osmanlı Devleti'nde XVII. yüzyıl ıslahat çabalarında aşağıdakilerden hangisi dikkate alınmamıştır? A) Yeniçerilerin disiplin altına alınması B) Merkezi otoritenin güçlendirilmesi C) Avrupalı orduların örnek alınması D) İsyanların sona erdirilmesi E) Fetih politikasının sürdürülmesi D - A - B l E - A - B l D - E - E l D - C - D 111

104 03.10 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) 1. Avrupa'da yaşanan Coğrafi Keşifler, Rönesans ve Reform hareketleri Avrupalı devletlerin bilimsel ve teknik alanlarda kalkınmalarını sağlarken, Osmanlı Devleti bu gelişmelerin uzağında kalmıştır. Bu durumun, I. Osmanlı Devleti'nin askeri, siyasi ve ekonomik alanlarda rekabet gücünün azalması, II. Osmanlı idarecilerinin her alanda Avrupa'yı örnek almaları, III. Rönesans ve Reform hareketlerinin Osmanlı Devleti'ni etkilemesi 4. XVII. yüzyılda yoğunlaşan Celali İsyanları sonucunda Anadolu'da güvenlik ortamı bozulmuş ve köyden kente göç artmıştır. Bu durumun Osmanlı Devleti'nde aşağıdakilerden hangisine yol açtığı savunulamaz? A) İşsizliğin artması B) Çok uluslu toplum yapısının bozulması C) Tarımsal üretimin düşmesi D) Toplumsal huzurun bozulması E) Şehirlerde nüfus oranının artması gelişmelerinden hangilerinin görülmesine neden olduğu savunulabilir? D) I ve II E) II ve III 2. XVII. yüzyılda tahta geçen padişahların bazılarının küçük yaşta olmaları saray kadınlarının ve ağaların devlet işlerine karışmalarına ortam hazırlamıştır. Bu bilgilere dayanarak, I. Devletin merkezi otoritesi zarar görmüştür. II. Halkın yönetime katılımı gündeme gelmiştir. III. Saray halkı arasında devlet yönetiminde tecrübeli olanlar yönetime dahil edilmiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 5. İstanbul İsyanları'nın çıkmasında Yeniçeri Ocağı'na askerlikle ilgisi olmayanların alınması da etkili olmuşur. Bu durumun, I. Yeniçeri Ocağı'nda kabiliyetin ikinci plana itilmesi, II. Yeniçeri Ocağı'nda askeri hizmetlerin yerine getirilmesinin zorlaşması, III. yeniçeri sayısınının durağan kalması sonuçlarından hangilerini doğurduğu savunulabilir? D) I ve II E) II ve III 3. Osmanlı Devleti'nde XVII. yüzyılda tımarlı sipahilerin önemi, tımarların haksız bir şekilde dağıtılması sonucunda azalmıştır. Buna göre, I. Askeri dengeler açısından sürekli ordulara gereksinim azalmıştır. II. Avrupalı devletler üzerindeki etkinlik artmıştır. III. Toprak yönetiminde yaşanan bozulma askeri yapıyı olumsuz etkilemiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? D) I ve II E) I ve III 6. XVII. yüzyılda Osmanlı maliyesinin bozulmasında, savaşların uzaması ve askeri harcamaların artması, savaşlardan elde edilen ganimetlerin azalması gibi nedenler etkili olmuştur. Buna göre, I. Askeri üstünlük korunamamıştır. II. Mali alanda sıkıntılar yaşanmıştır. III. Savaşlarda elde edilen gelirler azalmıştır. sonuçlarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 112

105 7. Osmanlı Devleti'nin XVII. yüzyılda eğitimin temelini oluşturan medreseler çağın gerisine düşmüş ve pozitif bilimler müfredatta azaltılmıştır. Bu durumun, I. Avrupa'nın teknik ve bilimsel gelişmelerinin gerisinde kalınması, II. Osmanlı eğitim kurumlarında dini eğitimin ağırlık kazanması, III. Osmanlı müderrislerinin Avrupa'ya gönderilmeleri sonuçlarından hangilerini doğurduğu savunulabilir? D) I ve II E) II ve III 10. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde hazine gelirlerini artırmak için bazı yenilikler yapılmış ve halktan alınan vergiler artırılmıştır. Bu durumun Osmanlı Devleti'nde, I. halkın ıslahatlara desteğinin artması, II. isyanların çıkması, III. vergilerin adaletli toplanması sonuçlarından hangilerine neden olduğu savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II Vergi yükü artan halk n devlete alan güven ve ba l l - n n sars lmas do al bir geliflmedir. 8. Osmanlı Devleti nde XVII. yüzyılda daha çok padişahlar ve sadrazamlar tarafından gerçekleştirilen ıslahatların sorunları çözemediği görülür. Bu durum, I. ıslahatların bir devlet politikası haline getirilememesi, II. karşılaşılan aksaklıkların temel nedenlerinin anlaşılamaması, III. gerçekleştirilen ıslahat girişimlerinin ıslahatçı kişilerin çabaları ile sınırlı kalması olğularından hangilerinin bir sonucudur? 11. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde, I. saray kadınlarının devlet işlerine karışmasını engelleme, II. bütçe açığını kapatmak için saray masraflarını kısma, III. devletin duraklama sebeplerini ve çözüm yollarını araştırma girişimlerinden hangileri devlete yeniden güç ve otorite kazandırma amacını taşır? 9. Osmanlı Devleti'nde padişah değişikliklerinde culüs bahşişi adı altında Yeniçerilere verilen para, XVII. yüzyılda istismar konusu olmuş ve Yeniçeriler sürekli bahşiş bekler hale gelmişlerdir. Bu durum aşağıdakilerden hangisine kanıt olarak gösterilebilir? A) Yeniçerilerin devlete olan hizmeti maddi çıkarlarının üstünde gördüklerine B) Yeniçerilere verilen maaşların artırıldığına C) Yeniçerilerin çıkarlarını korumaya çalıştıklarına D) Eyalet askerlerinin sayısının artırıldığına E) Avrupalı orduların örnek alındığına 12. II. Osman İstanbul İsyanları'nın çıkmasında etkili olan Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmaya çalışmıştır. Bu bilgiye dayanarak, I. Askeri alanda köklü değişiklikler planlanmıştır. II. Merkezi yönetim güçlendirilmek istenmiştir. III. Osmanlı veraset sistemi değiştirilmiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? D) I ve II E) II ve III A - A - C l B - D - E l D - E - C l B - E - D 113

106 03.11 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) 1. I. Anadolu isyanlarının bastırılması II. III. IV. Gece sokağa çıkma yasağının konulması Ekber-Erşed sisteminin getirilmesi Devlet bütçesinin denkleştirilmesi Yukarıdaki XVII. yüzyıl düzenlemelerinden hangileri ülkede güvenlik ve huzurun sağlanması amacına yönelik değildir? A) I ve II B) II ve III C) III ve IV D) I, II ve III E) I, III ve IV 4. Osmanlı Devleti, Girit Adası nı 1645 yılında kuşatmış, ancak adanın fethi 1669 yılında gerçekleştirilebilmiştir. Girit Adası nın 24 yıl süren bir kuşatma sonunda alınabilmesi aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir? A) Osmanlıların büyük bir zafer elde ettiklerinin B) Osmanlı Devleti'nde büyük denizcilerin kalmadığının C) Akdeniz'in bir Türk gölü haline geldiğinin D) Osmanlı donanmasının eski gücünü kaybettiğinin E) Venediklilerin Osmanlılardan daha güçlü olduğunun 2. XVII. yüzyılda bozulan yönetimi düzeltmek için sadrazamlık görevine çağrılan Köprülü Mehmet Paşa'nın saraya bazı şartlarının yerine getirilmesi halinde sadrazam olacağını bildirmesinin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir? A) Devlet bütçesini denk hale getirmek B) Rahat çalışabileceği uygun bir ortam sağlamak C) Avupalı devletlerle olan ilişkileri güçlendirmek D) Ordu ve donanmayı düzene koymak E) Bazı isyanları güç kullanarak bastırmak 5. Osmanlı Devleti'nin duraklama nedenlerinden bazıları şunlardır: I. Merkezi otoritenin bozulması II. Avrupalı devletlerin Osmanlılara karşı ittifak oluşturmaları, III. İlmiye sınıfının bozulması, IV. Coğrafi Keşifler'in gerçekleşmesi Bunlardan hangileri duraklamanın dış nedenleri arasında gösterilebilir? A) I ve II B) II ve III C) II ve IV D) III ve IV E) I, II ve III 3. Osmanlı Devleti nin Duraklama Devri'ndeki savaşları uzun sürmüş, bu savaşların birçoğu başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun meydana getirdiği olumsuzluklardan biri olamaz? A) Islahat düşüncesinin öne çıkması B) Hazine gelirlerinin azalması C) Toprak kayıplarını yaşanması D) İç isyanların artması E) Halktan alınan vergilerin artırılması Sizce seçeneklerden hangisi olumlu ifade bildirmektedir. 6. Osmanlı Devleti nin Batı'da en geniş sınırlara ulaştığı anlaşma 1672 tarihli Bucaş Antlaşması'dır. Doğu da en geniş sınırlara ulaştığı antlaşma ise 1590 tarihli Ferhat Paşa Antlaşması dır. Bu bilgiye dayanarak, I. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti kaybettiği toprakları geri almaya çalışmıştır. II. Duraklama Devrinde doğu ve batıda genişleme sürmüştür. III. XVII. yüzyıl Osmanlı Devleti nin en parlak dönemidir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 114

107 İstanbul Antlaşması nda, Avusturya kralı Osmanlı sadrazamına denk sayılmıştır Zitvatoruk Antlaşması nda, Osmanlı padişahı, Avusturya kralına denk sayılmıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir? A) Osmanlı veraset sisteminin değiştiğinin B) Osmanlı Devleti nin Avusturya karşısındaki savaşları kaybettiğinin C) Avusturya nın Osmanlı Devleti ne savaş tazminatı ödediğinin D) Osmanlı Devleti nin Avusturya üzerindeki mutlak siyasi üstünlüğünün sona erdiğinin E) Osmanlı Devleti nde iç isyanların arttığının 10. XVII. yüzyılda görülen, I. ganimet gelirlerinin azalması, II. medreselerin bozulması, III. Osmanlı Devleti'nin doğal sınırlarına ulaşması gelişmelerinden hangileri Osmanlı maliyesinin bozulmasında doğrudan etkili olan nedenlerdendir? 11. Osmanlı Devleti'nde XVII. yüzyılda yaşanan, 8. I. Islahat düşüncesinin güçlenmesi II. Mali yapının bozulması III. Padişahların küçük yaşta tahta geçmesi IV. Yeniçerilerin sık sık isyan etmesi V. İstanbul isyanlarının artması Yukarıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti nde XVII. yüzyılda merkezi otoritenin zayıflama nedenleri arasında gösterilemez? I. eyalet sayısının artması, II. Yeniçerilerin istemediği devlet adamlarının görevden alınması, III. bazı şehzadelerin küçük yaşta tahta geçmesi gelişmelerinden hangilerinin yönetimde istikrarsızlıklara ortam hazırladığı söylenebilir? D) I ve II E) II ve III A) I B) II C) III D) IV E) V 12. Osmanlı Devleti'nde XVII. yüzyılda, 9. Osmanlı Devleti, XVII. yüzyılda, eski gücüne kavuşmak amacıyla bazı ıslahatlar yapmış ancak başarılı olamamıştır. Islahatların başarısız olmasının, I. sorunların kökenine inilememesi, II. iç isyanların baskı ve şiddet yoluyla bastırılması, III. ıslahatların kişilerle sınırlı kalması durumlarından hangilerine bağlı olduğu söylenebilir? Yeniçeri ayaklanmaları yaşanmıştır. Sadrazam değişiklikleri sıklaşmaya başlamıştır. Halkın alım gücü azalmıştır. Bu bilgiler dikkate alındığında, Osmanlı Devleti nde, I. askeri, II. ekonomik, III. siyasi alanların hangilerinde sorunlar yaşandığı söylenebilir? C - B - A l D - C - B l D - A - E l A - E - E 115

108 03.12 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) 1. Osmanlı Devleti XVII. yüzyılda üç kıtada hüküm süren çok geniş sınırlara sahip olmuş; ancak iç karışıklıklar da bu dönemde başlamıştır. Bu dönemde karışıkların başlaması aşağıdakilerden hangisine dayandırılabilir? A) Müslüman devlet olunması B) Vergi gelirlerinin artması C) Merkezi otoritenin zayıflamış olması D) Mutlakiyetin en iyi yönetim sistemi olarak benimsenmesi E) Kuralların şer i ve örfi esaslara dayandırılması 4. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti nde Kapıkulu ocaklarına usulsüz ve gereğinden fazla asker alımı yapılmasının, I. devletin mali yükünün artması, II. askeri disiplinin bozulması, III. devletin sınırlarının genişlemesi sonuçlarından hangilerini doğurduğu savunulabilir? 2. I. Ahmet Dönemiyle birlikte uygulamaya konan Ekber-Erşed sistemiyle birlikte taht kavgalarının önüne geçilmek istenmiştir. Ekber Erşet Sistemiyle birlikte gelen, I. hanedanın en yaşlı üyesinin tahta geçmesi usulünün başlatılması, II. şehzadelerin sancağa çıkmaları usulünün kaldırılması, III. hanedanın erkek bireylerinin tahta geçmelerinin devamını öngörmesi 5. I. Üretimin azalması II. Ürün fiyatlarının artması III. Tüketimin üretimden fazla olması Bunlardan hangileri tımar sisteminin bozulmasının bir sonucudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III anlayışlarından hangilerinin merkezi otoritenin zayıflamasında etkili olduğu savunulabilir? 3. Yeniçeri isyanları genelde yeniçerilerin istekleri yerine getirilerek bastırılmıştır. Bu durumun, I. yeniçeri isyanların artması, II. merkezi otoritenin güçlenmesi, III. yeniçerilerin yönetimde siyasi bir güç haline gelmesi ihtimallerinden hangilerini güçlendirdiği söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III Bucaş Antlaşması yla Lehistan Podolya yı kaybettiği gibi Osmanlı Devleti ne vergi vermeyi de kabul etmiştir. Ancak Leh Diyet Meclisi nin vergi maddesini reddetmesi üzerine yeniden başlayan savaşlar Lehistan ın ağır bir mağlubiyet almasıyla sonuçlanmış; yapılan yeni antlaşmada ise Lehistan ın vergi yükü hafifletilmiştir. Bu durum, I. Lehistan da kralın yanında meclis de yönetimde etkilidir. II. Osmanlı Devleti askeri açıdan Lehistan dan daha güçlüdür. III. Yapılan yeni antlaşmada Lehistan askeri açıdan yenilgiye uğramakla beraber diplomatik açıdan istediğini elde etmiştir. yargılarından hangilerini doğrular? 116

109 Kasrışirin Antlaşması yla bugünkü Türkiye İran sınırı büyük ölçüde belirlenmiştir. Bu durum, I. İki taraf arasında yaşanan savaşlar son bulmuştur. II. İki taraf arasında sınır ihlalleri yaşanmamıştır. III. Türk İran sınırının belirlenmesinde genelde bu antlaşma ölçüt alınmıştır. yargılarından hangilerini kesin doğrular? A) Yalnız III B) I ve II C) I ve III 10. Osmanlı Devleti nde XVII. yüzyılda, IV. Murat Döneminde cülus bahşişi dağıtılmadığı için yeniçerilerin isyan etmesi üzerine saraydaki altın ve gümüş eşyalar eritilerek para bastırılmış ve yeniçerilere dağıtılarak isyan bastırılmıştır. Girit Adası 25 yıllık kuşatma sonucunda Venediklilerden alınabilmiştir. Bu gelişmeler, I. Yeniçeri Ocağının saray üzerindeki etkisi artmıştır. II. Sarayın orduya olan güveni artmıştır. III. Orduda ıslahat yapılması fikri önemini yitirmiştir. yargılarından hangilerini doğrular? 8. Osmanlı Devleti'nde tımar sisteminin bozulması, I. toplumsal, II. ekonomik, III. askeri alanlardan hangilerinde bozulmalara sebep olmuştur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve III T mar sistemi sayesinde tar msal üretimde süreklilik sa land gibi köylünün denetimi sa lan yor ve devlete asker yetifltiriliyordu. 11. Osmanlı Devleti'nin XVI. yüzyılda yaptığı savaşlar genelde bir veya birkaç gün sürerken XVII. yüzyılda yıllarca süren ve sonuçsuz kalan savaşlar yapılmıştır. Bu durum aşağıdakilerden hangisinde bir azalmaya sebep olmamıştır? A) Savaş ganimetlerinde B) Alınan savaş tazminatlarında C) Esir sayısında D) Ordudaki disiplinsizlikte E) Ele geçirilen toprak oranında 9. Osmanlı Devleti'nde ticaret gelirlerinin azalması ve paranın değer kaybetmesinde, I. İpek ve Baharat yollarının yön değiştirmesi, II. Avrupa ya stoklanan altın ve gümüşün Osmanlı piyasasına girmesi sonucunda akçenin değer kaybetmesi, III. Anadolu nun ticaret yolları üzerinde olması durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III Viyana Bozgunu sonrasında alınan yenilgiler üzerine imzalanan 1699 Karlofça Antlaşması aşağıdaki devletlerden hangisinin garantörlüğüne bırakılmıştır? A) Osmanlı B) Avusturya C) Rusya D) Lehistan E) Venedik C - B - C l D - E - E l A - E - B l A - D - B 117

110 03.13 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) 1. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti nde, I. halktan, ödediğinden daha fazla vergi talep edilmesi, II. III. iç göçlerin yaygınlaşması, savaşların başarısızlıkla sonuçlanması durumlarından hangileri Celali İsyanları nın sonuçları arasında yer alır? D) I ve II E) I ve III 5. Padişah IV. Mehmet in ayaklanan sipahilerin ve yeniçerilerin isteklerini yerine getirmesi, I. sarayın ordu üzerindeki nüfuzunun azalması, II. Ocak devlet içindir anlayışı yerine Devlet ocak içindir anlayışının güçlenmesi, III. askerlerin itibarlı bir sınıf olması etkenlerinden hangileriyle açıklanabilir? 2. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti nde köylü yüksek oranda vergi ödemek zorunda kalmıştır. Bu durum köylüyle ilgili, I. toprağını terk etmesi, II. yöneticilere karşı isyan etmesi, III. daha fazla çalışarak üretimde artış sağlaması sonuçlarından hangilerini doğurmamıştır? D) I ve II E) I ve III 6. Osmanlı Devleti nde XVII. yüzyılda ekonomik durumun bozulduğuna, I. iltizam sisteminin yaygınlaşması, II. halkın toprağını terketmesi, III. vergi gelirlerinin azalması durumlarından hangileri kanıt olarak gösterilebilir? 3. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti nde Celali İsyanları sonucunda halkın devlete olan güveni azalmıştır. Bu durum, I. toplumsal isyanların baş göstermesi, II. sık sık yönetici değiştirilmesi, III. vergi gelirlerinin artması sonuçlarından hangilerini doğurmuştur? D) I ve II E) I ve III 4. Osmanlı Devleti nde, I. eğitimin medreselerde yapılması, II. hukuk kurallarının şer i ve örfi esaslara dayanması, III. halkın ödeme gücünün azalması durumlarından hangileri Celali İsyanları'nın sebepleri arasında yer almaz? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 7. Osmanlı Devleti'nde savaşların uzun sürmesi veya başarısızlıkla sonuçlanmasının, I. tımar sisteminin bozulması, II. Yeniçeri isyanlarının artması, III. merkezi yönetimde iç hesaplaşmaların başlaması, IV. Yönetim biçiminin tartışmaya açılması sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenemez? A) Yalnız IV B) I ve II C) II ve III D) III ve IV E) I, II ve III 8. Osmanlı Devleti nde egemenliğin kız çocuklarına tanınmadığı yargısına, I. padişah annelerinin de yönetimde etkili olması, II. saray içi evliliğin gelenekselleştirilmesi, III. ölen padişahın yerine oğullarından birinin, erkek kardeşinin veya amcasının tahta geçmesi uygulamalarından hangileri kanıt olabilir? 118

111 9. XVII. yüzyılda askerlikle ilgisi olmayanların Yeniçeri Ocağına alınmasıyla, I. devletten maaş alanların sayısının artması, II. denk bütçenin yapılması, III. ordu teşkilatının bozulması durumlarından hangileri arasında ilişki kurulabilir? 12. II. Osman daha önceki hükümdarların geleneklerine bağlı kalarak Lehistan üzerine yapılan sefere bizzat katılmıştır. II. Osman ın bu uygulamasıyla, I. geleneklere bağlı kalma, II. ordu üzerinde hükümdarın gücünü hissettirme, III. ordunun durumunu yakından görme anlayışlarından hangileri arasında ilişki kurulabilir? 10. Osmanlı Devleti'nde toprağın elde edilen gelirlere göre gruplandırıldığını, I. has, zeamet ve tımar olarak bölümlere ayrılması, II. çiftçinin toprağını işlemek zorunda olması, III. çiftçinin toprağın mülkiyetine değil tasarruf hakkına sahip olması durumlarından hangileri ispatlar? 13. İstanbul İsyanları'nın, I. sık aralıklarla çıkması, II. ordu mensuplarının isteklerinin kabulüyle sonuçlanması, III. padişah veya sadrazam değişimliğine sebep olması özelliklerinden hangilerinin merkezi otoritede zayıflamanın artmasında etkili olduğu savunulabilir? 11. Osmanlı Devleti nde iç isyanların çıkmasındaki etkenlerden bazıları şunlardır: I. Tımar Sisteminin bozulması II. Ordunun bozulması III. Savaşların uzun sürmesi sonucu savaş masraflarının artması Gelişmeleri idari, askeri ve mali durumlarla ilişki bakımından aşağıdakilerden hangisinde en doğru olarak sıralanmıştır? İdari Askeri Mali A) II III I B) I II III C) III I II D) III II I E) I III II 14. Yeniçeri Ocağında, I. iktidar kavgalarının yaşanması, II. askerlerin maaşlı olması, III. önemli bir askeri sınıf olması durumlarından hangileri, ocağa Türklerin de alınmaya başlanmasının bir sonucu olamaz? B - C - A - C l D - E - A - C l D - A - B l E - E - D 119

112 03.14 ARAYIfi YILLARI (XVII. YÜZYIL) 1. XVII. yüzyılda halkın devlete olan güven ve bağlılığının sarsılması aşağıdakilerden hangisinde etkili olmamıştır? A) Celali İsyanları nın yaygınlaşmasında B) Egemenlik anlayışının değişmesinde C) İç huzursuzluğun yaygınlaşmasında D) İç göçlerin artmasında E) Toplanan vergi miktarının azalmasında 2. IV. Murat tahta geçtiğinde çocuk yaşta idi. Bu nedenle yönetim gücünü annesi kösem sultan ile Sadrazam Ali paşa kullanmışlardır. Ancak zamanla olgunluk çağına gelince devlet yönetimine yeniden egemen olmuştur. 5. Osmanlı Devleti nde padişahların tahta geçişleri incelendiğinde ölen padişahın yerine oğullarından birinin, erkek kardeşinin veya amcasının tahta geçtiği görülmüştür. Bu uygulamanın, I. birden çok soyun yönetime gelmesini önleme, II. merkezi otoriteyi güçlü tutma, III. taht kavgalarını önleme sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenebilir? Bu durum devlet yönetiminde padişah dışında, I. saray kadınları, II. saray ağaları, III. yeniçeriler unsurlarından hangilerinin egemen olduğuna doğrudan kanıt olabilir? 3. Padişah IV. Mehmet ayaklanan sipahilerin ve yeniçerilerin isteklerini yerine getirmiştir. Bu durum, I. yönetim, II. ordu, III. eğitim 6. XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti nin İran ve Avusturya yla yaptığı savaşlarda süre uzamış ancak alınan yerler azalmıştır. Bu durumun, I. savaş masraflarının artması, II. halkın devlete olan güveninin sarsılması, III. genişlemenin uzun bir süreç alması sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenebilir? kurumlarından hangilerinde bozulmaların artmasında etkili olmuştur? 4. Osmanlı Devleti nde, I. iltizam sisteminin yaygınlaşması, II. sık sık sadrazam değiştirilmesi, III. İstanbul İsyanları'nın artması durumlarından hangileri Celali İsyanlarının sebepleri arasında yer alır? D) I ve III E) II ve III 7. Merkantilizm anlayışına göre zenginliğin ölçüsü olarak değerli madenlere sahip olma anlayışı benimsenmiştir. Bu durum Yeniçağ Avrupasında, I. sosyal statü, II. zenginlik ölçütü, III. egemenlik anlayışı unsurlarından hangilerinin değiştiğine kesin kanıttır? 120

113 8. Osmanlı Devleti nde, I. savaşların uzun sürmesi veya savaşlarda başarısız olunması, II. III. vergi miktarlarının artırılması, asker kaçaklarının artması durumlarından hangileri Celali İsyanları nın sebepleri arasında yer alır? 11. II. Osman yeniçerilerdeki disiplinsizliği görünce bu ocağı kaldırmayı düşünmüş, ancak bu düşüncesi duyulunca yeniçeriler tarafından öldürülmüştür. Bu durum, I. yenilik karşıtlarının güçlü olduğu, II. yeniçerilerin itibarının arttığı, III. ordu - devlet anlayışının geçerli kılındığı yargılarından hangilerini doğrular? 9. XVII. yüzyıla gelindiğinde ekonomik alanda Avrupalı devletlerin amacı uluslar arası piyasada daha etkin olmaktı. Osmanlı Devleti'nin amacı ise iç piyasada halkın ihtiyaçlarını olabildiğince çok karşılamaktı. Bu anlayış farkının, I. Osmanlı ticaretinde ithalatın azalması, II. yabancı malların Osmanlı piyasasında yer bulması, III. Avrupalı devletlerin ticari gelişmişliğinin Osmanlıdan daha fazla olması sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenemez? 12. İngiltere ve Fransa nın denizlerde giderek güçlenmesi ve ekonomik piyasayı ele geçirmeleri Osmanlı Devleti'ni bu devletlere karşı yeni ittifaklar kurmaya yöneltti. Hollanda ile ticari ayrıcalıklar içeren antlaşma imzalandı. Osmanlı Devleti'nin bu uygulamasının, I. gümrük vergisi gelirlerinin azalması, II. yerli piyasada yabancı malların artması, III. yerli üreticinin güçlenmesi sonuçlarından hangilerini doğurması beklenemez? 10. II. Osman Yeniçeri Ocağı nı kaldırmayı hedefleyerek köklü bir ıslahat düşüncesini de ortaya atmıştır. Genç Osman ın bu düşüncesi, I. gelişmeyi önleyici engelleri ortadan kaldırma, II. Avrupa tarzında bir yönetim biçimi benimseme, III. padişahı yönetimde yeniden etkin kılma amaçlarından hangilerine uygundur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III 13. XVII. yüzyılda yeniçerilerin bazı devlet adamları tarafından kışkırtılmaları, I. İsyanların artmasında etkili olmuştur. II. Yeniçeriler siyasi emelleri olan kişilerce kullanılmıştır. III. Ordu, iç hesaplaşmalarda araç olarak kullanılmıştır. yargılarından hangilerini doğrular? B - D - D - A l D - E - B l E - A - C l A - C - E 121

114 Birlikte Çözelim Çözüm 95 / 8 Paragrafta Altınorda Devleti nin yıkılması sonrasında bölgede Özbek hanlıklarının kurulmasından bahsedilmektedir. Fakat bu hanlıklar birbirlerinden bağımsız olarak yaşadıkları için federatif bir yapılanma söz konusudur. Aynı zamanda Altınorda Devleti nin mirasçısıdırlar. Çözüm 100 / 5 Saray kadınlarının devlet işlerine karışmasının yönetime yeni padişahların gelmesinde etkili olduğu söylenebilir. Ancak yeni bir soyun gelmesi söz konusu değildir. Çünkü yönetme yetkisi Osmanlı soyuna aittir. Çözüm 96 / 6 Osmanlı Devleti nde ordunun bozulması askeri, merkezi otoritenin zayıflaması siyasi, savaşların uzun sürmesi sonucu masrafların artması ise ekonomik alanlarla ilişkilendirilebilir. Çözüm 102 / 7 Osmanlı Devleti'nde halkın ödeme gücünün azalması köylünün toprağını terk etmesiyle sonuçlanmıştır. Bu durum tarımsal üretimde azalmaya sebep olmuştur. Çözüm 98 / 3 Coğrafi Keşiflerle birlikte Avrupa ya bol miktarda altın ve gümüş stoklanması ve bunların Osmanlı pazarlarına girmesi Osmanlı parasının değer kaybetmesine ve bu sebeple pahalılık ve enflasyon hareketlerinin görülmesine sebep olmuştur. Çözüm 105 / 9 Karlofça Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nin toprak kayıplarının başlaması kaybedilen yerlerden göçlerin gelmesi sonucunu doğuracaktır. Ayrıca Osmanlı Devleti'nin toprak kaybetmesi karşı tarafın askeri açıdan daha güçlü olduğunu gösterir. Bu sebeple Osmanlı Devleti XVIII. yüzyılda batıyı tanıma amaçlı girişimlerde bulunmuş ve ordusunu Avrupa usulüne göre modernize etmeye çalışmıştır. 122

115 Çözüm 106 / 7 Osmanlı Devleti'nde Yeniçerilerin isteğiyle 30 kadar devlet adamının idam edilmesi IV. Mehmet Dönemine ait bir gelişmedir. Diğer seçenekler Genç Osman Dönemine aittir. Çözüm 112 / 3 Osmanlı Devleti'nde uygulanan tımar sisteminde tımar sahibi topladığı vergilerden maaşını karşıladığı gibi artan parayla asker besliyordu. Yani toprak yönetimi ile askeri yönetim iç içe bir durumdaydı. Bu sebeple toprak yönetiminin bozulması askeri yapıyı olumsuz etkilemiştir. Çözüm 110 / 5 Osmanlı Devleti XVII. yüzyıla gelindiğinde kendisini Avrupa dan üstün olarak görmekteydi. Bu sebeple ıslahat yapılırken Avrupa yı takip etme ihtiyacı hissedilmemiştir. Çözüm 113 / 12 Yeniçeri askerlerinin disiplinsiz tavırları Osmanlı Devleti için büyük sorun haline gelmişti. Yapılacak yeniliklerin önündeki en önemli engel de yeniçeri askerleriydi. Genç Osman'ın Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmak istemesi merkezi yönetimi güçlendirmek amacıyla askeri alanda köklü değişiklikler planladığını ortaya koymaktadır. Çözüm 111 / 7 XVII. yüzyılda bütçe açıklarının artmasında vergi gelirlerinin azalması etkili olduğu gibi giderlerin artması da etkili olmuştur. Yeniçeri sayısının artması hazineye ayrı bir yük getirmiştir. Tımar sisteminin sürdürülmesinden çok bozulması ekonomiyi olumsuz etkilemiştir. Çözüm 114 / 2 XVII. yüzyıl sadrazamlık makamında istikrarsızlığın fazla olduğu bir dönemdir. Gerek saray kadınları veya saray ağalarının ve gerekse yeniçerilerin isteğiyle bir çok sadrazam görevden alınmış veya canından olmuştur. Bu sebeple Köprülü Mehmet Paşa rahat bir çalışma ortamı oluşturmak amacıyla şartlar öne sürerek sadrazam olmuştur. 123

116 Dört Köfle 1. Padişah I. Ahmet Döneminde şehzadelerin sancaklara gönderilmesi usulüne son verilmiştir. Bu durum, I. padişahlıkta deneyime önem verilmesi, II. merkezi otoritenin güçlü tutulması, III. padişahların aynı kanı taşıyanlardan seçilmesi anlayışlarından hangilerinin önemini yitirdiğinin bir göstergesidir? 3. XVII. yüzyılda Avrupa da yaşanan mezhep savaşları sonucunda Kutsal Roma Germen İmparatorluğu siyasi mücadeleyi kaybetmiş; Avrupa halkına mezhep seçme özgürlüğü verilmiştir. 30 Yıl Savaşları sonucunda taraflar arasında imzalanan 1648 tarihli Vestfalya Antlaşması nın aşağıdaki hükümlerinden hangisi bu savaşların sadece din savaşları olmadığını kanıtlar niteliktedir? A) Protestan Kilisesi nin varlığı tanınacak B) Prenslere dinsel ve siyasal özgürlük verilecek C) Halk prensinin kabul ettiği mezhebe girecek D) Prensinin kabul ettiği mezhebe girmek istemeyen halk istediği prensliğin toprağına göç edebilecek E) Fransa Alsas Loren bölgesini alacak. 2. XVII. yüzyılda Kapıkulu İsyanları na halktan ve ulema sınıfından da katılanların olduğu görülmüştür. Bu durumun, I. isyanların sadece askeri özellikte olmadığı, II. bozulmaların sadece askeri sınıfı kapsamadığı, III. halkın devlete olan güven ve bağlılığının arttığı yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III 4. Osmanlı Devleti'nin Avusturya yla imzaladığı antlaşmalardan bazılarının hükümleri şu şekildedir: I. İstanbul Antlaşması : Avusturya protokol bakımından Osmanlı sadrazamına denk sayılacaktır. II. Zitvatoruk Antlaşması : Avusturya kralı protokol bakımından Osmanlı padişahına denk sayılacak ve yazışmalarda cesar unvanını kullanacaktır. III. Karlofça Antlaşması : Antlaşma 25 yıl süreyle Avusturya nın garantisi altında bulunacaktır. Bu hükümler siyasi üstünlük, siyasi kayıp ve siyasi eşitlikle ilişki bakımından aşağıdakilerden hangisinde en doğru olarak sıralanmıştır? siyasi üstünlük siyasi kayıp siyasi eşitlik A) I II III B) I III II C) II III I D) III II I E) III I II 124 A - B - E - B

117 Yaz l Sorular m 1. Celali İsyanları nın sebepleri nelerdir? 6. Karlofça Antlaşması nın hükümleri ve önemi hakkında bilgi veriniz? 2. Osmanlı Devleti nde ordu teşkilatında bozulmalar yaşanmasının sebepleri nelerdir? 7. XVII. yüzyıl ıslahatlarının başarısız olmasındaki etkenler nelerdir? 3. Beşik Ulemalığı ne demektir? 8. Koçi Bey kimdir? 4. Bucaş Antlaşması, tarihimizde hangi özelliğiyle önem taşır? 9. İstanbul İsyanları nın sebepleri nelerdir? 5. Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan ilk resmi antlaşma hangisidir? 10. Osmanlı Devleti nin XVII. yüzyılda Avusturya ile imzaladığı antlaşmalar hangileridir? 125

118 ... derken Türkiye'ye Tütünün lk Gelifli ve Kahvelerin Durumu Peçoylu brahim, eserinde, kahvehanelerin duman doldu unu tasvir ettikten sonra lülelerden ç kan duman n stanbul sokaklar n kaplad n flu mizahi tarzda anlatmaktad r:.. ngiliz keferesü getürdüler ve baz baz emraz rutabe flifa olmak nam na satt lar. Ehli keyften baz yâran keyfe müsaadesi vard r deyü mübtela oldular. Giderek ehli keyf olmayanlar dahi isti mal eder oldular. Hatta büyük ulemadan ve devlet ashab ndan niceleri ol ibtilaya u rad lar. Kahvelerde erazil evbafl n kesreti isti malinden kahveler gök tütün içinde olup, içinde olanlar birbirini göremez dahi oldular. Esvak ve pazarda dahi lüle ellerinden düflmez oldu. Birbirinin yüzüne gözüne pof pof deyü esvak ve mahallat dahi korkuttular. Buyurun Cenaze Namaz na Sultan IV. Murat bir gün içki yasa na uyulup uyulmad n kontrol etmek için tebdil-i k yafetle halk n aras na kar flm flt. Uzaktan kahveye benzer bir dükkandan fl k s zd n gördü. Yaklafl p pencere deli inden bakt nda içeride hem sigara hem de içki içildi ini gördü. Yavaflça içeri girdi ve masan n birine oturdu. Yan na yaklafl n kahveciye : - Tütün içmenin yasak oldu unu bilmiyor musun? dedi inde kahveci: - Erenler uzun etme haydi çek! dedi. Padiflah biraz daha sesini yükseltip; - Padiflah n emirlerine karfl gelmenin ne demek oldu unu bilmiyor musun? diye tekrar sorunca, kahveci dayanamay p: - Beyzadem ad n ba fllar m s n dedi. Yabanc da : - Murat diye cevap verince kahveci: - Sultanl da var m d r? diye sordu. Yabanc ; Evet deyince kahveci yandaki masaya yat p ba rd : - "Öyle ise buyurun cenaze namaz na! 126

119 04 AVRUPA ve OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) sömürgecilik sanayi ink lab ulusçuluk demokrasi eflitlik grek projesi nizami cedit irad cedit elçilik bat l laflma diplomasi esham makyevalizm lale devri kapitalizm iflçi s n f ayd nlanma ça laiklik demokrasi liberalizm meflrutiyet 127

120 Osmanl 'n n d fl politikas ndaki de iflimleri, bat l laflma çabalar n, sanayi ink lab n n geliflimini, Osmanl ekonomisinin bozulmas ndaki d fl etkenleri, askeri slahatlar n sebep ve sonuçlar n, ABD ve Fransa'daki siyasi de iflimleri, milliyetçilik ak m n n Osmanl 'ya etkilerini, Rusya'n n Osmanl politikas n kavram fl olaca z. 128

121 KISA KISA Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyıldaki genel politikası Osmanlı Devleti'nin bu yüzyıldaki genel politikası kaybettiği yerleri geri alma ve ıslahatlar yaparak ayakta durmadır. Ancak Osmanlı Devleti yapmış olduğu savaşlarda kaybettiklerini geri alamayacağını anlayınca batılı devletlere karşı savunma politikası izlemiş ve genelde savaşı başlatan taraf olmamıştır. XVIII. yüzyıl boyunca yapılan savaşların uzun sürmesi ve başarısızlıkla sonuçlanması Osmanlı ekonomisinin daha da bozulmasına sebep oldu. Bu dönemde devlet bütçesinde oluşan açığı kapatmak amacıyla, hazine bonosuna benzer bir şekilde, esham adıyla 1775 yılından itibaren pay ve gelir ortaklığı senetleri satılmaya başlanmıştır. Kısacası devlet mali açıkları kapatmak amacıyla iç borçlanmaya gitmiştir. Rusya nın sıcak denizlere inme politikası Rus Çarı I. Petro (Deli) zamanında Rusya nın açık ve sıcak denizlere çıkma politikası benimsenmiştir. Bu sebeple Rusya güneyindeki Osmanlı'yı ve kuzeyindeki İsveç i hedef seçmiştir. İsveç le Poltova Savaşı nı yapmış ve kazanmış; Osmanlı Devleti'yle Prut Savaşı nı yapmış ve kaybetmiştir. Bunun üzerine Kafkaslar ve İran üzerinden sıcak denizleri inmeyi denemiştir. Daha sonra Osmanlı'ya karşı güç dengesini sağlamak amacıyla Avusturya ile ittifak yapmıştır. Osmanlı Devleti nde Fransız Etkisi İki devlet arasında XVI. yüzyıldan itibaren gelişen dostluk münasebetleri bu yüzyıl sonlarına kadar devam etmiştir. Osmanlı Devleti'nin yaptığı bazı savaşlarda Fransa arabuluculuk görevi üstlenmiş ve bunu başarıyla yerine getirmiştir. Batının üstünlüğünün kabul edilmesi sonrasında askeri ıslahatlar yapılırken öncelikli olarak Fransız subaylardan yararlanılmıştır. Osmanlı Devleti bu dostluğu daha da ileriye götürmüş ve kapitülasyonları sürekli hale getirmiştir. Lale Devri Osmanlı Devleti Batının üstünlüğünü kabul etmesi sonucunda batıya karşı barış politikası izlemeye başlamıştır. Lale Devri sadece eğlenceler devri değildir. Bu dönemde Avrupa da ilk elçilikler açıldı. Osmanlı Devleti ndeki ilk Türk matbaası kuruldu. Mimaride batı etkisi başladı. Kütüphaneler kuruldu. İtfaiye teşkilatı kuruldu. Çiçek aşısı uygulandı. Kısacası bu dönem, teknik, kültürel, siyasi ve birçok alanda değişimin bir başlangıcı oldu. Pasarofça Antlaşması bir dönüm noktası oldu Osmanlı Devleti 1699 Karlofça Antlaşması'nda ağır bir yenilgi aldığı halde kaybettiği toprakları tekrar geri alma umuduna kapıldı. Bu anlayışla başlayan savaşlar Osmanlı Devleti'nin yenilgisiyle sonuçlandı. Osmanlı Devleti imzaladığı Pasarofça Antlaşması'na göre yeni yerler de kaybetti. Bu durum Osmanlı Devleti'nin Avrupa dan geri kaldığını kabul etmesinde etkili oldu. Bu antlaşmadan sonra Lale Devri başladı. Esham nedir? Islahatlara bakış açısı Devlet adamları ıslahatları gerekli görüyordu. Fakat ıslahatlar sadece ıslahatçı devlet adamlarıyla sınırlı kalmıştır. Yani ıslahatlar bir devlet politikasına dönüşmemiştir. Bu sebeple ıslahatlarda devamlılık sağlanamamıştır. Islahatlar genelde askeri alanla sınırlı kalmıştır. Çünkü ordu disiplin altına alınırsa savaşlar kazanılacak, kaybedilen yerler geri alınacak, savaş tazminatı ve vergilerle devlet düzelecekti. Kısacası devlet adamları en önemli bozulmanın orduda olduğunu ve ordu düzelirse diğer alanlarda da düzelmenin kendiliğinden başlayacağını düşünüyorlardı. Sonuç olarak ıslahatlar halka bir şey getirmemiş, sadece yeni vergi yükleri getirmiştir. Küçük Kaynarca Antlaşması Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyılda imzaladığı ağır şartlar içeren bir antlaşmadır. Kırım bu antlaşma ile bağımsız olmuş ve Karadeniz Türk gölü olmaktan çıkmıştır. Ortodoksları koruma yetkisinin Ruslara bırakılması Rusya nın Osmanlı Devleti'nin iç işlerine karışmasına ortam hazırlamıştır. Ayrıca Rusya nın istediği yerde elçilik açma hakkını elde etmesi toprak bütünlüğünün zedelenmesine ortam hazırlayıcı niteliktedir. 129

122 04.1 AVRUPA VE OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) 1. XVIII. yüzyılda Avrupa daki krallıklar arasında veraset savaşları yaşanmıştır. Bu savaşların yaşanması, I. krallıkların arasında akrabalık bağlarının bulunması, II. yeni mezheplerin kurulması, III. milli monarşilerin yaygınlaşması durumlarından hangilerinin bir sonucudur? D) I ve II E) I ve III 4. Prut Antlaşması nda, I. İsveç Kralının ülkesine serbestçe geri dönebilmesi, II. Rusya nın Lehistan ın iç işlerine karışmasının engellenmesi, III. Rusya nın İstanbul da devamlı elçi bulundurması uygulamasına son verilmesi konularından hangilerinin Rusya ya kabul ettirilmesi, Osmanlı Devleti'nin güçlü devlet imajına zarar vermez? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 2. XVIII. yüzyılda Avrupa da devletlerinin arasında uzun süren savaşlar yaşanması sonucunda devletlerin ekonomileri bozulmuş; bu durum, devletleri çıkarları doğrultusunda ittifaklar kurmaya yöneltmiştir. Bu ittifaklar, I. dış ilişkileri duygulara göre değil, menfaatlere göre belirleme, II. Avrupa da siyasi birlik kurma, III. Vatikan ı Avrupa siyasetinde etkin konuma getirme anlayışlarından hangileri doğrultusunda şekillenmiştir? D) I ve II E) I ve III 3. Rus Çarı I. Petro Avrupa ülkelerine giderek teknolojik gelişmeleri yakından görmüş, tersaneleri incelemiştir. I. Petro nun bu tutumunun aşağıdakilerden hangisine yönelik olabileceği ileri sürülemez? A) Ülkesinde reformlar yapmak istemesine B) Osmanlı Devleti yle dostluk ilişkilerini geliştirmeye C) Güçlü bir donanma kurmaya D) Sınırlarını genişletmeye E) Çağın şartlarına uygun bir devlet düzeni kurmaya 5. Padişah II. Mustafa alınan yenilgiler sonrasında Edirne Sarayı'na çekilmiş ve devlet işlerini bir kenara bırakarak avcılıkla uğraşmıştır. Bu durum Edirne Olayı ile II. Mustafa nın tahttan indirilerek III. Ahmet in tahta geçirilmesiyle sonuçlanmıştır. Bu durum, I. Askeri yenilgiler iç hesaplaşmalara yol açmıştır. II. İsyan yönetime değil, yöneticiye karşı yapılmıştır. III. III. Ahmet le birlikte yönetim şekli değişmiştir. yargılarından hangilerini doğrular? 6. XVIII. yüzyıl başlarında Baltık Denizi kıyıları İsveç in elindeydi. Rusya bu bölgeyi ele geçirmek için İsveç e saldırdı. İsveç kralının Osmanlı'ya sığınması üzerine Rus kuvvetleri Osmanlı topraklarına girdiler. Bu gelişme Prut Savaşı'nı kaçınılmaz hale getirdi. Bu durum, I. Rusya nın açık denizlere çıkmak için değişik yollar aradığı, II. İsveç kralının Osmanlı'yı güçlü bir ülke olarak gördüğü, III. Prut Savaşı nın çıkışında Osmanlı ordusunun yetersizliğinin dış ülkelerce bilinmesinin etkili olduğu yargılarından hangilerini doğrular? 130

123 7. Osmanlı ordusu Çar Petro nun başında bulunduğu Rus ordusunu Prut ta büyük bir yenilgiye uğratmıştır. Bütün Rus ordusunu imha fırsatı ele geçirildiyse de yeniçeri askerinin disiplinsiz davranışları üzerine Baltacı Mehmet Paşa Rusya nın barış teklifini kabul etmiştir. Bu durum, I. Rusya, barış imzalayarak ordusunu yok olmaktan kurtarmıştır. II. Rusya, diplomasiyi kullanarak siyasi varlığını korumayı başarmıştır. III. Baltacı Mehmet paşa diplomatik olarak kesin başarı elde etmiştir. yargılarından hangilerini doğrulamaz? Prut Savaşı büyük bir zafer olmakla birlikte yapılan antlaşmanın aynı ölçüde değerlendirilmediği görülmüş; Osmanlı için askeri bir zafer, Rusya açısından ise diplomatik bir zafer olarak değerlendirilmiştir. Prut Antlaşması nın hangi özelliği bu yargıyı doğrular niteliktedir? A) Osmanlı Devleti'nin önemli bir kazanç sağlayamamış olması B) Kaybedilen bir toprağın geri alınmış olması C) Rusya nın Lehistan a müdahalesinin önlenmesi D) Rusya nın İstanbul da daimi elçi bulundurmasının engellenmesi E) İsveç kralına, ülkesine serbestçe dönebilme hakkının tanınması 9. Rusya nın XVIII. yüzyılda en çok savaştığı devlet Osmanlı Devleti olmuştur. Osmanlı Devleti'nin, I. Müslüman devlet olması, II. sıcak denizlere inen yol üzerinde bulunması, III. bünyesinde Ortodoksları barındırması özelliklerinden hangileri Rusya yla savaşlar yaşanmasında doğrudan etkili olmuştur? Prut Antlaşması nda Rusya Lehistan ın iç işlerine karışmayacak ve Lehistan ı tehdit eden Rus kaleleri yıkılacak. hükmünün yer aldığı görülmüştür. Bu durum, Osmanlı Devleti yle ilgili, I. Rusya nın Lehistan üzerinde nüfuz kurmasını istememektedir. II. Lehistan ın bağımsız bir devlet olarak kalmasını desteklemektedir. III. Lehistan ı kendi topraklarına katmak istemektedir. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 11. Rusya Osmanlı Devleti'ne karşı oluşturulan Kutsal İttifaka katılarak İstanbul Antlaşması'nı imzalamış ve Azak Kalesini ele geçirerek Karadeniz e açılan önemli bir üs elde etmiştir. Bu durum Rusya yla ilgili, I. Sıcak denizlere inme hayalini gerçekleştirmeye dönük bir adım atmıştır. II. Osmanlı Devleti ile komşu olmuştur. III. Kara devleti olmaktan çıkıp, deniz devleti olma yolunda bir adım atmıştır. yargılarından hangilerini doğrular? D) I ve II E) I ve III Prut Antlaşması nda İsveç kralı ülkesine serbestçe dönebilecektir. hükmü yer almıştır. Bu durum, I. antlaşmanın sadece Osmanlı ve Rusya devletlerini ilgilendirmediği, II. Osmanlı Devleti'nin Rusya ya karşı İsveç i desteklediği, III. Rusya nın açık denizlere ulaşabilmek için birden fazla devletle mücadele etmesi gerektiği yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II A - A - B l E - D - D l C - A - B l C - E - E 131

124 04.2 AVRUPA VE OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) 1. Osmanlı Devleti nin savaş açarak Venediklilerden Mora yı geri alması üzerine Avusturya Karlofça Antlaşmasının çiğnendiğini ileri sürerek Osmanlı Devleti'ne savaş açmıştır. Avusturya nın bu tutumu, I. Balkanlardaki nüfuzunu koruma, II. olabilecek gelişmeleri önceden sezme, III. Rusya nın Balkanlarda nüfuz kurmasını önleme anlayışlarından hangileriyle açıklanabilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II da Avusturya ile yapılan savaşlar Osmanlı'nın yenilgisiyle sonuçlanmış; Petervaradin Savaşı'nda şehit olan sadrazamın yerine geçen Nevşehirli Damat İbrahim Paşa barış istemiş, yapılan Pasarofça Antlaşmasına İngiltere ve Hollanda (Felemenk) devletleri aracılık etmiştir. Bu gelişmeler aşağıdakilerden hangisine bir kanıt olamaz? A) Damat İbrahim Paşa nın barış yanlısı olduğuna B) Avusturya nın askeri gücünün Osmanlı'nınkinden üstün olduğuna C) Diplomasi sürecinin sadece iki tarafı ilgilendirmediğine D) İngiltere ve Hollanda nın diplomatik olarak Osmanlı'nın yanında yer aldığına E) Osmanlı Devleti'nin genişleme siyasetini terk ettiğine Pasarofça Antlaşması nda yer alan hükümlerden bazıları şunlardır: Belgrat, Temeşvar, Erdel, Eflak ve Kuzey Sırbistan Avusturya ya bırakıldı. Mora Osmanlı Devleti'ne bırakıldı. Dalmaçya ve Hersek teki bazı kaleler Venedik e bırakıldı. Antlaşmanın bu hükümlerine göre aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) En kârlı devlet Avusturya olmuştur. B) Osmanlı Devleti toprak kazanmakla birlikte büyük zarar görmüştür. C) Venedik bazı kazançlar sağlamıştır. D) Osmanlı Devleti diplomatik açıdan üstünlük elde etmiştir. E) Osmanlı Devleti'nin Balkan sınırlarında daralma yaşanmıştır. Antlaflma maddelerine bak ld nda Osmanl Devleti'nin büyük kay plar verdi i görülmektedir. 5. İran ın karışıklık içerisinde bulunmasını fırsat bilen Rusya yönünü Kafkaslara çevirmiş ve bölgeyi işgale kalkışmıştır. Osmanlı Devleti bu olaya seyirci kalmamış ve İran ın Kafkasya topraklarına girerek Rusya nın daha güneye inmesini engellemiştir. XVIII. yüzyılda ortaya çıkan bu gelişmeler, 3. Pasarofça Antlaşması ile Mora Osmanlı Devleti'ne, Dalmaçya ve Hersek teki bazı kaleler ise Venediklilere bırakılmıştır. Antlaşmanın bu hükmü, I. Osmanlı Devleti'nin toprak kaybetmesi, II. Balkanlarda Venedik etkisinin devam etmesi, III. Venediklilerin Ege kıyılarından uzaklaştırılmış olması özelliklerinden hangileriyle bir kazanç niteliği taşımaktadır? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II I. Osmanlı Devleti nin dış gelişmelere karşı duyarsız kalmadığı, II. Osmanlı Devleti nin Rus ilerleyişini bir tehdit olarak algıladığı, III. Osmanlı Devleti nin İran la birlikte Rusya ya karşı resmi bir ittifak yaptığı, IV. Osmanlı Devleti'nin Batı yönünde ilerleme siyasetini terk ettiği, V. Rusya nın sıcak denizlere inmek için Kafkas topraklarını kullanmaya çalıştığı yargılarından hangilerini doğrulamaz? A) Yalnız IV B) Yalnız V C) I ve II D) III ve IV E) I, II ve V 132

125 6. Osmanlı Devleti Pasarofça Antlaşması na kadar kaybettiği toprakları geri alabileceğini düşünüyordu. Bu antlaşma kaybettiği toprakları geri alma ümitlerini sona erdirmiştir. Bu dönemden itibaren görülen, I. savunma tedbirleri alınması, II. Avrupa yı tanımak için elçilikler açılması, III. orduyu modernize etmek için Avrupalı subaylardan yararlanılması durumlarından hangileri Avrupa nın üstünlüğünün kabul edildiğinin bir kanıtıdır? 9. Osmanlı Devleti yle ilgili XVIII. yüzyıldaki gelişmelerden bazıları şunlardır: I. Balkanlardaki sınır kaleleri güçlendirilmeye çalışılmıştır. II. Askeri alanda ıslahatlar yapılmıştır. III. Avrupa da ilk elçilikler açılmıştır. Bunlardan hangileri Batıyla diplomatik ilişkiler kurulmaya çalışıldığının bir göstergesidir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 10. Osmanlı Devleti'nde bazı alanlarda yapılan ıslahatlarda eski ile yeninin bir arada bulunması, 7. Osmanlı Devleti Pasarofça Antlaşması sonrasında Avrupa devletlerine karşı, I. genişleme, II. himaye altına girme, III. barış taraftarı olma politikalarından hangilerini izlemiştir? I. tepkilerden çekinilmesi, II. gelenekçi anlayışın çabuk terk edilememesi, III. değişimlerin yeni gereksinimler doğurması durumlarından hangilerinin bir sonucudur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II Osmanl Devleti Pasarofça Antlaflmas 'yla Avrupa'dan güçsüz oldu unu kabullenmifltir Savaşları sonrasında Osmanlı Devleti, Eflak Buğdan a Fener bölgesinden Rumları yönetici olarak tayin etmiştir. Osmanlı Devleti'nin bu uygulamayla, I. bölgedeki otoritesini güçlendirme, II. ayrılıkçı hareketleri önleme, III. her alanda ıslahat yapma amaçlarından hangileri doğrultusunda hareket ettiği söylenebilir? 11. Lale Devri'nde batı ile savaşa girilmemiş ancak doğuda İran la zmücadele sürdürülmüştür. Osmanlı Devleti'nin bu politikayı takip etmesinde, I. batının askeri ve siyasi üstünlüğünü kabul etmesi, II. bir tarafla savaş yapılırken diğer tarafa karşı barışçı politika izlenmesi, III. sorunların çözüm yolu olarak diplomasinin tercih edilmesi durumlarından hangilerinin etkili olduğu söylenebilir? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III C - E - B l D - D l E - C - D l C - C - B 133

126 04.3 AVRUPA VE OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) 1. Osmanlı Devleti nin Kırım ı önemli saydığı ve bu konuda Rusya yla savaş yapmaktan çekinmediği görülmüştür. Osmanlı Devleti'nin Kırım konusunda bu kadar hassas politika izlemesinde, Kırım ın, I. Rusya ve Orta Avrupa devletlerine karşı tampon bölge konumunda olması, II. Osmanlı Devleti nin merkezi olan İstanbul a çok yakın bir coğrafya da bulunması, III. iç işlerinde bağımsız olarak yönetilen bir bölge olması özelliklerinden hangilerinin doğrudan etkili olduğu söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 3. Osmanlı Devleti savaşlarında aynı anda hem Rusya hem de Avusturya ile savaştığı halde savaştan galip çıkmasını bilmiştir. Osmanlı Devleti'nin bu savaştan kazançlı çıkmasında, I. ordusunu Avrupa tarzında modernize etmeye başlaması, II. iki devletle birlikte savaşmanın askerin motivasyonunu etkilemesi, III. Avusturya ve Rusya nın güçlü devletler olması durumlarından hangilerinin etkili olduğu söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II Osmanl Devleti'nde ilk askeri slahatlar I. Mahmut Döneminde ( ) gerçeklefltirilmifltir tarihleri arasında Osmanlı Devleti nin Avusturya ve Rusya ile yaptığı savaşların sebeplerinden bazıları şunlardır: Rusların Lehistan ın iç işlerine karışması Rusların sınır ihlalleri yapması Avusturya ve Rusya nın Osmanlı Devleti ni paylaşma planları yapması Bu bilgiler doğrultusunda, I. Osmanlı Devleti Lehistan ın bağımsız bir devlet olarak kalmasını istemektedir. II. Rusya ve Avusturya, Osmanlı Devleti'ne karşı tek başlarına savaşmaktan çekinmişlerdir. III. Rusya ve Avusturya, Avrupa siyasetinde her dönem birlikte hareket etmektedir. yargılarından hangilerinin doğru olduğu söylenebilir? savaşları sonrasında Osmanlı Devleti nin Avusturya ve Rusya ile imzaladığı Belgrat Antlaşmalarının hükümlerinden bazıları şunlardır: Avusturya, Pasarofça Antlaşması ile aldığı Belgrat ı geri verecek. Azak Kalesi yıkılmak şartıyla Ruslara bırakılacak. Rusya Karadeniz de hiçbir savaş gemisi veya ticaret gemisi bulunduramayacak. Rusya savaşta aldığı yerleri geri verecek. Antlaşmada yer alan bu hükümler, I. Osmanlı Devleti savaştan hem askeri hem de diplomatik olarak kazançlı çıkmıştır. II. Belgrat ın alınmasıyla Osmanlı'nın Avrupa ya açılan kapısı yeniden ele geçirilmiştir. III. Karadeniz in Türk gölü olma özelliği devam etmiştir. yargılarından hangilerini doğrular? 134

127 5. Osmanlı Devleti Küçük Kaynarca Antlaşması yla Kırım ın bağımsızlığını tanımış; ancak Müslüman halkın dini bakımdan kendisine bağlı kalmasını Rusya ya kabul ettirmiştir. Bu durum Çarlık Rusya nın, Osmanlı Devleti yle ilgili, I. Kırım halkıyla kültürel bağlarının olması, II. padişahın halife sanını taşıması, III. yabancılara bazı ayrıcalıklar tanımış olması özelliklerinden hangilerini dikkate aldığının bir göstergesidir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II Savaşları öncesinde Rusya ya savaş açmayı düşünen padişaha dönemin sadrazamı Koca Ragıp Paşa Padişahım, Osmanlı Devleti uzaktan bir Aslana benzer. Yanına yaklaşıldığında ise dişlerinin ve tırnaklarının olmadığı görülür. Bırakın biz savaş girmeyelim ve uzaktan Aslana benzeyelim demiş ve Rusya ya savaş açılmasına engel olmuştur. Sadrazam Koca Ragıp Paşa nın bu sözleri, I. Osmanlı Devleti'nin dışarıdan algılandığı gibi güçlü olmadığı, II. sadrazamın genelde barış yanlısı politika taraftarı olduğu, III. padişahın, sadrazamın düşüncelerine değer verdiği yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II 6. Küçük Kaynarca Antlaşması nın, I. Rusya Akdeniz de işgal ettiği yerlerden çekilecek, II. Rusya Osmanlı topraklarında yaşayan Ortodoksların koruyucusu olacak, III. Rusya, Osmanlı egemenliğindeki Balkanlarda istediği şehirde konsolosluk açacak, IV. Kırım bağımsız olacak ve Rusya Kırım hanlarının tayininde etkili olacak hükümlerinden hangileri, Rusya nın sıcak denizlere inmesine ortam hazırlayıcı niteliktedir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III E) II, III ve IV 7. XVIII. yüzyılda ayanların, I. halk tarafından seçilmesi, II. devlet tarafından kendilerine bazı görevler verilmesi, III. bazı bölgelerde halktan haksız kazanç temin etmeleri durumlarından hangileri ayanların halkı temsil ettiğine kanıt olabilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve III 9. Küçük Kaynarca Antlaşması nın hükümlerinden bazıları şunlardır: Rusya, Osmanlı egemenliğindeki Balkanlarda istediği şehirde konsolosluk açacak Kırım bağımsız olacak Rusya Osmanlı topraklarında yaşayan Ortodoksların koruyucusu olacak Bu durum, I. Rusya nın askeri ve diplomatik açıdan üstünlük elde ettiği, II. Rusya nın Osmanlı Devleti'nin bağımsız devlet olmasını hiçe saydığı, III. Karadeniz e kıyısı olan devlet sayısının arttığı yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II C - D l A - E l C - E - A l E - E 135

128 04.4 AVRUPA VE OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) 1. XVII. ve XVIII. yüzyıllarda, 1688 de İngiltere de, 1776 da Amerika da 1789 da Fransa da İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi nin ilan edilmesi, I. insana verilen değerin giderek artması, II. büyük savaş olasılığının giderek azalması, III. monarşik yönetimlerin güç kazanması durumlarından hangilerinin bir sonucudur? 2. XIX. yüzyılda makineleşmenin etkisiyle sanayideki gelişmeler hız kazanmış, birçok yeni fabrika açılmıştır. Avrupa da Sanayi İnkılâbı nın etkisiyle görülen, 4. Rönesans Hareketleri sonucunda pozitif ve özgür düşüncenin giderek yaygınlaşması, I. bilimsel gelişmelerin hızlanması, II. Katolik Kilisesi nin öğretilerinin sorgulanması, III. bireyin ülke yönetimine katılabilmesi anlayışı ve gelişmelerinin yaygınlaşmasında etkili olmuştur. Bu anlayış ve gelişmeler Fransız İhtilali, Sanayi İnkılâbı ve Reform la ilişki bakımından aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru olarak sıralanmıştır? Fransız Sanayi Reform İhtilali İnkılabı Hareketleri A) I II III B) II III I C) III I II D) III II I E) I III II I. işçi hakları ve hukuku probleminin ortaya çıkması, II. Sosyalizm akımının ortaya çıkması, III. grev ve sendika haklarının ortaya çıkması durumlarından hangileri işçi sınıfının önem kazandığının bir göstergesidir? 5. Osmanlı Devleti nin değişik dönemlerinde meydana gelen gelişmelerden bazıları şunlardır: 3. I. Halkın sınıflara ayrılması ve bu sınıfların farklı haklara sahip olması II. Halkın ağır vergiler altında ezilmesi III. Ülkenin koyu bir mutlakiyetle yönetilmesi ve halkın yönetimden memnun olmaması Fransız İhtilali nin yukarıda verilen sebepleri siyasi, sosyal ve ekonomik bakımdan aşağıdaki seçeneklerden hangisinde doğru sıralanmıştır? Siyasi Sosyal Ekonomik A) I II III B) III I II C) II I III D) III II I E) II III I I. Fransa ya kapitülasyonlar verilmiş, II. yerli mal üretiminin ekonomideki payı azalmış, III. halkı yönetime ortak etme çalışmaları başlatılmıştır. Bu gelişmeler Fransız İhtilali, Coğrafi Keşifler ve Sanayi İnkılâbı nın sonuçlarıyla eşleştirildiğinde, en doğru sıralama aşağıdaki seçeneklerden hangisinde verilmiştir? Fransız Coğrafi Sanayi İhtilali Keşifler İnkılabı A) I II III B) III I II C) II I III D) III II I E) II III I 136

129 6. Fransız İhtilali yle ilgili bilgilerden bazıları şunlardır: I. Getirdiği ilkeler evrensel niteliklidir. II. III. Kısa sürede gerçekleştirilmiştir. Amerikan ihtilalinden etkilenmiştir. Bunlardan hangileri Fransız İhtilali nin tüm dünyayı etkilemesinin sebepleri arasında yer alır? 9. I Ogsburg Antlaşması ile Almanya da prensler istedikleri mezhebi seçme ve halkına da seçtirme hakkını elde etmişlerdir. II. Koyu bir Katolik olan Alman kralının halkını zorla Katolik yapmaya çalışması sonucunda Almanya da 30 Yıl Savaşları başlamıştır. III. Almanya nın Protestan prensleri yenmesi üzerine Danimarka ve İsveç, Alman krallığına savaş açmışlardır. IV. Almanya nın protestan prensleri yenmesi üzerine Katolik Fransa Almanya ya, İspanya da Fransa ya savaş açmıştır. Bunlardan hangileri iç sorun dış sorun haline gelmiştir yargısını doğrular niteliktedir? Viyana Kongresi nde alınan kararlar sonucunda Almanya, 34 devlet ve 5 serbest şehirden oluşan bir konfederasyon haline getirilmiştir. D) III ve IV E) II, III ve IV Almanya nın bu şekilde parçalanması, I. bütün uluslara eşit mesafede yaklaşma, II. siyasi birlik kurmasını engelleme, III. halkın istek ve düşüncelerine önem verme anlayışlarından hangileriyle ilişkilidir? 10. I. Milli devlet anlayışının egemen olması II. Sınıfların farklı haklara sahip olması III. Halkın gelir düzeyine göre vergilendirilmesi uygulamalarından hangileri Fransız İhtilali ile pekişmiştir? 8. Fransız ihtilali sonucunda, I. Mutlak krallıkların yıkılabileceği anlaşılmıştır. II. Din adamlarının yönetimdeki etkinliklerine son verilmiştir. III. İmparatorluklar parçalanmıştır. Bu gelişmelerin milliyetçilik, demokrasi ve laiklik ilkeleriyle ilişki bakımından en doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? Milliyetçilik Demokrasi Laiklik A) I II III B) III I II C) II III I D) I III II E) III II I Seçenekleri olumlu - olumsuz olarak de erlendirin. 11. Sanayi İnkılâbı sonucunda, I. köyden kente göç hızlanmış, II. kapitalizm, sosyalizm, emperyalizm kavramları ortaya çıkmış, III. halkın yaşam standartlarında değişme olmuştur. Bunlardan hangileri Sanayi İnkılâbı sonrasında ekonomiyle ilgili yeni görüş ve düşünceler ortaya çıkmıştır yargısını doğrular? D) I ve II E) I ve III A - E - B l C - B l A - B - B l D - D - B 137

130 04.5 AVRUPA VE OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) tarihinde işgal sonucunda Kırım a yerleşen Rusya burayı bir üs haline getirerek Osmanlı Devleti aleyhine Avusturya ile ittifak yapmıştır. Rusya nın bu tutumu, I. Osmanlı topraklarını parçalamak isteme, II. Balkanlara tek başına egemen olma, III. Avusturya yı karşısına almak istememe anlayışlarından hangilerinin bir sonucudur? tarihinde başlayan savaşlarda Rusya ve Avusturya nın ittifak kurarak Osmanlı'ya saldırması üzerine Osmanlı Devleti de Prusya ve İsveç le ittifak antlaşması yapmıştır. Osmanlı Devleti nin bu tutumu, I. Hıristiyan birliğini parçalama, II. denge siyaseti izleme, III. cephe sayısını artırarak savaştaki yükünü hafifletme amaçlarından hangilerine yöneliktir? D) I ve II E) II ve III tarihinde başlayan Osmanlı-Avusturya-Rusya savaşlarında Avusturya, 1789 Fransız ihtilali'nden sonra ihtilal fikirlerinin ülkesini tehdit etmesi sebebiyle Ziştovi Antlaşması nı imzalayarak savaştan çekilmiştir. Avusturya bu antlaşmayla Orsova arazisi haricinde işgal ettiği yerlerden çekilmiştir. Avusturya nın Ziştovi Antlaşması nı imzalayarak savaştan çekilmesi, I. Rusya Osmanlı'yla askeri mücadelesinde yalnız kalmıştır. II. Avusturya yla yapılan savaşın sonlanmasında dış etkenler etkili olmuştur. III. Osmanlı Devleti'nin savaştaki cephe sayısı azalmıştır. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve III ihtilalinden sonra Fransa yayılmacı bir politika izlemiş, Venedik topraklarının bir kısmını ele geçirmiş, Arnavutluk kıyılarındaki bazı limanları ele geçirerek Osmanlı Devleti'ne komşu olmuş, Osmanlı'nın elindeki Mısır ı işgal etmiştir. Bu durum Fransa nın, I. sömürgecilik, II. bağımsız devlet anlayışına saygı, III. uluslararası eşitlik fikirlerinden hangilerini önemsemediğinin göstergesi sayılabilir? A) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve III 5. Fransa nın Mısır ı işgal etmesinde Osmanlı Devleti yle bir problem yaşaması etkili değildir. Osmanlı'nın dünya coğrafyasındaki konumu Fransa yı böyle bir eyleme itmiştir. Fransa nın Mısır ı işgal etmesindeki, I. İngiltere nin sömürgelerine giden yolu kesmek istemesi, II. Fransız hâkimiyetini Hindistan yönünde genişletmek istemesi, III. Napolyon'un başa geçmesi etkenlerinden hangileri yukarıdaki yargıyı doğrular niteliklidir? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III İhtilali sonrasında Fransa nın sınırlarını Kuzey Afrika ve Hint Deniz yoluna taşımak istemesi, I. ulusların kendi geleceklerine kendilerinin karar vermesi, II. sömürgeciliğin yaygınlaştırılması, III. gelişen sanayi için hammadde ve pazar aranması düşüncelerinden hangilerinin önemsenmediğinin bir kanıtıdır? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 138

131 tarihinde Mısır ı işgal eden Fransa, donanması İngiltere tarafından yakıldıktan sonra kara harekâtına devam etmiş; Gazze ve Yafa yı ele geçirdikten sonra Akka Kalesi ni kuşatmıştır. Napolyon ilk yenilgisini Akka Kalesi nde Fransız ordusu modelinde hazırlanmış Nizam-ı Cedit Ordusu ndan almıştır de Türk ordusunun Mısır a girmesi ve yapılan El Ariş Antlaşmasıyla savaş son bulmuş ve Fransa Mısır dan çekilmiştir. Bu bilgiler doğrultusunda aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? A) Fransa yla ilişkiler eskisi gibi devam etmiştir. B) Askeri ıslahatların yararı ortaya çıkmıştır. C) Nizam-ı Cedit Ordusu na duyulan güven artmıştır. D) Sorun, hem askeri hem de diplomatik girişimler sonucunda çözülmüştür. E) Osmanlı Devleti tek başına hareket etmemiştir. 10. XVIII. yüzyıl sonunda Fransa, XIX. yüzyıl başında ise İngiltere Mısır ı işgal etmek istemiştir. Fransa ve İngiltere nin Mısır ı işgal etmek istemesi, bu bölgenin, I. verimli topraklara sahip olması, II. çöllerle çevrili olması, III. sömürgelere giden yol üzerinde bulması, IV. büyük devletlerin çıkar çatışmalarına sahne olması özelliklerinden hangileriyle ilişkilidir? A) Yalnız IV B) I ve II C) III ve IV D) I, II ve III E) II, III ve IV sonrası Fransa yanlısı politika izlemeye başlayan Osmanlı Devleti, Fransa nın desteğiyle Rus etkisinde olan Eflak ve Boğdan beylerini görevden almış ve Boğazları da Rusya aleyhine kapatmıştır. Osmanlı Devleti nin bu tutumu, 8. Fransa nın Mısır ı işgal etmesi üzerine İngiltere ve Rusya Osmanlı Devleti'nin yanında savaşa katılmışlardır. İngiltere ve Rusya nın savaşa katılması, I. büyük devletlerin Osmanlı topraklarıyla ilgili fikir birliği içinde olmadığı, II. Osmanlı nın siyasi varlığını sürdürebilmek için dış desteğe ihtiyaç duyduğu, III. Osmanlı'nın, sorunlarını tek başına çözebilme özelliğinin zayıfladığı yargılarından hangilerini doğrular? 9. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nin parçalanmasını kolaylaştıran etkenlerden biridir? A) Düzenli ordusunun olması B) Ulusçuluk akımlarına karşı etkisiz kalması C) Halka inanç özgürlüğü vermesi D) Adil bir yönetim uygulaması E) Uluslar arasındaki anlaşmazlıklardan yararlanması I. Balkanlardaki toprak bütünlüğünü koruma, II. Rusya ya karşı denge politikası izleme, III. kaybedilen yerleri geri alma amaçlarından hangileriyle açıklanabilir? 12. III. Selim Dönemi önceki ıslahatçılardan farklı olarak birçok alanda ıslahatların temelinin atıldığı bir dönem olmuştur. Bu dönemde Osmanlı Devleti'nde ilk defa Avrupa tarzında bir ordu oluşturulmuş ve Nizamı Cedit adı verilen bu ordunun masraflarını karşılamak amacıyla yeni vergiler konularak İradı Cedit adı verilen yeni bir hazine oluşturulmuştur. III. Selim Dönemiyle ilgili bu bilgiler, I. Değişimler yeni gereksinimler doğurmuştur. II. Islahatlar tek yönlü olmamıştır. III. Islahatlar halka bir şey getirmemiştir. yargılarından hangilerini doğrulamaz? D) I ve II E) II ve III D - E - E l D - B - A l A - E - B l C - D - C 139

132 04.6 AVRUPA VE OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) 1. Osmanlı Devleti'nin Karlofça ve İstanbul Antlaşmaları ile büyük toprak kayıplarına uğraması, halkın devlet yöneticilerine olan güvenini sarsmıştı. Bu sebeple halkın çıkardığı bir isyanla II. Mustafa tahttan indirilerek yerine III. Ahmet padişah olmuştur. Bu durum, I. Yenilgiler iç hesaplaşmalara yol açmıştır. II. Egemenlik anlayışı değiştirilmiştir. III. Egemen soy değişmemiştir. yargılarından hangilerine bir kanıt olamaz? 4. Osmanlı Devleti'yle Rusya arasında 1711 Prut Savaşı yapılmış Osmanlı'nın üstünlüğüyle sonuçlanan bu savaş sonucunda Prut Antlaşması imzalanmıştır. Prut Antlaşmasında yer alan, I. Azak Kalesi Osmanlı Devleti ne geri verilecek. II. Rusya İstanbul da elçi bulunduramayacak. III. Rusya Lehistan ın iç işlerine karışmayacak. IV. İsveç Kralı Demirbaş Şarl, ülkesine serbestçe dönebilecek hükümlerinden hangilerinin Osmanlı Devleti'ne uluslararası alanda daha fazla itibar kazandırdığı söylenebilir? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) III ve IV E) II, III ve IV 2. Osmanlı Devleti nin XVIII. yüzyıldaki politikası kaybettiği yerleri geri almak şekline olmuştur. Osmanlı Devleti'nin, I. Avrupa da elçilikler açması, II. Balkanlarda elindeki kaleleri güçlendirerek savunma tedbirleri alması, III. Prut Savaşı nı kazandıktan sonra Venedik'e savaş açması girişimlerinden hangilerinin bu politika doğrultusunda gerçekleştirildiği savunulabilir? 3. Osmanlı Devleti Karlofça Antlaşması ile kaybettiği yerleri geri almak için Rusya, Venedik ve Avusturya ile savaşlar yapmış; ancak kaybettiği yerleri geri alamadığı gibi elindeki toprakların bir kısmını da kaybetmiştir. Bu durum, I. Avrupa devletlerinin askeri açıdan Osmanlı'dan daha güçlü olduğu, II. Osmanlı Devleti nin sınırlarında daralmalar yaşandığı, III. Osmanlı Devleti'nin uluslar arası alandaki itibarının arttığı yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III 5. Gerek İslam felsefesi ve gerekse eski Yunan felsefesinin etkisiyle ortaya çıkan Rönesans hareketleri Skolastik düşüncenin yıkılmasına ve Aydınlanma Çağı'nın başlamasına sebep olmuştur. Bu bilgilere göre Avrupa yla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisinin doğruluğundan söz edilemez? A) Dünya görüşü değişmiştir. B) Kültürel gelişmelerde İslam kültürünün de etkisi olmuştur. C) Dinin toplum üzerindeki baskısı azalmıştır. D) Dinsel inançlarda zayıflamalar görülmüştür. E) Gelişmenin önündeki engeller ortadan kalkmıştır. 6. Küçük Kaynarca Antlaşması nın, I. Rusya Ege Adalarından çekilecek, II. Rusya Osmanlı topraklarında yaşayan Ortodoksların koruyucusu olacak, III. Kırım bağımsız olacak, IV. Kırım dini açıdan Osmanlı halifesine bağlı kalacak hükümlerinden hangileri, Osmanlı ülkesinin Rus etkisine açık olduğunun bir kanıtıdır? A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) II ve IV E) III ve IV 140

133 7. İran da Nadir Şah ın ölümünden sonra zaten birlikten mahrum bırakılmış olan Azeri Türkleri Şirvan, Şeki, Taliş, Karabağ, Kuba, Gence, Revan ve Bakü Hanlıklarını kurarak bağımsız küçük devletler durumuna gelmişlerdir. Fakat onların bu parçalanmış hali düşmanlarının işgal isteklerini artırmıştır. Azerbaycan daki hanlıkların, I. siyasi birlikten yoksun olmaları, II. Türk kökenli olmaları, III. Müslüman olmaları özelliklerinden hangilerinin Rusya nın bölgeyi işgal etme konusundaki isteğinin artmasında etkili olduğu savunulabilir? 10. Fransa nın Mısır ın işgali üzerine Rusya tarihte ilk defa donanmasıyla boğazlardan geçerek Osmanlı'ya yardıma gelmiştir. Bu durum, I. Rusya Karadeniz de donanma bulundurmaktadır. II. Ortak menfaatler ikili ilişkilere yön vermiştir. III. Osmanlı Devleti'yle Rusya arasında yaşanan savaşlar dönemi sona ermiştir. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 8. XVIII. yüzyılda devlet tarafından ayanlara, I. vergi toplama, II. fiyatları kontrol etme, III. bölgenin güvenliğini sağlama gibi görevler verilmiştir. Bunlardan hangileri ayanlığın resmiyet kazandığına kanıt olabilir? 11. Fransa nın Mısır ı işgal etmesi üzerine İngiltere ve Rusya nın donanmalarıyla yardıma gelmeleri bu iki devletin aşağıdakilerden hangisine karşı olduklarını gösterir? A) Fransa nın Mısır a yerleşmesine B) Osmanlı nın bağımsızlık anlayışına C) Osmanlı toprak bütünlüğüne D) Askeri alanda ıslahatlar yapılmasına E) Ülkenin monarşiyle yönetilmesine A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 12. XIX. yüzyıl başlarında İngiltere Osmanlı Devleti'nden, 9. XVII. ve XVIII. yüzyıl düşünürleri; Avrupa nın eşitsizlik üzerine kurulu toplumsal yapısını ve mutlakiyet anlayışına dayalı siyasi hayatını eleştiren yazılar yazdılar. Avrupalı aydınların bu yazılarının, I. halkın siyasi ve toplumsal konularda bilinçlenmesi, II. ülkelerde siyasi yapının değişime uğraması, III. ihtilallerde halkın etkin olması sonuçlarından hangilerini doğurduğu söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II Fransa nın yanında yer almaması, Eflak ve Buğdan ı Rusya ya bırakması gibi ağır isteklerde bulunmuştur. İngiltere nin bu istekleri, I. Osmanlı Devleti'nin bağımsız devlet olmasını hiçe saymıştır. II. Osmanlı'nın dış politikasına müdahale etmektedir. III. Osmanlı Devleti'nin güçlenmesini istememektedir. yargılarından hangilerini doğrular? B - C - B l D - D - A l A - E - E l C - A - E 141

134 04.7 AVRUPA VE OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) 1. III. Ahmet öncelikle iç güvenliği sağlamaya önem vererek devletin ekonomik yapısını ve savunma sistemini güçlendirmeye çalışmıştır. III. Ahmet in bu uygulaması, I. İçte güçlü olan dışta da güçlü olur. II. Ekonomik güç siyasi gücü pekiştirir. III. Geleneklere bağlı kalmak, devlete bağlılığı artırır. anlayışlarından hangilerini benimsediğinin bir kanıtıdır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 2. Amaç : Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyıldaki genel politikası Karlofça ve İstanbul Antlaşmalarıyla kaybettiği Avrupa topraklarını geri almaktır. 4. Osmanlı Devleti Pasarofça Antlaşması sonrasında Balkanlarda yeni tedbirler almış; sınır seraskerleri tayin etmiş, sınırlardaki kaleleri güçlendirmiş, Balkanların vergi yükünü azaltmış, Eflak ve Buğdan ı daha bağımlı hale getirmek için de Fenerli Rumlardan voyvodalar tayin etmiştir. Osmanlı Devleti'nin Balkan politikasının değişmesinde, I. Balkanlarda güçler dengesinin değişmesi, II. askeri ve siyasi açıdan geri kalmışlığın kabul edilmesi, III. yönetimde şer i ve örfi kuralların etkili olması durumlarından hangileri etkili olmamıştır? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II Sonuç : Osmanlı Devleti bu amaçla Avusturya, Rusya ve Venedik devletleriyle yaptığı savaşlarda bazı zaferler kazandıysa da elindeki birçok toprağını da kaybetmiştir. Amaç ve sonuç birlikte değerlendirildiğinde Osmanlı Devleti nin XVIII. yüzyıldaki durumuyla ilgili, I. Amacına ulaşamamıştır. II. Avrupa devletlerinin siyasi ve askeri gücü Osmanlı Devleti'ni geçmiştir. III. Osmanlı Devleti'nin yeni politikalar üretmesi bir zorunluluk olmuştur. yargılarından hangilerini doğrular? 3. Osmanlı Devleti'nin kaybettiği yerleri geri almak için Venedik, Avusturya ve Rusya ile savaşması, I. toprak kayıplarının Batılı devletlere karşı verildiği, II. Osmanlı Devleti'nin askeri gücü zayıf devletlerle savaştan yana olduğu, III. Osmanlı Devletlerinin toprak kayıplarına neden olan antlaşmaları kabul etmeye taraftar olmadığı yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 5. Viyana Bozgunu sonrasında aldığı yenilgiler ve imzaladığı antlaşmalarla toprak kayıplarına uğrayan Osmanlı Devleti Avrupa dan geri kaldığını kabullenmiş ve bir dizi yenilikler yapmıştır. Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyılda yaptığı düzenlemelerden bazıları şunlardır: I. Avrupa dan uzmanlar getirilerek topçu ve humbaracı ocakları ıslah edilmiştir. II. Kütüphaneler açılmış ve nadir el yazmalarının yurt dışına çıkarılması yasaklanmıştır. III. Avrupa da ilk defa elçilikler açılmıştır. Bu düzenlemeler askeri, kültürel ve siyasi alanlarla ilişki bakımından aşağıdakilerden hangisinde en doğru olarak sıralanmıştır? Askeri Kültürel Siyasi A) I II III B) II III I C) II I III D) III II I E) III I II 142

135 6. Osmanlı Devleti XVIII. yüzyılda Rusya ya karşı Lehistan ve İsveç i desteklemiştir. Bu durum Osmanlı Devleti yle ilgili, I. uluslar arasındaki anlaşmazlıklardan yararlandığı, II. Rusya nın genişleyerek güçlenmesine karşı olduğu, III. Lehistan ve İsveç in tek yönetim altında birleşmesini istediği yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 9. İtalyan Türkologlardan Anna Masala nın tespitine göre Osmanlı Devleti 1725 te Rus Çariçesinin sarayına, 1733 te Polonya krallığına, 1741 de Viyana ya, 1750 de ise Berlin e mehter takımı göndermiştir. Bu gelişmelerin, I. Osmanlı Devleti nin Avrupa devletleriyle ilişkilerinin sadece savaştan ibaret olmadığı, II. Türk müziğinin Avrupa da ilgi uyandırdığı, III. Avrupa müziğinin gelişiminde Türk müziğinin ölçüt alındığı yargılarından hangilerini doğruladığı ileri sürülemez? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 7. XVIII. yüzyıl boyunca yapılan savaşların uzun sürmesi ve başarısızlıkla sonuçlanması Osmanlı ekonomisinin daha da bozulmasına sebep oldu. Bu dönemde devlet bütçesinde oluşan açığı kapatmak amacıyla hazine bonosuna benzer bir şekilde esham adıyla 1775 yılından itibaren pay ve gelir ortaklığı senetleri satılmaya başlanmıştır. Ayrıca bütçe açığını kapatmak amacıyla vergiler artırılmış ve yeni vergiler de konulmuştur. Bu durum, I. gerilemenin yeni önlemler gerektirdiği, II. devletin iç borçlanmaya gittiği, III. mali açıkların kapatıldığı yargılarından hangilerini doğrular? D) I ve II E) II ve III 10. Paris e elçi olarak gönderilen Yirmi Sekiz Çelebi Mehmet Efendi rokoko üslubuyla yapılan saraylardan övgüyle bahsetmiş, Versay Sarayı nın maketini padişah III. Ahmet e sunmuştur. Sadabat Kasrı ile başlayan yeni mimari tür eserler Nuru Osmaniye Camisi, Laleli Külliyesi, Beylerbeyi Camii, Doğu Beyazıt İshak Paşa Sarayı, Koca Ragıp Paşa ve Murat Molla Kütüphanelerinin barok ve rokoko tarzıyla inşa edilerek yeni üslupta yapılmasıyla yaygınlaşmıştır. Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? 8. Osmanlı Devleti nde matbaanın kullanılmaya başlanmasıyla aşağıdakilerden hangisinde bir azalma olması beklenemez? A) Haber ve düşüncelerin daha hızlı yayılmasında B) Kütüphanelerde yeni el yazması kitap sayısında C) Kitapları elle yazarak çoğaltanların sayısında D) El yapımı kâğıt miktarında E) Hattat sayısında A) Osmanlı sanatı ve mimarisi Avrupa sanat ve mimarisinden etkilenmiştir. B) Klasik mimari özellikleri değişmeye başlamıştır. C) Dini mimaride değişime gidilmiştir. D) Değişim daha çok sivil mimaride etkisini göstermiştir. E) Osmanlı Devleti'nin batılılaşma çabaları sadece sanat ve mimariden ibaret kalmıştır. C - E - D l B - A l C - D - A l B - E 143

136 04.8 AVRUPA VE OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) 1. Osmanlı Devleti nde görülen, I. Edirne Olayı, II. III. Patrona Halil İsyanı, matbaanın kurulması gelişmelerinden hangilerinin yenilik karşıtlarınca gerçekleştirildiği ileri sürülemez? D) I ve III E) II ve III 5. Osmanlı Devleti XVIII. yüzyılın ilk yarısında İran topraklarıyla ilgili, I İstanbul, II Ahmet Paşa, III İstanbul, IV Kerden antlaşmalarını imzalamıştır. Bunlardan hangileri İran la imzalanmıştır? A) Yalnız IV B) I ve II C) I ve III D) II ve IV E) II, III ve IV 2. Osmanlı Devleti nde görülen, I. Kabakçı Mustafa İsyanı, II. Edirne Olayı, III. Patrona Halil İsyanı gelişmelerinden hangileri hükümdar değişikliğiyle sonuçlanmıştır? 6. I. Avrupalı devletlerinin iç işlerine karışmalarının önlenmek istenmesi II. Avrupa kültüründen etkilenilmesi III. Genelde askerlik alanında yapılması Yukarıdakilerden hangileri Osmanlı Devleti'nde XVIII. yy. ıslahatlarının özellikleri arasında yer almaz? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III Avrupal devletler XIX. yy.'da az nl k sorunlar n gündeme getirerek slahat yap lmas n istemifllerdir. 3. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlılarla Ruslar arasında imzalanan 1724 İstanbul Antlaşması nın özelliklerinden biridir? A) Bugünkü Türkiye Rusya sınırının çizilmesi B) Osmanlı Rus savaşlarının sona ermesi C) Osmanlılarla Rusya arasında imzalanan ilk dostluk ve ittifak antlaşması olması D) Karadeniz in son kez Türk Gölü olması E) Kırım ın bağımsız olması 7. Osmanlı Devleti nin XVIII. yüzyılda imzaladığı antlaşmalardan bazıları şunlardır: I İstanbul II Prut III Pasarofça Bu antlaşmalar Avusturya ve Rusya ile ilişki bakımından aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak sıralanmıştır? Avusturya Rusya 4. Osmanlı Devleti'nde batıdaki kurumlardan bazılarının örnek alınmaya başlanması ilk olarak hangi yüzyıldadır? A) XVI. B) XVII. C) XVIII. D) XIX. E) XX. A) I ve II III B) I ve III II C) II ve III I D) III I ve II E) I II ve III 144

137 8. İran da Nadir Şah ın ölümünden sonra zaten birlikten mahrum bırakılmış olan Azeri Türkleri Şirvan, Şeki, Taliş, Karabağ, Kuba, Gence, Revan ve Bakü Hanlıklarını kurarak bağımsız küçük devletler durumuna gelmişlerdir. Fakat onların bu parçalanmış hali düşmanlarının işgal isteklerini artırmıştır. Bu durum Osmanlı Devletiyle aşağıdaki devletlerden hangisini karşı karşıya getirmiştir? A) İngiltere B) Venedik C) Fransa D) Rusya E) Avusturya 11. Aşağıdakilerden hangisi Lale Devri gelişmeleri arasında yer almaz? A) İtfaiye teşkilatının kurulması B) Rusya ile 1724 İstanbul Antlaşması nın imzalanması C) Karadeniz in son kez Türk Gölü olması D) Osmanlı Devleti'ndeki ilk Türk matbaasının kurulması E) İlk kez çiçek aşısının uygulanması 9. Rusya açık denizlere çıkmak amacıyla çevresinde kendisine engel olarak gördüğü devletlerle mücadele içerisine girmiştir. Rusya bu amaçla, I. Osmanlı, II. İsveç, III. İran devletlerinden hangileriyle mücadeleye girişmiştir? 12. Aşağıdakilerden hangisi Avrupa da Sanayileşme hareketlerinin sonuçlarından biridir? A) Milliyetçilik hareketleri ortaya çıktı. B) Avrupalı devletlerarasında hammadde ve pazar bulma yarışı yaygınlaştı. C) Coğrafi keşifler başladı. D) Özgürlük, eşitlik, insan hakları gibi kavramlar yaygınlaştı. E) Din savaşları yaygınlaştı. A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 10. Osmanlı Devleti nde görülen ayaklanmalardan bazıları şunlardır: I. Kabakçı Mustafa İsyanı II. Edirne Olayı III. Patrona Halil İsyanı Bunlardan hangileri yenilgilerin iç hesaplaşmalara yol açmasının bir sonucu olarak ortaya çıkmamıştır? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 13. Osmanlı Devleti nin XVIII. yüzyılda imzaladığı aşağıdaki antlaşmalardan hangisi karşısında verilen hükmü içerir? A) Pasarofça Kırım ın bağımsız olması B) Prut Demirbaş Şarl ın ülkesine serbestçe dönebilmesi C) Belgrat Kafkas topraklarının Rusya ve Osmanlı Devleti arasında paylaşılması D) Ziştovi Rusya nın Karadeniz de savaş gemisi bulunduramaması E) Yaş Avusturya nın Belgrat ı alması D - E - C - C l E - A - D l D - E - A l C - B - B 145

138 04.9 AVRUPA VE OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) 1. Osmanlı Devleti'nin Lale Devri'nde Yeniçerilerden itfaiye bölüğü oluşturulmuştur. Bu düzenlemenin, I. şehir düzeninin korunması, II. askeri etkinliğinin artırılması, III. padişahın otoritesinin korunması amaçlarından hangilerine yönelik olduğu söylenebilir? 5. Lale Devri'nde Avrupalı devletlerle oluşan barış dönemi, Osmanlı yönetimini, üstün duruma geçen Batı gücünün kaynaklarına yöneltmiştir. Bu yönelişin, I. ekonomik rekabet, II. kültürel etkileşim, III. sömürgecilik konularından hangilerini öne çıkardığı söylenebilir? 2. Kapıkulu askerleri tarafından 1703 yılında çıkarılan isyanda, Karlofça sonrası dönemde yaşanan sarsıntıların derin etkileri olmuştur. Bu gelişmelerin, I. din özgürlüğü, II. merkezi otorite, III. toplumsal huzur unsurlarından hangilerine zarar verdiği savunulabilir? D) I ve II E) II ve III 6. III. Selim Döneminde, I. Yeni kurulan Nizam-ı Cedid ordusu için İrad-ı Cedid hazinesi oluşturulmuştur. II. Kara ve deniz mühendishaneleri geliştirilmiştir. III. Yerli malının kullanımı teşvik edilmiştir. Yukarıda görülen gelişmelerden hangileri Osmanlı sanayisini güçlendirme amacı taşır? 3. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyılda savaştığı devletlerden biri değildir? A) Fransa B) İngiltere C) Rusya D) Avusturya E) İran 4. Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyılda genişleme politikası izlemekten vazgeçmesinde, I. savaşlarda yenilgiler alınması, II. askeri kurumların bozulması, III. Batı tarzında yenilikler yapılması olgularından hangilerinin etkili olduğu söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 7. İran hükümdarları XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti ile giriştikleri mücadelelerde Şii inancını öne çıkarmış ve Osmanlı topraklarını ele geçirmeye çalışmıştır. Osmanlılara karşı izlenen bu politika aşağıdaki yargılardan hangisini destekler niteliktedir? A) İran - Osmanlı ittifakı kurulmuştur. B) Baharat Yolu canlılık kazanmıştır. C) İslam dünyasında birlik sağlanmıştır. D) İranlılar mezheplerini siyasi amaçlarla kullanmışlardır. E) Osmanlı üzerindeki İran baskısı sona ermiştir. 146

139 8. Aşağıdakilerden hangisinin Osmanlı Devleti'nin gerilemeye başlamasında herhangi bir etkisi yoktur? A) Eyalet sayısının zamanla artması B) Devlet gelirlerinin korunamaması C) Toprak sisteminin sarsılması D) Askeri gücün azalması E) Devlet otoritesinin korunamaması 11. Aşağıdakilerden hangisi XVIII. yüzyıl ıslahatlarının genel özellikleri arasında yer almaz? A) Avrupa'dan getirilen uzmanlar Osmanlı ordusunu eğitmeye başlamışlardır. B) Yenilikler padişah ve üst düzey kişilerle planlanmış halka mal edilememiştir. C) Askeri alanda ıslahatlara ağırlık verilmiştir. D) Avrupa kültüründen etkilenilmiştir. E) Teokratik yönetim anlayışı sona ermiştir. 9. Afganlı Eşref Han, XVIII. yüzyıl başlarında halifeliğini ilan etmiş ve Osmanlılardan Batı ve İran topraklarını geri vermesini istemiştir. Bu gelişme, aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir? A) İslam dünyasında mezhep birliğinin sağlandığının B) Osmanlı Devleti'nin ekonomik gelir kaybına uğradığının C) İslam dünyasında siyasi anlaşmazlıklar yaşandığının D) Osmanlı yönetiminin hilafeti devrettiğinin E) Hıristiyanlar ile mücadele edildiğinin 12. Osmanlı Devleti ile İsveç'in XVIII. yüzyılda Rusya'ya karşı ittifak yaptıkları görülmüştür. İsveç'in ittifak yapmasında Rusya'nın, I. denizlere açılma politikası, II. Ortodoksları himaye isteği, III. Slav ırkını birleştirme isteği durumlarından hangileri etkili olmuştur? Ayn anda birden fazla halife olmas n n sonuçlar n düflünün. 10. XVIII. yüzyılda çıkarları zedelenen Yeniçeriler, esnaf ve din adamlarının da desteğini alarak ayaklanmış ve ıshatları engellemeye çalışmışlardır. Bu bilgilere göre, I. Yenilikler herkes için olumlu anlam taşımamıştır. II. Osmanlılarda yönetim değişikliği olmuştur. III. Geleneksel kurumlar çağın gereklerine uydurulmuştur. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 13. Osmanlılar, 1699'dan beri Orta Avrupa'da yaşadıkları sürekli gerilemenin de etkisiyle fetih politikasını terk edip Avrupa'daki gelişmeleri daha yakından izlemeye başlamışlardır. Bu politika değişikliklerinin, I. sınırların korunması, II. İslam dünyası üzerindeki etkinliğin sürdürülmesi, III. Anadolu topraklarının korunması çabalarından öncelikle hangilerini zorlaştırdığı söylenebilir? D) I ve II E) II ve III A - E - B - C l B - C - D l A - C - A l E - A - B 147

140 04.10 AVRUPA VE OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) 1. Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyılda aldığı birçok yenilgiden sonra askeri alanda ıslahat ve yenilik yapmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir? A) Yeni topraklar fethetmek B) Ülkenin gelir kaynaklarını artırmak C) Avrupa devletlerini himaye altına almak D) Teknolojik ve bilimsel gelişmeye katkıda bulunmak E) Mevcut topraklarını koruyup ayakta kalabilmek 4. Aşağıdakilerden hangisi, Osmanlı Devleti nin XVIII. yüzyılda uyguladığı politikalar arasında gösterilemez? A) Karlofça Antlaşması'nda kaybedilen toprakları geri almak B) Batı tarzında ıslahatlar yapmak C) Askeri kurumları ıslah etmek D) Genişleme politikası izlemek E) Maliyeyi düzeltmeye çalışmak Taarruz gücü olmayan bir devletin izleyece i en gerçekçi politika savunma tedbirleri almas d r. 2. Osmanlı Devleti, Gerileme Devri'nde, Rusya ile İstanbul Antlaşması'nı imzalamıştır. Rusya ve Avusturya ile Belgrat Antlaşması'nı imzalamıştır. Rusya ile Aynalıkavak Tenkihnamesi'ni imzalamıştır. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir? A) Osmanlı Devleti Avrupalı devletlerin desteğini almıştır. B) Rusya nın büyümesi engellenmiştir. C) Rusya ile olan mücadeleler öne çıkmıştır. D) Karadeniz de Rus egemenliği engellenmiştir. E) Osmanlı Devleti Avrupa nın güçlü bir devleti olduğunu kanıtlamıştır. 5. Rusya ile imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması nda yer alan, I. Kırım ın bağımsız olması, II. Rusya nın Osmanlı ülkesindeki Ortodoks halkın koruyuculuğunu üstlenmesi, III. Rusların kapitülasyon elde etmesi maddelerinden hangilerinin Osmanlıların Karadeniz etkinliğine zarar verdiği söylenebilir? yılında imzalanan İstanbul Antlaşması'na göre, I. Azak Kalesi ve çevresi Rusya'ya bırakılacaktı. II. Ruslar savaş sırasında işgal ettikleri yerleri geri vereceklerdi. III. Rusya İstanbul'da elçi bulundurabilecekti. Bu maddelerden hangileri Osmanlı Devleti'nin Karadeniz egemenliğini tehdit etmiştir? D) I ve II E) II ve III 6. Küçük Kaynarca Antlaşması'nda Osmanlı Devleti Kırım ın bağımsız olmasını kabul etmiştir. Böylece Rusya Kırım ı ele geçirmek için önemli bir fırsat elde etmiştir. Ancak aynı antlaşmada Osmanlı Devleti nin isteği ile, "Kırım dini bakımdan Osmanlı halifesine bağlı kalacaktır." maddesi de yer almıştır. Osmanlı Devleti'nin bu madde ile aşağıdakilerden hangisini amaçladığı söylenebilir? A) Rusların Boğazlardan geçmesine engel olmayı B) Rusya nın iç işlerine karışmasını önlemeyi C) Karadeniz i Türk gölü haline getirmeyi D) Kırım ile kültürel bağını devam ettirmeyi E) Rusya ya savaş tazminatı ödememeyi 148

141 7. Kanuni Sultan Süleyman Döneminde Fransa'ya tanınan kapitülasyonlar 1740 tarihinde I. Mahmut tarafından sürekli hale getirilmiştir. Bu bilgilere dayanarak, I. Osmanlı Devleti'nin Fransa'ya duyduğu güven azalmıştır. II. Fransa'nın Osmanlı ekonomisi üzerindeki nüfuzu güçlenme imkanı bulmuştur. III. Osmanlı Devleti, Yükselme Dönemindeki gücünü korumuştur. yorumlarından hangileri yapılabilir? D) I ve II E) II ve III 8. Osmanlı Devleti Karlofça ve İstanbul antlaşmalarından sonra kaybettiği toprakları geri almak istemiştir. Bu amaçla Mora halkının Osmanlı yönetimini istemesi de dikkate alınarak Venedik'e savaş ilan edilmiştir Küçük Kaynarca Anlaşması'nda yer alan bazı maddeler şunlardır: Rusya İstanbul'da devamlı elçi bulundurabilecektir. Ruslar Osmanlı uyruğundaki Ortodoksların haklarını koruyacaklardır. Buna göre, I. Rusya Osmanlı Devleti'nin içişlerine karışma hakkına sahip olmuştur. II. Osmanlı Devleti'nin egemenlik hakları zedelenmiştir. III. Ortodoksları koruma politikası Rusya'nın eline geçmiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II Osmanl aç s ndan olumsuzluk belirten öncülleri iflaretleyiniz. Buna göre, I. Osmanlı Devleti eski topraklarını geri alma çabasındadır. II. Mora halkı Venedik yönetimini istememiştir. III. Osmanlı yönetimi halkına hoşgörülü davranmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 9. III. Selim Döneminde, Halkın yerli malı kullanması özendirilmiştir. Devlet işlerinde kullanılacak eşyaların yerli malı olmasına dikkat edilmesi istenmiştir. Bu girişimin aşağıdakilerden hangisine yönelik olduğu söylenebilir? A) Kapitülasyonları ortadan kaldırmak B) Osmanlı sanayisini güçlendirmek C) Halkın gelir seviyesini korumak D) Ekonomik alanda Avrupa'dan yararlanmak E) Askeri ıslahatların başarılı olmasını sağlamak Osmanlı - Venedik - Avusturya savaşları İngiltere'nin arabuluculuğu ile sona ermiş ve Pasarofça Anlaşması imzalanmıştır Osmanlı - Avusturya - Rusya savaşları Fransa'nın arabulucuğu ile sona ermiş ve Belgrat Antlaşması imzalanmıştır. Buna göre, I. Osmanlı Devleti dışı politikada bazı Avrupalı devletlerin yardımını görmektedir. II. Osmanlı Devleti dış sorunlarını kendi başına çözememektedir. III. Osmanlı Devleti, İngiltere ve Fransa sayesinde varlığını sürdürmektedir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II E - C - A l D - A - D l B - E - B l E - C 149

142 04.11 AVRUPA VE OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) 1. Osmanlı Devleti Gerileme Devri'nin başlarında Avusturya, Venedik ve Rusya'yla birçok savaşlar yapmıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir? A) Yeni ülkeler fethetme politikası izlenmiştir. B) Kapitülasyonlar sona erdirilmek istenmiştir. C) Avrupalı devletlerle egemenlik mücadelesi yapılmıştır. D) Boğazlar üzerideki denetim korunamamıştır. E) Rusya'ya karşı Avrupa'nın desteğini sağlanmıştır. 4. III. Selim'in gerçekleştirmiş olduğu ıslahatlardan bazıları şunlardır: I. Nizam-ı Cedit adında batı tarzı askeri kurumun açılması, II. Kara ve deniz mühendishanelerinin geliştirilmesi, III. Avrupa'nın çeşitli kentlerinde sürekli elçiliklerin açılması Bu düzenlemelerden hangileri toprak kayıplarını önleme amacına yönelik çalışmalar yapıldığının doğrudan kanıtıdır? D) I ve II E) II ve III 2. Fransa, Osmanlı Devleti yle iyi lişikiler içinde olmasına rağmen 1798 de Mısır topraklarını işgal etmiştir. Fransa nın Mısır ı işgalinde aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenemez? A) Akdeniz ticaretine hakim olmak istemesi B) İngiliz sömürge yollarına egemen olmak istemesi C) Sömürge elde etme istemesi D) Ekonomik ve siyasi çıkarlarını korumak istemesi E) Rusya nın Mısır ı almasını engellemek istemesi 5. XVIII. yüzyılda Mısır'da çıkan Ali Bey İsyanı, Suriye'de çıkan Zahir Ömer İsyanı, Osmanlı Devleti'nde büyük çalkantılara yol açmıştır. Bu isyanların, aşağıdakilerden öncelikle hangisine zarar verdiği savunulabilir? A) Balkan uluslarının yerel yöneticilerle olan ilişkilerine B) Avrupalı devletlerle olan ekonomik ilişkilere C) Devlet otoritesine D) Mezhep farklılıklarına E) Dinin toplumsal etkinliğine 3. Osmanlı Devleti'nde XVIII. yüzyılda görülen, I. maliyenin bozulması, II. İstanbul'da ayaklanmaların artması, III. eğitim sisteminin bozulması, IV. Yeniçeri Ocağı'nın bozulması gelişmelerinden hangilerinin askerlik alanında yenilik yapılmasını zorunlu hale getirdiği söylnebilir? A) Yalnız II B) I ve III C) II ve IV D) III ve IV E) I, II ve III 6. Osmanlı Devleti 1700 yılında imzalanan İstanbul Antlaşması ile kaybettiği Azak Kalesi ni 1711 Prut Antlaşması'yla geri almıştır. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir? A) Rusya nın sıcak denizlere inme politikası sona erdirilmiştir. B) Karadeniz i Rusya yla ortak kullanmak zorunda kalınmıştır. C) Rusya ile dost olma yoluna gidilmiştir. D) Rusya ile askeri işbirliği yapılmıştır. E) Karadeniz in güvenliği sağlanmıştır. 150

143 7. Lale Devri'nde görülen, kumaş fabrikasının kurulması, doğu klasiklerinin tercüme edilmesi, matbaanın kurulması, çiçek aşısının bulunması gelişmelerine dayanarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir? A) Sosyal ve kültürel alanda yenilikler yapılmıştır. B) Yalnız kültürel yenilikler gerçekleştirilmiştir. C) Türklerin Avrupa'daki gerilemesi sona ermiştir. D) Merkezi otorite güçlendirilmiştir. E) Halkın devlet yönetimine katılımı sağlanmıştır. 10. Osmanlı Devleti'nde XVIII. yüzyıllarda görülen, tımar sisteminin bozulması, tarım arazilerinin boş bırakmaya başlaması gelişmelerinin ortaya çıkardığı ortak sonuç aşağıdakilerden hangisidir? A) Batılılaşma hareketlerinin başlaması B) Ülke ekonomisinin güçlenmesi C) Tımarlı sipahilerin azalması D) Saltanat sisteminin değişmesi E) Savaşların uzaması 11. XVIII. yüzyıl boyunca, 8. Osmanlı yönetimini Küçük Kaynarca Antlaşması'nı imzalamak zorunda bırakan ve altı yıl süren Osmanlı - Rus Savaşı, Osmanlıların artık mevcut ordularla düşman karşısına çıkılamayacağını fark etmelerini sağladı. Bu durumun, I. askeri düzenlemeler yapılması, II. İslam dünyasından siyasi ve askeri destek aranması, III. ekonomik yatırımlara ağırlık verilmesi gelişmelerinden hangilerine ortam hazırladığı söylenebilir? Rusya nın sıcak denizlere inme politikası izlemesi, Avrupa'da modern orduların kurulması, Osmanlı Devleti nin kaybettiği toprakları alma girişiminde bulunması gelişmelerinin Osmanlı Devleti ni aşağıdakilerden hangisine zorladığı söylenebilir? A) Azınlıklara yeni haklar verilmesine B) Batı tarzı askeri ıslahatlar yapılmasına C) Doğuya yönelinmesine D) Avusturya ya ekonomik tavizler verilmesine E) Halifelik makamının kullanılmasına 9. XVIII. yüzyılda Osmanlılarda Lâle Devri'nden başlayarak bir çok sosyal, askeri ve mali ıslahatlar yapılmıştır. Ancak gerek Lâle Devri ıslahatları, gerekse Nizam-ı Cedit Devri ıslahatları, yenilik karşıtlarının çıkardığı ayaklanmalar yüzünden başarısız kalmıştır. Yukarıda sözü edilen ayaklanmalar hangi seçenekte birlikte verilmiştir? A) 31 Mart - Kabakçı Mustafa B) Patrona Halil - Kabakçı Mustafa C) Canbolatoğlu - Karayazıcı D) Alemdar Mustafa - Patrona Halil E) Baba Zünnun - Şeyh Bedreddin 12. "Osmanlılar XVIII. yüzyılda İran'la yaptıkları birçok savaştan sonuç alamamış, nihayet daha önce imzaladıkları Kasr-ı Şirin Antlaşması'nın şartlarına dönerek günümüze kadar devam eden barış dönemine girmişlerdir." Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir? A) İran topraklarına egemen olunmuştur. B) Anadolu'da Şii isyanı yaşanmıştır. C) Avrupa tarzı ıslahatlar yapılmıştır. D) Doğu'da en geniş sınırlara ulaşılmıştır. E) İran'la mücadelelerde başarılı olunamamıştır. C - E - C l D - C - E l A - A - B l C - B - E 151

144 04.12 AVRUPA VE OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) yılında sona eren Yedi Yıl Savaşları'nda İngilizler, Fransa karşısında kesin bir zafer kazandılar. Hindistan ile Amerika'daki Fransız topraklarını ele geçirdiler. Bu savaşlar sonucunda imzalanan Paris Antlaşması ile İngiltere, Asya'da ve denizlerde bir güç olarak kendini kabul ettirdi. Bu bilgiler, aşağıdaki yargılardan hangisini destekler niteliktedir? A) İngiltere Fransa arasındaki anlaşmazlıklar sona ermiştir. B) İngiltere bir dünya gücü haline gelmiştir. C) Rusya İngiltere karşısında denge olarak ortaya çıkmıştır. D) Osmanlı Devleti'nin etkinliği sona ermiştir. E) Avrupa'da mezhep birliği sağlanması umudu doğmuştur. 4. Avrupa devletlerinin Viyana Kongresi'ni toplamalarındaki amaç monarşilerin güçlü siyasi yapılar olarak varlıklarını sürdürmelerini sağlamaktı. Nitekim monarşiler daha sonraki yıllarda 1830 ve 1848 ayaklanmalarını kanlı bir şekilde bastırmaya çalışmışlardır. Buna göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir? A) Avrupa devletleri Osmanlı Devleti'ne destek vermiştir. B) Avrupa devletleri Viyana Kongresi ile Fransız İhtilali'nin fikirlerini yaymaya çalışmışlardır. C) Avrupa devletleri krallık yönetimini korumak istemiştir. D) Viyana Kongresi Fransız İhtilali'ne sebep olmuştur. E) Viyana Kongresi milliyetçilik isyanlarını sona erdirmiştir. 2. Avrupa'da Fransız İhtilali'nin ardından 1792 yılında İhtilal Savaşları başlamıştır. Fransa ile Avusturya ve Prusya arasında başlayan bu savaşlara İngiltere ve Rusya'da katıldılar. Savaşlar Fransa'nın yenilgisiyle sonuçlandı. Bu bilgilere bakılarak, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir? A) İhtilal ile güçlenen akımlar Avrupa dışına sıçramıştır. B) Avrupa'da ekonomik istikrar sağlanmıştır. C) Fransızlar ihtilalden dolayı toprak kazanımı elde etmişlerdir. D) Dinin sosyal etkileri artmıştır. E) Avrupa'da Fransa'nın etkinliği engellenmiştir. 5. İngiltere ve Rusya XVIII. yüzyıldan itibaren farklı ve birbirlerine rakip politikalar üretirlerken, XIX. yüzyılın sonlarından itibaren ortak hareket etmeye ve Osmanlı topraklarını parçalamaya başlamışlardır. Bu değişikliğin nedeni olarak, I. milliyetçilik hareketlerinin yaygınlaşması, II. Osmanlı Devleti'nin Avrupa tarzı ıslahatlar yapması, III. İngiltere ve Rusya'nın çıkarlarının örtüşmesi gelişmelerinden hangileri gösterilebilir? D) I ve III E) II ve III yılında gerçekleşen Fransız İhtilali, kişisel zekaya ve girişim yeteneğine ortam hazırlayan bir olay olarak nitelendirilebilir. Bu durumun, I. özgürlüklerin genişlemesi, II. birey haklarının önem kazanması, III. soyluların ayrıcalıklarının sürdürülmesi olgularından hangilerini öne çıkardığı söylenebilir? 6. İngiltere'nin XVIII. yüzyıldan itibaren fen ve mühendislik alanlarındaki çalışmaların en büyük destek ve teşvik bulduğu yer olması, üretimi artırmış, uzun dönemde iktisadi refahın gelişmesini sağlamıştır. Buna göre, İngiltere ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir? A) Bilimsel çalışmalar ekonomik gelişmenin temel unsurlarından olmuştur. B) Dini inancın toplumsal etkinlikleri sürmüştür. C) Kilise'nin ekonomik etkinliği sona ermiştir. D) Siyasi yapıda köklü değişiklikler yaşanmıştır. E) Toplumsal anlaşmazlıklara ortam hazırlanmıştır. 152

145 7. Sanayi Devrimi, XVIII. yüzyılın ikinci yarısıyla XIX. yüzyılın ilk yılları arasında bir seri buluşun, enerji, tekstil, demir, çelik ve ulaştırma üretimlerini etkilemek yoluyla İngiltere'nin üretim karakterinde meydana getirdiği yapısal bir değişimdir. İngiltere'de yaşanan bu durumun, I. sanayi yatırımlarının hızlanması, II. hammadde arayışlarının hızını kaybetmesi, III. üretim anlayışının değişmesi 10. Osmanlı Devleti nin, çeşitli milletleri bir arada barındıran toplumsal yapısı dikkate alındığında; Fransız İhtilali, Osmanlı toplumunda öncelikle aşağıdaki fikir akımlarından hangisinin yaygınlık kazanmasında etkili olmuştur? A) Ulusçuluk B) Sosyalizm C) Ümmetçilik D) Liberalizm E) Laiklik sonuçlarından hangilerine ortam hazırladığı savunulabilir? D) I ve II E) I ve III 8. I ihtilallerinin yaşanması II. Yeni ticaret yollarının bulunması III. Burjuva sınıfının sermaye birikimi sağlaması gelişmelerinden hangilerinin Avrupa'da işçi sınıfının güçlenmesiyle ilgili olduğu söylenebilir? 11. XIX. yüzyılda, sanayileşmiş Avrupa devletleri, kurdukları fabrikalarda ürettikleri ucuz malları kapitülasyonlardan da yararlanarak Osmanlı topraklarında pazarlamaya başlamışlardır. Bu durum yerli sanayinin çökmesine ve kurulan bazı fabrikaların da kapanmasına yol açmıştır. Buna göre, Osmanlı ekonomisinin çökmesinin en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) Avrupalı devletlerin Osmanlı karşıtı ittifaklar kurması B) Transit ticaret yollarının elden çıkması C) Yerli sanayiin Avrupa ile yarışacak güçte olmayışı D) Halkın çoğunluğunun çiftçilikle uğraşıyor olması E) Devlet yöneticilerinin Avrupa tarzı ıslahatlar yapması 9. Fransız İhtilali ne, İngiliz ve Amerikan demokrasi hareketleri etki etmiş olmakla birlikte, asıl neden, ülke içindeki sınıflararası çıkar çatışmasıdır. Bu çatışmada başı çeken burjuvalar ve aydın sınıf köylülerin de desteğini almış; aristokratların egemenliğine son vermişlerdir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisinin Fransız İhtilali'ne etki ettiği söylenemez? A) Amerika'da demokrasi yönetimine geçilmesi B) İngiltere'de meşrutiyet yönetiminin varlığı C) Fransa'daki sınıflararası mücadeleler D) Fransa'nın birçok sömürgelere sahip olması E) Fransız aydınlarının özgürlükçü düşünceyi yaymaları 12. XVIII. yüzyılın sonlarında ve özellikle XIX. yüzyılda Avrupa'nın sanayileşmiş büyük devletlerinin Ortadoğu ve Uzakdoğu topraklarına ilgi duydukları görülmüştür. Avrupa devletlerinin bu ilgisi aşağıdaki nedenlerden hangisine bağlanabilir? A) İpek ve Baharat yollarını ele geçirmek B) Hammadde ve pazar gereksinimlerini karşılamak C) Azınlıkların dinsel haklarını savunmak D) Hıristiyanlığı bölge ülkelerine yaymak E) Bölge ülkelerinin bağımsız devlet kurmalarını sağlamak B - E - D l C - C - A l E - A - D l A - C - B 153

146 04.13 AVRUPA VE OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) 1. "Osmanlı Devleti'nin siyasi egemenliği altında kalıp, asimile edilen herhangi bir topluluktan söz edilemez." iddiasını ileri süren bir araştırmacı, I. halka din ve ibadet özgürlüğünün sağlanması, II. yerel kültürlerin yaşamasına izin verilmesi, III. azınlıkların aralarındaki anlaşmazlıklarda kendi dinlerine göre yargılanabilmeleri olgularından hangilerini, bu düşüncesine kanıt olarak sunabilir? 2. XVIII. yüzyıl, Osmanlı ülkesinde teknik alanda olduğu kadar sanat, mimari ve edebiyatta da Batı etkisinde yeni gelişmelerin yaşandığı bir zaman dilimidir. Bu bilgiye bakılarak, I. Osmanlı kültürü Avrupa'da yayılma olanağı bulmuştur. II. Osmanlı toplumu bazı alanlarda Avrupa'dan yaralanma yoluna gitmiştir. III. Avrupa toplumları ile askeri ittifaklar oluşmuştur. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 3. Osmanlı Devleti, Rusya ve Avusturya ile XVIII. yüzyılda uzun yıllar süren askeri mücadelelere girmiştir. 4. Osmanlı Devleti'nde, I. resim, II. heykel, III. hat sanatlarından hangilerinin geliştiği savunulamaz? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 5. Rusya'nın XVIII. yüzyılda Karadeniz'deki ekonomik etkinliğinin güçlenmesinin, I. Osmanlıların ticari gelirlerinin azalması, II. Karadeniz'deki mutlak Osmanlı denetiminin sona ermesi, III. Anadolu'da Celali İsyanları yaşanması gelişmelerinin hangilerine ortam hazırladığı söylenebilir? 6. Osmanlı devlet adamları XVIII. yüzyıl başlarında Avrupa devletlerinden geride kalındığını fark etmişlerdir. Aşağıdakilerden hangisi, bu gelişmenin bir sonucu olarak gösterilebilir? A) Askeri mücadelelerin yoğunlaşması B) Avrupa örnek alınarak ıslahatlar yapılması C) Rusya ile siyasi gerginlikler yaşanması D) Çok uluslu yapının korunmaya çalışılması E) Dini farklılıkların korunmaya çalışılması Yaşanan mücadelelerin, Osmanlı Devleti'nde, I. ekonomik, II. dini, III. siyasi alanlardan hangilerine zarar verdiği söylenebilir? D) I ve II E) I ve III 7. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti tarafından halktan toplanan örfi vergiler arasında yer almaz? A) Çiftbozan B) İspençe C) Öşür D) Avarız E) Ağnam 154

147 8. Fatih Sultan Mehmet Döneminde İstanbul şehri, İslam dünyasının ve Batı'nın önemli bilim, kültür ve sanat merkezlerinden biri haline gelmiştir. Bu bilgi ışığında, I. Fatih Sultan Mehmet bilim ve sanatın gelişmesine önem vermiştir. II. İstanbul'da dini bilimlerin gelişmesi pozitif bilimlerin gelişmesinin gerisinde kalmıştır. III. İstanbul, devrinde birçok bilim adamı için bir çekim merkezi olmuştur. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? D) I ve II E) I ve III 11. Osmanlı Devleti'nde şeri ve örfi hukuk kurallarının bulunmasına rağmen, sadece şer'i mahkemelerde bütün davalara bakılıyordu. Bu bilgiye göre, I. Osmanlı Devleti'nde kuruluştan itibaren örfi hukukun varlığı sorunu yaşanmıştır. II. Devlette dini hükümlere ve hukukun dine dayandırılması esasına önem verilmiştir. III. Hukuk kurallarının oluşturulmasında toplumun gelenek ve görenekleri gözardı edilmiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? D) I ve II E) II ve III 9. Avrupalı devletlerde üst düzey yönetimlere sadece soylular ve nüfuz sahibi insanlar gelirken, Osmanlı Devleti'nde şartları taşıyan her sosyal sınıftan insan vezirliğe kadar yükseliyordu. Bu bilgilere dayanarak, I. Osmanlı toplumunda dikey hareketlilik vardır. II. Osmanlı ülkesinde sosyal sınıf anlayışları katıdır. III. Osmanlılarda laik olmayan yönetim anlayışları vardır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 12. Osmanlı ordusunun önemli bir sınıfı durumundaki akıncı birliklerinin görevleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz? A) Düşman unsurlar hakkında bilgi toplamak B) Güvenli sefer güzergahı belirlemek C) Padişah otağını korumak D) Olası pusu girişimlerini önlemek E) Düşman unsurları yıldırmak ve sindirmek D) I ve II E) II ve III 10. Osmanlı Devleti'nde eyaletler ülke sınırlarının gelişmesine paralel bir şekilde ortaya çıkmış ve çoğalmıştır. Bu bilgiye göre, I. Teşkilatlanma çalışmaları yapılmıştır. II. Sancaklar idari bakımdan eyaletlerden üst konumda bulunmuştur. III. Osmanlı Devleti'nde merkeziyetçilik sona ermiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 13. Anadolu'da bulunan gönüllü Türkmenlerden oluşan askeri birliklere "Azaplar" deniyordu. Bunların başlıca görevleri ordunun önlerinde yer alıp düşmana ilk saldırıyı yapmaktı. Bu bilgiye göre, I. Azaplar savaşın seyri açısından önemli bir görev üstlenmişlerdir. II. Azaplar Osmanlı ordusunun temeli durumundadır. III. Azaplar askeri mücadelelerde başarı elde edememişlerdir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II E - D - E l C - D - B - C l E - A - A l B - C - A 155

148 04.14 AVRUPA VE OSMANLI DEVLET (XVIII. YÜZYIL) 1. Prut Antlaşması nda Azak Kalesi Osmanlı Devleti'ne geri verilecektir. hükmünün yer aldığı görülmüştür. Bu durum, I. kaybedilen bir yerin geri alındığı, II. Osmanlı Devleti'nin, Rus sınırlarının Karadeniz e ulaşmasına sıcak bakmadığı, III. Azak Kalesinin hem Rusya hem de Osmanlı için önemli bir nokta olduğu 4. Avrupa da aşağıdaki sınıflardan hangisinin diğerlerinden daha sonra ortaya çıktığı savunulabilir? A) Köylü Sınıfı B) Burjuva Sınıfı C) İşçi Sınıfı D) Soylu Sınıfı E) Din Adamları Sınıfı Avrupa'da Sanayi nk lab 'n n yaflanmas yeni bir s n - f n do mas nda etkili olmufltur. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 5. Avrupa da meydana gelen, 2. Küçük Kaynarca Antlaşması nın, I. Rusya, Osmanlı egemenliğindeki Balkanlarda istediği şehirde konsolosluk açacak, II. Rusya Osmanlı topraklarında yaşayan Ortodoksların koruyucusu olacak, III. Rusya kapitülasyonlardan yararlanacak, IV. Rusya Osmanlı Devleti nden savaş tazminatı alacak I. Almanya nın siyasi birliğini sağlaması, II. İtalya nın siyasi birliğini sağlaması, III. sömürgecilik yarışının hızlanması gelişmelerinden hangileri yeni siyasi kutuplar doğmasına yol açmıştır? hükümlerinden hangileri Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünün zedelenmesine ortam hazırlayıcı niteliktedir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve IV E) III ve IV 3. Küçük Kaynarca Antlaşması nın, I. Rusya işgal ettiği Gürcistan dan çekilecek, II. Rusya Osmanlı topraklarında yaşayan Ortodoksların koruyucusu olacak, III. Rusya, Osmanlı egemenliğindeki Balkanlarda istediği şehirde konsolosluk açacak, IV. Kırım dini açıdan Osmanlı halifesine bağlı kalacak hükümlerinden hangileri, Osmanlı Devleti'ni Rusya karşısında zayıf düşürmüştür? A) Yalnız I B) Yalnız IV C) I ve III tarihinde Napolyon un kendini imparator ilan etmesiyle başlayan savaşlarda Fransa; Avusturya ve Rusya yı yenilgiye uğratmıştır. Bu durum Osmanlı Devleti'nin Rusya ve Avusturya ya karşı Fransa ya yakınlaşmasına sebep olmuştur. Osmanlı Devleti nin bu tutumu, I. İttifaklar dostluktan çok dönemin şartlarına göre yapılmıştır. II. Güçlü olanla birlikte hareket edilmeye çalışılmıştır. III. Kalıcı ittifaklar kurulması amaçlanmıştır. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 156

149 7. III. Selim Dönemindeki, I. Batı tarzında ordu kurulması, II. III. Ayanların etkinliklerinin kırılmaya çalışılması, Batıdan yenilikler alınarak kurumsal eksikliklerin giderilmeye çalışılması girişimlerinden hangileri devlete yeniden güç kazandırma amacını taşır? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 10. Osmanlı Devleti'nde XVIII. yüzyılda bir dizi ıslahatlar gerçekleştirilmiştir. Aşağıdakilerden hangisi XVIII. yüzyılda gerçekleştirilmemiştir? A) Mühendishane-i Berri Hümayun un açılması B) Divanı Hümayun un kaldırılarak yerine Bakanlar Kurulu nun kurulması C) Sürat Topçuları Ocağı nın kurulması D) Mühendishane-i Bahri Hümayun un açılması E) Esham uygulamasının başlatılması 8. XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde, I. Islahatların padişah ve devlet adamlarınca yürütülmesi ve halka yeterince anlatılamaması, II. Yöneticilerin bir kısmının zevk ve eğlenceye düşkün olması halkın devlete olan güveninin sarsılmasına, III. Islahatlardan zarar göreceklerini düşünen çıkar grupları ve yabancı devletlerin kışkırtmaları ise isyanlara sebep olmuştur. Bunlardan hangileri ıslahatların başarısızlıkla sonuçlanmasının sebepleri arasında gösterilebilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 11. Fransız İhtilalinin aşağıdaki sonuçlarından hangisi toplumsal hayatla ilişkilidir? A) Sınıf ayrımı kalktı. B) Meşruti yönetimler kuruldu. C) İmparatorlukların çöküşüne zemin hazırlandı. D) Demokratik yönetimler kuruldu. E) Mutlak yönetim sistemleri yıkıldı. Verilen seçenekleri siyasi hayat ve toplumsal hayat olmak üzere grupland r n z. 9. Lale Devrinde, I. Osmanlı Devleti'ndeki ilk Türk matbaasının kurulması, II. sadrazamın zevk ve eğlenceye düşkün olması ve ordunun başında sefere çıkmaması, III. ıslahatların genelde devleti kurtarma amacıyla yapılması ve halka bir şey getirmemesi durumlarından hangileri bu dönemin bir isyan sonucunda kapanmasında etkili olmamıştır? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 12. Aşağıdakilerden hangisinin Fransız İhtilali'nin Osmanlı Devleti ne etkilerinden biri olduğu ileri sürülemez? A) Sırp ayaklanmasının çıkması B) Yeniçeri ayaklanmalarının çıkması C) Yunan ayaklanmasının çıkması D) Tanzimat Fermanı nın ilan edilmesi E) Kanunu Esasi nin ilan edilmesi E - C - D l C - D - C l E - E - A l B - A - B 157

150 Birlikte Çözelim Çözüm 131 / 10 Paragrafta yer alan ifadeler Lehistan'ın Rusya'ya karşı korunmasıyla ilgilidir. I. ve II. öncüllerdeki yargılarda Lehistan'ın korunmasına III. öncülde ise işgaline yönelik ifadeler vardır. Çözüm 137 / 7 Avrupalı devletler Almanya'nın tek yönetim altında birleşmesini istemedikleri için 34 devlet ve 5 serbest şehirden oluşan konfederasyon haline getirmişlerdir. Çözüm 132 / 3 Karlofça Antlaşmasıyla Mora Yarımadası Venediklere bırakılınca Ege'de Venedik tehlikesi artmıştır. Pasarofça'yla Mora'nın geri alınması Ege'de Venedik tehlikesini önlemiştir. Pasarofça bu özelliğiyle kazanç özelliği de taşır. Çözüm 139 / 9 Seçenekler olumluluk veya olumsuzluk açısından değerlendirildiğinde B seçeneğinin olumsuz ifade içerdiği görülmektedir. Diğer bir açıdan bakacak olursak çok uluslu bir yapıya sahip olan Osmanlının, ulusçuluk akımlarına karşı etkisiz kalması parçalanmasını kolaylaştıracaktır. Çözüm 134 / 1 Kırım Rusya ile Osmanlı Devleti arasında tampon bölge olduğu gibi Karadeniz'den dolayı coğrafi olarak İstanbul'a da yakındı. Osmanlı Devleti bu sebeple Kırım konusunda hassas politika izlemiştir. Çözüm 140 / 6 Rusya'nın Osmanlı topraklarında yaşayan Ortodoksların koruyucusu olması bu mezhep mensuplarının Rusların denetimi altına gireceği anlamını taşımaktadır. Bu durum Osmanlı topraklarını Rus tehlikesine açık hale getirmiştir. 158

151 Çözüm 142 / 3 Osmanlı Devleti II. Viyana bozgunu sonrasında oluşturulan Haçlı İttifakına karşı yaptığı savaşları ve bir çok toprağını da kaybetmişti. Osmanlı Devleti kaybettiği toprakları geri almak amacıyla Venedik, Avusturya ve Rusya ile savaşlar yapmıştır. Çözüm 148 / 3 Azak Kalesi Kırım'ın doğusunu kaplayan Azak Denizi'ne isim veren yerleşim birimidir. Yani Azak Kalesi'nin Rusya'ya verilmesi Rusya'nın Karadeniz'de kıyısı olması anlamına gelmektedir. Çözüm 144 / 2 Kabakçı Mustafa isyanıyla III. Selim, Edirne Olayı ile II. Mustafa, Patrona Halil isyanıyla III. Ahmet tahttan indirilmiştir. Çözüm 150 / 3 Yeniçeri Ocağı'nın bozulması ve İstanbul isyanlarına öncülük etmesi askeri alanda yenilik yapılmasını zorunlu hale getirmiştir. Çözüm 146 / 2 Yeniçerilerin çıkardığı isyanlar hiç bir zaman din özgürlüğüne zarar vermemiştir. Ancak merkezi otorite ve toplumsal huzur her dönem yara almıştır. Çözüm 154 / 3 Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyılda Rusya ve Avusturya ile yıllarca süren savaşlar yapması ekonomiyi sarstığı gibi bundan siyaset korumu da zarar görmüştür. 159

152 Dört Köfle 1. Osmanlı Devleti'nde Batı tarzında ilk yenilikler Lale Devrinde başlamış, bu dönemde siyasi, kültürel ve sağlık alanlarında gelişmeler yaşanmıştır. Buna göre, Lale Devri'nde görülen, I. Viyana, Paris, Varşova, Moskova gibi önemli başkentlerde elçilikler açılması, II. Yirmisekiz Çelebi Mehmet Efendi nin oğlu Sait Mehmet Efendi ve İbrahim müteferrika tarafından Osmanlı Devleti'ndeki ilk Türk matbaasının açılması, III. İlk defa çiçek aşısının uygulanması gelişmeleri siyasi, kültürel ve sağlık alanlarıyla ilişki bakımından en doğru olarak aşağıdakilerden hangisinde eşleştirilmiştir? Siyasi Kültürel Sağlık A) I II III B) II III I C) III I II D) II I III E) III II I 3. Durum : 1815 Viyana Kongresinde Avrupalı devletler milliyetçi isyanları desteklememe ve Avrupa nın neresinde olursa olsun milliyetçi bir isyan çıkarsa o isyanı birlikte bastırma kararı almışlardır. Olay : Osmanlı topraklarında çıkan 1821 Mora İsyanına İngiltere, Fransa ve Rusya destek vermiştir. Yukarıda verilen durumla olay kıyaslandığında, I. Avrupalı devletler, Osmanlı Devleti ne karşı ikiyüzlü bir politika izlemişlerdir. II. Avrupalı devletler kendi toprak bütünlüklerini güvence altına alırken Osmanlı toprak bütünlüğünün parçalanması taraftarı olmuşlardır. III. Avrupalı devletler ulusların kendi geleceklerine kendilerinin karar vermesi ilkesini desteklemişlerdir. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 2. Küçük Kaynarca Antlaşması nın, I. Rus Hıristiyanları Osmanlı topraklarındaki kutsal yerleri serbestçe gezebilecek, II. Rusya Osmanlı topraklarında yaşayan Ortodoksların koruyucusu olacak, III. Kırım dini açıdan Osmanlı halifesine bağlı kalacak hükümlerinden hangileri, Osmanlı açısından siyasi üstünlük, siyasi güç kaybı ve hoşgörü anlayışı ile ilişki bakımından aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak sıralanmıştır? Siyasi Siyasi Hoşgürü üstünlük güç kaybı anlayışı A) I II III B) II III I C) III I II D) II I III E) III II I 4. Osmanlı Devleti'nde XVIII. yüzyıla ait gelişmelerden bazıları şunlardır: I. Esham adı altında devlet iç borçlanmaya gitmiştir. II. Avrupa dan askeri danışmanlar gerilmiştir. III. Reisülküttap ve Kalemiye sınıfı yönetimde etkin hale gelmiştir. Bu gelişmeler askeri, ekonomik ve idari alanlarla ilişki bakımından aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak sıralanmıştır? Askeri Ekonomik İdari A) I II III B) II III I C) II I III D) III II I E) III I II 160 A - E - C - C

153 Yaz l Sorular m 1. Osmanlı padişahlarından III. Ahmet'in tahta geçişi ve tahttan indirilişinde etkili olan isyanlar nelerdir? 6. Pasarofça antlaşmasının önemi ve hükümleri nelerdir? 2. Rusya Baltık Denizi ne çıkmak amacıyla hangi devletle savaş yapmıştır ve savaşın ismi nedir? 7. XVIII. yüzyıl ıslahatlarının genel özellikleri nelerdir? 3. Esham ne demektir? 8. Karadeniz in son kez Türk Gölü sayıldığı antlaşma hangisidir? 4. Lale Devrinde yapılan kültürel ıslahatlar nelerdir? 9. Dakya Projesi nedir? 5. Kerden Antlaşması hangi devletle imzalanmıştır ve özelliği nedir? 10. Kırım ın bağımsız olması, Rus taraftarı han tarafından yönetilmesinin kabul edilmesi ve Rusya ya ait olduğunun kabul edilmesi hangi antlaşmalarladır? 161

154 ... derken Koca Rag p Pafla Türkiye tarihinde Rus düflman diye an lan III. Mustafa, sadrazam Koca Rag p Pafla ile devaml münakafla ederdi. Bu münakaflaya sebep padiflah n Ruslarla savafl istemesi, Koca Rag p Pafla n n ise buna mani olmas yd. Bir gün yine huzuruna Koca Rag p Pafla y ça ran Sultan Mustafa kendisine : - Neden vezirim daima savafltan kaçars n? fiayet kast n akçe ise Edirnekap dan Rusçuk a kadar iki keçeli akçe dizerim dedi inde, Koca Rag p Pafla flu tarihi konuflmay yapt : - Padiflah m ben savafltan kaçm yorum. Bildi iniz gibi Osmanl Devleti, uzaktan, kükremifl bir aslana benzemektedir. Bu heybeti ile birçok Avrupa devletini korkutmaktad r. B rakal m bu korku devam etsin. fiayet savafla girecek olursak, düflmanlar m z bu kükremifl aslanla karfl karfl ya gelecekler. flte o zaman kükremifl aslan n a z nda difllerinin olmad n, pençelerinde de t rnaklar n n olmad n görecekler." Me er Biz Kendimiz Gelecekmifliz Poltova Savafl 'ndan evvel sveç Kral 12. fiarl (Demirbafl fiarl- Nalk ran fiarl), Türkiye ye elçi göndererek gittikçe artan Rus nüfuzuna karfl birleflmeyi teklif etmiflti. Ancak 12. fiarl Poltova Savafl nda Rusya ya ma lup olmufl ve yaral bir flekilde Türk s n r ndan içeri girmiflti. Babada da Yusuf Pafla taraf ndan karfl lanan 12. fiarl, Yusuf Pafla ya flöyle demifltir : - Biz Osmanl Devleti ne elçi gönderecektik. Me er kendimiz elçi olarak gelecekmifliz. 162

155 05 EN UZUN YÜZYIL ( ) demokrasi meflrutiyet meclisi mebusan tanzimat anayasac l k milliyetçilik milli devlet imparatorluk sosyalizm ihtilal az nl k haklar Senedi ttifak az nl k egemenlik ba ms zl k Düyunu Umumiye Kanunu Esasi naz rl k rüfldiye istibdat darülfünun yabanc okullar lonca 163

156 Sanayi nk lab n n Osmanl Devleti ne etkilerini, Frans z htilali nin Osmanl Devleti ne etkilerini, lonca sisteminin çöküflünü, denge politikas n n özelliklerini, Avrupa devletlerinin Osmanl 'n n iç ifllerine kar flma gerekçelerini, Fikir hareketlerini, Trablusgarb Savafl, Balkan Savafl ve I. Dünya Savafl n n sebep ve sonuçlar n kavram fl olaca z. 164

157 KISA KISA Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyıldaki genel politikası Bilindiği gibi Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyıldaki genel politikası kaybettiği yerleri geri alma ve ıslahatlar yaparak ayakta durma şeklindeydi. Ancak kaybedilen yerleri geri almak şöyle dursun elindeki toprakları de kaybetmeye başlamıştı. Osmanlı Devleti bu sebeple XIX. yy.'da elindeki toprakları koruma politikasına yönelmiştir. Şark Politikası Avrupalı Devletlerin XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'yle ilgili izledikleri politikalara genel olarak verilen isimdir. Avrupalı devletler Osmanlı Devleti'yle ilgili; XIX. yüzyıl ortalarına kadar toprak bütünlüğünü koruma, XIX. yüzyıl sonlarına doğru Balkan topraklarını paylaşma, XX. yüzyıl başlarında ise tüm topraklarını paylaşma şeklinde politika izlemişlerdir. Restorasyon Devri 1815 tarihli Viyana Kongresiyle başlayan döneme verilen isimdir. Viyana Kongresinde Avrupa devletlerinin sınırları din, dil ve mezhep farkı gözetilmeksizin yeniden çizilmiştir. Ayrıca kongreye katılan İngiltere, Rusya, Avusturya ve Prusya devletleri milliyetçi isyanları kesinlikle desteklememe, hangi ülkede çıkarsa birlikte bastırma kararı almışlardır. Ancak İngiltere, Rusya ve Fransa nın Mora da çıkan Rum isyanını desteklemeleri ve bağımsız bir Yunanistan kurmak için Navarin deki Osmanlı donanmasını yakmaları üzerine Restorasyon Devri sona ermiştir. Çünkü Avusturya ve Prusya devletleri milliyetçi isyanın desteklenmesinden rahatsız olmuşlar ve ittifaktan çekilmişlerdir. Tanzimat Fermanı nın önemi 3 Kasım 1839 tarihinde ilan edilen Tanzimat Fermanı Osmanlı Devleti'nde anayasacılığın başlangıcı sayılmaktadır. Padişahın ilk defa hukukun üstünlüğünü kabul ettiği, toplumsal eşitliğin ön planda tutulduğu bir belgedir. Tanzimat Fermanı İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ne benzemektedir. Ancak Amerikan ve Fransız beyannamelerinden ayrılır. Ayrılan yönü halk ayaklanması sonucunda ilan edilmiş olmayıp, doğrudan padişah tarafından verilen hakları içermesidir. Islahat Fermanı Müslümanlar tarafından nasıl karşılandı? Islahat Fermanı Kırım Savaşı sonrasında şartları Avrupalı devletler tarafından hazırlanan bir belgedir. Osmanlı Devleti bu fermanı ilan etmek zorunda kalmıştır. Bu fermanda azınlıklara birçok yeni haklar tanınmış, Müslümanlarla eşit olmaktan çok ayrıcalıklı konuma gelmişlerdir. Bu sebeple Islahat Fermanı Müslümanlar tarafından hoş karşılanmamıştır. Düyunu Umumiye İdaresi Osmanlı Devleti Kırım Savaşı sırasında Avrupalılardan ilk defa yüksek faizli borç almıştı. Bu borçlara zamanla yenisi eklendi. Borçların aşırı boyutta birikmesi ve Osmanlı maliyesinin 1875 te iflasını bildirmesi sonrasında Avrupalı alacaklılarla bir araya gelen Osmanlı yöneticileri 1881 de Düyunu Umumiye İdaresini kurdular. Muharrem Kararnamesi adı verilen kararlara göre Avrupalılar alacaklarına karşılık Osmanlı Devleti'nin gelir kaynaklarına el koymuşlardır. Divanı Hümayun dan Meclisi Mebusan a geçiş. Osmanlı Devleti'nin ilk yıllarında kurulan Divan teşkilatı zamanın ihtiyaçlarına göre genişletilmiş, bugünkü Bakanlar Kurulunun eşiti bir kurumdu. Divan da son söz hükümdara aitti. XIX. yüzyılda batılılaşma çabalarının bir sonucu ve Jön Türkler in baskısıyla meşrutiyet ilan edilmiş ve halk ilk defa ülke yönetimine katılma imkanı bulmuştur. Ancak yeni ilan edilen Kanunu Esasi de yetkiler padişaha bırakılmıştı. Kısacası padişahın yetkileri meclisin üstündeydi. Bu durum II. meşrutiyetin ilanı sonrasında anayasada değişiklik yapılmasına kadar sürmüştür. I. Dünya Savaşı niçin çıktı? I. Dünya Savaşı nın çıkışında Avusturya Macaristan İmparatorluğu veliahdı Ferdinand ın bir Sırplı genç tarafından öldürülmesinin doğrudan etkili olduğunu söylemek hata olur. Çünkü bu görünür sebeptir. Asıl sebep ise büyük devletlerarasında pazar ve hammadde yarışının bulunmasıdır. Trablusgarb ı nasıl kaybettik? 1882 yılında İngiltere nin Mısır ı işgaliyle Osmanlı Devleti nin Trablusgarp la kara bağlantısı kesilmişti. İtalya bunu fırsat bilerek 1911 de Trablusgarp ı işgale kalkıştı. Osmanlı Devleti'nin donanması yeterli olmadığı için denizden de yardım gönderilemiyordu. Bazı gönüllü subaylar giderek halkı örgütlediler ve direniş başarılı oldu. Bunun üzerine İtalya Rodos ve 12 Ada yı işgal etti. Tam bu sırada Balkan savaşları başlayınca Osmanlı Devleti Uşi Antlaşması'nı imzalayarak 12 Ada yı İtalya ya bıraktı. Ermeni Sorunu Osmanlı tarihinde Ermenilerin yaşadığı bölgelerin sorun olarak kabul edilmesi ilk olarak 1878 Berlin Kongresi'ndedir. Rusya daha sonra Ermenileri kışkırtmış ve teşkilatlandırmıştır. Ermeni halkın dışında kalan Ermeni çetelerinin Müslüman halka büyük zarar verdiği görülmüştür. I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti Doğu Anadolu da yaşayan Ermenileri zorunlu göçe tabi tutmuş ve 1915 te Suriye ye göç ettirmiştir. Bu olaya Ermeni Tehciri adı verilir. 165

158 05.1 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti nin toprak bütünlüğünü tehdit eden en önemli sorunlar Avrupalı devletlerarasındaki sömürgecilik yarışı ve milliyetçi isyanlardı. Avrupa kökenli bu gelişmelerin sorun olmasında Osmanlı Devleti nin, I. çok uluslu bir yapıya sahip olması, II. sanayileşmemiş olması, III. geniş pazar ve hammadde kaynaklarına sahip olması olgularından hangileri etkili olmuştur? 4. Rusya nın yayılmasında açık ve sıcak denizlere çıkma isteği olduğu gibi yeni sömürgeler elde etme amacı da etkili olmuştur. Rusya yla ilgili, I. Orta Asya pamuğunu ele geçirmek için Yaka Türkmenlerinin bulunduğu Türkmenistan ı işgal etmesi, II. Balkanlardaki Slavları Osmanlı aleyhine kışkırtması, III. Osmanlı Devleti nden kapitülasyonlar alması olguları milliyetçilik ve sömürgecilikle ilişki bakımından aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak sıralanmıştır? Milliyetçilik Sömürgecilik 2. Sömürgeci anlayışla hareket adan Avrupalı devletlere karşı Osmanlı Devleti nin, I. elindeki toprakları koruma, II. denge politikasından yararlanma, III. yayılmacı politika izleme politikalarından hangilerini benimsemesi beklenemez? 3. İngiltere büyük bir sömürge imparatorluğu kurmasına rağmen Fransa ile birlikte milliyetçi düşüncelere sempati ile bakmaktaydı. İngiltere nin bu bakış açısı, I. Avrupa daki çok uluslu imparatorlukların parçalanmasının sömürgelerindeki gücünü artıracağı, II. sömürgelerinin milliyetçilik fikrinin görüldüğü Avrupa dan çok uzakta olması sebebiyle bu fikirden etkilenmeyeceği, III. bazı Avrupa devletlerinin tek yönetim altında birleşmesinin zorlaşmasının İngiltere nin Avrupa daki nüfuzunu güçlendireceği düşüncelerinden hangilerinin bir sonucudur? A) I ve II III B) I ve III II C) II ve III I D) II I ve III E) III I ve II 5. Osmanlı Devleti'nde görülen olgulardan bazıları şunlardır: I. Yunan isyanını bastıramayan padişah II. Mahmut Mısır valisi Mehmet Ali Paşa dan yardım istemiştir. II. Senedi İttifak ta Yeniçeri veya diğer ocaklarda isyan çıkarsa ayanlar emir beklemeksizin İstanbul a gelerek isyanı bastıracaklardır. hükmü yer almıştır. III. II. Mahmut tarafından kurulan Sekbanı Cedit Ocağı Yeniçeri isyanı sonucunda ortadan kaldırılmıştır. Bu olgular iç isyanlarda yetersiz kalınacağı düşüncesi ve yetersiz kalındığının kanıtı olarak eşleştirilirse aşağıdaki sıralamalardan hangisi doğrudur? Düşünce Kanıt A) I ve II III B) I ve III II C) II ve III I D) II I ve III E) III I ve II 166

159 6. XVIII. yüzyılda padişahlar ve bazı devlet adamlarınca yürütülen ıslahatlar halka yeteri kadar anlatılamadığı için destek bulmamış ve amacına ulaşamamıştır. II. Mahmut Döneminde aşağıdaki uygulamalardan hangisinin ıslahatların halka duyurulmasına katkı sağladığı savunulabilir? A) Askeri amaçlı ilk nüfus sayımının yapılması B) Takvimi Vakayi adıyla ilk resmi gazetenin çıkarılması C) Polis teşkilatının kurulması D) Posta teşkilatının kurulması E) Devlet memurlarının maaşa bağlanması 9. II. Mahmut Dönemindeki uygulamalardan bazıları şunlardır: I. Kız ve erkek çocuklarına ilköğretim zorunlu hale getirilmiştir. II. Devlet adamı yetiştirmek amacıyla Mektebi Maarifi Adliye açılmıştır. III. Rüştiye adı verilen ortaokul açılmıştır. Bunlardan hangileri Enderun Mektebi nin geçerliliğini yitirdiğinin bir kanıtıdır? 7. II. Mahmut Döneminde, I. Ordunun fes ihtiyacını karşılamak amacıyla Feshane kurulmuştur. II. Bakırköy de Bez Fabrikası açılmıştır. III. Balta Limanı Ticaret Antlaşması'yla Avrupalı tüccarlara gümrük indirimi getirilmiştir. Bunlardan hangilerinin yerli mal üretiminin ekonomideki payını artırmaya yönelik olduğu savunulabilir? 10. II. Mahmut Döneminde aşağıdaki ıslahatlardan hangisi bürokratik işlemleri kolaylaştırma amacını taşır? A) Devlet memurları iç işleri ve dış işleri olmak üzere ikiye ayrıldı. B) Polis teşkilatı kuruldu. C) Devletin kişilerin mallarına el koyması usulü kaldırıldı. D) Yeniçeri Ocağı kaldırıldı. E) Memurlara fes, ceket ve pantolon giyme zorunluluğu getirildi. 8. II. Mahmut Dönemindeki, I. devlet memurlarının maaşa bağlanması, II. polis teşkilatının kurulması, III. müsadere usulüne son verilmesi uygulamalarından hangileri tımar sisteminde değişime gidilmesinin bir sonucudur? 11. II. Mahmut Döneminde aşağıdaki ıslahatlardan hangisinin devlet otoritesinin güçlenmesine katkıda bulunduğu savunulamaz? A) Yurt dışına çıkışlarda pasaport uygulamasına başlandı. B) Köy ve mahalle muhtarlıkları oluşturuldu. C) Padişahın resminin devlet dairelerine asılması usulüne başlandı. D) Yeniçeri Ocağı kaldırıldı. E) Polis teşkilatının kuruldu. E - C - E l D - D l B - D - A l B - A - C 167

160 05.2 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. Osmanlı Devleti 1806 yılında Eflak Buğdan ı işgal eden Rus ordularını Bükreş yakınlarında yenilgiye uğratarak durdurmuş; bu gelişmeden rahatsız olan İngiltere Eflak Buğdan ın Rusya ya bırakılmasını istemiştir. Osmanlı Devleti'nin bu istekleri reddetmesi üzerine İngiltere Çanakkale Boğazından geçerek İstanbul önlerine gelmiş, başarısız olacağını anlayınca Mısır ı işgal etmek istemiş; ancak İngiliz ordusu Mısır valisi Mehmet Ali Paşa tarafından durdurulmuştur. Bu gelişmeler, I. İngiltere nin Osmanlı Devleti'nden tavizler koparmak istediği, II. Mehmet Ali Paşa ordusunun gücünün yetersiz olmadığı, III. Mısır ın stratejik bakımdan önemli bir noktada olduğu 3. Kabakçı Mustafa İsyanı sonrasında III. Selim taraftarlarının yardım istemesi üzerine Rusçuk Ayanı Alemdar Mustafa Paşa İstanbul a gelmiş; IV. Mustafa yı tahttan indirerek (III. Selim öldürüldüğü için) yerine II. Mahmut u tahta geçirmiştir. Bu durum, ayanlarla ilgili, I. sadece yerel yönetimlerde söz sahibi oldukları, II. padişah karşısında güç kazandıkları, III. yeniçerilere karşı belirli bir süre denge unsuru haline geldikleri yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III yargılarından hangilerini doğrular? 4. Osmanlı Devleti'yle Rusya arasında imzalanan 1812 Bükreş Antlaşması'nın hükümlerinden bazıları şunlardır: I. Osmanlı Devleti Sırbistan a ayrıcalıklar tanıyacak. II. Eflak Boğdan, Osmanlı Devleti'ne bırakılacak. III. Beserabya bölgesi Rusya ya bırakılacak. IV. Prut Nehri iki ülke arasında sınır olacak. Bunlardan hangileri milliyetçi isyanların bir sonucudur? 2. Osmanlı Devleti İngiltere yi karşısına alarak ve Fransa ya güvenerek girdiği Rus savaşında Fransa nın Rusya yla ittifak yapması üzerine yalnız kalmış ve İngiltere ile ittifak yaparak Çanakkale Antlaşması nı imzalamıştır. Bu gelişmeler, I. İttifaklar dostluklara göre değil, çıkarlara göre şekillenmiştir. II. Osmanlı Devleti'ne karşı ikiyüzlü bir politika izlenmiştir. III. Osmanlı'nın askeri yetersizliği ittifaklar yapmasını zorunlu kılmıştır. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız IV C) I ve II 5. Osmanlı Devleti nde XIX. yy. da devletin parçalanmasını hızlandıran en önemli iki etken milliyetçilik ve sömürgeciliktir. Osmanlı Devleti milliyetçi isyanlara karşı aşağıdaki tedbirlerden hangisini almıştır? A) Batı tarzında okullar açma B) Müslüman olmayanları memnun edecek çeşitli düzenlemeler yapma C) Avrupalıların isteklerini eksiksiz yerine getirme D) Gelenekçi devlet anlayışını koruma E) Denge politikası izleme 168

161 6. XIX. yüzyıl başlarında, Sırbistan Osmanlı Devleti ile Avusturya arasında sık sık el değiştirmiştir. Sırbistan Avrupa daki gelişmelerden çabuk etkilenmiştir. Fransız İhtilalinin getirdiği milliyetçilik, eşitlik ve özgürlük prensipleri Sırplar arasında yaygınlaşmıştır. Avusturya ve Rusya Osmanlı topraklarını paylaşmak için Sırpları kışkırtmıştır. Bu durum Sırp isyanıyla ilgili, I. Dış etkenlerle çıkmıştır. II. Ekonomik sebeplerle çıkmıştır. III. İç sebeplerden dolayı çıkmıştır. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 7. XIX. yüzyılda Avrupa devletleri arasında, I. demokrasiye geçişin hızlanması, II. sömürgecilik yarışının hızlanması, III. görüş ayrılıkları bulunması durumlarından hangilerinin Osmanlı'nın siyasi ömrünün uzamasında etkili olduğu savunulabilir? D) I ve III E) II ve III 8. XIX. yy. da Osmanlı Devleti nin girdiği savaşlar genellikle yenilgiyle sonuçlanmıştır. Savaşların genellikle yenilgiyle sonuçlanması, aşağıdakilerden hangisinde doğrudan etkili olmuştur? A) Küçük sanayi atölyelerinin azalmasında B) Yeni fabrikaların kurulmasında C) Kaybedilen yerlerden gelen göçlerin artmasında D) İşsizliğin artmasında E) Dış ticarette dengenin bozulmasında 9. Rusya nın Osmanlı Devleti'ne karşı XIX. yüzyıl başlarında izlediği politikalardan bazıları şunlardır: Fransa nın Mısır ı işgali sırasında Osmanlı'ya yardıma gelmiş ancak yerleştiği Yedi Adalar dan çıkmak istememiştir yılında Sırpları kışkırtarak isyan başlatmıştır. Eflak Buğdan da Rus taraftarı beylerin görevde kalması için Osmanlı'ya baskı yapmıştır Bükreş Antlaşması'na Sırpların lehine maddeler koydurtmuştur. Rusya nın izlediği bu politika aşağıdakilerden hangisini doğrulamaz? A) Sıcak denizlere inme yolunda önündeki engelleri aşmak istemektedir. B) Ortodoks milletleri kışkırtmaktadır. C) Balkanlardaki nüfuzunu güçlendirmek istemektedir. D) Osmanlı'dan elde ettiği ekonomik ayrıcalıkları artırmak istemektedir. E) Osmanlı toprak bütünlüğünü zedeleyici politikalar izlemektedir. 10. XIX. yy. da Osmanlı Devleti nde milliyetçi isyanların ve Avrupalı devletlerin azınlık haklarıyla ilgili baskılarının arttığı görülmüştür. Bu durumun, aşağıdakilerden hangisinde doğrudan etkili olmuştur? A) Gelenekçi yapının korunmasında B) Meslek okullarının açılmasında C) Fabrikalar açılmasında D) Yönetimde yeni arayışların artmasında E) Denge politikasının izlenmesinde 11. Fransız İhtilali nin etkisiyle Osmanlı Devleti'nde, I. yönetimde etkin olan soy, II. yönetim şekli, III. yönetim anlayışı unsurlarından hangilerinde değişim yaşanmamıştır? E - E l B - A - B l A - C - C l D - D - A 169

162 05.3 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. Osmanlı Devleti'nde milliyetçilik akımının etkisiyle ilk isyan Sırplar tarafından çıkarılmıştı. Ancak en sistemli ayaklananlar Yunanlılar olmuştur. Sırpların ayaklanmasında Rusya etkin rol oynarken Yunan ayaklanmasında bütün Avrupa nın desteği olmuştur. Avrupalıların Yunan ayaklanmasına destek vermeleri onların, I. Yunanistan üzerinde nüfuz kurma, II. Doğu Akdeniz deki çıkarlarını koruma, III. Yunanlılara hayranlık duyma özelliklerinden hangileri doğrudan etkili olmuştur? 4. Yunan isyanını bastıramayan II. Mahmut, Mısır valisi Mehmet Ali Paşa dan yardım istemiş; ancak Mehmet Ali Paşa, Mora ve Girit valiliklerinin kendisine verilmesi şartıyla yardım göndermiştir. Bu durum aşağıdaki yargılardan hangisini doğrulamaz? A) Devletin bir iç isyanı bile bastıramayacak durumda olduğu B) İsyanın kısa sürede bastırıldığı C) Devletin kendi valisine söz geçiremediği D) Merkezi otoritenin sarsıldığı E) Valinin askeri güce sahip olduğu A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 5. Yunan İsyanı nın İngiltere, Fransa ve Rusya tarafından desteklenmesi, Yunan İsyanı nın, I. Avrupa devletlerince desteklenmesi, II. Fener Rum Patrikhanesince desteklenmesi, III. iç isyan olması özelliklerinden hangileri, isyanın kısa sürede büyümesinde etkili olmuştur? I. uluslar arası kamuoyu oluşturulması, II. iç sorunun dış sorun olması, III. kısa sürede bastırılması sonuçlarından hangilerini doğurmuştur? 3. Osmanlı Devleti yabancı dil bilen Rumları tercümanlık gibi devlet hizmetlerinde memur olarak görevlendirmiştir. Osmanlı Devleti'nin bu uygulaması, I. memur olabilmek Türk olma şartının öne sürülmediği, II. yönetimde ırk ayrımcılığı yapılmadığı, III. tercümanlık hizmetinde sadece Rumların görev aldığı yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 6. İngiltere, Rusya ve Fransa 1827 tarihinde Osmanlı topraklarında başlayın Rum isyanını destekleme konusunda anlaşmışlar ve Yunanistan ın özerk bir prenslik olmasını ve Türklerin Yunanistan topraklarından tamamen çıkarılmasını istemişlerdir. Osmanlı Devleti'nin bu teklifi reddetmesi üzerine bu ülkeler donanmalarını Akdeniz e göndererek Navarin de bulunan Osmanlı donanmasını yakmışlardır. Avrupa devletlerinin bu tutumu, I. Osmanlı Devleti'nin iç işlerine karışmışlardır. II. İsyanda taraf olmuşlardır. III. Sorunun barışçıl yöntemlerle çözümünden yana tutum benimsenmişlerdir. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 170

163 7. Durum : 1815 Viyana Kongresinde bir araya gelen İngiltere, Rusya, Avusturya ve Prusya devletleri Fransız ihtilaliyle yaygınlaşan milliyetçilik fikrini desteklememe; hatta hangi ülkede çıkarsa yardım göndererek isyanı birlikte bastırma kararı almışlardır. Olay : İngiltere, Rusya ve Fransa 1827 tarihinde Osmanlı topraklarında başlayan Rum isyanını destekleme konusunda anlaşmışlar ve Yunanistan ın özerk bir prenslik olmasını ve Türklerin Yunanistan topraklarından tamamen çıkarılmasını kararlaştırmışlardır. Durum ile olay karşılaştırıldığında, İngiltere ve Fransa nın bu tutumuyla ilgili, I. İkiyüzlü politika izlemektedirler. II. Kendi çıkarları doğrultusunda hareket etmektedirler. III. Osmanlı toprak bütünlüğünün korunması taraftarıdırlar. yargılarından hangilerini doğrulamaz? A) Yalnız III B) I ve II C) I ve III Öncülleri Osmanl aç s ndan olumlu veya olumsuz olarak de erlendiriniz. 8. Mehmet Ali Paşa nın Yunan isyanını bastırarak Girit ve Mora ya hâkim olması Rusya nın menfaatlerine aykırı düşüyordu. I. Nikola Bizans Yolu adı verilen projesini gerçekleştirmek için Prut Nehri boylarına asker yığmaya başladı. Arkasından Osmanlı Devleti'ne bir ültimatom göndererek Bükreş Antlaşması nın bazı maddelerinde değişiklik yapılmasını istedi. Osmanlı Devleti bunu kabul etmek zorunda kaldı. Bu durum, Rusya yla ilgili, I. Avrupa Devletleri'nden çok kendi menfaatleri doğrultusunda hareket etmektedir. II. Osmanlı Devleti'ni hem askeri hem de diplomatik olarak sıkıştırmaktadır. III. Osmanlı Devleti'nin Balkanlarda nüfuzunu ortadan kaldırmak istemektedir. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 9. Rusya nın baskıları sonucunda Türk ve Rus temsilciler arasında 7 Ekim 1826 tarihinde Akkerman Sözleşmesi imzalanmıştır. Akkerman Sözleşmesinin, I. Sırbistan ın muhtariyeti onaylanacak. II. Sırbistan a bir anayasa verilecek. III. Eflak ve Buğdan a Rusya nın onayı alındıktan sonra yerli beylerden voyvoda tayin edilecek. hükümlerinden hangileri Osmanlı'nın çıkarlarıyla çelişir niteliktedir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 10. Osmanlı-Rus Savaşı devam ettiği sırada Avrupalı devletler Londra da toplanarak bir protokol imzalamışlardır. Protokole göre Mora ve çevresi ile Kiklat adalarından meydana gelecek bağımsız bir Yunan devleti kurulacak; bu devlet Avrupalı devletlerce belirlenecek Hıristiyan bir prens tarafından yönetilecek ve her yıl Osmanlı Devleti'ne belirli bir miktar vergi verecekti. Avrupa devletlerinin bu istekleri aşağıdakilerden hangisine bir hazırlık niteliğindedir? A) Osmanlı Devleti'nin içte ve dışta güç kazanmasına B) Müslüman olmayanlarının devlet işlerinde temsil gücünün artırılmasına C) Osmanlı Devleti'nin Avrupa devletler hukukundan yararlanmasına D) Balkanlardaki Osmanlı topraklarının parçalanmasına E) Osmanlı Devleti'nin bir Avrupa devleti sayılmasına Mart 1829 tarihinde Avrupalı devletler ilan ettikleri Londra Protokolüyle bağımsız bir Yunan devleti kurulmasını istemişler; ancak Osmanlı Devleti bu protokol hükümlerini reddetmiştir. Osmanlı Devleti'nin protokol hükümlerini reddetmesinin nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) Avrupa devletleri arasındaki görüş birliğinden yararlanmak istemesi B) İç işlerine karışılmasına karşı olması C) Dünyadaki siyasi bloklaşmalara karşı olması D) Yerel yönetimlerin yetkilerini artırmak istemesi E) Ruslarla iyi ilişkiler kurmak istemesi C - A - C l B - D - C l A - E l E - D - B 171

164 05.4 EN UZUN YÜZYIL ( ) Rus Savaşında alınan yenilgi sonrasında yapılan Edirne Antlaşması'yla Mora bağımsız olmuş bu şekilde Mehmet Ali Paşa nın bölgedeki valiliği de sona ermişti. Mehmet Ali Paşa nın Mora yerine Suriye ve Girit valiliklerini üzerine alma isteği II. Mahmut tarafından reddedince, Mehmet Ali Paşa Osmanlı Devleti'ne karşı savaş açmış ve Konya yakınlarında yapılan savaşta Osmanlı ordusunu yenmiştir. Bu durumun, I. Merkezi otorite zayıflamıştır. II. Osmanlı ordusu vali ordusunu yenebilecek güçte değildir. III. Yenilgiler iç hesaplaşmalara yol açmıştır. yargılarından hangilerini doğruladığı savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 2. Mehmet Ali Paşa isyanında İngiltere ve Fransa nın ikiyüzlü tutumunu gören Osmanlı Devleti Ruslardan yardım istemişti. Rus donanmasının boğazlara demir attığını gören İngiltere hemen barış yapılmasını sağlamış ve Osmanlı Devleti yle Mehmet Ali Paşa arasında barış antlaşması yapılmıştır. Bu durum, I. İngiltere Rusların boğazlara inmesinden rahatsız olmuştur. II. Osmanlı'nın diplomatik atağı barış yapılmasını sağlamıştır. III. İç soruna Avrupalı devletler müdahale etmiştir. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 3. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti nin ulusçuluk akımlarına karşı etkisiz kalmasında, I. siyasi varlığını koruyamayacak hale gelmesi, II. isyanlarda dış güçlerin etkisinin artması, III. Hıristiyan halka inanç özgürlüğü verilmesi durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulamaz? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 4. Osmanlı Devleti yle Rusya arasında imzalanan Hünkâr İskelesi Antlaşması nda yer alan hükümlerden bazıları şunlardır: Osmanlı Devleti savaşa girerse Rusya donanmasıyla yardıma gelecektir. Rusya savaşa girerse, Osmanlı Devleti Rusya lehine boğazları kapatacaktır. Antlaşma sekiz yıl yürürlükte kalacaktır. Bu durum aşağıdaki yargılardan hangisini doğrulamaz? A) Rusya nın boğazlardan geçişinin kolaylaştığı B) Rusya nın boğazlar konusunda söz hakkı elde ettiği C) Boğazların sekiz yıl Rusya egemenliğinde kalacağı D) Osmanlı Devleti'nin boğazlar üzerindeki egemenliğini bir başka devletle paylaştığı E) Osmanlı Devleti'nin egemenlik haklarından taviz verdiği 5. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti nde, Kabakçı Mustafa İsyanı Rusçuk Ayanı Alemdar Mustafa Paşa tarafından, Mora da Yunan isyanı Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa tarafından, Kavalalı Mehmet Ali Paşa nın isyanı ise Avrupalı devletlerin girişimleriyle bastırılabilmiştir. Bu durum XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti yle ilgili, I. iç isyanların sayıca arttığı, II. kendi içindeki isyanları bastırabilecek güce sahip olmadığı, III. yaşanan tüm iç sorunların dış sorun haline geldiği yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 6. Sanayileşmiş Avrupa ülkelerinin hammadde ve pazar arayışına girmeleri Osmanlı Devleti nde, I. egemenlik alanının daralması, II. egemenlik anlayışının değişmesi, III. ekonomik egemenliğin zayıflaması sonuçlarından hangilerini doğurmuştur? D) I ve III E) II ve III 172

165 7. Mehmet Ali Paşa nın 1838 de bağımsızlık ilan etmesi üzerine II. Mahmut Mehmet Ali Paşa ya savaş açtı. Nizip te yapılan savaşı Mehmet Ali Paşa kazandı. Hünkâr İskelesi Antlaşması gereği Rusya nın Boğazlara inmesinden çekinen İngiltere ve Fransa 1840 ta Londra da bir konferans toplanmasını sağladılar. Avusturya ve Prusya nın da katıldığı konferans sonunda Londra Antlaşması imzalandı. Bu durum aşağıdaki yargılardan hangisini doğrulamaz? A) Osmanlı Devleti'nin iç sorununu tek başına çözemediği B) Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü korumak amacıyla ittifaklar kurduğu C) İç sorunun dış soruna dönüşmeye başladığı D) Boğazların Rusya nın denetimine bırakıldığı E) İngiltere ve Fransa nın Rusya yı bir tehdit unsuru olarak kabul ettiği 9. XIX. yüzyılda Avrupalı devletler Mora İsyanı nı destekledikleri halde Mısır Kavalalı Mehmet Ali Paşa nın isyanına ters tepki verdikleri görülmüştür. Bu durum Avrupalı devletlerle ilgili, I. Osmanlı Devleti nin iç işlerine karıştıkları, II. Akdeniz de kendi kontrolleri dışında bir gücün varlığına taraftar olmadıkları, III. Osmanlı topraklarının tamamında iç isyanlar çıkardıkları, IV. Osmanlı Devleti nin bağımsız devlet anlayışını destekledikleri, V. Osmanlının toprak bütünlüğünün korunmasından yana politika izledikleri yargılarından hangilerini doğrular? A) I ve II B) II ve III C) III ve IV D) IV ve V E) I, II ve III Paragrafta verilen mesaj Osmanl topraklar n n korunmas yla ilgilidir. Gerek iç ve gerekse d fltan gelecek tehlikelere karfl ngiltere ve Fransa'n n Osmanl 'n n yan nda yer almas vurgulanmaktad r. 8. İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya ve Prusya yla Osmanlı Devleti arasında imzalanan 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi ne göre, Boğazlar Osmanlı egemenliğinde kalacak, Boğazlar barış zamanında bütün devletlerin savaş gemilerine kapalı, ticaret gemilerine açık olacaktı. Bu durum, I. Rusya nın Boğazlar üzerinden Akdeniz e inmesine ortam hazırlanmıştır. II. Osmanlı Devleti Boğazlarla ilgili tek başına karar alabilme özelliğini kaybetmiştir. III. Boğazlar uluslar arası statü kazanmıştır. yargılarından hangilerini doğrulamaz? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 10. Balta Limanı Ticaret Antlaşması na kadar İngilizler ticaret mallarını limanlara kadar getirebiliyorlardı ve bu malların dağıtımını yerli tüccarlar yapıyordu. Ancak Balta Limanı Ticaret Antlaşması na göre İngiliz tüccarlar hiçbir kısıtlama olmaksızın her türlü malı tüm Osmanlı topraklarında hem iç hem de dış ticaret amacıyla satabileceklerdi. Bu durumun, I. ticaret gelirlerinin daha çoğunun yabancılara gitmesi, II. yabancıların Osmanlı iç piyasasına hakim olması, III. yerli tüccarların ticaret gelirlerinin artması sonuçlarından hangilerini doğurduğu savunulamaz? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II E - E - B l C - C - D l D - A l A - B 173

166 05.5 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. XIX. yy. da Osmanlı Devleti nde, I. ithalat vergileri düşürülmüş, II. III. yeni fabrikalar kurulmuş, dışarıdan bol ve ucuz mallar iç piyasaya girmiştir. Bunlardan hangileri, dış ticaret dengesini olumsuz yönde etkilemiştir? D) I ve II E) I ve III 4. Osmanlı Devleti'nde Batı eğitim sisteminin tanınmasında aşağıdakilerden hangisinin katkısı olmamıştır? A) Avrupa da sürekli elçilikler açılması B) Zararlı derneklerin kurulması C) Avrupa ya öğrenci gönderilmesi D) Yabancı okulların açılması E) Islahatlarda batılı uzmanlardan yararlanılması 2. XIX. yy. da Osmanlı Devleti nde Müslüman olmayanları memnun edecek çeşitli düzenlemeler yapılması, I. Avrupa devletlerinin desteğinin sağlanması, II. ülke bütünlüğünün korunması, III. ulusçu akımların yaygınlaştırılması amaçlarından hangilerine yöneliktir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 5. Tanzimat Fermanı ile her gücün üstünde bir kanun gücünün bulunduğu ilkesi kabul edilmiştir. Bu durum, I. Anayasal yönetime geçiş doğrultusunda önemli bir adım atılmıştır. II. Yönetim anlayışı batılı bir anlayışla yeniden ele alınmıştır. III. Halkın yönetime katılımı sağlanmıştır. yargılarından hangilerini doğrulamaz? A) Yalnız III B) I ve II C) I ve III 3. Tanzimat Döneminde bir taraftan medreseler varlığını sürdürürken diğer yandan batı tarzında okullar açılmıştır. Bu durum, I. Kültür çatışmasına ortam hazırlanmıştır. II. Toplumun bazı kesimlerinin tepkisinden çekinilmiştir. III. Geleneklere bağlı kalınmıştır. yargılarından hangilerini doğruladığı savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 6. XIX. yy. da Osmanlı Devleti nde tarihle ilgilenen yazarlar, Türk tarihinin sadece Osmanlı Döneminde kalan bölümü üzerinde durmuşlar ve Türk tarihini bir Osmanlı tarihi gibi gösterme çabasına girmişlerdir. Son dönem Osmanlı tarihçilerindeki bu anlayışın aşağıdakilerden hangisini engellediği savunulabilir? A) Çeşitli etnik grupların birbiriyle kaynaşmasını B) Osmanlı toplumunda ulus bilincinin yerleşmesini C) İmparatorluğun ayakta tutulmasını D) Osmanlı'ların İslâm kültür ve uygarlığına yaptıkları katkının ortaya konulmasını E) Birlik ve beraberliği güçlendirme çalışmalarını 174

167 7. Kırım Savaşı sırasında Avrupalılardan ilk kez borç para alınması aşağıdakilerden hangisinin bir kanıtı olamaz? A) Ekonomik olarak Avrupa ya bağımlı hale gelindiğinin B) Gelir gider dengesinin sarsıldığının C) Savaşların maliyeye ağır bir yük getirdiğinin D) Osmanlı maliyesinin kendi kendine yeterliliğini kaybettiğinin E) Hazine gelirlerini artırıcı tedbirler alındığının Seçenekler olumluluk veya olumsuzluk bildirme olarak de erlendirildi inde cevab bulmak kolaylaflacakt r. 10. Osmanlı Devleti'nde halkın yenilik hareketlerinde öncülük ettiği görülmediği gibi, genelde yenilik karşıtı isyanlara karıştığı görülmüştür. Osmanlı Devleti'nde, I. halkı yönlendirecek aydın bir sınıfın bulunmaması, II. yenilik karşıtlarının toplumda yer bulabilmesi, III. XIX. yüzyılda okuma yazmanın önem kazanması durumlarından hangilerinin gelenekçi bir halk yerine yenilikçi bir halk anlayışının ortaya çıkmasında etkili olduğu ileri sürülemez? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 8. Kırım Savaşı Osmanlı Devleti'yle Rusya arasında yapıldığı halde zamanla bu savaşa İngiltere, Fransa, Avusturya ve Piyemonte Krallığı da dahil olmuştur. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanamaz? A) Osmanlı Devleti'nin denge politikası izlemesiyle B) Savaşın uluslar arası çıkarları zedelemesiyle C) Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti konusunda Rusya ile görüş ayrılıkları içinde olmalarıyla D) Osmanlı Devleti'nin mutlakıyetle yönetilmesiyle E) Balkan politikasında Rus menfaatlerinin Avrupa devletlerinin menfaatleriyle çakışmasıyla Anayasası ile din, dil, ırk ve mezhep farkı gözetmeksizin herkesin Osmanlı sayılmasının aşağıdaki amaçlardan hangisine yönelik olduğu söylenemez? A) Ulusçuluk bilincini geliştirmeye B) Ulusal birlik ve beraberliği korumaya C) Ülke bütünlüğünü korumaya D) Devletle toplum arasındaki bağları güçlendirmeye E) Halkı yönetime katmaya 9. Kırım Savaşının başlaması sonrasında İngiltere ve Fransa donanmaları Osmanlı'ya destek vermek amacıyla Çanakkale Boğazı ndan geçerek İstanbul a gelmişlerdi. Bu duruma tepki gösteren Rusya 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi nin ihlal edildiğini ileri sürerek Sinop taki Osmanlı donanmasını yakmıştır. Bu durum, I. Rusya uluslar arası antlaşmalara sadıktır. II. İngiltere ve Fransa Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünden yana politika izlemektedir. III. Rusya Karadeniz de farklı donanmalar bulunmasını menfaatlerine aykırı görmektedir. yargılarından hangilerine bir kanıt olamaz? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 12. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti nin sınırlarının hızla daralmasının aşağıdakilerden hangisinde doğrudan bir artışa sebep olduğu ileri sürülemez? A) Kilometrekare başına düşen insan sayısında B) Kaybedilen yerlerden gelen göçlerde C) Anadolu daki etnik çeşitlilikte D) Köyden kente yapılan göçlerde E) Anadolu daki köy ve mahalle sayısında E - C - C l B - A - B l E - D - A l C - A - D 175

168 05.6 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. Osmanlı Devleti'nin izlediği denge politikasının başarıya ulaşmasında, I. Avrupa devletleri arasında görüş ayrılıklarının bulunması, II. Doğu Akdeniz deki çıkarların çakışması, III. I. Meşrutiyetin ilan edilmesi olgularından hangileri doğrudan etkili olmuştur? 4. XIX. yy. da Rusya nın Osmanlı Devleti ne karşı izlediği aşağıdaki politikalardan hangisi, diğerlerinin sebebini oluşturur? A) Balkan yarımadasını Slavlaştırmaya çalışma B) Açık ve sıcak denizlere çıkmak isteme C) Ortodoksların haklarını korumaya çalışma D) Osmanlı ülkesindeki hürriyetçi fikirleri destekleme E) Osmanlı ülkesindeki ıslahatları yetersiz bulma 2. Avrupa da meydana gelen, I. Reform Hareketleri, II. Sanayi İnkılabı, III. Fransız İhtilali gelişmelerinden hangileri, Osmanlı Devleti nin parçalanması ve çöküşünün hızlanmasında etkili olmuştur? 5. Osmanlı Devleti'nde bir çok savaş, mücadelenin yapıldığı coğrafyaya göre isim alırken, XVI. yy. dan XIX. yy. sonlarına kadar bir çok savaşın yıllara göre isimlendirildiği görülmüştür. Bu isimlendirmenin ortaya çıkmasında, I. Osmanlı Devleti'nin gücünü yitirmesi sonucunda savaş sürelerinin uzaması, II. savaşların geniş bir coğrafyada yapılması, III. askeri alanda ıslahatlar yapılması durumlarından hangileri etkili olmuştur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II tarihinde Fransa nın Mısır ı işgaliyle yardıma gelen Rusya ve İngiltere Savaşlarının ilk yıllarında Osmanlı'nın karşısında yer almışlar, savaşın ilerleyen yıllarında ise İngiltere Osmanlı'nın, Fransa ise Rusya nın yanında yer almıştır. Bu durum, aşağıdakilerden hangisinin bir kanıt olamaz? A) Devletlerarası ilişkilerde dostluklar değil, çıkarlar ön plandadır. B) Avrupalı Devletlerin Osmanlı Devleti ile ilgili çıkarları çakışmaktadır. C) Denge politikası geçerliliğini korumaktadır. D) Osmanlı Devleti nin ittifak yaptığı devletler sürekli değişmiştir. E) Rusya Osmanlı Devleti nin toprak bütünlüğünden yana politika izlemektedir. 6. I. Kırım II. Mora III. Sırbistan IV. Bulgaristan V. Romanya devletlerinden hangisinin bağımsız olmasında, Rusya nın Panislavizm siyasetinin etkili olduğu söylenemez? A) I B) II C) III D) IV E) V 176

169 7. XX. yy. da Osmanlı Devleti nde küçük sanayi atölyelerinin ortadan kalkarak işsiz insan sayısının artmasında, I. dışarından bol ve ucuz sanayi ürünü mal gelmesi, II. hammadde ihracatının kısıtlanması, III. ticaretin genelde azınlıkların elinde olması gelişmelerinden hangileri etkili olmuştur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 10. Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti ne karşı izledikleri politikalardan bazıları şunlardır: I. Viyana Kongresi nde milliyetçi akımları desteklememe kararı aldıkları halde Yunanistan ın bağımsızlığını destekleme II. Kırım Savaşı sırasında Rusya ya karşı, Osmanlı Devleti ni destekleme III. Kendi sömürgelerindeki milletlere tanıdıkları haklar çok az olduğu halde, Osmanlı Devleti'nde azınlıklara verilen hakları çok az bulma Bunlardan hangileri, Avrupalı devletlerin İki yüzlü politika izledikleri yargısını doğrular niteliktedir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 8. Paris Antlaşması'nda yer alan, I. Osmanlı Devleti nin Avrupa devletler hukukundan yararlanmasının kabul edilmesi, II. Osmanlı Devleti'nin bir Avrupa devleti sayılması, III. Avrupa devletlerinin, Osmanlı Devleti'nden azınlık haklarının yeniden düzenlenmesini istemeleri hükümlerinden hangilerinin, Osmanlı toprak bütünlüğünün zedelenmesine ortam hazırladığı savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 11. Osmanlı Devleti'yle ilgili aşağıda verilen gelişmelerden hangisi Avrupa dan etkilenildiğinin bir kanıtı olamaz? A) Tanzimat Fermanı nın ilan edilmesi B) Avrupa dan çeşitli kanunların alınması C) Meşrutiyet in ilan edilmesi D) Kız çocukları için eğitim veren okulların açılması E) Sened-i İttifak ın imzalanması 9. Paris Antlaşması'nda yer alan, I. Osmanlı Devleti'nin bir Avrupa devleti sayılması II. Avrupa Devletlerinin, Osmanlı Devleti'nden azınlık haklarının yeniden düzenlenmesini istemeleri III. Rusya nın Karadeniz de savaş gemisi ve tersane bulundurmasının yasaklanması hükümlerinden hangileri, Rusya nın Sıcak denizlere inme politikasına bir süre için set çekildiğini kanıtlar niteliktedir? 12. Tersane Konferansı nda Avrupalı devletlerce Balkan sorununun gündeme alındığı sırada, Osmanlı Devleti I. Meşrutiyeti ilan etmiş ve azınlıklara da yönetime katılma hakkı tanımıştır. Bu gelişme, I. Avrupalı devletlerin iç işlerimize karışmasını önleme, II. toprak bütünlüğünü koruma, III. meclisin devamlılığını sağlama amaçlarından hangileriyle açıklanamaz? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D - D - E l B - C - A l A - B - C l D - E - B 177

170 05.7 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. Napolyon un Mısır ı işgalinde İngiltere ve Rusya tereddütsüz bir şekilde yardıma gelmişler ve Fransa nın Mısırdan çıkarılmasında etkin rol oynamışlardır. İngiltere ve Fransa nın yardıma gelmesi, I. Avrupa devletlerinin Doğu Akdeniz deki çıkarlarının çakışması, II. Osmanlı Devleti'nin, topraklarını tek başına koruyamayacak durumda olması, III. Avrupa daki çekişmelerin Avrupa dışına taşması etkenlerinden hangileriyle açıklanabilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 2. Osmanlı Devleti'nin Dağılma Döneminde çıkan Sırp isyanında Avusturya, Rusya ve Fransa nın kışkırtmaları etkili olmuştur. Bu durum, I. Avrupa devletlerinin Fransız ihtilal fikirlerini her dönemde destekledikleri, II. Osmanlı topraklarında yaşayan azınlıkların Fransız ihtilali ilkelerinden etkilendikleri, III. Osmanlı topraklarında yaşayan azınlıkların dış devletler tarafından yönlendirildiği 4. II. Mahmut un ayanlarla imzaladığı Sened-i İttifak ta yer alan hükümlerden bazıları şunlardır: Ayanlar hükümetin emirlerine uyacaklar, uymayan olursa cezalandırılacak, Ayanlar padişaha bağlı kalacaklar, İstanbul da bir Yeniçeri isyanı çıkarsa ayanlar gelip bastıracak, Ayanlar asker ve vergi toplanmasına yardım edecekler, Ayanlar ıslahatları destekleyeceklerdir. Sened-i İttifak ta yer alan bu hükümler, aşağıdakilerden hangisine bir kanıt olamaz? A) Padişahın, yetkilerinden bir kısmını ayanlara vererek sorumluluğunu azaltmak istediğine B) Devletin eyaletlerden asker alırken ayanlardan yardım istediğine C) Padişahın, yenilik yaparken ayanların desteğine ihtiyaç duyduğuna D) Eyaletlerden vergi toplarken ayanlardan yardım istediğine E) Padişahın, merkezi otoriteyi güçlendirmek istediğine Osmanl Devleti'nde padiflahlar mutlak otorite sahibidirler. Bu yetkiler paylafl lamazd. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 3. Rum isyanlarının temelinde 1814 yılında Rusya nın Odessa şehrinde kurulan Filik-i Eterya Derneğinin kışkırtmaları etkili olmuştur. Daha sonra Rusya, İngiltere ve Fransa nın da destek vermesiyle Mora isyanı büyümüştür. Bu durum, I. Osmanlı toprak bütünlüğünün tehdit edildiği, II. isyanlarda iç etkenlerden çok dış etkenlerin rol oynadığı, III. Osmanlı topraklarındaki azınlıkların büyük devletlerin emellerine alet olduğu yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 5. Osmanlı Devleti'yle Rusya arasında yapılan Savaşları sonucunda Sırbistan a özerklik; Savaşları sonucunda Yunanistan a bağımsızlık verilmiştir. Bu durum, aşağıdaki etkenlerden hangisiyle açıklanamaz? A) Rusya nın Balkanlara yön vermek istemesiyle B) Rusya nın hürriyetçi düşüncelere saygılı olmasıyla C) Rusya nın, Ortodoksların koruyucusu olmak istemesiyle D) Rusya nın Balkanları Slavlaştırmak istemesiyle E) Rusya nın sıcak denizlere inme politikasıyla 178

171 6. Mehmet Ali Paşanın isyanı ve Osmanlı ordusunu yenmesi üzerine, İngiltere ve Fransa ya güvenmeyen Osmanlı Devleti Rusya dan yardım istemiş ve Ruslarla, Boğazlarla ilgili Hünkâr İskelesi Antlaşması'nı yapmıştır. Bu durum, I. Boğazlarda bir dış devlet söz sahibi olmuştur. II. Avrupalı devletlere karşı denge siyaseti takip edilmiştir. III. Boğazlar bölgesi sorun olmaktan çıkmıştır. yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 9. Aşağıdaki gelişmelerden hangisinin Osmanlı Devleti'nin itibarını arttırdığı söylenebilir? A) Meşrutiyet karşıtlarınca 31 Mart Ayaklanmasının çıkarılması B) II. Abdülhamit in I. Meşrutiyet Meclisi ni kapatması C) Sened-i İttifak ile ayanların varlığının tanınması D) Anayasacılığın başlangıcı sayılan Tanzimat Fermanı nın ilan edilmesi E) Milliyetçi isyanların yaygınlaşması Bat l anlay fl benimseyen giriflimlerde bulunmak devletin itibar n art racakt r. 10. Osmanlı Devleti'nde meydana gelen, 7. XIX. yy. da Osmanlı Devleti nde, I. küçük sanayi atölyeleri azalmış, II. yönetimde yeni arayışlar artmış, III. hammadde ihracatı kısıtlanmıştır. Bunlardan hangileri, işsizliğin artmasında etkili olmuştur? D) I ve II E) I ve III I. Kanun-ı Esasi ile halka yönetimde söz hakkının tanınması, II. üyelerini padişahın seçtiği ve ömür boyu görevde kalabilen ayan meclisinin bulunması, III. Tanzimat Fermanı'yla, padişahın hukuk gücünün üstünlüğünü kabul etmesi gelişmelerinden hangileri, demokratik yönetimin özellikleriyle bağdaşır? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III tarihinde İngilizlerle imzalanan Balta Limanı Ticaret Antlaşması'na göre, I. ihracattan alınan vergi % 12, II. ithalattan alınan vergi % 5, III. yerli tüccarlardan alınan iç gümrük vergisi % 8 olarak belirlenmiş, yabancılardan alınan verginin ise kaldırılması kararlaştırılmıştır. Bunlardan hangileri, Osmanlı pazarlarına yabancı tüccarlar egemen olacaktır yargısını kesin doğrular? D) I ve II E) II ve III 11. Paris Antlaşması'nda yer alan, I. Osmanlı Devleti'nin bir Avrupa devleti sayılması II. Avrupa Devletlerinin, Osmanlı Devleti'nden azınlık haklarının yeniden düzenlenmesini istemeleri III. Osmanlı Devleti nin Avrupa devletler hukukundan yararlanmasının kabul edilmesi hükümlerinden hangilerinin, Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti nin iç işlerine karışmasına ortam hazırladığı savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II E - D - E l A - B l C - A - E l D - C - B 179

172 05.8 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. XIX. yüzyıl başlarında, I. Avusturya ve Rusya Osmanlı topraklarını paylaşmak için Sırpları kışkırtmıştır. II. III. Fransız İhtilalinin getirdiği milliyetçilik, eşitlik ve özgürlük prensipleri Sırplar arasında yaygınlaşmıştır. Bölgedeki yöneticilerin halkı rahatsız edici keyfi uygulamaları olmuştur. Bunlardan hangileri, Sırp İsyanının sebepleri arasında yer alır? 4. Aşağıdakilerden hangisi Balta Limanı Ticaret Antlaşması nın sonuçlarından biridir? A) Osmanlı topraklarının Avrupalı devletlerin pazarı haline gelmesi B) Yerli mallarda kalitelerin artması C) Yerli sanayinin güçlenmesi D) İşsiz sayısının azalması E) Yerli tüccarların ekonomideki payının artması Seçenekleri olumluluk - olumsuzluk bildirme aç s ndan de erlendiriniz. 5. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nde II. Mahmut Döneminde görülen gelişmelerden biridir? 2. Osmanlı Devleti'nde XIX. yüzyıldaki, I. Feshane nin açılması, II. meslek okullarının açılması, III. yerli malı kullanmanın teşvik edilmesi durumlarından hangileri yeni ekonomik önlemler alınmaya çalışıldığının bir göstergesi olabilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 3. XIX. yüzyıl başlarında Fransa sömürgecilikte İngiltere kadar başarılı olamamasına rağmen gücünü koruyor ve özellikle Osmanlı topraklarına yönelmek amacıyla ittifaklara giriyordu. Fransa nın bu düşünceler doğrultusunda Osmanlı topraklarında işgal girişimini yaptığı ilk bölge ve ilk işgal ettiği bölge sıralaması aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? İlk girişim İlk işgal A) Mısır Cezayir B) Cezayir Mısır C) Tunus Fas D) Fas Cezayir E) Mısır Fas A) İlk Osmanlı matbaasının açılması B) Müslüman olmayanların askerlik yapabilmesi C) İlk resmi gazetenin çıkarılması D) Yeniçeri Ocağı nın kurulması E) Koyu bir istibdat yönetiminin uygulanması 6. XX. yüzyıl başlarında II. Abdülhamit in tahttan indirilmesinde aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu ileri sürülemez? A) Aydın sınıfla saray arasındaki çekişmenin B) İttihat ve Terakki Partisinin C) Otuzbir Mart İsyanı nın D) Taht kavgalarının E) Koyu bir istibdat yönetiminin uygulanmasının 7. Osmanlı Devleti'nde III. Selim in tahttan indirilerek IV. Mustafa nın tahta geçirilmesi aşağıdakilerden hangisinin bir sonucudur? A) Edirne Olayı B) Patrona Halil İsyanı C) Kabakçı Mustafa İsyanı D) Tepedelenli Ali Paşa İsyanı E) Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı 180

173 8. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti'nde Tanzimat Döneminde görülen gelişmelerden biridir? A) Islahat Fermanının ilan edilmesi B) Kanun-ı Esasi nin ilan edilmesi C) İlk posta örgütünün kurulması D) Memurların fes, ceket ve pantolon giymesinin zorunlu hale getirilmesi E) İlk resmi gazetenin çıkarılması 12. Osmanlı Devleti nde aşağıdaki antlaşmalardan hangisiyle Kavalalı İsyanı arasında ilişki kurulamaz? A) Kütahya Antlaşması B) Hünkâr İskelesi Antlaşması C) Balta Limanı Antlaşması D) 1856 Paris Antlaşması E) 1840 Londra Konferansı 9. II. Mahmut Döneminde Anadolu dan İstanbul a gelecek olanlara bir çeşit pasaport gibi geçiş belgesi verilmesi uygulamasına geçilmiştir. Bu geçiş belgesine ne ad verilirdi? A) Müsadere B) Mürur Tezkeresi C) Berat D) Muharrem Kararnamesi E) İltizam Mart Olayı ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğrudur? A) İstibdat yönetimi sona erdirilmek istenmiştir. B) İttihat ve Terakki Partisi mensuplarının yönetime karşı isyanlarıdır. C) Meşrutiyet karşıtlarınca başlatılmıştır. D) Azınlık hakları genişletilmek istenmiştir. E) Yenilik taraftarlarınca başlatılmıştır. 10. Osmanlı Devleti yle Rusya arasında yapılan Kırım Savaşı nda aşağıdaki devletlerden hangisi tarafsız kaldığı halde savaş sonrasında toplanan Paris Barış Konferansına katılarak alınan kararlarda etkili olmuştur? A) İngiltere B) Prusya C) Piyemonte D) Avusturya E) Fransa 11. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti nde anayasal yönetime geçildiğinin kanıtıdır? A) Senedi İttifak ın imzalanması B) Tanzimat Fermanı nın ilanı C) Islahat Fermanı nın ilanı D) Kanunu Esasi nin ilanı E) Muharrem Kararnamesi nin ilan edilmesi 14. XIX. yüzyıl başlarındaki gelişmelerden bazıları şunlardır: I. II. Abdülhamit in istibdat yönetimi uygulanmaya devam etmiştir. II. İngiltere ile Rusya arasında Reval Görüşmeleri yapılmıştır. III. Ayrılıkçı isyanlar yaygınlaşmıştır. Bunlardan hangileri İttihat ve Terakki Partisi nin II. Meşrutiyeti ilan ettirmek için isyan çıkarmalarında etkili olmuştur? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 15. Aşağıdaki antlaşmalardan hangisi Balkan Savaşlarıyla en az ilişkilidir? A) İstanbul B) Uşi C) Londra D) Atina E) Bükreş E - E - A l A - C - D - C l A - B - B - D l D - C - E - B 181

174 05.9 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. XIX. yüzyılda yaşanan, I. Mısır İsyanı'na İngiltere ve Fransa'nın müdahale etmesi, II. III. Rusya'nın Sırpların bağımsızlık arayışlarına destek vermesi, Medrese eğitiminin gerilemesi üzerine Osmanlı topraklarında Avrupa tarzı okullar açılması gelişmelerinden hangileri, Osmanlı Devleti'nin bir iç sorununun dış sorun haline geldiğinin göstergesidir? D) I ve II E) II ve III 4. XIX. yüzyılda görülen, I. Rusların Akdeniz'e inmesine İngiltere'nin engel olmaya çalışması, II. Avrupalıların Yunan İsyanı'nı desteklemeleri, III. Rusya'nın Balkanlarda Panslavist politikalar izlemesi gelişmelerinden hangilerinin, Osmanlı Devleti'nin çıkarlarına ters düştüğü söylenebilir? D) I ve II E) II ve III 5. Tanzimat Fermanı'nda, 2. XIX. yüzyılda Avrupa'da seri üretime geçilmesi ve buradan gelen bol miktarda ucuz malın Osmanlı ülkesine girmesi, yerli üretime büyük bir darbe vurmuştur. Bu gelişmeler göz önüne alındığında, aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir? A) Osmanlı devlet otoritesi güçlenmiştir. B) Osmanlı ekonomisi olumsuz etkilenmiştir. C) Askeri ıslahatlar yoğunlaşmıştır. D) Avrupalı devletlerin siyasi baskıları sona ermiştir. E) Sömürge arayışları hızını kaybetmiştir. Halkın ırz, can, mal ve namus güvenliği Devlet garantisinde olacaktır. Mahkemeler açık olacak, kimse yargılanmadan cezalandırılmayacaktır. Kanun önünde herkes eşit olacaktır. Vergiler herkesin gelirine göre toplanacaktır. hükümleri yer almıştır. Buna göre, I. Osmanlı Devleti anayasacılık süreci başlamıştır. II. Hukuk alanında düzenlemeler yapılmıştır. III. Vergi sisteminde yenilikler planlanmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 3. Osmanlı aydınları Avrupa'da demokrasi alanında yaşanan gelişmelerden etkilenmişlerdir. Aşağıdakilerden hangisi bu durumun göstergesi sayılabilir? A) Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması B) II. Abdülhamit'in meşrutiyeti ilan etmeye zorlanması C) 1877 yılında meşrutiyet yönetiminin sona erdirilmesi D) İslam dünyasında işbirliğini artırma çabalarının görülmesi E) Halkın padişaha olan bağlılığının sürmesi yılında İstanbul'a getirilen Alman generali Van Der Goltz, beraberinde gelen askeri bir heyetle on iki yıl Osmanlı ordusunu yeniden düzenlemeye çalışmıştır. Bu gelişme, I. Askeri alanda yabancı uzmanlardan yararlanılmıştır. II. Avrupa'da askeri etkinlik artırılmıştır. III. Osmanlı yönetimi Almanya ile askeri işbirliği içinde olmuştur. yargılarından hangilerini destekler niteliktedir? 182

175 7. II. Abdülhamit Döneminde Osmanlı topraklarında görülen milliyetçilik hareketlerine karşı İslam dayanışması düşüncesi öne çıkarılmıştır. Buna göre, I. ümmetçilik, II. demokrasi, III. adalet unsurlarının hangilerinden, toprak bütünlüğünü korumak amacıyla yararlanılmak istendiği söylenebilir? D) I ve II E) II ve III 10. Balkan milletlerinin isteklerini görüşmek amacıyla Avrupa devletlerinin katılımıyla İstanbul Konferansı toplanmıştı. Osmanlı yönetimi konferansın toplandığı gün meşrutiyeti ilan etti. Böylece Balkan milletleri, Meclis-i Mebusan da temsil hakkı kazandılar. Osmanlı Devleti nin böyle bir politika izlemesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) Avrupalı devletlerin Osmanlı aleyhine kararlar almasını önlemek B) Ekonomik çıkarlarını korumak C) Rusya ile askeri işbirliği kurmak D) Kaybedilen bazı toprakları geri almak E) Ümmetçi düşünceyi öne çıkarmak 8. Meşrutiyet yönetiminin kurulmasını sağlayan Yeni Osmanlılar Cemiyeti üyeleri Osmanlı Devleti sınırları içinde rahat çalışamayacaklarını anlayarak 1867 yılında Fransa'ya kaçmışlardır. Yeni Osmanlılar Cemiyeti'ni böyle bir karar almaya zorlayan temel etkenin aşağıdakilerden hangisi olduğu söylenebilir? A) Ekonomik gerileme B) Azınlıklara yeni haklar verilmesi C) Yönetim baskısının artması D) Çok uluslu toplum yapısı E) Askeri alanda düzenlemeler yapılması 11. Osmanlı Devleti'nde 1808 yılında imzalanan Sened-i İttifak, padişahın mutlak otoritesine ilk kez hukuki bir sınırlama getiriyordu. Ancak asıl amacı başına buyruk hareket eden ayanların devlete bağlılıklarının sağlanmasıydı. Bu gelişmeler, aşağıdaki yargılardan hangisini destekler niteliktedir? A) Askeri etkinlik artmıştır. B) Gayrimüslimler devlet yönetiminde etkin hale gelmişlerdir. C) Demokratik bir yönetim kurulmuştur. D) Devlet otoritesi güçlendirilmeye çalışılmıştır. E) Mutlak yönetim anlayışı sona ermiştir. 9. Fransa Kralı X. Charles, Cezayir'deki Osmanlı valilerinin korsanlığa göz yumduğunu ileri sürerek 1830 yılında bu ülkeyi işgal etmiştir. Fransa'nın bu girişiminin, I. Osmanlı Devleti'nin ıslahat hareketlerine zorlama, II. Akdeniz etkinliğini artırma, III. Osmanlı topraklarındaki Hristiyanların haklarını koruma amaçlarından hangilerine yönelik olduğu savunulabilir? D) I ve II E) II ve III 12. Osmanlı Sultanı II. Mahmut yerli sanayi atölyeleri açmış, halkı buralarda üretilen malları kullanmaya teşvik etmiştir. II. Mahmut'un aşağıdaki tutumlarından hangisi, onun yerli sanayinin geliştirilmesi yönünde kararlı davranmadığını gösterir? A) Tımar sistemini tümüyle yürürlükten kaldırması B) Müslüman-gayrimüslim eşitliğini savunması C) İngiltere'den ithal edilen mallara düşük gümrük vergisi uygulaması D) Muhtarlık teşkilatını kurdurması E) Askeri amaçla nüfus sayımı yaptırması A - B - B l E - E - D l A - C - B l A - D - C 183

176 05.10 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. Tanzimat Fermanı, Osmanlı Devleti'nin karşılaştığı bazı sorunları aşmak için Avrupa'nın desteğini alma ihtiyacından doğmuş, Hariciye Nazırı Mustafa Reşit Paşa tarafından hazırlanarak Gülhane parkında halka okunmuştur. Siyasal, ekonomik, sosyal ve askeri alanlarda bazı değişiklikler yapmayı öngören bu fermana, Padişah Abdülmecid de uyacağına dair söz vermiştir. Buna göre Tanzimat Fermanı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? A) Önemli bir ıslahat niteliği taşımıştır. B) Padişahın isteğiyle hazırlanmıştır. C) Batı'nın etkisiyle hazırlanmıştır. D) Ulus egemenliğini öngörmüştür. E) Kanun gücünü vurgulamıştır. 4. XIX. yüzyılda Avrupa'da mutlakiyetçi rejimlerin yerini meşruti yönetimler alınca, Osmanlı Devleti'nde de, padişahın yetkileri yeniden düzenlenmiştir. Bu bilgiye göre aşağıdaki yargılardan hangisine varılamaz? A) Osmanlı Devleti Avrupa'daki siyasi gelişmelerden etkilenmiştir. B) Osmanlı Devleti XIX. yüzyılda askeri alanda yenilikler yapmamıştır. C) Mutlak yönetim anlayışı sorgulamaya başlanmıştır. D) XIX. ve XX. yüzyılda demokratikleşme ön plana çıkmıştır. E) Avrupa'da halkın yönetime katılması Osmanlı Devleti'nden önce olmuştur. 2. Osmanlı İmparatorluğu'nun gerileme ve dağılma dönemlerinde düzen ve disiplini bozulmuş bulunan mevcut ordunun dışında Avrupa örnek alınarak oluşturulan Nizam-ı Cedit, Sekban-ı Cedit ve Eşkinci gibi askeri ocaklar, bir süre sonra ortadan kaldırılmışlardır. Bu girişimlerin kısa ömürlü olmaları aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir? A) Savaşlarda başarılı olamamaları B) Eğitimlerinin yetersizliği C) Disiplinsizlik yapmaları D) Yeniliklere karşı çıkmaları E) Yeniçerilerin ayaklanmaları 5. Balkanlarda Osmanlı yönetimine karşı ilk ayaklanan topluluk Sırplardır. Rusya ile XIX. yüzyılda imzalanan Bükreş Antlaşması'na göre içişlerinde bağımsız bir Sırbistan prensliği kuruldu. Ancak, bu antlaşma Sırpları memnun etmedi. Bu bilgilere göre aşağıdaki yargılardan hangisine varılamaz? A) Balkanlarda bağımsızlık isyanları yaşanmıştır. B) Osmanlı yönetimi Balkanlarda taviz vermek zorunda kalmıştır. C) Osmanlı Devleti, Balkan egemenliğini korumaya çalışmıştır. D) Sırplar bağımsızlık arayışından vazgeçmemiştir. E) Sırplar İngiltere ve Fransa tarafından desteklenmiştir. 3. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'nin ithalatı artmış, ihracatı ise azalmıştır. Bu durumun, I. Osmanlı Devleti'nin siyasi etkinliğinin artması, II. Osmanlı ekonomisinin çökmesi, III. Osmanlı Devleti'nin Avrupa'nın açık pazarı haline gelmesi sonuçlarından hangilerine yol açtığı savunulabilir? 6. Osmanlı Devleti, çok pahalıya mal olan Kırım Savaşı'nı yürütebilmek için Avrupalı devletlerden ödeme yeteneğinin çok üstünde borç para almıştır. Bu gelişme, aşağıdakilerden hangisine ortam hazırlamıştır? A) Mali yapının güçlenmesine B) Askeri alanda yenilikler yapılmasına C) Mali yapının Avrupalı devletlerin denetimi altına girmesine D) Yönetim şeklinin demokratikleşmesine E) Avrupa ile askeri mücadelelerin sona ermesine 184

177 7. II. Mahmut, Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanı karşısında zor durumda kalınca Rusya'dan yardım istemiştir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir? A) Osmanlı Devleti topraklarını tek başına korumakta zorlanmıştır. B) Mehmet Ali Paşa, Rusya'yla ekonomik işbirliğine yönelmiştir. C) Osmanlı Devleti Avrupalı devletlerle olan ilişkilerini geliştirmeye çalışmıştır. D) Rusya, Panslavist politikasını terk etmiştir. E) Mehmet Ali Paşa, Avrupalı devletlerden destek alamamıştır. 9. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti nde, Bakırköy de bez fabrikası, İzmit te çuha fabrikası, Eyüp te iplik fabrikası, Beykoz da deri fabrikası açılmasına bakılarak aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz? A) Osmanlı Devleti nde sanayi atılımları yapılmıştır. B) Osmanlı Devleti nde yeni iş imkanları oluşmuştur. C) Azınlıkların elindeki işletmeler devletleştirilmiştir. D) Farklı alanlarda fabrikalaşmaya gidilmiştir. E) Yabancı mallarla rekabet edilmeye çalışılmıştır. Osmanl Devleti nin kendi içinde ç kan bir isyan bast rmak amac yla d fl yard m istemesinin ne anlam tafl - d n düflününüz. 10. XIX. yüzyılda Osmanlı sınırları içinde bulunan Balkan uluslarının ayaklanmasında, I. milliyetçilik düşüncesinin etkisinde kalmaları, II. Osmanlı Devleti nde merkezi otoritenin bozulması, III. bazı devletlerin Balkan devletlerini bağımsızlık için kışkırtması durumlarından hangilerinin etkisinin olduğu söylenebilir? 8. Avrupa devletleri, İstanbul'daki elçilikleri aracılığıyla Osmanlı Devleti'ne bir nota vererek, "1856 Islahat Fermanı'yla belirlenen değişiklikleri gerçekleştirmek için yeterli derecede istekli davranmamaları ve sürekli bir çaba içinde olmamaları nedeniyle" Osmanlı yöneticilerini uyarmışlardır. Buna göre, Avrupa devletlerinin aşağıdakilerden hangisini amaçlandıkları söylenebilir? A) İstanbul'daki elçilerinin daha rahat çalışmalarını sağlamak B) Islahat Fermanı'nda belirlenen ıslahatları uygulatmak C) Osmanlı yönetiminde yapılacak yeni düzenlemelere destek vermek D) Daha önce ilan edilen ıslahat projelerini sona erdirmek E) Avrupalı devletler arasındaki ekonomik ve siyasi rekabeti azaltmak Ayastefanos Antlaşması ile Rusya Balkanlara tam olarak egemen olma imkanı elde etmiş, İngiltere, Avusturya ve Almanya bu antlaşmaya karşı çıkmıştır. Buna göre, I. Avrupalı devletlerin çıkarları tehlikeye girmiştir. II. Osmanlı Devleti bütün Avrupa için bir tehlike haline gelmiştir. III. Rusya'nın Karadeniz'de güçlenmesi engellenmiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? D) I ve III E) II ve III D - E - D l B - E - C l A - B l C - E - A 185

178 05.11 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. Osmanlı Devleti'ne yönelik ilk Yunan İsyanı 1820 yılında Eflak'ta çıktı. Ancak Eflaklıların Rumlara destek vermemesi üzerine isyan kısa sürede bastırıldı. Buna göre, isyanın sonuca ulaşamamasında aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu söylenebilir? A) Avrupalı devletlerin isyanın çıkmasında rol oynamaları B) Osmanlı yönetiminin Müslüman halkın desteğini alması C) Halkın katılımının sağlanamaması D) Avrupalı devletlerin Osmanlı topraklarında çıkarlarının olması E) Avrupa'da ekonomik rekabet yaşanması yılında imzalanan Paris Antlaşması ile Fransa ve İngiltere, Osmanlı toprak bütünlüğünün korunması ilkesini kabul etmiştir. Ancak, daha sonraki gelişmeler nedeniyle, bu devletler ya Osmanlı topraklarının parçalanmasına fiilen katılmışlar ya da başka devletlerin bu toprakları parçalamasına seyirci kalmışlardır. Fransa ve İngiltere'nin tutumlarında görülen bu değişiklik hangi nedene bağlanabilir? A) Avrupa'da milliyetçilik fikirlerinin yayılmasına B) Hammadde ve pazar gereksinimlerinin artmasına C) Almanya ile ilişkilerini bozmak istememelerine D) Yaygınlaşan sosyalist gürüşlerin neden olduğu iç olaylarla uğraşmak zorunda kalmalarına E) Kendi uygarlıklarını yaymak istemelerine 2. Osmanlı Devleti, XIX. yüzyıl sonunda Bağdat, Suriye ve Hicaz a kadar uzanan bir demiryolu ağının inşaatını tamamlamış, Müslüman eyaletlerde Osmanlı kültürünü geliştirmeye, eğitim faaliyetlerini canlandırmaya ve Halife nin otoritesini güçlendirmeye çalışmıştır. Osmanlı yönetiminin bu faaliyetleri, aşağıdakilerden hangisine yönelik olarak değerlendirilebilir? A) İslam ülkeleri arasındaki ekonomik birlik oluşturulmasına B) Müslümanların sosyal ve ekonomik düzeylerinin artmasını sağlamaya C) Müslüman ulusların Osmanlı yönetimine olan bağlılıklarını güçlendirmeye D) Avrupa devletleri ile koordinasyon ve uyum sağlanmasına E) Osmanlı ülkesindeki ekonomik durumun iyileştirilmesine 5. Osmanlılardan alacağı olan Batılı devletler Düyunu Umumiye (Genel Borçlar İdaresi) ile Osmanlı Devleti nin tuzla, tekel, ulaşım, maden gelirlerine el koymuşlardır. Bu durum, Osmanlı Devleti için aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir? A) Ekonomisinin yabancıların denetimi altına girdiğinin B) Sanayileşme çabalarının sergilendiğinin C) Dışa bağımlılığın azaldığının D) İhracatın arttığının E) Devlet yönetiminin güçlendiğinin yılında imzalanan Berlin Antlaşması'nda Bulgar Krallığı'nın toprakları küçülmüş, Romanya, Sırbistan ve Karadağ bağımsızlıklarını kazanmışlardır. Bu gelişmeye bakılarak, I. Balkanlarda sınırlar yeniden belirlenmiştir. II. Yeni ulus devletler kurulmuştur. III. Balkanlarda siyasi istikrar sağlanmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? D) I ve II E) II ve III 6. II. Mahmut'un Rusya ile imzalamış olduğu Hünkar İskelesi Antlaşması'na göre, Osmanlı Devleti bir saldırıya uğrarsa Rusya yardım edecek, Rusya bir saldırıya uğrarsa Osmanlı Devleti Boğazları kapatacaktı. Bu antlaşmanın, aşağıdaki sorunlardan hangisini doğurduğu söylenebilir? A) Mısır sorunu B) Azınlıklar sorunu C) Macar mültecileri sorunu D) Boğazlar sorunu E) Kutsal yerler sorunu 186

179 7. Süveyş Kanalı'nın XIX. yüzyılda açılmasının, I. Mısır'ın jeopolitik öneminin artması, II. III. Mısır üzerinde İngiliz ve Fransız rekabetinin artması, Osmanlı Devleti'nin Mısır üzerindeki etkinliğinin artması gelişmelerinden hangilerine yol açtığı söylenemez? D) I ve II E) II ve III Süveyfl Kanal 'n n aç lmas Akdeniz'le K z ldeniz aras nda ba lant kurulmas n ve Akdeniz ticaretinin canlanmas n sa layacakt r. 10. Osmanlı Devleti, Kırım Savaşı sonunda imzaladığı Paris Antlaşması'nın hangi maddesiyle "kendi kendisini koruyacak güçte olmadığını" kabul etmiştir? A) Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğü Avrupalı devletlerce garanti altına alınacaktır. B) Osmanlı Devleti Avrupa devletler hukukundan yararlanabilecektir. C) Osmanlı Devleti ve Rusya Karadeniz'de savaş gemisi bulundurmayacaktır. D) Osmanlı Devleti bir Avrupa devleti sayılacaktır. E) Osmanlı Devleti Islahat Fermanı'nı yerine getirecektir. 8. Tanzimat Fermanı nda din farkı gözetmeksizin herkese eşit hak, mal ve can güvencesi sağlanmış, askerlik vatan hizmeti haline getirilmiş, herkesten gelirine göre vergi alınması esas alınmış, padişahın da bunlara uyacağı açıklanmıştır. Bu bilgiye göre, aşağıdaki yargılardan hangisi çıkarılamaz? A) Kişi haklarının güvenceye alındığı B) Kanun önünde eşitliğin sağlanmaya çalışıldığı C) Askerliğin zorunlu hale geldiği D) Padişahın yetkilerinin kanunla sınırlandığı E) Toplumsal düzenin bozulduğu 11. Osmanlı Devleti'nde XIX. yüzyılda, I. kanun önünde eşitliğin sağlanması, II. vergilerin herkesin gelirine göre alınması, III. devlet memurluklarına müslüman olmayan vatandaşların da alınmasının kararlaştırılması gelişmeleri dikkate alındığında aşağıdaki alanlardan hangisiyle ilgili bir düzenleme yapıldığı söylenemez? A) Hukuk B) Askerlik C) İdare D) Maliye E) Ekonomi 9. Osmanlı Devleti'ne karşı 1804'de ayaklanan Sırplar 1878 Berlin Antlaşması'yla, 1820'de isyan eden Yunanlılar ise 1829 Edirne Antlaşması'yla tam bağımsız olmuşlardır. Buna göre, aşağıdaki yargılarından hangisine ulaşılabilir? A) Sırplar ayrılıkçı isyanları desteklememiştir. B) Yunan isyanı Osmanlı Devleti'nce önlenmiştir. C) İngiltere, Fransa ve Rusya Osmanlı Devleti'ni desteklemiştir. D) Osmanlıların Balkan etkinliği azalmıştır. E) Rusya Slav birliğini sağlamıştır. 12. Osmanlı Devleti'nin farklı milletleri bünyesinde barındıran siyasi yapısı, XIX. yüzyılda yapılan ıslahatlara belirgin bir etki yapmıştır. Bu durumun Osmanlı Devleti'ni aşağıdakilerden hangisine yönelttiği söylenebilir? A) Özel mülkiyet hakkının güvence altına alınmasına B) Eğitim faaliyetlerinin yaygınlaştırılmaya çalışılmasına C) Kapitülasyonların etkisini kırmak üzere çeşitli önlemler alınmasına D) Ekonomik sorunların çözümüne ağırlık verilmesine E) Birlik ve beraberliğin korunmasına öncelik verilmesine C - C - D l B - A - D l C - E - D l A - B - E 187

180 05.12 EN UZUN YÜZYIL ( ) da ilan edilen Tanzimat Fermanı ile ilgili özelliklerden bazıları şunlardır: Kanun gücünün üstünlüğünün kabul edilmesi Vergilerin herkesin gelirine göre alınması Halk hareketi sonucunda ilan edilmeyip, doğrudan padişah tarafından verilen hakları içermesi Padişahın da bu fermandaki hükümlere uyacağını bildirmesi Bu bilgiler dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisine kesinlikle ulaşılamaz? A) Anayasal yönetime geçilmeye çalışıldığına B) Eşitlik ilkesinin benimsendiğine C) Padişahın yetkilerinin sınırlandırıldığına D) Sosyal hukuk devleti olma yönünde çalışıldığına E) Osmanlı halkının yönetime katıldığına 2. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti nde, Yeniçeri Ocağı kaldırıldı. Erkek seçmenlerin katılımıyla Meclis-i Mebusan oluşturuldu. Medreselerin yanı sıra batılı tarzda eğitim veren kurumlar açıldı. Tanzimat Fermanı nın kurallarına padişah da uyacağına söz verdi. 4. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı-Rus Savaşı ve ardından imzalanan Berlin Anlaşması ile ilgili doğru bir bilgi değildir? A) II. Meşrutiyet Dönemi sona ermiştir. B) Osmanlı-Almanya yakınlaşması başlamıştır. C) Ermeni sorunu ilk defa ortaya çıkmıştır. D) İngiltere ve Fransa, Osmanlı Devleti'ne askeri alanda yardım etmemiştir. E) Kars, Ardahan, Batum Osmanlı hakimiyetinden çıkmıştır. 5. Osmanlı İmparatorluğu nda XIX. yüzyıldan itibaren batılılaşma ve demokratikleşme çabaları hız kazanmıştır. Bu çabalar Kanun-ı Esasi adı verilen ilk Osmanlı anayasasıyla desteklenmiştir. Bu bilgiler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Osmanlı halkının padişahın yanında yönetime katıldığı B) Osmanlı egemenlik anlayışının değiştiği C) Padişahın güç ve etkinliğinin azaldığı D) Ulusal egemenlik anlayışının benimsendiği E) Osmanlı nın hukuk devleti niteliği kazandığı Yukarıdaki gelişmeler dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? A) Egemenlik anlayışının değiştiğine B) Yenilenme hareketinin önündeki en önemli engelin kalktığına C) Laik devlet anlayışına geçildiğine D) Kültür çatışmasına zemin hazırladığına E) Hukuk devleti anlayının oluştuğuna 6. Osmanlı Devleti nin Dağılma Döneminde; Tanzimat Fermanı ile herkesin eşit kabul edilmesi, Islahat Fermanı ile azınlıklara daha fazla hak verilmesi, I. Meşrutiyet le egemenlik altındaki tüm ulusların yönetime katılması amaçlanmıştır. 3. Osmanlı Devleti nde XIX. yüzyılda görülen aşağıdaki gelişmelerinden hangisinin padişahın otoritesini artırdığı söylenebilir? A) I. Meşrutiyet in ilanı B) Sened-i İttifak ın imzalanması C) Yeniçeri Ocağı nın kaldırılması D) Islahat Fermanı nın yayınlanması E) Tanzimat Fermanı nın yayınlanması Bu gelişmeler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Osmanlıcılık politikasının uygulandığı B) Osmanlı halkı arasında birlik ve beraberlik sağlamanın amaçlandığı C) Egemenlik anlayışının değiştiği D) Padişahın yetkilerinin sınırlandırıldığı E) Sınırların değişmesinin engellendiği 188

181 7. Osmanlı Dağılma Döneminde, Osmanlıcılık politikasının benimsenmesi, Kanunu Esasi nin ilan edilmesi, Hukuk devleti anlayışının benimsenmesi politikaları dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Milliyetçilik isyanlarının önlenmeye çalışıldığı B) Mutlak otoritenin sınırlandığı C) Egemenlik anlayışının değiştiği D) Sınırların genişlediği E) Anayasal yönetime geçildiği 8. Fransız İhtilali ile ortaya çıkan, Ulusal egemenlik Milliyetçilik anlayışlarının Osmanlı Devleti ne olan etkisi aşağıdakilerden hangisi ile ilgili değildir? 10. Osmanlı Devleti nde görülen aşağıdaki gelişmelerden hangisi ile egemenlik anlayışının değiştiği söylenebilir? A) Lale Devri B) Sened-i İttifak C) Tanzimat Fermanı D) Islahat Fermanı E) I. Meşrutiyet de Padişah ile Ayanlar arasında Sened-i ittifak imzalandı da Tanzimat Fermanı ile padişahın yetkileri sınırlandı da I. Meşrutiyet ilan edildi. Bu gelişmeler birlikte düşünüldüğünde aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir? A) Ulusal egemenliğin sağlandığına B) Halkın ülke yönetimine egemen olduğuna C) Halkın ülke yönetimine egemen olduğuna D) Padişah otoritesinin zayıfladığına E) Devletin teokratik niteliğine son verildiğine A) Sened-i İttifak B) Tanzimat Fermanı C) Islahat Fermanı D) I. Meşrutiyet E) II. Meşrutiyet 9. Tanzimat Fermanı nda; Müslüman - gayrimüslim herkesin ırz, can, mal, namus güvenliği sağlanacak, Vergiler herkesin gelirine göre alınacak, Mahkemeler herkese açık olacak maddeleri yer almıştır. Bu maddelere padişah da uymayı kabul etti. 12. I. Osmanlıcılık, II. İslamcılık, III. Türkçülük, Yukarıda verilen fikir akımlarından hangileri özellikle milliyetçilik hareketlerinin Osmanlı topraklarında etkili olmasını önleme amacına yöneliktir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II Bu gelişmeler dikkate alındığında, aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Osmanlıcılık politikasıyla örtüştüğü B) Egemenlik anlayışının değiştiği C) Padişahın yetkilerinin sınırlandırıldığı D) Hukuk üstünlüğü ilkesinin benimsendiği E) Avrupalıların Osmanlı iç işlerine karışmasının engellenmeye çalışıldığı 13. Berlin Anlaşması'nda ilk defa söz konusu edilen Ermeni sorunu özellikle aşağıdaki devletlerin hangisinin çabaları ile uluslararası bir konu haline getirilmiştir? A) İtalya B) Rusya C) İngiltere D) Almanya E) Avusturya E - C - C l A - D - E l D - A - B l E - D - C - B 189

182 05.13 EN UZUN YÜZYIL ( ) 'de Trablusgarp'a asker çıkarmalarına karşın Osmanlı subayları tarafından teşkilatlanan halkın direnişini kıramayan İtalyanlar, yeni bazı girişimlerde bulunmuş ve Ege'de Anadolu'ya yakın bir noktadaki On iki adayı işgal etmişlerdir. İtalyanların bu girişiminin aşağıdakilerden hangisini amaçladığı savunulabilir? A) İngilizleri Trablusgarp'tan uzak tutmayı B) Osmanlı Devleti'ni barışa zorlamayı C) Boğazlara yakınlaşmayı D) Osmanlı yönetiminin Balkanlardan çekilmesini sağlamayı E) Almanya'nın desteğini elde etmeyi 2. Ümmetçilik düşüncesi özellikle II. Abdülhamit'in tahta geçmesiyle birlikte etkinlik kazanmış ve dış politikada kullanılmıştır. 4. Balkan devletleri arasında öncülük yapan Bulgaristan, Osmanlılara karşı kurulan "Balkan İttifakı"nın temelini oluşturmuştur. Bütün bu gelişmelerin perde arkasında Balkan devletlerini bir araya getirerek Osmanlı Devleti'ni zor durumda bırakmak ve Balkanlarda nüfuz alanı oluşturmak isteyen Rusya yer almıştır. Aşağıdakilerden hangisinin Rusya'nın hedefleri arasında yer aldığı savunulabilir? A) Osmanlı Devleti ile ilişkilerini sürdürmek B) Osmanlı Devleti'ni ekonomik ittifaka zorlamak C) Balkanlardaki Osmanlı varlığını sona erdirmek D) Balkanlarda Ortodoks inancının yayılmasını sağlamak E) Balkanlardaki Slav ulusları İngiltere'ye karşı kullanmak Rusya n n s cak denizlere ulaflmak için kullanabilece i en önemli yol Balkanlar d r. Bu durum aşağıdakilerden hangisine kanıt olarak gösterilebilir? A) İslamcılık akımının bir devlet politikası haline getirildiğine B) Osmanlı toprak bütünlüğünün güçlendiğine C) Saltanat yönetiminin tartışılmaya başlandığına D) II. Abdülhamit'in yetkilerinin kısıtlandığına E) Türkçü düşüncenin güçlendiğine 3. Osmanlı Devleti'nin XX. yüzyılda boğuştuğu siyasi, ekonomik ve askeri sorunlar, Avrupalı devletlerle ilişkilerin gergin olması dolayısıyla Osmanlıların uluslararası platformda yalnız kalması, Balkan devletlerinin Osmanlı Devleti'ne karşı harekete geçmesinde etkili olmuştur. Bu bilgiler dikkate alındığında, I. Balkan ulusları ile ilişkiler yeniden düzenlenmiştir. II. Ülke içinde önemli sorunlarla uğraşılmıştır. III. Osmanlı Devleti uluslararası siyasi ittifak yapma olanağı bulamamıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? D) I ve II E) II ve III 5. Osmanlı orduları Balkan Savaşları'nda hazırlıksız şekilde birden fazla cephede savaşmak zorunda kalmıştır. Birlikleri nakledecek vapur ve tren taşımacılığı karmaşık ve yetersizdi. Bu arada düşman kuvvetleri yolları, köprüleri tahrip etmiş, telefon ve telgraf tellerini kesmişti. Osmanlı Devleti ile ilgili bir durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir? A) Balkan devletlerinin askeri durumlarının Osmanlılardan daha kötü olduğunun B) Osmanlı ordusunun Avrupalı devletleri endişeye düşürdüğünün C) Osmanlı ülkesinde askeri alanda yeni düzenlemeler yapıldığının D) Askeri mücadelelerin siyasi yapıya zarar verdiğinin E) Osmanlıların savaşmak için gerekli koşullara sahip olmadığının 190

183 6. I. Balkan Savaşı sırasında yaşanan gelişmeler İttihat ve Terakki'nin Osmanlı Devleti ndeki iktidarını sağlamlaştırmıştır. Enver, Talat ve Cemal Paşalar ülkenin kaderine tamamen hakim haline gelmişlerdir. Bu gelişmenin, aşağıdakilerden hangisine ortam hazırladığı savunulabilir? A) Demokrasi düşüncesinin Osmanlı ülkesinde gelişmesine B) Devletle ilgili önemli kararların İttihat ve Terakki Partisi'nce verilmesine C) Padişahın otoritesinin güçlendirilmesine D) Askeri düzenlemelerin uzun süre geri planda kalmasına E) Saltanat yönetimine son verilmesine ttihat ve Terakki Partisi ileri gelenlerinin ülke yönetimine kanl bir darbeyle egemen olduklar n unutmayal m. 8. Balkan Savaşları öncesinde Selanik'e kadar olan bölgeleri egemenliği altında bulunduran Osmanlı Devleti'nin Avrupa'daki varlığı, savaş sonrasında Doğu Trakya ile sınırlandı. Balkan Savaşları ile ortaya çıkan bu durum, I. Osmanlıların Balkanlardaki egemenlik alanının daralması, II. Osmanlı ülkesinin politik yapısının istikrara kavuşması, III. Osmanlı Devleti'nin uluslararası politik yalnızlıktan kurtulması sonuçlarından hangilerine neden olmuştur? D) I ve II E) II ve III 7. Osmanlı yönetimi, Uşi Antlaşması'na koydurduğu bir madde ile İtalyan yönetimine bırakılan Trablusgarp halkının dini bakımdan halifeye bağlı kalacağını belirtmiştir. Aynı zamanda Osmanlı padişahı olan halife, bölgeye bir naib (padişah vekili) gönderecekti. Osmanlı yönetiminin bu girişimi, aşağıdakilerden hangisine yöneliktir? A) Halifelik makamının ekonomik ilişkilerde öne çıkarılmasına B) Arapların Osmanlı yönetimine isyan etmesinin önlenmesine C) Almanların halifelik makamının nüfuzundan yararlanmasına D) Trablusgarp halkı ile kültürel bağların devam ettirilmesine E) İtalya'ya karşı İngiltere ve Fransa'nın desteğinin elde edilmesine 9. XX. yüzyıl başında gerçekleşen Reval görüşmeleri ile başlayan yeni süreçte İngiltere, Rusya'ya karşı izlediği denge siyasetini terk ederek, Rus yönetimini Osmanlı topraklarına yönelik planları konusunda serbest bırakmıştır. Bu gelişmelere bakılarak, aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir? A) İngiltere için Osmanlı topraklarının stratejik önemi kalmamıştır. B) İngiltere sömürgeci politikalardan vazgeçmiştir. C) İngiltere'nin Osmanlı Devleti ile ilgili politikaları değişmiştir. D) Osmanlı Devleti, Rusya ile siyasi yakınlaşma içine girmiştir. E) Osmanlılar toprak bütünlüğünü korumak için gerekli desteği Ruslardan almışlardır. B - A - E l C - E l B - D l A - C 191

184 05.14 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. Osmanlı Devleti'nde XIX. ve XX. yüzyıllarda görülen, I. Türkçülük, II. Osmanlıcılık, III. Adem-i Merkeziyetçilik düşüncelerinden hangileri, milliyetçi akımların Osmanlı egemenliğindeki azınlıklar üzerinde meydana getirdiği ayrılıkçı etkilere ve azınlıklara yönelik taviz politikalarına bir tepki olarak ortaya çıkmıştır? 4. Osmanlı Devleti'nde XX. yüzyılda, I. II. Meşrutiyetin ilanının sağlanması, II. 31 Mart isyanının bastırılması, III. Almanya ile siyasi yakınlaşma içine girilmesi gelişmelerinden hangilerinin, demokratikleşme süreci açısından olumlu olduğu söylenebilir? D) I ve II E) II ve III D) I ve II E) II ve III 2. Osmanlı Devleti nde meşrutiyetin 1908 yılında ilanının ardından basına uygulanan sansürün kaldırılması kararı alındığı görülür. Bu düzenleme dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir? A) Padişahın ülke yönetimindeki etkinliği sona erdirilmiştir. B) Ülkede özgürlük ortamının geliştirilmesi için çaba harcanmıştır. C) Taşra eyaletlerinin devlet merkezine olan bağlılığı güçlendirilmeye çalışılmıştır. D) Azınlıklar yeni bazı haklar verilmesi gündeme getirilmiştir. E) Hukuki alanda Avrupa tarzında düzenlemeler ortadan kaldırılmıştır. 5. Osmanlı Devleti nin dağılmasını önlemek amacıyla ortaya atılan fikir akımlarından Osmanlıcılığın başarılı olmaması üzerine halifeliğin gücünden yararlanılması gerektiğini öngören fikir akımı aşağıdakilerden hangisidir? A) Batıcılık B) Türkçülük C) İslamcılık D) Turancılık E) Adem-i Merkeziyetçilik 3. Osmanlı Devleti, Yunan tehlikesinden dolayı On iki adayı Trablusgarp savaşı sonunda imzaladığı Uşi Antlaşması'yla geçici olarak İtalya'ya bırakmıştır. Buna göre, Osmanlı Devleti ile ilgili, I. XX. yüzyıl başında toprak kaybetmeye devam etmiştir. II. İtalya ile askeri işbirliği yapmıştır. III. Kendi topraklarını korumakta zorlanmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 6. I. Balkan Savaşı'nda Bulgaristan'ın Osmanlı Devleti'nden en fazla toprak kazanan ülke olması, diğer Balkan devletlerinin Bulgaristan'a savaş açmasına neden olmuştur. Bu savaşta Romanya da Bulgaristan'a karşı müttefiklerin yanında yer almıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir? A) Bulgar Krallığı'na son verilmiştir. B) Romanya Balkanların en güçlü devleti olmuştur. C) Romanya topraklarını genişletme imkanı bulmuştur. D) Bulgaristan'ın Karadeniz'le bağlantısı kesilmiştir. E) Balkanlarda siyasi istikrar sağlanamamıştır. 192

185 7. I. Osmanlı Devleti'nin siyasi ve askeri gücünün gerilemesi II. III. Sömürgeci devletlerin pazar arayışının hızlanması Osmanlı topraklarının hammadde bakımından zengin olması durumlarından hangilerinin Osmanlı topraklarını parçalama girişimlerini hızlandırdığı söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 10. Aşağıdaki gelişmelerden hangisinin XX. yüzyıl başlarında Osmanlı ülkesinde egemen olan Meşrutiyet düzenini değiştirme amacına yönelik olduğu söylenebilir? A) 31 Mart Olayı B) Patrona Halil İsyanı C) Babıali Baskını D) Kabakçı Mustafa İsyanı E) Arnavutluk'un bağımsızlığını ilan etmesi 8. Balkan Savaşları sonunda Osmanlı Devleti nin Bulgaristan'la imzaladığı İstanbul Antlaşması'nın aşağıdaki koşullarından hangisinin, sınır düzenlemeleriyle ilgili olduğu söylenemez? A) Edirne, Kırklareli Osmanlı Devleti ne verildi. B) Türklere azınlık hakları tanındı. C) Meriç Irmağı sınır ilan edildi. D) Kavala Bulgaristan'a bırakıldı. E) Dedeağaç Osmanlılara verildi. 11. Aşağıdaki topluluklardan hangisi, Balkan Savaşları öncesinde Osmanlı'ya karşı kurulan Balkan bağlaşmasında yer almamıştır? A) Bulgaristan B) Arnavutluk C) Karadağ D) Yunanistan E) Sırbistan S n rlarla ilgili düzenlemelerde mutlaka co rafi yer adlar kullan l r. 9. Türk siyasi hayatında II. Meşrutiyet Dönemi, fikri hareketlerin çoğaldığı, parti ve cemiyet kurma faaliyetlerinin hız kazandığı bir dönem olarak kabul edilir. Aşağıdakilerden hangisi bu gelişmelerin nedenlerinden biri olarak gösterilemez? A) Kanun-ı Esasi'nin bireysel ve toplumsal özgürlükleri teminat altına alması B) Avrupa devletlerinin azınlıkları, bağımsızlıklarını kazanmaları yönünde özendirmeleri C) İttihat ve Terakki'nin yönetime bütünüyle egemen olması D) Milliyetçilik düşüncesinin etkisiyle ayrılıkçı akımların çoğalması E) Avrupa'da eğitilen Türk öğrencilerin Batı'daki siyasi örgütlenmeyi ülkelerine taşımak istemeleri 12. Trablusgarp Savaşı ile; Kuzey Afrika'daki son Osmanlı toprağı elden çıkmıştır. Ege'de Türk egemenliği sarsılmıştır. Osmanlı Devleti'nin güçsüzlüğü anlaşılarak Balkan Savaşları başlamıştır. Bu bilgilerden hareketle aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? A) Trablusgarp Savaşı Osmanlı üstünlüğü ile sonuçlanmıştır. B) Balkan Savaşı, Trablusgarp Savaşı nın önemli nedenidir. C) Osmanlı donanması eski gücünü korumaktadır. D) Osmanlı ordusu etkinliğini yitirmiştir. E) Ege denizinde Osmanlı egemenliği pekişmiştir. A - B - D l D - C - E l E - B - C l A - B - D 193

186 05.15 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. Aşağıdakilerden hangisi, XX. yüzyılda gelişmiş Avrupa ülkelerinden Osmanlı ülkesine bol ve ucuz sanayi ürünü girmesinin doğrudan ya da dolaylı sonuçlarından biri olamaz? A) Küçük sanayi atölyelerinin ortadan kalkması B) Ülkede işsiz insan sayısı artması C) Hammaddelerin sanayileşmiş Avrupa ülkelerine satılması D) Lonca teşkilatının önem kazanması E) Esnaf ve zanaatkarın zayıflaması 2. Osmanlı Devleti'nde I. Meşrutiyet'in ilanında Genç Osmanlılar Osmanlıcılık akımını, II. Meşrutiyet'in ilanında ise İttihat ve Terakkiciler Türkçülük akımını savunarak etkili olmuşlar ve sorunların bu şekilde çözüleceğine inanmışlardır. Bu bilgiye dayanarak Osmanlı Devleti ile aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz? 4. Osmanlı Devleti nde, toprak bütünlüğünü korumak için XIX. ve XX. yüzyıllarda sırasıyla, Osmanlıcılık, İslamcılık, Türkçülük akımları devlet politikası haline getirilmiştir. Bu gelişmeye bakılarak, I. Kayıpların önüne geçebilmek için farklı modeller denenmiştir. II. Halifelik makamı Müslümanlar için birleştirici bir güç haline gelmiştir. III. Dağılma sürecine karşı çare arayışları yaşanmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılamaz? D) I ve III E) II ve III Öncüllerde verilen yarg lar n amaç m? yoksa sonuç mu? oldu una dikkat ediniz. A) Parçalanmayı önleme düşüncesi değişik fikir akımlarını beraberinde getirmiştir. B) Halkın yönetime katılması sağlanmıştır. C) Farklı fikir akımları ön plana çıkmıştır. D) Milliyetçilik anlayışı XX. yüzyılda öne çıkmıştır. E) Mutlak yönetim anlayışı sona ermiştir. 3. Osmanlı Devleti, İtalya'nın Trablusgarb ve Bingazi'yi işgal etmesi üzerine, bu devletle savaşa girmiş, ancak Balkan Savaşı'nın çıkması üzerine Uşi Antlaşması'nı imzalayıp bu bölgedeki son toprağından vazgeçmek zorunda kalmıştır. Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir? A) Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'daki egemenliği son bulmuştur. B) Balkan toprakları kaybedilmiştir. C) İtalya ile Osmanlı Devleti arasında ilişkiler gelişmiştir. D) Ege adaları ve Girit Osmanlı egemenliğinden çıkmıştır. E) Osmanlı yönetimi aynı anda iki cephede savaşmak istememiştir. 5. Osmanlı Devleti'nde Balkan Savaşları sırasında İttihat Terakki Partisi taraftarlarının Bakanlar Kurulu'nu bastıkları ve Osmanlı sadrazamını zorla istifa ettirdikleri görülür. Bu gelişmeye bakılarak aşağıdaki yargılardan hangilerine ulaşılabilir? A) Osmanlı Devleti'nde demokrasi düşüncesini güçlendirme adına mücadeleler yaşanmıştır. B) Osmanlı Devleti'nde iç politikada istikrarsızlıklar görülmüştür. C) Osmanlı Devleti'nde yönetime dış baskılar yapılması engellenmeye çalışılmıştır. D) Azınlık sorunları Osmanlı Devleti'nde birlik ve beraberliği güçlendirmiştir. E) Osmanlı Devleti'nde ıslahat düşüncesi İttihat Terakki Partisi'nce benimsenmemiştir. 194

187 6. Osmanlı Devleti'nde 1909 yılında yaşanan 31 Mart Olayı sonrasında, II. Abdülhamit tahttan indirilmiştir. Osmanlı ordusu isyan çıkaran meşrutiyet karşıtlarını etkisiz hale getirmiştir. Bu gelişmeler dikkate alındığında, I. Osmanlı Devleti nde siyasi istikrarsızlık yaşanmıştır. II. Bazı çevreler yeniliklere karşı çıkmıştır. III. Saltanat anlayışının sona erdirilmesi düşünülmüştür. yargılarında hangilerine ulaşılabilir? 8. Osmanlı Devleti nde meşrutiyetin ikinci defa ilanı sonrasında, Hükümet padişaha değil, Meclis e karşı sorumlu hale getirilmiştir. Siyasi partiler kurulmuştur. Padişahın meclisi kapatma yetkisi kaldırılmıştır. Bu gelişmelere bakılarak, I. Halkın yönetimdeki etkinliği artırılmaya çalışılmıştır. II. Padişahın yetkileri azaltılmıştır. III. Demokratikleşme alanında adımlar atılmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 9. Balkan Savaşları, Osmanlı Devleti'nde XIX. yüzyıl başında eğitim, ekonomi ve idare alanında atılmaya çalışılan yenilik adımlarını olumsuz etkilemiştir. Buna göre, I. Askeri mücadeleler toplumsal sorunlarla ilgilenilmesini engellemiştir. II. Balkan Savaşları, ülke kaynaklarının yatırıma yönlendirilmesini önlemiştir. III. Askeri harcamaların azaltılması yoluna gidilmiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 7. Osmanlı Devleti nde, XX. yüzyıl başında, Kara ordusunun geliştirilmesi için Almanlarla işbirliğine gidilmiştir. Donanmanın modernize edilmesi için İngilizlerden yardım alınmıştır. Bu bilgilere bakılarak I. Osmanlı yönetimi toprak kayıplarını önlemeye çalışmıştır. II. Askeri alanda Avrupa'nın üstünlüğü kabul edilmiştir. III. Osmanlı askeri gücü modernleştirilmeye çalışılmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II yılında Meşrutiyet yönetimine karşı ortaya çıkan 31 Mart ayaklanmasını bastıran güç, İttihat ve Terakki yanlısı Hareket Ordusu olmuştur. Bu durum Hareket Ordusu nun aşağıdakilerden hangisini korumak amacında olduğunu ortaya koymaktadır? A) Padişahın mutlak otoritesini B) Ordunun etkinliğini C) Parlamenter yönetimi D) Muhalefet hareketini E) Mali yapıyı D - A - A l B - B l D - E l E - C - C 195

188 05.16 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. I. Dünya Savaşı sonrasında yayınlanan Wilson İlkeleri nin, Uluslararası sorunları barış yoluyla çözme, Devletlerarası gizli antlaşmaları geçersiz sayma, Devletlerin kurulmasında milliyet prensibini esas alma hükümleri dikkate alındığında, I. Milletler Cemiyeti nin kurulması, II. açık diplomasinin uygulanması, III. demokratik nitelikli devletlere ortam hazırlanması, IV. ulusal devletler kurulması gelişmelerinden hangilerine ortam hazırlandığı söylenebilir? A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) III ve IV E) I, II ve IV 3. Wilson İlkelerinde yer alan, I. yenilen devletlerden toprak alınmayacak, II. Osmanlı egemenliği altındaki uluslara kendilerini yönetme hakkı verilecek, III. devletler arası gizli antlaşmalar yapılmayacak maddeleri dikkate alındığında hangilerinin Anadolu da başlayan ulusal mücadeleyi desteklediği söylenemez? D) I ve II E) II ve III 4. I. Dünya Savaşı öncesinde görülen, I. Avusturya - Macaristan veliahtının bir Sırplı tarafından öldürülmesi, II. İngiltere ile Almanya arasındaki hammadde rekabetinin yaşanması, III. İtalya ve Almanya nın siyasi birliklerini geç tamamladıkları için sömürgecilik yarışında geri kalmaları gelişmelerden hangilerinin doğrudan ekonomik çıkarlar ile ilgili olduğu söylenebilir? 2. I. Dünya Savaşı na girerken ABD nin yayınladığı Wilson ilkelerinde yer alan bazı maddeler şunlardır: I. Yenen devletler yenilenlerden toprak ve savaş tazminatı almayacaktır. II. Devletlerarası gizli antlaşmalar geçersiz sayılacaktır. III. Boğazlar, her devletin ticaret gemilerinin geçişine açık tutulacaktır. IV. Azınlıklar çoğunluk oldukları bölgelerde devlet kurabilecektir. Bu maddeler dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? A) Uluslararası sorunların açık diplomasi ile çözülmesi gerektiğine B) Boğazlar da Osmanlı yönetiminin devam ettiğine C) Anadolu da azınlıklara da devlet kurma izninin verildiğine D) Sömürgecilik anlayışının manda ve himaye anlayışına dönüştüğüne E) Devletler arası sorunların çözümlenmeye çalışıldığına D) I ve II E) II ve III 5. I. Dünya Savaşı sırasında ABD Başkanı Wilson un yayınladığı bazı ilkeler şunlardır: Yenilen devletlerden toprak alınmayacaktır. Gizli anlaşmalara son verilecektir. Devletler arası sorunlar barış yoluyla çözülecektir. Türk egemenliği altındaki uluslara kendilerini yönetme hakkı verilecektir. Bu hükümler dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Uluslararası barış ve huzur ortamının tamamen sağlandığı B) Sömürgecilik faaliyetlerinin engellenmeye çalışıldığı C) Milletler Cemiyeti nin kurulacağı D) Anadolu daki yeni devletlerin kurulmasına ortam hazırlandığı E) Açık diplomasinin uygulanmak istendiği 196

189 6. I. Dünya Savaşı sırasında açılan, I. Galiçya, II. III. Çanakkale, Makedonya cephelerinden hangilerinde Osmanlı Devleti nin jeopolitik konumunun etkili olduğu söylenebilir? 7. İngiltere nin sömürgelerine giden Hindistan yolunu kontrol altına alarak sömürgeleriyle bağlantısını kesmek amacıyla I. Dünya Savaşı'nda, I. Çanakkale, II. Kanal, III. Kafkas, IV. Suriye, V. Irak cephelerinden hangisinin açıldığı söylenebilir? A) I B) II C) III D) IV E) V 9. İtilaf Devletleri nin I. Dünya Savaşı devam ederken aralarında yaptıkları gizli antlaşmalarla Osmanlı topraklarını kendi aralarında paylaşmaları, I. savaş sonrası çıkabilecek anlaşmazlıkları önleme, II. devletler arası sorunları barış yoluyla çözme, III. savaş sonrası Osmanlı Devleti nin toprak bütünlüğünü koruma amaçlarından hangilerini gerçekleştirmeye yöneliktir? D) I ve II E) II ve III 10. I. Dünya Savaşında açılan, I. Çanakkale, II. Hicaz, III. Kafkas, IV. Suriye - Filistin cephelerinden hangilerinde yaşanan gelişmeler İslamcılık politikasının önemini yitirdiğinin kanıtıdır? A) I ve II B) II ve III C) II ve IV D) III ve IV E) I, II ve IV 8. I. Dünya Savaşı sonucunda İtilaf Devletleri nin Avusturya - Macaristan imparatorluğu ile imzaladığı Saint Germaine Antlaşması na göre; Avusturya ve Macaristan birbirinden ayrılacaktı. Çekoslovakya, Yugoslavya ve Polonya bağımsız olacaktı. Avusturya da zorunlu askerlik kalkacak, asker sayısı otuz bine indirilecekti. Bu gelişmelere bakılarak, I. Çok uluslu siyasi yapılanmalar dağılmıştır. II. Avrupa da yeni devletler ortaya çıkmıştır. III. Avusturya - Macaristan topraklarında sömürge yönetimleri kurulmuştur. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II Araplar ngilizlerle iflbirli i yaparak Osmanl ordusuna karfl savaflm fllard r. Bu durum slamc l k politikas n n önemini yitirdi ini gösterir. 11. İtilaf Devletleri I. Dünya Savaşı sırasında stratejik öneme sahip Osmanlı topraklarını kendi aralarında paylaşmak için gizli antlaşmalar imzalamıştır. Mondros Ateşkesi nin aşağıdaki maddelerinden hangisi bu düşünceyi desteklemektedir? A) Osmanlı esirleri serbest bırakılmayacak B) Telefon, Telsiz, Telgraf gibi haberleşme araçlarına el konulacak. C) Osmanlı ordusu terhis edilecek. D) İtilaf Devletleri güvenliklerini tehlikede gördükleri her yeri işgal edecek. E) Osmanlı Devleti diğer devletlerle bütün ilişkilerini kesecek. E - D l E - E - A l B - B - C l A - C - D 197

190 05.17 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. I. Dünya Savaşı sonunda Avrupa da ekonomik bunalımlar yaşanmış, çok uluslu devletler parçalanmış, rejim değişiklikleri yaşanmıştır. Buna göre, I. siyaset, II. din, III. ekonomi alanlarından hangileriyle ilgili gelişmelerden bahsedilmiştir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 4. İtilaf grubunun önemli üyelerinden birisi olan Rusya, 3 Mart 1918 tarihinde imzaladığı Brest-Litowsk Antlaşması'yla, daha önce işgal ettiği toprakları geri vermiş ve I. Dünya Savaşı ndan çekilmiştir. Bu gelişme, I. İtilaf devletlerinin güçlerinin artması, II. İttifak devletlerinin savaşı kazanması, III. savaşın daha da uzaması sonuçlarından hangilerine yol açmıştır? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 2. İtilaf devletleri I. Dünya Savaşı'nda imzaladıkları gizli antlaşmalarla Osmanlı topraklarını kendi aralarında paylaşmışlardır. Fakat bu anlaşmalardan bazılarında imzası olan Rusya bir süre sonra savaştan çekilmiştir. Bu gelişmenin aşağıdakilerden hangisine yol açtığı söylenebilir? A) İtilaf Devletleri nin tamamen dağılmasına B) Uluslar arası işbirliğinin artmasına C) Savaşın daha geniş bir alana yayılmasına D) Savaşın sona ermesine E) Osmanlı topraklarının yeniden paylaşılmasına 5. Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı nda, Süveyş Kanalı nın kontrolünü elde etmek, Azerbaycan petrollerini ele geçirmek ve Orta Asya Türk topluluklarıyla irtibat kurmayı planlarken, İngiltere ve Fransa, Karadeniz i kullanarak Rusya ya yardım ulaştırmayı amaçlamışlardır. Bu çabaların aşağıdakilerden hangisine yol açtığı savunulabilir? A) Barış arayışlarının artmasına B) Osmanlı askeri gücünün artmasına C) Silahlanma yarışının yavaşlamasına D) Yeni cephelerin açılmasına E) Diplomatik çözüm yollarına başvurulmasına 3. Osmanlı Devleti ve Bulgaristan, I. Dünya Savaşı'nın başladığı ilk dönemlerde tarafsız kalmalarına rağmen daha sonra Almanya nın yanında savaşa katılmışlardır. Bu gelişmenin, I. yeni cephelerin açılması, II. ekonomik rekabetin azalması, III. savaşın daha geniş alana yayılması sonuçlarından hangilerine ortam hazırladığı söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 6. I. Dünya Savaşı nın sonuçlanmasının ardından Almanya, sahip olduğu toprakların bir bölümünü yeni kurulan bazı ulus devletlere bırakmıştır. Buna göre, I. Avrupa da sınır değişiklikleri yaşanmıştır. II. Ekonomik rekabet sona ermiştir. III. Sömürgecilik yarışı son bulmuştur. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 198

191 7. Wilson tarafından uluslar arası barışın sağlanması amacıyla I. Dünya Savaşı sonunda bazı ilkeler ortaya atılmıştır. İngiltere ve Fransa, çıkarlarına ters olmasına karşın bu ilkelere karşı çıkmamışlardır. İngiltere ve Fransa nın Wilson İlkeleri ne karşı takip ettikleri bu politikada aşağıdakilerden hangisi rol oynamıştır? A) İttifak devletlerinden çekinmeleri B) Sömürgeciliğe son vermek istemeleri C) ABD'nin desteğine ihtiyaç duymaları D) Yayılmacı politikalara karşı olmaları E) Ekonomik etkinliklerinin azalması 10. I. Dünya Savaşı sonrasında ABD öncülüğünde Milletler Cemiyeti kurulmuş, devletler arası anlaşmazlıklara siyasi çözümler sağlanmaya çalışılmıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisine verilen önemin arttığı savunulabilir? A) Ekonomik ilişkilere B) Uluslar arası kültürel ilişkilere C) Barışın korunmasına D) Silahlanma yarışının hızlanmasına E) Sömürgelerin korunabilmesine Milletler Cemiyeti nin kurulufl amac n unutmay n z! 8. İtilaf devletleri, I. Dünya Savaşı nda Osmanlı Devleti ni savaş dışı bırakmak ve Rusya ya yardım ulaştırabilmek için Çanakkale Cephesi ni açmışlardır. Fakat güçlü Osmanlı direnişi karşısında başarısız olarak geri çekilmişlerdir. Bu durumun, I. savaşın uzaması, II. savaşın sona ermesi, III. Osmanlı ekonomisinin güçlenmesi gelişmelerinden hangilerine yol açtığı savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 11. Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı nın başlaması üzerine kapitülasyonları tek taraflı olarak kaldırdığını açıklamıştır. Buna göre, I. Siyasi karışıklıktan yararlanılmak istenmiştir. II. Ekonomik alanda dışa bağımlılık sona ermiştir. III. Uluslar arası ticaret geliştirilmeye çalışılmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılamaz? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 9. I. Dünya Savaşı sonucunda, Avusturya - Macaristan ve Osmanlı Devleti gibi çok uluslu imparatorlukları parçalanmış, bunların toprakları üzerinde Polonya, Türkiye, Yugoslavya, Ukrayna, Çekoslovakya, Macaristan gibi yeni ulus devletler kurulmuştur. Buna göre, I. Demokrasi düşüncesi gerilemiştir. II. Ekonomik bunalım yaşanmıştır. III. Sınır değişiklikleri yaşanmıştır. yargılardan hangisine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 12. Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı'na girişinden sonra padişah kutsal cihad ilan etmiş ve Müslümanları Osmanlı Devleti ne destek olmaya çağırmıştır. Buna göre, Osmanlı Devleti nin, I. Ümmetçilik, II. Osmanlıcılık, III. Batıcılık düşüncelerinden hangilerinden yararlanmaya çalıştığı savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D - E - D l B - D - A l C - A - B l C - E - A 199

192 05.18 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. II. Mahmut Döneminde Anadolu dan İstanbul a gelecek olan kişiler için geçiş belgesi alma zorunluluğu getirilmiş, bu belge de uzun incelemeler ve İstanbul dan hatırlı bir kişinin referans olması şartlarıyla verilmiştir. II. Mahmut un bu uygulamasının, I. İstanbul a göçü önleme, II. Anadolu şehirlerini kalkındırma, III. merkezi otoritenin denetim gücünü artırma amaçlarından hangilerine yönelik olduğu savunulabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III 4. Osmanlı Devleti Navarin de donanması yakıldıktan sonra bu olayda en büyük sorumlu devlet olarak gördüğü Rusya ya savaş açmış; bu şekilde Osmanlı-Rus Savaşı başlamıştır. Bu savaşla ilgili, I. her alanda ıslahat yapılması, II. Osmanlı Devleti'nin dış destekten mahrum olması, III. kaldırılan Yeniçeri Ocağı nın yerine kurulan Asakir-i Mansure ordusunun tam olarak yetişmemiş olması durumlarından hangilerinin savaşın kaybedilmesinde etkili olduğu savunulamaz? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 2. Sırbistan ın batıda bulunmasından dolayı Avrupa daki gelişmelerden çabuk etkilenmesi, I. milliyetçi fikirlerin halk arasında kısa sürede benimsenmesi, II. ayrılıkçı isyanların başlaması, III. Sırp halkının Osmanlı Devleti'ne olan güven ve bağlılığının artması sonuçlarından hangilerini doğurmuştur? tarihinde Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan Edirne Antlaşması'nın hükümlerinden bazıları şunlardır: Osmanlı Devleti Yunanistan ın bağımsızlığını tanıyacak. Sırbistan ve Eflak Buğdan a verilen haklar genişletilecek. Eflak Buğdan voyvodaları bu makama hayatları boyunca seçilecek. Türkler bu bölgeyi boşaltacak. 3. XIX. yüzyılın ilk yarısında Avrupa devletleri, I. Osmanlı Devleti ne karşı başka devletlerin baskı yapmasını önleme, II. Osmanlı Devleti nin çöküş sürecini hızlandırma, III. kendi ülkelerindeki demokrasi ilkelerini Osmanlı ülkesine yayma politikalarından hangilerini izlemişlerdir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III Bu durum, I. Osmanlı Devleti hem askeri ve hem de diplomatik üstünlük elde etmiştir. II. Eflak ve Buğdan yarı bağımsız hale gelmiştir. III. Rusya, Avrupalı devletlerle birlikte hareket etmiştir. yargılarından hangilerini doğrulamaz? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 200

193 6. Osmanlı Devleti'nde Balta Limanı Ticaret Antlaşması yla yabancılara tanınan haklar artmış; yerli tüccarların yabancı tüccarlarla rekabet etmesi zorlaşmıştır. Bu durumun, I. ticaret gelirlerinin daha çoğunun yabancılara gitmesi, II. bazı yerli tüccarların ticaret hayatından çekilmek zorunda kalması, III. yerli mal üretiminin ekonomideki payının artması sonuçlarından hangilerini doğurduğu savunulamaz? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 9. Hüküm : Paris Antlaşması: Osmanlı toprak bütünlüğü Avrupalı devletlerin güvencesi altına alınacaktır. Durum : Doksanüç Harbi sırasında Rusya nın saldırılarına karşı Osmanlı Devleti'ni yalnız bırakan İngiltere Süveyş Kanalı na dokunmadığı ve Boğazlarla ilgili statü bozulmadığı takdirde savaşta tarafsız kalacağını bildirmiştir. Durum ile hüküm kıyaslandığında, I. Denge politikası geçerliliğini kaybetmiştir. II. Paris Antlaşması'nın hükmü sadece kâğıt üzerinde kalmıştır. III. İngiltere nin Osmanlı politikası değişmiştir. yargılarından hangilerini doğrudur? 7. Mısır Meselesini çözmek amacıyla toplanan Londra Konferansı nda alınan kararları, Mehmet Ali Paşa kabul etmeyince İngiltere, Avusturya ve Osmanlı ittifakı Beyrut a asker çıkarmıştır. Yapılan savaşta ordusu yenilen Mehmet Ali Paşa Londra Konferansı kararlarını kabul etmek zorunda kalmıştır. İngiltere ve Avusturya nın bu tutumu, I. Mısır Sorunu nun çözümünde tarafsız kaldıkları, II. Sorunu hem, diplomatik hem de askeri yöntemlerle çözdükleri, III. Orta Doğu da kendi istekleri dışında bir oluşumun baş göstermesine taraftar olmadıkları yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II yılında Fransa nın Tunus u, 1882 yılında İngiltere nin Mısır ı, 1908 yılında Avusturya nın Bosna Hersek i işgal etmesi, I. Avrupa devletlerinin Osmanlı Devleti nin toprak bütünlüğünü koruma politikasından vazgeçtikleri, II. Osmanlı Devleti nin sınırlarının giderek daraldığı, III. milliyetçi akımların yaygınlaştığı yargılarından hangilerini doğrular? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 10. Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan Ayastefanos Antlaşması'nın 16. maddesinde Doğu Anadolu da Ermenilerin oturduğu yerlerde ıslahat yapılacaktır ifadesi, Berlin Kongresinin 61. maddesinde Doğu Anadolu da Ermenilerin oturduğu altı vilayette büyük devletlerin denetiminde ıslahat yapılacaktır şeklinde değiştirilmiştir. Bu durum, I. Rusya, Ermenileri kendi çıkarı doğrultusunda kullanmak istemektedir. II. Ermeni meselesi uluslar arası bir sorun haline getirilmiştir. III. Ermenilerin yaşadığı bölge büyük devletlerin çıkar çatışmalarına sahne olmuştur. yargılarından hangilerini doğrular? C - D - A l A - D l B - E - C l E - E 201

194 05.19 EN UZUN YÜZYIL ( ) 1. Mısır ın işgali üzerine İngiltere ve Rusya Fransa ya karşı Osmanlı Devleti'ne yardıma gelmişlerdir. Bu durum, I. iç sorunun bir dış sorun haline geldiği, II. Osmanlı'nın stratejik konumunun dış devletlerce dikkate alındığı, III. uluslar arası çıkarların değişik devletlerin yakınlaşmasında etkili olduğu yargılarından hangilerini doğrular? Rus Savaşında alınan yenilgi sonrasında yapılan Edirne Antlaşması'yla Mora bağımsız olmuş; bu şekilde Mehmet Ali Paşa nın bölgedeki valiliği de sona ermişti. Mehmet Ali Paşa nın Mora yerine Suriye ve Girit valiliklerini üzerine alma isteği II. Mahmut tarafından reddedilmiştir. II. Mahmut un Kavalalı nın bu isteğini reddetmesi, I. Mehmet Ali Paşa nın isteklerinin bununla sınırlı kalmayacağını düşünmektedir. II. Mehmet Ali Paşa nın güçlenmesinden çekinmektedir. III. Mehmet Ali Paşa problemini uluslar arası platformda çözmek istemektedir. yargılarından hangilerini doğrular niteliktedir? 2. Osmanlı Devleti 1806 yılında Eflak Buğdan ı işgal eden Rus ordularını Bükreş yakınlarında yenilgiye uğratarak durdurmuş; bu gelişmeden rahatsız olan İngiltere Eflak Buğdan ın Rusya ya bırakılmasını istemiştir. A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II İngiltere nin bu tutumu, I. Rus yanlısı bir politika izlediği, II. ulusların kendi geleceklerine kendilerinin karar vermesi anlayışını destekledikleri, III. sıcak denizlerde tek siyasi güç olarak kalıcı siyaset izledikleri yargılarından hangilerini doğrular? Osmanlı-Rus savaşları devam ettiği sırada Nizam-ı Cedit ıslahatlarına karşı Kabakçı Mustafa İsyanı çıkmış; III. Selim bu isyan sonucunda tahttan indirilmiştir. Bu durum, I. Askeri yenilgiler iç hesaplaşmalar doğurmuştur. II. Sarayda gelenekçi anlayış yenilikçi anlayışa karşı üstün gelmiştir. III. Islahatlar toplumun bazı kesimlerince desteklenmemiştir. yargılarından hangilerini doğrulamaz? 5. Osmanlı Devleti nde XIX. yy. da devletin parçalanmasını hızlandıran önemli etkenlerden biri de sömürgeciliktir. Osmanlı Devleti tek başına karşı koyamadığı sömürgeci faaliyetlere karşı aşağıdaki tedbirlerden hangisini almıştır? A) Müslüman olmayanları memnun edecek çeşitli düzenlemeler yapma B) Batı tarzında okullar açma C) Avrupalıların isteklerini eksiksiz yerine getirme D) Gelenekçi devlet anlayışını koruma E) Denge politikası izleme 6. II. Meşrutiyet in ilanından sonra 31 Mart Ayaklanması nın çıkması, I. yenilik taraftarlarının güçlendiği, II. halkın yeni düzeni korumaya çalıştığı, III. Osmanlı Devleti nin Avrupa dan etkilendiği yargılarından hangilerini doğrulamaz? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 202

195 7. Osmanlı Devleti'nde II. Abdülhamit Döneminde ilan edilen Kanunu Esasi nin Cumhuriyet Dönemine kadar varlığını sürdürmesi, aşağıdakilerden hangisiyle açıklanamaz? A) Padişahların anayasal düzeni benimsemeleriyle B) Kanun üstünlüğü ilkesinin benimsenmesiyle C) Saltanat sisteminin devam etmesiyle D) Yenilikleri koruyan kişi veya kurumların bulunmasıyla E) Yenilik taraftarlarının güçlenmesiyle 10. Berlin Kongresinde alınan kararlardan bazıları şunlardır: I. Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsız olacak. II. Teselya bölgesi Yunanistan a verilecek. III. Kars, Ardahan ve Batum Rusya ya bırakılacak. Bunlardan hangilerinin, Balkanlardan Anadolu ya yönelik Türk göçlerinin başlamasında etkili olduğu savunulabilir? 8. Tanzimat ve I. Meşrutiyet Dönemlerinde bazı yazarlar, Türk tarihini Osmanlı tarihi gibi göstererek, Türk tarihinin sadece Osmanlı dönemi üzerinde durmuşlardır. Bu durum, I. Devlet siyaseti olan Osmanlıcılık düşüncesi, tarih araştırmalarına yön vermiştir. II. Ülkedeki birlik ve beraberlik anlayışı korunmak istenmektedir. III. Dağılmayı önleyici engellerin ortadan kaldırılması amaçlanmıştır. yargılarından hangilerini doğrular? 9. Avrupalı devletler, I. Viyana Kongresi nde milliyetçi akımları desteklememe kararı almışlar, II. Paris Antlaşması nda Osmanlı toprak bütünlüğünü güvence altına almışlar, III. Doksanüç Harbi nde Rusya nın Osmanlı topraklarını işgal etmesine seyirci kalmışlardır. IV. Reval Görüşmeleri nde Rusya yı Osmanlı Devleti üzerinde izleyeceği politikalarda serbest bırakmışlardır. Bunlardan hangileri, Avrupa devletlerinin, Osmanlı topraklarını parçalamak isteyen Ruslarla ilişkilerini bozmak istemediklerinin bir göstergesi sayılabilir? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV İhtilalleri döneminde Avusturya topraklarında yaşayan Macarlar, bağımsızlık kazanmak amacıyla isyan etmişlerdir. Bu isyan, Rusya nın da yardımıyla kanlı bir şekilde bastırılmış; birçok mülteci topraklarını terk ederek Osmanlı Devleti'ne sığınmıştır. Bu durum, Osmanlı Devleti'nin Rusya ve Avusturya yla ilişkilerinin gerginleşmesine yol açmış, Osmanlı Devleti bütün tehditlere rağmen mültecileri geri vermeyerek bu olayı Avrupalı diğer devletlere rapor etmiş ve bu devletlerin destek ve takdirini kazanmıştır. Bu durum Osmanlı Devleti yle ilgili, aşağıdaki yargılardan hangisini doğrulamaz? A) Gücünü hâlâ korumaktadır B) Ulusların kendi geleceklerine kendilerinin karar vermesi ilkesini desteklemektedirler C) Sorunlarını diplomasi yoluyla çözmek taraftarıdır. D) Avrupalı devletlerarasındaki itibarı artmıştır. E) Askeri müdahaleyi öncelikli politika olarak görmemektedir. 12. Osmanlı Devleti nde anayasal yönetime aşağıdaki padişahlardan hangisi döneminde geçilmiştir? A) II. Mahmut B) II. Abdülhamit C) Abdülaziz D) Abdülmecit E) III. Selim D - A - A l C - E - C l C - D - E l D - B - B 203

196 Birlikte Çözelim Çözüm 166 / 5 Osmanlı Devleti'nin Yunan İsyanı nı bastıramayınca Mehmet Ali Paşa dan yardım istemesi ve Yeniçeri İsyanı sonucunda Sekbanı Cedit Ocağı nın kaldırılması isyancıların başarılı olduğunu ve devletin iç isyanı bastırmada yetersiz kaldığının kanıtıdır. Ancak Senedi İttifakta yer alan Yeniçeri İsyanı çıkarsa Ayanlar gelip bastıracaklardır ifadesi Osmanlı'nın bu isyanı bastıramayacağı düşüncesi doğrultusunda alınmış bir karardır. Çözüm 173 / 10 Soruyu farklı bir şekilde çözmek mümkündür. Öncülleri Osmanlı açısından olumlu ve olumsuz olanlar olarak (+) ve (-) şeklinde işaretleyelim. Paragrafta ekonomide yaşanan olumsuzluktan bahsedilmektedir. Yani sonuçları olumsuz olmalıdır. hangilerini doğurduğu savunulamaz? denildiği için cevap olumlu olan seçenektir. Çözüm 168 / 5 Milliyetçilik ve sömürgecilik Osmanlı Devleti'nin dağılmasında doğrudan etkili olmuştur. Osmanlı Devleti sömürgeciliğe karşı denge politikası izlerken, milliyetçi isyanlara karşı ıslahatlar yaparak azınlıkları elde tutmaya çalışmıştır. Çözüm 176 / 6 Seçeneklerde verilen bölgelerden sadece Kırım Türk ve Müslüman olması yönüyle diğerlerinden farklıdır. Panslavizm politikası ise Slav ırkından olan, Sırp, Bulgar, Romen ve Rumların bulunduğu bölgeler için geçerlidir. Kırım ın Osmanlı Devleti'nden ayrılmasında Rusya doğrudan etkilidir. Ancak Kırım ın ayrılmasında Panslavizm politikasının etkisinden söz edilemez. Çözüm 181 / 12 Mehmet Ali Paşa sorunuyla ilgili, Çözüm 170 / 3 Paragrafta verilen bilgide tercümanlık hizmetlerinde Rumlardan yararlanıldığı belirtilmekte, ancak sadece gibi kesinlik bildiren ifade kullanılmamaktadır. Bu sebeple I. ve II. öncüllerde verilen yargılara ulaşmak mümkündür. Ancak tercümanlık hizmetlerinde sadece Rumların görev aldığı yargısına ulaşılamaz. iki taraf arasındaki savaşı durdurmak için Kütahya Antlaşması, yeniden isyan etmesi ihtimaline karşı tedbir ve destek alma için Rusya ile Hünkar İskelesi Antlaşması, İngilizlerle Balta Limanı Ticaret Antlaşması, sorunu kökten çözmek için 1840 Londra Konferansı toplanmıştır Paris Antlaşması ise Osmanlı Devleti yle Rusya arasında yapılan Kırım Savaşı nın sonucunda imzalanmıştır. 204

197 Çözüm 188 / 6 Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyılda yaptığı ıslahatlarda genel amaç çağın şartlarına göre devleti yeniden yapılandırmak ve azınlıklara haklar vererek onları yönetimden memnun kılmak ve parçalanmayı önlemektir. Ancak azınlıklara yönelik olarak yapılan ıslahatlar parçalanmayı önleyemediği gibi azınlıklar ve Avrupalılar bu hakları az bularak daha fazlasını istemişlerdir. Sonuç olarak ıslahatlar Osmanlı'nın modernleşmesinde olumlu etki yapmış ancak parçalanmayı önleyememiştir. Çözüm 195 / 6 Osmanlı Devleti'nde bazı çevrelerin yeniliklere karşı çıkması 31 Mart İsyanı na sebep olmuştur. Bu durum karışıklık ve istikrarsızlığa sebep olmuştur. II. Abdülhamit in tahttan indirilmesi saltanat anlayışını sona erdirmemiştir. Çünkü saltanat kaldırılmamış, sadece padişah değişikliği yapılmıştır. Çözüm 192 / 4 Osmanlı Devleti'nde II. Meşrutiyetin ilanı ve buna karşı başlatılan 31 Mart İsyanının bastırılmasının demokratikleşme açısından olumlu olduğunu söylemek mümkündür. Ancak Alman yakınlaşmasının demokratikleşmeyle bir ilgisi olmayıp dönemin koşullarında Avrupa daki bloklaşmalarla ilgilidir. Çözüm 196 / 5 I. Dünya Savaşı nın sonlarına doğru ABD Başkanı Wilson tarafından yayınlanan ilkeler savaş sonrasındaki yapılanmaların nasıl olması gerektiğiyle ilgilidir. B, C, D ve E seçeneklerinde Wilson ilkelerinin yorumlanmasıyla ilgili yargılar bulunmaktadır. A seçeneğinden ise "Uluslar arası barış ve huzur ortamının sağlandığı" ifadesi sonuç bildirmektedir. İlkelerin yayınlanmış olması bu sonuca ulaşmamızı gerektirmez. Çözüm 193 / 9 Kanunu Esasi nin bireysel hakları güvence altına alması, Batılı anlayışta yetişen öğrencilerin fikir akımlarından etkilenmesi, Avrupalı devletlerin azınlıkları yönlendirmesi ve milliyetçilik akımı; II. Meşrutiyet döneminde fikir hareketlerinin çoğalmasında, cemiyet ve parti kurma faaliyetlerinin artmasında etkili olmuştur. Bu dönemde yararlı veya zararlı birçok dernek kurulmuştur. İttihat ve Terakki Partisi nin yönetime egemen olması bu gelişmelerin sebebinden çok bir sonucudur. Çözüm 199 / 7 I. Dünya Savaşı sırasında İngiltere ve Fransa birçok cephede Almanya karşısında yenilgi almışlardı. ABD nin savaşa girmesi savaşın seyrini değiştirmiş ve Almanya yenilmiştir. Bu sebeple İngiltere ve Fransa, Wilson İlkeleri çıkarlarına aykırı olduğu halde ses çıkaramamışlardır. 205

198 Dört Köfle 1. II. Mahmut Döneminde devletin her alanda geri kaldığı görülmüş ve değişik alanda bir dizi reformlar gerçekleştirilmiştir. II. Mahmut Döneminde gerçekleştirilen, I. Divan kaldırılarak Bakanlar Kurulu'nun oluşturulması, II. Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılarak Batı tarzında yeni ordu kurulması, III. İlköğretimin zorunlu hale getirilmesi reformları eğitim, askeri ve idari alanlarla ilişki bakımından aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak sıralanmıştır? Eğitim Askeri İdari A) I II III B) II III I C) II I III D) III II I E) III I II 3. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde azınlıklara, Tanzimat Fermanı'yla Müslümanlarla eşit olma, Islahat Fermanı'yla belediye ve il genel meclislerine üye olma, I. Meşrutiyetle milletvekili olma hakkı tanınmıştır. Bu durum aşağıdaki yargılardan hangisini doğrulamaz? A) Müslüman olmayanlara tanınan hakların genişletildiği B) Eşitlik anlayışının güçlendirilmeye çalışıldığı C) Ulusal birlik ve beraberliğin korunmak istendiği D) Azınlık meselesinin farklı bir anlayışla ele alınmaya çalışıldığı E) Sadece azınlık haklarına yönelik ıslahatlar yapıldığı 2. I. Dünya Savaşı nı bitiren antlaşmalardan bazıları şunlardır : I. Brest Litovsky II. Versailles III. Saint Germain IV. Neuilly V. Trianon Bunlardan hangisi Sovyet Rusya ile imzalanmıştır? A) I B) II C) III D) IV E) V 4. Osmanlı Devleti'ni dağılmaktan kurtarmak amacıyla aydınlar tarafından çeşitli fikir akımları ortaya atılmıştır. Bu dönem aydınlarından bazıları şunlardır : I. Ziya Paşa II. Mehmet Akif III. Namık Kemal Bunlardan hangileri İslamcılık fikrini yaygınlaştırmaya çalışmışlardır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 206 D - A - E - B

199 Yaz l Sorular m 1. Denge Politikası nedir? 6. Tanzimat Fermanı nın önemi nedir? 2. Restorasyon Devri hangi olayla başlamış ve hangi olayla bitmiştir? 7. Kırım Savaşı nda yardıma gelen devletler hangileridir ve bu savaş hangi antlaşmayla son bulmuştur? 3. Senedi İttifak nedir? Önemi hakkında bilgi veriniz. 8. Doksanüç Harbi sonrasında imzalanan antlaşma hangisidir? Bu antlaşmayla Osmanlı Devleti hangi Balkan topraklarını kaybetmiştir? 4. Balta Limanı Antlaşması kiminle yapıldı, sonuçları nelerdir? 9. Trablusgarp Savaşı'nı kaybetmemizin sebepleri nelerdir? 5. II. Mahmut Dönemindeki idari ıslahatlar nelerdir? 10. Osmanlı Devleti'nin I. Dünya Savaşı na giriş sebepleri nelerdir? 207

200 ... derken Nam k Kemal'in Teflhisi Nam k Kemal bir gün Sahaflar Çarfl s ndan geçerken, ahbaplar ndan biri yolunu çevirmifl ve : - 'Kemal, demifl. Sen kitaplar nda, makalelerinde, konuflmalar nda hep imparatorluk ha batt ha batacak dersin. Onun ne batt ne y k ld ne de öldü ü var. Yaflay p gidiyor iflte. Senin bu telafl na sebep ne kuzum? deyince Nam k Kemal flu cevab verir : - Benim dostum. Sen koca imparatorlu un ölümünü oduncu Ahmet A a n n ölümüne benzetirsin. Birkaç saat içinde ölsün, cenaze namaz k l ns n ve defnedilsin öyle mi? Befl yüz senelik ömrü olan bu imparatorlu un hastal elli, ölümü elli, cenaze namaz n n k l nmas elli y l sürer. Sen 150 y l sonra bu imparatorlu u ortada bulamazs n. 208