Türkiye Ulusal Halkalama Programı Raporu

Transkript

1 Türkiye Ulusal Halkalama Programı aporu Derleyen Özge Keşaplı Can Özgür Keşaplı Didrickson Kasım 2009, Ankara

2 Önsöz 6 Kasım, 2009 Zanzibar, Tanzanya Türkiye Ulusal Halkalama Programı nın kısa sürede katettiği büyük mesafeyi özetleyen bu güzel raporu okurken, kendi kuş halkalama geçmişim de gözümün önünden geçti. Bir baktım ki, 15 yıldır kuş halkalıyorum. Üniversite birinci sınıf biyoloji öğrencisi olarak, rahmetli tez danışmanım Harvard Üniversitesi Zooloji Müzesi Ornitoloji Küratörü Prof. Dr. aymond Paynter ile gittiğimiz ABD Massachusetts eyaletindeki Manomet halkalama istasyonunda ilk kez gördüğüm halkalı kuşları daha dün gibi hatırlıyorum numaralı ABD kuş halkalama lisansımın elime geçişini de öyle. Kolorado, Avustralya, Uganda, Alaska, Kosta ika, Etiyopya derken, UHP koordinatörlüğünü yürüten KAD, Kafkas Üniversitesi ve 19 Mayıs Üniversitesi nden meslektaşlarımın desteğiyle, Kars ve Iğdır da Doğu Anadolu nun ilk halkalama istasyonlarını kurabilmek, halkalama kariyerimin en anlamlı noktası oldu. Bu istasyonlarımızda şimdiye kadar 170 türden 23,888 kuş halkaladık. Ama dünyada yaşadığı tahmin edilen yaklaşık 86 milyar kuşun yanında, bu rakam denizde bir damla gibi kalıyor. Binlerce halkalama isyasyonuna daha ihtiyacımız var. Bu önsözü de, bir kuş araştırma programı kurmak için davet edildiğim Tanzanya da yazıyorum. Umarım burada da önemli halkalama istasyonları kurar, belki bir gün Türkiye den gelen halkalı kuşları da kaydederiz. En iyi bilinen canlılardan olan kuşlar, çevre sağlığının da en önemli göstergelerindendir. Kuşların sayılarındaki azalmalar, genellikle ciddi çevresel sorunların habercisidir. Her ne kadar sistematik kuş sayımları faydalı olsa da, kuşları halkalamadan, sayılarındaki değişiklikleri kesin artış ve azalışlara bağlamamız çok zordur. Halkalama, her kuşa bir kimlik numarası vererek, kuşlar için bir nevi nüfus sayımı yapmamızı sağlar. Halkalanan kuşların verileri matematiksel modellerle incelenerek, kuşların sayılarında artış ve azalışlar kesin olarak tespit edilebilir. Ama bunun için, halkalamanın düzenli ve bilimsel olarak, değişmeyen noktalarda yıllarca yapılması gerekmektedir da bir Danimarkalı öğretmen olan Mortensen'in sığırcık (Sturnus vulgaris) yavrularına taktığı ev yapımı halkalarla başlayan modern halkalama süreci, şimdi yüzden fazla ülkede binlerce halkacıyı kapsamaktadır. Avrupa da 40 yıldan fazla faaliyette olan istasyonlar vardır. Halkalama istasyonlarının verileri binlerce bilimsel makaleyle sonuçlanmış, küresel ısınmanın etkilerinin de ilk habercilerinden olmuştur. Halkalanan göçmen kuşlar, başka noktalarda yakalanarak, kuşların göç yollarının tespitini de mümkün kılar. Doğal tarih biliminin altın çağı olan 19. yüzyıla kadar, kuşların göç ettiği tam olarak anlaşılmamıştı. Ortaçağda Avrupalılar, kırlangıçların sonbaharda deniz altına dalıp, ilkbaharda tekrar çıktıklarını, bazı kuşların ise kış geldiğinde fareye dönüşüğünü sanıyorlardı. Kuşların göç ettiklerine dair ilk bilimsel deliller, Afrikalıların başka niyetlerle "markaladıkları" ak leyleklerden (Ciconia ciconia) geldi. Avlamak için leyleklere atılan oklar bazen leyleklere saplanıyor ama öldürmüyordu. Bu halde Avrupa ya göç eden leyleklerdeki oklar, Afrika kültürlerini giderek daha iyi tanıyan kâşifler tarafından tanımlanmaya başladı ve leyleklerin Afrika dan geldiği anlaşıldı. Öyleki Almanca da "oklu i

3 leylek" anlamını taşıyan "Pfeilstorch" kelimesi sözlüğe girdi. Kayıtlara geçmiş ilk "oklu leylek", 1822 de Almanya nın Klütz köyü yakınlarında, boynunda bir okla uçarken görüldü. Doldurulmuş halini ostock Üniversitesi Müzesi nde görebilirsiniz: Neyse ki göç yollarını araştırmak için artık kuşlara ok saplamaya gerek kalmadı. Kuşların neredeyse hissetmeyeceği kadar hafif (en ufakları 0,1 gram altında) ve numaralı alüminyum (su kuşları için paslanmaz çelik) halkalar sayesinde, kuşların inanılmaz yolcululuklarını takip edebiliyor, kaç yıl yaşadıklarını tespit ediyor, sayılarındaki değişimleri kesin olarak ölçebiliyoruz. Örneğin, İngiltere de 1952 yılında halkalanan bir Kuzey Yelkovanı (Puffinus puffinus), üreme kolonisinde 2002 de tekrar gözlendi. 420 gramlık bu kuşun en az 50 yıl yaşaması başlı başına bir mucizeyken, her yıl Brezilya ya gidip geldiğinden, hayatı boyunca en az 1,5 milyon km kat etmesi, halkalamanın açığa çıkardığı başka bir mucizedir. Normalde gözlenmesi zor olan türlerin gerçek sayılarının anlaşılmasında, önemli doğa alanlarının kuş çeşitliliğinin belirlenmesinde ve bu alanların uluslararası göç yollarındaki konumlarının tespitinde kritik role sahip olan halkalama çalışmaları, korunmayan alanların korunması için gereken bilimsel veriler ve altyapının oluşması için de çok önemlidir. Bunun yanında, halkalama istasyonlarında yakalanan kuşlar, moleküler genetik araştırmalarından, jeolojik izotoplarla besin analizine, uydu takibi ve GIS (CBS) yoluyla davranış ve ekolojik araştırmalardan, dış ve iç parazitlerin incelendiği kuş sağlığı araştırmalarına kadar, düzinelerce farklı disiplini içeren bilimsel çalışmaları mümkün kılmaktadır. Tüm bunların yanında, üniversite ve yüksek lisans öğrencilerinin ekolojik araştırma eğitiminden, ilkokul öğrencilerinin kuşlar ve doğayla ilk tanışmasını sağlamaya, başka illerden ve ülkelerden ziyaretçilerin bir bölgenin doğasını öğrenmesinden bölge halkının göz ardı ettikleri doğal zenginliklerini tanıyıp sahiplenmesine, bir alanın ekolojik öneminin yöneticiler tarafından fark edilmesinden basın ziyaretleri yoluyla dünyaya tanıtılmasına kadar, çevre eğitimi, kapasite geliştirme, doğa turizmi, tanıtım, farkındalık yaratma ve yerel tabanlı doğa korumada halkalama istasyonları kritik öneme sahiplerdir. Yani kuşları halkalama, sırf ornitolojik araştırmalardan çok daha geniş bir kapsama ve öneme sahiptir ve doğa korumanın en gerekli araçlarından biridir. Bu sebeplerden dolayı, UHP nin gerek bilimsel, gerek çevre koruma, gerekse eğitim açısından stratejik konumu unutulmamalıdır. Ama UHP nin kurulması ve yürütülmesinde harcanan muazzam emek ve özveriye rağmen, maalesef ülkemizde bu çalışmaların kıymeti yeterince bilinememiştir ve UHP halen kalıcı bir temele oturamamıştır. Bunun en büyük sebepleri de, UHP nin kurumsallaşmamış olması, uzun vadeli finansal kaynak sıkıntısı ve devlet desteğinin eksikliğidir. ABD ve Avrupa daki birçok ülkede halkalama programı koordinatörlüğü devlet destekli bir meslektir. Örneğin ABD de, halka üretimini, dağıtımını, halkacı izinlerinin verilmesini ve halkalama koordinatörlüğünü ABD hükümetinin resmi kurumu Ulusal Kuş Halkalama Laboratuarı nın ornitoloji uzmanı çalışanları yapar. ii

4 Her ne kadar KAD bünyesindeki tecrübeli ve son derece özverili bir ekip Türkiye halkalama programı koordinatörlüğünü şimdiye kadar başarıyla yürütmüşse de, Türkiye halkalama programının ciddi bir devlet desteğinden mahrum olması, UHP nin profesyonel olarak yürütülememesi demektir. Burada kastettiğim, yapılan işin kalitesi değil, profesyonelin tam kelime anlamıdır. Türkiye UHP koordinatörlüğü maaşlı bir pozisyon değildir. Çok vakit ve emek gerektiren ulusal halkalama koordinatörlüğünün uzun vadede gönüllü olarak yürütülmesi mümkün değildir. Buna rağmen KAD çalışanları, özellikle de Özge Keşaplı Can ve Özgür Keşaplı Didrickson, yıllarca gönüllü olarak UHP yi koordine etmiş, her türlü halka ihtiyacını hemen karşılamak için gerekeni yapmış, geri bildirimleri raporlamış, istasyonları koordine etmiş, elinizdeki bu tarihi raporu ve benzerlerini hazırlamış ve kadrolu birçok görevlinin göstermediği bir iş disiplini ve sorumluluğuyla UHP nin bugüne gelmesinde büyük rol oynamıştır. Fakat UHP artık tam anlamıyla kurumsallaşmalı, devletin, yani halkalama izinlerini veren Çevre ve Orman Bakanlığı nın somut desteğiyle, Türkiye Ulusal Halkalama Programı, uluslararası standartları yakalamalıdır. Başta Özge ve Özgür olmak üzere, UHP nin bu günlere gelmesinde hayatî rol oynamış olan tüm meslektaşlarıma ve Doğu Anadolu daki halkalama istasyonlarımızı başarıyla yürüten KuzeyDoğa Derneği ekibiyle gönüllülerimize çok teşekkür ediyorum. Umarım UHP 2012 de 10. yılını kutladığında hakettiği uzun vadeli desteğe kavuşmuş ve ülkemizde en az 10 halkalama istasyonu faaliyete geçmiş olur. Dr. Çağan Hakkı Şekercioğlu KuzeyDoğa Derneği ve Stanford Üniversitesi iii

5 Kuş Halkalama Kuşların, halkalama lisansına sahip eğitimli araştırmacılar tarafından güvenli yöntemlerle yakalanmasını, bacaklarına halka takılmasını ve tür, yaş, cinsiyet gibi gerekli bilgilerin kaydedilmesinden sonra serbest bırakılmasını içeren işlemlerin tümüne birden halkalama adı verilir. Halkaların üzerinde ülkelere özgü sabit bir adres ve her birey için farklı bir kod numarası vardır. Kod numarası kuşların bireysel olarak tanınmasını, adresler ise tekrar yakalanan ya da ölü bulunan halkalı bir kuşun halkalanma bilgilerine ulaşılabilmesini sağlar. Bu adres sayesinde kuş ölü bulunduysa halkası, canlı olarak tekrar yakalandıysa kuşla ilgili bilgiler halkalandığı merkeze ulaştırılır ve kuşun nerede, ne zaman halkalandığı öğrenilir. Halkalama çalışmaları, kuşların yaşamları ile ilgili birçok bilinmezi ortaya çıkarmak üzere tüm dünyada yüzyılı aşkın bir süredir uygulanan yaygın bir yöntemdir. Bu yöntemle, temelde kuşların göçleri (kuş türlerinin göç stratejileri, konaklama, kışlama ve üreme alanları, göç takvimleri, fizyolojileri) ve popülasyon dinamikleri (kaç yıl yaşadıkları, üreme başarıları, hayatta kalma başarıları, ilk üreme yaşları, kaç yaşına kadar üremeye devam ettikleri, genç bireylerin dağılma oranları) araştırılmaktadır. Ayrıca, tüm dünyada standart yöntemlerle yapılan ve her yıl tekrarlanan halkalama çalışmaları ile kuş popülasyonlarındaki değişimler takip edilebilmekte ve türlerin korunmasına yönelik kararlar alınabilmektedir. Özellikle göçmen kuşlarla ilgili koruma çalışmaları açısından, türlerin ya da popülasyonların üreme, konaklama, kışlama alanlarıyla ilgili bilgiler ve popülasyonların hayatta kalma başarıları ile ilgili veriler büyük önem taşır. Dünyada Kuş Halkalama Çalışmaları Halkalama çalışmalarının başlangıcı olarak Danimarkalı bir öğretmen olan Mortensen'in sığırcık (Sturnus vulgaris) yavrularına alüminyum halkalar taktığı 1889 yılı kabul edilir. Kuşları ilk kez sistematik olarak halkalayan Mortensen, böylelikle günümüzde yüzün üzerinde istasyonda binlerce lisanslı halkacı tarafından yaygın bir şekilde uygulanan standart halkalama çalışmalarının da öncüsü olmuştur. Sığırcık (Sturnus vulgaris) Kuşlarla ve kuş göçüyle ilgili çok önemli bilgiler sağlayan sistematik halkalama çalışmaları öncesinde de kuşlar çeşitli nedenlerle halkalanmışlardır. Kuşların ayağına metal bir halka takılmasıyla ilgili ilk kayıt 1595 yılı Fransa'sına aittir. 4.Henry'nin halkalı gökdoğanlarından (Falco peregrinus) biri kuş avı 1

6 sırasında kaybolmuş ve 24 saat sonra Malta'da bulunmuştur. Halkalı olduğu için saatte ortalama 90 km hızla Fransa'dan Malta'ya uçmuş olduğu anlaşılan bu birey böylelikle gökdoğanların şaşırtıcı uçuş yeteneklerinin belki de ilk kanıtı olmuştur yılında ise Dük Ferdinand bir gri balıkçılın (Ardea cinerea) bacağına gümüş halka takmış, 1728 yılında Dük'ün torunu tarafından tekrar bulunan bu gri balıkçılın en az 60 yıl yaşadığı da böylelikle anlaşılmıştır. Almanya'da 1710 yılında bir atmacacı aynı ayağında birden fazla halka taşıyan bir gri balıkçıl yakalamıştır. Halkaların birçoğunun üzerinde herhangi bir bilgi olmadığından bu kuşun nerede ve kimler tarafından halkalandığı anlaşılamamış ancak halkalardan birinin Türkiye'de takılmış olabileceği düşünülmüştür. Bu kuşların çoğu kuş göçü ve biyolojisiyle ilgili bilgi edinmekten çok daha farklı amaçlar için halkalanmışlardır. Yabani kuşları gizemli göç davranışları ve biyolojileriyle ilgili bilgi edinmek amacıyla markalayan araştırmacılar ise halkalamanın asıl amacına yönelik ilk adımları atmışlardır. Kuzey Amerika'da böylesi bir çabayı ilk kez gösteren ünlü doğabilimcisi ve ressam John James Audubon olmuştur. Audubon, 1803 yılında batağan yavrularının ayaklarına gümüş sicimler bağlamış ve böylelikle ertesi yıl 2 yavrunun tekrar aynı yere geldiğini ispatlamıştır. Ancak bugünkü halkalama çalışmalarının kurucusu, en başta da söz edildiği gibi Danimarkalı Hans Christian Cornelius Mortensen'dir. Viborg'ta öğretmenlik yapan Mortensen'in üzerinde bir adres ve seri numarası olan alüminyum halkayı 5 Haziran 1899 yılında bir sığırcık yavrusuna takmasıyla sistematik halkalama çalışmaları da başlamıştır. Mortensen, standart bir şekilde halkalanan 165 sığırcık yavrusuna tekrar rastlanılacağını umuyordu. Gerçekten de bir yıl içinde bu kuşlardan bazıları tekrar görüldü ve bu kayıtlar yayınlandı. Mortensen'in deneyi başarıyla sonuçlanmıştı ve bu başarıdan etkilenen birçok ülkede kuşlar halkalanmaya ve halkalama istasyonları kurulmaya başlandı. Kuzey Amerika'daki sistematik halkalama çalışmaları ise 1902 yılında Paul Bartsch tarafından gerçekleştirilmiştir. Bartsch üzerinde Smithsonian enstitüsine geri gönderin yazılı halkalar kullanarak bir tür gece balıkçılı halkalamıştır. İlk halkalama istasyonunun 1903 yılında Almanya'da kurulmasıyla (Vogelwarte ossiten) birlikte ilk kez düzenli halkalama çalışmaları yürütülmeye başlanmıştır. Almanya'nın ardından 1909 yılında bu kez İngiltere ve İrlanda'da halkalama çalışmaları yapan ornitoloji merkezleri kurulmuştur. Yine 1909'da bu kez Amerika'da Wisconsin Üniversitesi'nden Leon Cole Amerika Kuş Halkalama Derneği'ni (American Bird Banding Association) kurmuş, 1910 yılında Çekoslovakya'da, 1911 yılında İsveç'te, 1912 yılında Finlandiya'da 1914 yılında Norveç'te ilk kuş halkalama istasyonları çalışmalarına başlamıştır yılındaki Göçmen Kuşlar Sözleşmesi'nden (Migratory Birds Convention) sonra Amerika'da (1920) ve Kanada'da (1923) federal halkalama ofisleri kurulmuştur. Halkalama çalışmalarında kuşları yakalamak için kullanılan en yaygın yöntem ise yaklaşık 300 yıl önce Japonya'da keşfedilen sis ağlarıdır. Kuşların, çok ince, siyah, naylon iplikten yapılan bu ağları görmesi neredeyse imkânsızdır. Bu nedenle 1950'li yıllardan itibaren sis ağlarının kullanılmaya başlanmasıyla birlikte halkalama çalışmaları büyük bir hız kazanmış ve yapılan çalışmaların verimliliği artmıştır. 2

7 Kuşların yaşam döngüleri içinde ve en başta göçleri sırasında birçok değişik ülkede bulunmaları doğal olarak halkalama çalışmalarının da uluslararası işbirliği içerinde yürümesini gerekli kılmıştır. Bu gereklilik doğrultusunda 1963 yılında Paris'te, birçok ulusal halkalama programının katılımıyla Avrupa Halkalama Birliği'nin (EUING) temeli atılmıştır. 37 ülkenin halkalama programlarının dahil olduğu EUING'in temel amacı Avrupa daki kuş halkalama çalışmalarını organize etmek ve standartlaştırmaktır yılında ise ulusal halkalama merkezleri arasında bilgi alışverişini sağlayabilmek için geri bildirim verilerinde standart bir kodlama sistemi geliştirilmiştir. Bu kod sistemi şu anda tüm ulusal halkalama merkezleri tarafından kullanılmaktadır. Avrupa'da özellikle 70'li yıllardan sonra, kuş popülâsyonlarının izlenmesini hedefleyen ulusal ve uluslararası düzeyde çeşitli projeler geliştirilmiştir. Örneğin; 1960 yılından bu yana Polonya'da devam eden OPEATION BALTIC projesinde sonbahar göçünün takvimi ve yoğunluğu ile ilgili çok fazla bilgi elde edilmiştir yılından beri ise Avrupa'da seri olarak Ötücü Kuşların Göç Atlası basılmaktadır ve bugüne kadar yaklaşık 100 türün göç rotası ve kışlama alanları bu haritalarda sergilenmiştir. Güneydoğu Avrupa Göç Ağı (SEEN) ise Baltık, Orta ve Doğu Avrupa ve Karadeniz Bölge'lerini içerisine alan güneydoğu göç rotası boyunca kuş göçü çalışan halkalama merkezlerinin işbirliğini sağlayan etkin bir uluslararası organizasyondur. SEEN in merkezi Polonya dadır. Her yıl Avrupa'da 3.8 milyon, Amerika'da 1.1 milyon kuş halkalanmakta ve dünyada bugüne kadar 70 milyonun üzerinde kuşun halkalandığı tahmin edilmektedir. Ayrıca, Avrupa'da her yıl yaklaşık 90 bin, Amerika'da ise yaklaşık 65 bin geri bildirim olmaktadır. 3

8 Türkiye de Kuş Halkalama Çalışmaları ve Ulusal Halkalama Programı Birçok kuş türü için çok önemli göç yolları üzerinde bulunmasına rağmen 2002 yılına kadar Türkiye de düzenli ve kapsamlı halkalama çalışmaları gerçekleştirilmemiştir yılları arasında Kızılırmak, Göksu ve Çukurova deltaları başta olmak üzere çeşitli bölgelerde kısa süreli, düzensiz çalışmalar yapılmıştır. Çoğunlukla yabancı araştırmacılar tarafından yürütülen ve toplamda 166 türe ait den fazla kuşun halkalandığı bu çalışmalarda diğer ülkelerin ulusal halkaları kullanılmıştır. Ayrıca, 43 farklı ülkede halkalanıp hemen hemen tümü öldürüldükten ya da ölü bulunduktan sonra bildirilen 750 den fazla kuş ile ilgili kayıtlar vardır. Tablo 1. UHP başlamadan once yabancı araştırmacılar tarafından Türkiye de gerçekleştirilen çalışmalar (Jose Tavares tarafından derlenmiştir.) Kosswig ve arkadaşları Manyas Gölü nde yuvadan yavru halkaladılar. adolfzell (Almanya) halkaları kullanıldı Vauk Beyşehir Gölü nde 416 kuş halkaladı. Helgoland (Almanya) halkaları kullanıldı Shannon ve arkadaşları farklı yerlerde kuş halkaladılar. BTO (İngiltere) halkaları kullanıldı Harrison ve arkadaşları Elazığ da 453 kuş halkaladılar. BTO (İngiltere) halkaları kullanıldı 1973 Louette ve arkadaşları farklı yerlerde 577 kuş halkaladılar. Bruxelles (Belçika) halkaları kullanıldı WIWO Çukurova deltasında kuş halkaladı. adolfzell (Almanya) halkaları kullanıldı 1988 van den Berk ve arkadaşları İç Anadolu da 949 kuş halkaladılar. adolfzell (Almanya) halkaları kullanıldı WIWO Göksu Deltası nda kuş halkaladı. adolfzell (Almanya) halkaları kullanıldı Vangeluwe ve arkadaşları farklı yerlerde kuş halkaladı. Bruxelles (Belçika) halkaları kullanıldı WIWO Çukurova Deltası nda kuş halkaladı. adolfzell (Almanya) halkaları kullanıldı WIWO Göksu Deltası nda 935 kuş halkaladı. adolfzell (Almanya) halkaları kullanıldı WIWO Kızılırmak Deltası nda 180 kuş halkaladı. adolfzell (Almanya) halkaları kullanıldı Szekely Çukurova Deltası nda Akça Cılıbıt halkaladı. Yalnızca renkli halkalar kullanıldı Budworth ve arkadaşları Kızılırmak Deltası nda 706 kuş halkaladı. BTO (İngiltere) halkaları kullanıldı Budworth ve arkadaşları Çukurova Deltası nda 604 kuş halkaladı. BTO (İngiltere) halkaları kullanıldı. Türk araştırmacılar tarafından gerçekleştirilen ilk çalışma ise 1969 yılında, Salih ve Belkıs Acar tarafından Manyas Gölü nde, Kabak Adası nda gerçekleştirilmiştir. Yurtdışından halka temin edilemediğinden halkalar Salih Acar tarafından yapılmış ve Hürriyet Gazetesi ile iletişime geçilerek halkaların üzerine Hürriyet e haber veriniz. yazılmıştır. Değişik türlerden 400 sukuşu yavrusunun halkalandığı bu çalışmada halkalanan bir kaşıkçı (Platalea leucorodia) aynı yıl içinde Mısır da Nil Vadisi nde ölü bulunmuştur yıllarında Türk Deniz Araştırmaları Vakfı (TÜDAV) tarafından Karadeniz, Boğaziçi ve Marmara Denizi ndeki yelkovanlarla (Puffinus yelkouan) ilgili araştırma projesi kapsamında halkalama çalışması gerçekleştirilmiştir. Asaf Ertan tarafından özel bir 4

9 düzenekle denizin üzerine gerilen ağlarla 3 birey yakalanıp halkalanmıştır. Kullanılan halkaların üzerinde adres olarak T Ist. TUDAV PK.10 Beykoz yazmaktadır yılında Prof.Dr. Mehmet Sıkı tarafından Tour du Valat Biyoloji Enstitüsü nden Dr.Alan Crivelli ile işbirliği içerisinde tepeli pelikanlara (Pelecanus crispus) yönelik renkli halkalama çalışması başlatılmıştır. Bu çalışmada tepeli pelikan yavrularına sadece renkli halkalar takılmıştır. Benzer şekilde, 1997 yılında Sühendan Karauz, uluslararası bir projenin Türkiye koordinatörü olarak Akdeniz martısı (Larus melanocephalus) halkalama çalışmalarına başlamıştır. Bu projede hem renkli halkalar hem de Belçika adresli metal halkalar kullanılmıştır. (bu çalışmalarla ilgili detaylı bilgi için bkz. enkli Halkalama Çalışmaları ). Ulusal düzeyde bir halkalama programı için girişimler, Kuş Araştırmaları Derneği (KAD) tarafından Mayıs 2001 de başlatılmış ve ODTÜ Biyoloji Bölümü ile işbirliği içinde ODTÜ kampüsünde deneme amaçlı halkalama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Mart 2002 de ise Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü (DKGM), ODTÜ Biyoloji Bölümü ve KAD arasında imzalanan işbirliği protokolü ile UHP başlamıştır. Sonraki süreçte yeni istasyonlar ve tür bazlı çalışmalarla UHP nin kapsamı genişlemiş, birçok üniversite ve STK, UHP çatısı altında toplanmıştır. KAD, UHP nin koordinatörlüğünü gerçekleştirmektedir yılında UHP nin başlamasından bu yana halkalama çalışması yapmak isteyen tüm yerli ve yabancı araştırmacılar ulusal halkaları kullanmaktadır. Çevre ve Orman Bakanlığı ndan izin alan araştırmacılara ve kurumlara siparişleri üzerine ulusal halkaların dağıtımı KAD tarafından yapılmaktadır. Halkalar Polonya da üretilmektedir. Ulusal halkaların üzerinde ODTU KAD ANK TUKEY adresi ve her birey için farklı bir kod numarası vardır. Bu sayede, kuşlar bireysel olarak takip edilebilmektedir. Halkayı bulan kişi, zarfın üzerine halkanın üzerindeki adresi yazarak postaladığında ODTÜ postanesine ulaşmakta ve ODTÜ de postayı KAD a iletmektedir. Ancak geri bildirim kayıtlarıyla ilgili yazışmaların büyük çoğunluğu e-posta yoluyla yapılmaktadır. Ulusal Halkalama Programı nın e-posta adresi [email protected] dir ve bu adres düzenli olarak KAD tarafından kontrol edilmektedir. KAD tarafından işletilen adresinde de halkalı kuş bulunduğunda nasıl bildirilmesi gerektiği ile ilgili bilgiler yer almaktadır. UHP nin başlamasından bu yana halkalı kuşların KAD a bildirilmesiyle ilgili olarak kamuoyu bilincini arttırmak amacıyla çeşitli çalışmalar yapılmış, konunun basında yer alması sağlanmıştır. Bulunan halkalı kuşlar KAD a bildirildiğinde halkanın üzerindeki kod numarasından kuşun hangi çalışmada halkalandığı belirlenmektedir. Daha sonra ilgili araştırmacı ile iletişime geçilerek kuşun halkalanma bilgilerine ulaşılmakta ve geri bildirim raporu hazırlanmaktadır. apor, hem çalışmayı yapan araştırmacıya hem de halkayı bulan kişiye iletilmektedir. Başka ülkenin halkasını taşıyan bir kuş bulunduğunda ise KAD tarafından ilgili ülkenin halkalama merkezine bildirilmekte ve gelen rapor, kaydı bildiren kişiye de iletilmektedir. Uluslararası geri bildirimler, 2005 yılında üyesi olduğumuz Avrupa Halkalama Birliği ne (EUING) de ayrıca rapor edilmektedir. UHP çatısı altında çalışmalarını sürdüren istasyonların bazıları, merkezi Polonya da bulunan Güneydoğu Avrupa Kuş Göç Ağı (SEEN) üyesi de olmuştur. Her yıl düzenlenen SEEN çalıştaylarının 6.sı KAD tarafından Şubat 2004 de İstanbul da düzenlenmiştir. Şubat 2004 de Özge Keşaplı Can, Özgür Keşaplı Didrickson, Jno Didrickson, Kiraz Erciyas, Arzu Gürsoy ve Cemal Özsemir SEEN halkacı lisansı almıştır yılında Nizamettin Yavuz ve 2009 yılında Sedat İnak ın da SEEN lisansı alması ile Türkiye deki lisanslı halkacıların sayısı 8 e yükselmiştir. 5

10 İstasyonlar 2002 yılında başlayan UHP kapsamında aşağıdaki haritada gösterilen noktalarda halkalama istasyonları kurulmuştur yılları arasında halkalanan kuşların büyük çoğunluğu bu istasyonlarda, ilkbahar ve sonbahar göç dönemlerinde, temelde sis ağları kullanılarak gerçekleştirilen çalışmalarda halkalanmıştır. Şekil 1. Türkiye deki halkalama istasyonları Cernek İstasyonu (Kızılırmak Deltası, Samsun): 41º36' K 36º05'D kordinatlarında yer alan Cernek istasyonu Ondokuz Mayıs Üniversitesi tarafından 2002 ilkbahar döneminde kurulmuştur yılları arasında her ilkbahar ve sonbahar göç döneminde gerçekleştirilen çalışmalarıyla Türkiye nin en uzun soluklu kuş halkalama istasyonudur. Kızılırmak Deltası, 1182 km lik uzunluğu ve km 2 lik havzaya sahip Kızılırmak ın denize döküldüğü yerde oluşmuş Türkiye nin Karadeniz kıyılarındaki en büyük sulak alanıdır. Alan Önemli Kuş Alanı olup aynı zamanda amsar statüsüne sahiptir. Halkalama çalışması deltanın doğu bölümünde yer alan Cernek Gölü kıyısında yapılmaktadır. Göl kenarında saz (Phragmites), hasırotu (Typha), gogo (Juncus) ve scirpus bitkileri hakim olup kumullarda yer yer çalılıklar ve küçük ağaçlıklardan oluşan maki benzeri bitki örtüsüne rastlanır. Burada ağırlıklı olarak akasya, kuşburnu, böğürtlen ve defne bitkileri bulunmaktadır. Kiraz Erciyas 6

11 Arzu Gürsoy Cemal Özsemir ve Nizamettin Yavuz Cernek istasyonundaki SEEN lisansına sahip usta halkacılardır. ODTÜ İstasyonu (Ankara): KAD ve ODTÜ Biyoloji bölümü işbirliğiyle, 2001 yılında gerçekleştirilen pilot çalışma ile kurulan ODTÜ istasyonunda, yıllarında Özge Keşaplı Can tarafından kuş göçünü araştırmak amacıyla halkalama çalışması yapılmıştır yıllarında ise İlker Özbahar tarafından bülbülün üreme biyolojisi ve dağılımı üzerine gerçekleştirilen araştırma kapsamında halkalama çalışması gerçekleştirilmiştir. Manyas Kuşcenneti İstasyonu (Bandırma, Balıkesir): ilkbahar ve sonbahar göç dönemlerinde KAD tarafından Manyas Kuşcenneti nde halkalama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Sığ bir ötrofik tatlısu gölü olan Kuş (Manyas) Gölü nü bataklık ve ağaçlıklarla kaplı küçük deltalar, sazlıklar ve maki bitki örtüsünden oluşan bir habitat mozaiği çevrelemektedir. İlkbahar çalışmalarının gerçekleştirildiği Soltra alt istasyonu (40º 13' K 28º 04' D) gölün kuzeyinde tarlalarla çevrili bir meşe baltalığında yer almaktadır. Sonbahar çalışmalarının gerçekleştirildiği milli park alt istasyonu (40º 14' K 28º 02' D) ise Sığırcı Deresi nin göle kavuştuğu bölgede yer almakta olup, subasar söğütlük ve sazlıklardan oluşmaktadır. Dişi ve erkek kocabaş (Coccothraustes coccothraustes), akgözlü ötleğen (Sylvia hortensis) 7

12 Akyatan İstasyonu (Çukurova Deltası, Adana): 2003 ilkbaharında KAD tarafından kurulmuşur. Akyatan Av Yaban Hayatı Koruma Sahası içerisinde, Akyatan Gölü kıyısında bulunan kuş gözlem binası çevresindeki sazlıklar ve orman kıyısındaki çalılık alanlarda, yılları arasında, ilkbahar ve sonbahar göç dönemlerinde halkalama çalışmaları yapılmıştır. Özge Keşaplı Can, Özgür Keşaplı Didrickson ve Jno Didrickson, KAD istasyonlarındaki çalışmaları yürüten SEEN lisansına sahip usta halkacılardır. Maskeli örümcekkuşu (Lanius nubicus) Titreyengöl İstasyonu (Manavgat, Antalya): 36º 46' K 31º 27' D koordinatlarında yer alan istasyonda, yılları arasında einhard Vohwinkel ([email protected]) ve Werner Prünte önderliğindeki bir Alman ekip tarafından Akdeniz Üniversitesi ile işbirliği içinde çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Titreyengöl istasyonunda ve Akdeniz Üniversitesi kampüsündeki halkalama çalışmalarına Hakan Karaardıç ([email protected]) tarafından devam edilmektedir. Dicle İstasyonu: Dicle Üniversitesi tarafından SEEN ile işbirliği içerisinde 2003 yılı sonbahar göç döneminde kurulmuştur ve yılları arasında halkalama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. (İletişim:Prof.Dr. Murat Biricik [email protected]) Aras Kuş Araştıma ve Eğitim İstasyonu (Tuzluca, Iğdır): 40º07'16''K 43º35'00'' D koordinatlarında bulunan Aras istasyonu 2006 yılının sonabahar göç döneminden itibaren ilkbahar ve sonbahar aylarında düzenli halkalama yapmaktadır. KuzeyDoğa Derneği nin yürüttüğü projeye, Kafkas Üniversitesi Biyoloji Bölümü, Stanford Üniversitesi ve Iğdır İl Çevre Ve Orman Müdürlüğü destek vermektedir. İstasyon, 1059 m. yükselikliğinde Aras Nehri'nin kuzey kıyısında, Iğdır'ın Tuzluca ilçesine bağlı Yukarı Çıyrıklı köyünün 300 metre uzağında, 8

13 nehir ile köyün meyve bahçeleri ve merasının arasindaki sulak alanda kurulmuştur. Aras Nehri'nden bir setle ayrılan alanda, küçük göletler, söğüt ve ılgın ağaçları mevcuttur. Zeminin çamurlu olmayan kısmı kireçli topraktır. İstasyonun içinde olduğu vadi çoğunlukla çorak ve bitki örtüsünden mahrum olduğu için, istasyon göçmen ve üreyen kuşlar için çok önemli bir konaklama, beslenme, dinlenme ve üreme noktasıdır yılları arasında yapılan çalışmalarda 145 türden kuş halkalanmıştır. Kuyucuk Kuş Araştırma ve Eğitim İstasyonu (Arpaçay-Kars): 40º 45' K, 043º 27' D koordinatlarında bulunan kuyucuk istasyonu 2007 yılının sonbahar göç döneminde çalışmaya başlamıştır yılında ilkbahar ve sonbaharda kısa süre çalışan istasyonda 2009 yılı sonbahar göç döneminde tam sezon halkalama yapılmıştır. KuzeyDoğa derneğinin yürüttüğü projeye, Kafkas Üniversitesi Biyoloji Bölümü, Stanford Üniversitesi, Kars Çevre ve Orman Müdürlüğü destek vermektedir. İstasyon, 219 hektar büyüklüğündeki Önemli Doğa Alanı, Yaban Hayatı Geliştirme Sahası ve AMSA alanı olan Kuyucuk Gölü'nün kuzey kıyısında, Kars'ın Arpaçay ilçesine bağlı Kuyucuk köyünün 2 km uzağında, eski Kars-Akyaka yolu yakınındaki mera arazisinin üzerinde kurulmuştur. Kuyucuk, deniz seviyesinden 1627 m yükseklikte, maksimum 13 m derinlikte, küçük pınarlar ve derelerle beslenen bir tatlısu gölüdür. Gölün icindeki Potamogeton sucul bitkileri ile göl çevresindeki Phragmites australis sazlıkları, aşırı otlatma nedeniyle yok olmaya yüz tutmuştur. Hububat tarlaları ve meralardan oluşan gölün çevresi, çoğunlukla çıplak ve bitki örtüsünden mahrum olduğu için, göl göçmen kuşlar için çok önemli bir konaklama noktasıdır. Gölde 212 kuş türü kaydedilmiştir ve sonbahar göçü esnasında den fazla angıt (Tadorna ferruginea) sayılmıştır yılları arasında yapılan çalışmalarda 83 türden 2253 kuş halkalanmıştır. İletişim: Dr. Çağan Şekercioğlu ([email protected]), Sedat İnak ([email protected]), Önder Cırık ([email protected]), Emrah Çoban ([email protected]). 9

14 Diğer halkalama çalışmaları İstasyonlarda gerçekleştirilen çalışmaların yanı sıra farklı amaçlarla, kimi zaman yabancı araştırmacıların çalışmaları kapsamında, değişik alanlarda gerçekleştirilen kısa süreli halkalama çalışmaları da olmuştur. Titreyengöl istasyonunda çalışmalarını yürüten Alman ekip tarafından 3-17 Ekim 2003 tarihleri arasında Silifke de ötücü türlere yönelik bir çalışma yapılmıştır. Titreyengöl istasyonundan einhard Vohwinkel ve yırtıcı halkalama uzmanı Herman Knüwer tarafından KAD üyelerinden Okan Can ve Cavit Bilen gözetiminde Eylül 2003 tarihleri arasında Arhavi de (Artvin) bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Benzer bir şekilde Eylül 2007 ve Ekim 2008 tarihlerinde Cavit Bilen ve Cernek ekibi tarafından Arhavi de kısa süreli halkalama çalışmaları gerçekleştirilmiştir. 15 Mayıs-30 Haziran 2004 tarihleri arasında Clemens Küpper tarafından Tuzla Gölü nde (Çukurova Deltası) akça cılıbıt (Charadrius alexandrinus) türüne yönelik renkli halkalama çalışması gerçekleştirilmiştir. İspanyol José Luis Copete ve 2 arkadaşı tarafından özellikle çıvgın (Phyloscopus colybita) türünün alttürlerine yönelik bir araştırma kapsamında Mayıs-Haziran 2005 te Güneydoğu Anadolu ve İç Anadolu Bölgesinde birkaç noktada halkalama çalışması yapılmıştır. Haziran 2005 de, Çek Cumhuriyeti nden Petr Prochazka danışmanlığında KAD tarafından Mogan Gölü nde saz bülbülleri ile ilgili bir çalışma gerçekleştirilmiştir. 10

15 Kuş gribi (Tavuk vebası) çalışmaları Kuş gribi ile ilgili ilk çalışma Ekim Ocak 2007 tarihleri arasında gerçekleştirilen Türkiye de Tavuk Vebası (Kuş Gribi) Virüsünün Taşınması ve Yayılmasında Yabani Kuşların olünün Araştırılması (pilot çalışma) olmuştur. Dünya Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) adına uluslararası koordinatörlüğünü Wetlands International ve CIAD kurumlarının yaptığı bu projenin ulusal koordinatörlüğü Kuş Araştırmaları Derneği (KAD) tarafından Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Koruma Kontrol Genel Müdürlüğü (TKB/KKGM), FAO Türkiye Temsilciliği, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ornitolojik Araştırmalar Merkezi (OMÜ/OAM) ve Doğa Derneği (DD) ortaklığıyla gerçekleştirilmiştir. Ana hedefi Türkiye de yabani kuşlarda tavuk vebası virüsünün varlığını araştırmak olan ve yabani kuşlarda tavuk vebası taraması ile ilgili olarak Türkiye de gerçekleştirilen ilk çalışma olması açısından da büyük önem taşıyan bu çalışma kapsamında Adana Yumurtalık Lagünleri, Samsun Kızılırmak Deltası ve Nallıhan Kuşcenneti nde yabani kuşlardan halkalama ve örnekleme çalışması yapılmıştır. Yumurtalık Lagünleri ve Kızılırmak Deltası nda kıyıkuşları, Nallıhan da ise Angıt hedef tür olarak seçilmiştir. Çalışma sonunda, Yumurtalık Lagünleri nde 8 türden 148 kuş, Kızılırmak Deltası nda 18 türden 173 kuş ve Nallıhan da da 8 Yeşilbaş olmak üzere toplam 22 türe ait 329 kuştan örnek alınmıştır. Ocak- Şubat 2008 de Zonguldak, Samsun, Sakarya ve Sinop ta ortaya çıkan kuş gribi vakalarının ardından FAO tarafından yabani kuşların örneklenmesi amacıyla bir çalışma gerçekleştirilmiştir. OMÜ OAM ve KAD ekibinin katılımıyla gerçekleştirilen çalışmada vakalardan birinin tespit edildiği Kızılırmak Deltası 19 Mayıs İlçesi Yörükler beldesindeki bir evin çevresinde sis ağları ile çoğunluğu ötücü olmak üzere 176 yabani kuş yakalanmış, halkalanmış, dışkı ve tükürük örnekleri alınmıştır. Kuş gribiyle ilgili olarak Türkiye deki teknik altyapının geliştirilmesi amacıyla Ekim 2008 de Samsun da düzenlenen fırlatma ağı kursundaki eğitimler sırasında ise az sayıda sakarmeke, gümüş martı, çamurcun ve yeşilbaş halkalanmıştır. 11

16 enkli Halkalama Çalışmaları İstasyon çalışmalarının yanı sıra bazı türlere yönelik renkli halkalama çalışmaları da gerçekleştirilmiştir. Tepeli Pelikan Pelecanus crispus Tepeli pelikan yavrularının halkalanması 1987 yılında ilk defa İzmir Kuşcenneti Homa Dalyanı nda (38º 31'K 26º 49'D) başlamıştır. Bu çalışmalara Fransa daki Tour du Valat Biyoloji İstasyonu nda görevli Dr.Alain Crivelli destek vermiştir yılları arasında 522 tepeli pelikan yavrusu halkalanmıştır. Halkalar mavi renkli olup üzerlerinde T ve P harfleriyle değişik sayılar bulunmaktadır yılları arasında T, yılında P harfli halkalar kullanılmıştır. Yavruların bacaklarına yılları arasında tek, yılları arasında da çift halka takılmıştır. İletişim için: Prof. Dr. Mehmet Sıkı [email protected] Prof. Mehmet Sıkı nın ilk tepeli pelikan halkalama çalışması 12

17 Akdeniz Martısı Larus melanocephalus 1990 yılında Belçika, Hollanda ve Fransa koordinatörlüğünde başlayan ve Türkiye nin 1997 yılında dahil olduğu Akdeniz martısı halkalama çalışması kapsamında 2003 yılı sonuna kadar 1997 de 79, 1998 de 225, 1999 da 107, 2000 de 77, 2002 de 185, 2004 de 100, 2005 de 80 ve 2007 de 30 olmak üzere olmak üzere toplam 835 plastik, 804 metal halka takılmıştır yılına kadar tüm çalışmalar Bolluk Gölü nde gerçekleştirilmiş, ancak 2002 yılında Kulu Gölü ve Gediz Deltası nda halkalama yapılmıştır. Sonraki yıllarda Bolluk Gölü nde halkalama çalışmasına devam edilmiştir yılında Sualtı Araştırmaları Derneği Deniz Kuşları Araştırma Grubu tarafından gerçekleştirilen çalışma, 1998 yılından itibaren KAD tarafından gerçekleştirilmektedir yılına kadar Belçika metal ve plastik halkalarının kullanıldığı çalışmada UHP nin başlamasından itibaren ulusal metal halkaların (plastik Belçika halkaları ile birlikte) kullanılmasına devam edilmiştir. Akdeniz martısı halkalama projesi kapsamında Türkiye de halkalanmış 11 birey İtalya başta olmak üzere İspanya, Tunus ve Fransa da gözlenmiştir ancak diğer ülkelerde halkalanmış hiçbir birey ülkemizde gözlenmemiştir. Halkalı Akdeniz martısı yavrusu 13

18 Tablo 2: Ülkemizde halkalanıp yurtdışında gözlenen Akdeniz martıları Halka Halkalandığı Halkalandığı yer Gözlendiği Gözlendiği ülke kodu tarih tarih 1J Bolluk Gölü, Konya Tunus 1K Bolluk Gölü, Konya İspanya İspanya İspanya İspanya İtalya İtalya İspanya 27J Bolluk Gölü, Konya İspanya 31H Bolluk Gölü, Konya İspanya 3J Bolluk Gölü, Konya İtalya 69H Bolluk Gölü, Konya İtalya 6H Bolluk Gölü, Konya İtalya İtalya İtalya İtalya İtalya İtalya İtalya İtalya İtalya İtalya İtalya İtalya İtalya 7J Bolluk Gölü, Konya İtalya İtalya İtalya İtalya İtalya 8J Bolluk Gölü, Konya İspanya İspanya 9K Bolluk Gölü, Konya Fransa İspanya ZZ Bolluk Gölü, Konya İspanya İspanya 14

19 Kaşıkçı Platalea leucorodia Kaşıkçı tehlike altında bir tür olup, ülkemizdeki üreme popülasyonları hızla azalmaktadır. Türkiye üreme popülasyonu min 600 maks. 800 çift olarak tahmin edilmektedir. Kaşıkçı üremek ve beslenmek için sulakalanlara bağımlıdır. Sulakalanlarımızın önemli bir kısmı, su rejimine müdahaleler, kirlilik, habitat tahribi gibi tehditler altındadır. Ülkemizdeki kaşıkçı populasyonu konusunda (üreme alanları, üreme başarısı, göç yolları, beslenme ekolojisi vs) elimizde çok az veri bulunmaktadır. Türkiye popülasyonunun, Batı Avrupa popülasyonundan ayrı bir göç güzergâhı takip ettiği düşünülmektedir. Kaşıkçının göç yollarının belirlenebilmesi amacıyla 2007 yılı üreme döneminde başlangıç olarak 6 yavru birey halkalanmıştır. Halkalama çalışması, türün 7 yıldır düzenli sayımları gerçekleştirilen Manyas Gölü ile 13 yıldır düzenli sayımları gerçekleştirilen Bolluk Gölü nde başlatılmıştır. Her yavru bireye, her iki bacağın tibiasına yerleştirilen 4 renkli plastik halka takılmıştır yılında 22 yavru bireye renkli halka takılmış, ancak aşırı kurak dönem nedeniyle avcı türlerin (alaca sansar ve tilki) üreme alanına ulaşmaları sebebiyle yavruların çoğu öldürülmüş, sadece 4 halkalı birey kaydedilmiştir. Bu çalışma, Çevre ve Orman Bakanlığı ile Kuş Araştırmaları Derneği işbirliğiyle gerçekleştirilmiştir. enkli halkalar, Kaşıkçı İletişim Grubu nun Hollandalı üyesi olan Otto Overdijk tarafından sağlanmıştır. Halkalı kaşıkçı yavrusu Akdeniz martısı ve kaşıkçı halkalama çalışmalarının ulusal koordinatörü E.Sühendan Karauz dur ([email protected]). 15

20 Leylek Ciconia ciconia Kültürümüzde çok önemli bir yere sahip olan leylekler hakkında ne yazık ki ülkemizde yeterli bilimsel veri bulunmamaktadır. Bu nedenle KAD, leylekleri araştırmak ve korumak için Kızılcahamam'da gerçekleştirilen pilot çalışmayla ulusal ölçekli bir proje başlatmıştır. Bu proje kapsamında 2003 yılında Kızılcahamam (Ankara) girişindeki leylek kolonisinde yuvalar düzenli olarak takip edilmiş ve leyleklerin göçlerinin izlenebilmesi, üreme biyoloji ve ekolojileri üzerine ayrıntılı araştırmaların yapılabilmesi için 7 yuvada 22 yavrunun tibiasına renkli metal halkalar takılmıştır yılında Kızılcahamam da 27 ve Bursa da (Eskikaraağaç ve Gölyazı köylerinde) 16, 2005 yılında ise Kızılcahamam da 21 ve Bursa da 37 olmak üzere toplam 123 yavru halkalanmıştır. Bursa daki çalışmalar Franzi ve İsmet Arıcı nın organizasyonu ve ULUKUŞ üyelerinin desteğiyle gerçekleştirilmiştir yılında Bursa da Eskikaraağaç köyünde halkalanan bir birey yaklaşık 2 ay sonra İsrail de zehirlenerek öldüğü bildirilmiştir yılından sonra leylek halkalama çalışmasına devam edilememiştir. Bu çalışma için Türkiye de üretilen yeşil renkli metal halkaların üzerinde, ulusal halkalarda yer alan adres (ODTÜ-KAD ANKAA TUKEY) ve uzaktan okunabilecek şekilde büyük karakterlerle yazılmış bir kod numarası (A01-A...) bulunmaktadır. Leylek halkalama çalışması 16

21 Flamingo Phoenicopterus ruber Flamingo Projesi, Batı Akdeniz Havzası ölçeğinde hareket eden flamingoların (Phoenicopterus roseus) dağılım davranışlarının anlaşılmasını, bu yolla türün kullandığı önemli sulakalanların belirlenmesini ve bu alanların türün devamı için korunabilmesi için gerekli çalışmaların yapılmasını amaçlayan bir projedir. Türkiye de hayata geçirilmeye başlanan projeyle, flamingoların ülkemizde kullandıkları önemli sulakalanları ve bu alanlara yönelik tehditleri ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Doğa Derneği, Türkiye de 2002 yılı Aralık ayında Flamingo Projesi ni yürütmeye başlamıştır. Flamingo Projesi ne Tour du Valat Biyoloji İstasyonu (Fransa) destek vermektedir. Bu proje, Fransa da 1977 yılından bu yana uygulanan geniş ölçekli bir projenin Türkiye ayağıdır. Proje, İzmir İl Çevre ve Orman Müdürlüğü, Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü ve Tabiat Tarihi Uygulama - Araştırma Merkezi, Ege Doğal Yaşamı Koruma Derneği, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ornitoloji Araştırma Merkezi, Kuş Araştırmaları Derneği ve Kuş Gözlem Toplulukları ile işbirliğiyle uygulanmaktadır. Ayrıca Erciyes Üniversitesi, Adana ve Aydın İl Çevre ve Orman Müdürlükleri ve Mersin Özel Çevre Koruma Müdürlüğü de projeye katkı vermiştir. Proje bugüne kadar, İzmir Kuş Cenneti ni Koruma ve Geliştirme Birliği, TUBİTAK İkili Anlaşmalar Programı (Tübitak Pia 103Y182 numaralı proje), Fransa dan PACA bölgesinin bilimsel ortaklık fonu, Erciyes Üniversitesi ve Kuş Araştırmaları Derneği Küçük Destek Programı çerçevesinde desteklenmiştir Gediz Deltası flamingo halkalama çalışması Flamingo Projesi nin amaçları arasında, üreme başarılı bir biçimde gerçekleştiği sürece, her yıl Gediz Deltası nda doğan flamingo yavrularının halkalanması bulunmaktadır. Bu amaçla ilk kez 2003 yılında İzmir Gediz Deltası - Çamaltı Tuzlası nda yumurtadan çıkan yavru flamingolar renkli halkalarla halkalanmıştır. Bu çalışmayla yavru flamingoların sağ tibialarına PVC ve sol tibialarına da metal halka takılmıştır yılları arasında toplam 5 kez gerçekleştirilen halkalama çalışmalarıyla toplam 17

22 1180 flamingo yavrusu halkalanmıştır. Takılan her bireye özgü olan PVC halkaları Türkiye ye özgü genel bir kodlama sistemine sahiptir. Bütün bireylerde ilk 2 karakter ( T/ ) sabit olup geri kalan 3 harf bireyler arasında farklılık göstermektedir. PVC halkalar beyaz fon üzerine siyah karakterlerden oluşmaktadır ve 300 metreye kadar teleskoplarla bu kodlar okunabilmektedir. Yavru flamingolara takılan metal halkaların üzerinde de yine Türkiye ye özgü bir adres bulunmaktadır: ODTU-KAD ANK-TUKEY. Ayrıca metal halkalar da bireylere özgü bir kod içermektedir: ilk karakter F olup geri kalan 3 ya da 4 karakter rakamlardan oluşmaktadır. Metal halkaların üzerindeki kodlar da 100 metreye kadar teleskoplarla okunabilmektedir. Flamingolara takılan PVC halkalara bir örnek. Şekil 2. Türkiye de halkalanan flamingoların yılları arasında gözlendikleri ülkeler 18

23 Yayınlar UHP kapsamında yapılan araştırmalarda metal halkaların yanı sıra renkli halkalardan vericilere kadar birçok farklı yöntem kullanılırken, araştırmaların konusu da ötücü kuşlardan kıyıkuşlarına, oryantasyondan (yön bulma) konaklama ekolojisine kadar değişiklik gösteriyor yılından bu yana ülkemizde gerçekleştirilen halkalama çalışmalarının sonucunda yazılmış tez, makale ve raporların listesi aşağıda verilmiştir. Balkız, Ö. Metapopulation Dynamics of the Greater Flamingo in the Mediterranean: Implications for Conservation. Doktora Tezi, Montpellier II Üniversitesi, Fransa. Balkız, Ö., U. Özesmi,. Pradel, C. Germain, M. Sıkı, J.A. Amat, M. endón-martos, N. Baccetti and A. Béchet ange of the Greater Flamingo, Phoenicopterus roseus, metapopulation in the Mediterranean: new insights from Turkey. Journal of Ornithology 148: Balkız, Ö., S. Dano, C. Barbraud, S. Tekin, U. Özesmi, M. Dündar and A. Béchet Sexing Greater Flamingo Chicks from Feather Bulb DNA. Waterbirds 22(2): Balkız, Ö., Pradel,., Germain, C., Amat, J. A., endón-martos, M., Özesmi, U. And Béchet, A Environmental and individual correlates of dispersal in Greater Flamingos (Phoenicopterus roseus). Ostrich 78: 506. Barış, YS, Erciyas, K., Gürsoy, A., Özsemir, C., Nowakowski, JK Cernek a new bird ringing station in Turkey. ing 27, 1: Béchet, A., Germain, C., Amat, J. A., Canas, C., endón-martos, M., Garrido, A., Baccetti, N.,Dall'Antonia, P., Balkız, Ö., Diawara, Y. and Johnson, A Metapopulation networks as tools for research and conservation: the case of the Greater Flamingo in the Mediterranean and West Africa. Ostrich 78: Béchet, A., Germain, C., A. Amat, J., Cañas, C., endon Martos, M., Garrido, A., Baccetti, N., Dall Antonia, P., Balkız, Ö., Diawara, Y., Vidal i Esquerré, F. & Johnson, A Metapopulation networks as tools for research and conservation: the Greater Flamingo Phoenicopterus roseus in the Mediterranean and West Africa. In: Boere, G.C., Galbraith, C.A. & Stroud, D.A. (eds). Waterbirds around the world. pp The Stationery Office, Edinburgh, UK. Beyhan, Y.E., Pekmezci, G.Z., Erciyas, K., Umur, Ş New data on bird Haemoproteids and Microfilariae in European Blackbird (Turdus merula) in Turkey. Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 15 (4):

24 Gürsoy, A Motacilla flava (Linnaeus, 1758) nın Kızılırmak Deltası ndan göç eden populasyonlarının morfometrik özelliklerinin ve göç oriyantasyonlarının incelenmesi. Doktora Tezi, OMÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Samsun Erciyas, K., Özçam, P Türkiye için yeni tür kaydı: Kuzey çıvgını (Phylloscopus borealis). İbibik, Erciyas, K Kuşlarda oriyantasyon. Yüksek Lisans Tezi, OMÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Samsun Erciyas, K. Özçam, P., Yavuz, N., Demirtaş, S., Sağlam, Ö First record of Lesser Yellowlegs Tringa flavipes for Turkey. Sandgrouse 30 (1): Erciyas, K., Gürsoy, A., Özsemir, C., Barış, YS Body mass and fat score changes in recaptured birds during the autumn migration in Cernek inging Station, Turkey. ing (baskıda) Erciyas, K. Karadeniz üzerinden gelen nokturnal Passeriformes (Aves) takımına ait türlerin göç stratejileri. Doktora Tezi, OMÜ Fen Bilimleri Enstitüsü, Samsun (Devam ediyor) Flamant., Meininger P. L., Goutner V, Karauz Er S. & udenko A Monitoring of Mediterranean Gulls (Larus melanocephalus) by means of colour ringing programmes in the Black Sea and north-eastern Mediterranean regions. Bird Census News (EBCC Newsletter). Vol 16, no.2: Keşaplı Can, Ö., Keşaplı Didrickson,Ö. & Özbahar, İ yılı Halkalama aporu. KAD, Ankara. Keşaplı Can, Ö. & Keşaplı Didrickson, Ö yılı Halkalama aporu. KAD, Ankara. Keşaplı Can, Ö. Mart A study of passerine migration at METU (Ankara, Central Turkey) based on the mist-netting method. Y.lisans tezi. ODTÜ, Ankara. 83 sayfa. Keşaplı Can Ö., Bilgin C. C Stopover ecology of some passerines at Ankara (Central Turkey). ing 27, 2: Keşaplı Didrickson, Ö. Mayıs Autumn migration dynamics, body mass, fat load and stopover behaviour of the Willow Warbler (Phylloscopus trochilus Linnaeus 1758) at Manyas Kuşcenneti National Park (NW Turkey). Y.lisans tezi. ODTÜ, Ankara. 71 sayfa. Keşaplı Didrickson Ö., Didrickson J & Busse P Autumn migration dynamics, body mass, fat load and stopover behaviour of the Willow Warbler (Phylloscopus trochilus) at Manyas Kuşcenneti National Park (NW Turkey). ing 29, 1-2;

25 Keşaplı Didrickson, Ö., Keşaplı Can, Ö., Bilgin C., Çöven F. & Atik H Türkiye de Tavuk Vebası (Kuş Gribi) Virüsünün Taşınması ve Yayılmasında Yabani Kuşların olünün Araştırılması (pilot çalışma) aporu. KAD, Ankara. Newman, S. H., Honhold, N., Erciyas, K., Sanz-Alvarez, J Investigation of the role of wild birds in highly pathogenic avian influenza outbreaks in Turkey between January and February 2008: Unpublished Mission eport. Food and Agriculture Organization of the United Nations, Crisis Management Centre Animal Health and Animal Health Division- EMPES, Viale delle Terme di Caracalla, ome, Italy. Özbahar, İ. Aralık Breeding biology, population size and spatial distribution of Common Nightingale (Luscinia megarhynchos Brehm, 1831) population at Yalıncak (Ankara). Y. Lisans Tezi. ODTÜ. Ankara Özsemir, C Kızılırmak Deltası Cernek Halkalama İstasyonu Sylvia Türlerinin Sonbahar Göç Dinamikleri. Yüksek Lisans Tezi. OMÜ Fen Bilimleri Enstitüsü. Samsun. 21

26 Kayıtlar yılları arasında UHP çatısı altında gerçekleştirilen tüm çalışmalarda büyük çoğunluğu ötücü türler olmak üzere dikkuyruklu ötleğenden flamingoya, İzmir yalıçapkınından kulaklı orman baykuşuna kadar toplam 244 türden kuşa Türkiye adresli halkalar takıldı. En çok halkalanan ilk 5 tür sırasıyla şunlardır; birey ile saz bülbülü (Acrocephalus scirpaceus), birey ile kır kırlangıcı (Hirundo rustica), birey ile söğüt bülbülü (Phylloscopus trochilus) birey ile karabaşlı ötleğen (Sylvia atricapilla), ve birey ile boz ötleğen (S. borin). Erkek ve dişi karabaşlı ötleğen (Sylvia atricapilla), boz ötleğen (S. borin) UHP döneminde yapılan bu çalışmalar sırasında Türkiye kuş listesine, Cernek istasyonunda halkalanan kuzey çıvgını (P. borealis) ve küçük sarıbacak (Tringa flavipes) ile Titreyengöl istasyonunda halkalanan Moğol incirkuşu (Anthus godlweskii) türleri eklendi. Yeni türlerin yanı sıra çekirge kamışçını (Locustella naevia), kuzey kamışçını (A. dumetorum), sarıkaşlı çıvgın (P. inornatus), Kıbrıs kuyrukkakanı (Oenanthe cypriaca), mahmuzlu incirkuşu (A. richardi), yeşilsırtlı incirkuşu (A. hodgsoni ), Kıbrıs ötleğeni (S. melanothorax) ve küçük kirazkuşu Küçük sarıbacak (Tringa flavipes) (Emberiza pusilla) gibi nadir türler için de yeni kayıtlar elde edildi. Dicle de halkalanan çizgili ishakkuşu (Otus brucei) gibi bazı türler için yeni yayılış alanları tespit edildi. Alan listelerine de birçok yeni tür eklendi. Ayrıca, kuşların üreme, kışlama ve geçit yaptıkları alanlara bağlılıkları ile ilgili veriler elde edildi. Kuş göçü açısından çok önemli bir konumda olduğu bilinen ülkemizin sadece üreyen ya da kışlayan değil geçit yapan türler için de ne denli önemli olduğu belgelendi. Söğüt bülbülü ve benekli bülbül gibi geçit yapan türlerin Akdeniz ve Sahara Çölü gibi büyük ekolojik engelleri aşmadan önce ülkemizdeki konaklama alanlarında yağ depolamalarının, bu türlerin göç başarıları ve dolayısıyla popülasyonlarının devamı için hayatî önem taşıdığı somut verilerle ortaya koyuldu. 22

27 Tablo yılları arasında halkalanan kuşlar EUING kodu Tür adı Bilimsel adı Toplam Küçük Batağan Tachybaptus ruficolis Tepeli Batağan Podiceps cristatus Kara Boyunlu Batağan Podiceps nigricollis Tepeli Pelikan Pelecanus crispus Balaban Botaurus stellaris Küçük Balaban Ixobrychus minutus Gece Balıkçılı Nycticorax nycticorax Alaca Balıkçıl Ardeola ralloides Küçük Ak Balıkçıl Egretta garzetta Gri Balıkçıl Ardea cinerea Erguvani Balıkçıl Ardea purpurea Leylek Ciconia ciconia Kaşıkçı Platalea leucorodia Flamingo Phoenicopterus ruber Angıt Tadorna ferruginea Çamurcun Anas crecca Yeşilbaş Anas platyrhynchos Kılkuyruk Anas acuta Çıkrıkçın Anas querquedula Kaşıkgaga Anas clypeata Elmabaş Patka Aythya ferina Arı Şahini Pernis apivorus Saz Delicesi Circus aeruginosus Gökçe Delice Circus cyaneus Bozkır Delicesi Circus macrourus Çayır Delicesi Circus pygargus Atmaca Accipiter nisus Yoz Atmaca Accipiter brevipes Şahin Buteo buteo Kızıl Şahin Buteo rufinus Küçük Kartal Hieraaetus pennatus

28 EUING kodu Tür adı Bilimsel adı Toplam Küçük Kerkenez Falco naumanni Kerkenez Falco tinnunculus Ala Doğan Falco vespertinus Boz Doğan Falco columbarius Delice Doğan Falco subbuteo Bıldırcın Coturnix coturnix Sukılavuzu alius aquaticus Benekli Sutavuğu Porzana porzana Bataklık Sutavuğu Porzana parva Küçük Sutavuğu Porzana pusilla Bıldırcınkılavuzu Crex crex Saz Tavuğu Gallinula chloropus Sakarmeke Fulica atra Uzunbacak Himantopus himantopus Kılıçgaga ecurvirostra avosetta Kocagöz Burhinus oedicnemus Halkalı Küçük Cılıbıt Charadrius dubius Halkalı Cılıbıt Charadrius hiaticula Akça Cılıbıt Charadrius alexandrinus Dağ Cılıbıtı Charadrius morinellus Altın Yağmurcun Pluvialis apricaria Gümüş Yağmurcun Pluvialis squatarola Mahmuzlu Kızkuşu Hoplopterus spinosus Kızkuşu Vanellus vanellus Küçük Kumkuşu Calidris minuta Sarı Bacaklı Kumkuşu Calidris temminckii Kızıl Kumkuşu Calidris ferruginea Kara Karınlı Kumkuşu Calidris alpina Sürmeli Kumkuşu Limicola falcinellus Döğüşkenkuş Philomachus pugnax Küçük Suçulluğu Lymnocryptes minimus Suçulluğu Gallinago gallinago

29 EUING kodu Tür adı Bilimsel adı Toplam Büyük Suçulluğu Gallinago media Çamurçulluğu Limosa limosa Kara Kızılbacak Tringa erythropus Kızılbacak Tringa totanus Bataklık Düdükçünü Tringa stagnatilis Yeşilbacak Tringa nebularia Küçük Sarıbacak Tringa flavipes Yeşil Düdükçün Tringa ochropus Orman Düdükçünü Tringa glareola Dere Düdükçünü Actitis hypoleucos Taşçeviren Arenaria interpres Denizdüdükçünü Phalaropus lobatus Akdeniz Martısı Larus melanocephalus Karabaş Martı Larus ridibundus Gümüş Martı Larus cachinnans Bıyıklı Sumru Chlidonias hybridus Ak Kanatlı Sumru Chlidonias leucopterus Kumru Streptopelia decaocto Üveyik Streptopelia turtur Guguk Cuculus canorus Peçeli Baykuş Tyto alba Çizgili İshakkuşu Otus brucei İshakkuşu Otus scops Kukumav Athene noctua Kulaklı Orman Baykuşu Asio otus Kır Baykuşu Asio flammeus Çobanaldatan Caprimulgus europaeus Kara Sağan Apus apus İzmir Yalıçapkını Halcyon smyrnensis Yalıçapkını Alcedo atthis Arıkuşu Merops apiaster Gökkuzgun Coracias garrulus

30 EUING kodu Tür adı Bilimsel adı Toplam İbibik Upupa epops Boyunçeviren Jynx torquilla Orman Alaca Ağaçkakanı Dendrocopos major Alaca Ağaçkakan Dendrocopos syriacus Küçük Ağaçkakan Dendrocopos minor Boğmaklı Toygar Melanocorypha calandra Küçük Boğmaklı Toygar Melanocorypha bimaculata Bozkır Toygarı Calandrella brachydactyla Çorak Toygarı Calandrella rufescens Tepeli Toygar Galerida cristata Orman Toygarı Lullula arborea Tarlakuşu Alauda arvensis Kum Kırlangıcı iparia riparia Kır Kırlangıcı Hirundo rustica Kızıl Kırlangıç Hirundo daurica Ev Kırlangıcı Delichon urbica Mahmuzlu İncirkuşu Anthus richardi Moğol İncirkuşu Anthus godlewskii Kır İncirkuşu Anthus campestris Yeşil Sırtlı İncirkuşu Anthus hodgsoni Ağaç İncirkuşu Anthus trivialis Çayır İncirkuşu Anthus pratensis Kızılgerdanlı İncirkuşu Anthus cervinus Dağ İncirkuşu Anthus spinoletta Sarı Kuyruksallayan Motacilla flava Sarı Başlı Kuyruksallayan Motacilla citreola Dağ Kuyruksallayanı Motacilla cinerea Akkuyruksallayan Motacilla alba Arap Bülbülü Pycnonotus xanthopygos Çıtkuşu Troglodytes troglodytes Dağ Bülbülü Prunella modularis Sürmeli Dağbülbülü Prunella ocularis

31 EUING kodu Tür adı Bilimsel adı Toplam Çalı Bülbülü Cercotrichas galactotes Kızılgerdan Erithacus rubecula Benekli Bülbül Luscinia luscinia Bülbül Luscinia megarhynchos Buğdaycıl Luscinia svecica Taş Bülbülü Irania gutturalis Kara Kızılkuyruk Phoenicurus ochruros Kızılkuyruk Phoenicurus phoenicurus Çayır Taşkuşu Saxicola rubetra Taşkuşu Saxicola torquata Sibirya Taşkuşu Saxicola maura Boz Kuyrukkakan Oenanthe isabellina Kuyrukkakan Oenanthe oenanthe Alaca Kuyrukkakan Oenanthe pleshanka Kıbrıs Kuyrukkakanı Oenanthe cypriaca Karakulaklı Kuyrukkakan Oenanthe hispanica Ak Sırtlı Kuyrukkakan Oenanthe finschii Taşkızılı Monticola saxatilis Boğmaklı Ardıç Turdus torquatus Karatavuk Turdus merula Tarla Ardıcı Turdus pilaris Öter Ardıç Turdus philomelos Kızıl Ardıç Turdus iliacus Ökse Ardıcı Turdus viscivorus Kamış Bülbülü Cettia cetti Dikkuyruklu Ötleğen Prinia gracilis Çekirge Kamışçını Locustella naevia Ağaç Kamışçını Locustella fluviatilis Bataklık Kamışçını Locustella luscinioides Bıyıklı Kamışçın Acrocephalus melanopogon Kındıra Kamışçını Acrocephalus schoenobaenus Doğu Kamışçını Acrocephalus agricola

32 EUING kodu Tür adı Bilimsel adı Toplam Kuzey Kamışçını Acrocephalus dumetorum Çalı Kamışçını Acrocephalus palustris Saz Bülbülü Acrocephalus scirpaceus Büyük Kamışçın Acrocephalus arundinaceus Ak Mukallit Hippolais pallida Dağ Mukallidi Hippolais languida Zeytin Mukallidi Hippolais olivetorum Sarı Mukallit Hippolais icterina Bıyıklı Ötleğen Sylvia cantillans Pembe Göğüslü Ötleğen Sylvia mystacea Maskeli Ötleğen Sylvia melanocephala Kıbrıs Ötleğeni Sylvia melanothorax Kara Boğazlı Ötleğen Sylvia rüppelli Ak Gözlü Ötleğen Sylvia hortensis Çizgili Ötleğen Sylvia nisoria Küçük Akgerdanlı Ötleğen Sylvia curruca Akgerdanlı Ötleğen Sylvia communis Boz Ötleğen Sylvia borin Karabaşlı Ötleğen Sylvia atricapilla Yeşil Çıvgın Phylloscopus trochiloides nitidus Kuzey Çıvgını Phylloscopus borealis Sarıkaşlı Çıvgın Phylloscopus inornatus Boz Çıvgın Phylloscopus bonelli Orman Çıvgını Phylloscopus sibilatrix Kafkas Çıvgını Phylloscopus sindianus lorenzii Çıvgın Phylloscopus collybita Söğüt Bülbülü Phylloscopus trochilus Çalıkuşu egulus regulus Sürmeli Çalıkuşu egulus ignicapillus Benekli Sinekkapan Muscicapa striata Küçük Sinekkapan Ficedula parva

33 EUING kodu Tür adı Bilimsel adı Toplam Alaca Sinekkapan Ficedula semitorquata Halkalı Sinekkapan Ficedula albicollis Kara Sinekkapan Ficedula hypoleuca Bıyıklı Baştankara Panurus biarmicus Uzun Kuyruklu Baştankara Aegithalos caudatus Çam Baştankarası Parus ater Mavi Baştankara Parus caeruleus Büyük Baştankara Parus major Küçük Sıvacıkuşu Sitta krueperi Sıvacıkuşu Sitta europaea Kaya Sıvacıkuşu Sitta neumayer Orman Tırmaşıkkuşu Certhia familiaris Çulhakuşu emiz pendulinus Sarıasma Oriolus oriolus Kızılsırtlı Örümcekkuşu Lanius collurio Karaalınlı Örümcekkuşu Lanius minor Kızılbaşlı Örümcekkuşu Lanius senator Maskeli Örümcekkuşu Lanius nubicus Alakarga Garrulus glandarius Saksağan Pica pica Küçük Karga Corvus monedula Ekin Kargası Corvus frugilegus Sığırcık Sturnus vulgaris Alasığırcık Sturnus roseus Serçe Passer domesticus Söğüt Serçesi Passer hispaniolensis Küçük Serçe Passer moabiticus Ağaç Serçesi Passer montanus Kaya Serçesi Petronia petronia İspinoz Fringilla coelebs Dağ İspinozu Fringilla montifringilla Küçük İskete Serinus serinus

34 EUING kodu Tür adı Bilimsel adı Toplam Florya Carduelis chloris Saka Carduelis carduelis Karabaşlı İskete Carduelis spinus Ketenkuşu Carduelis cannabina Sarıgagalı Ketenkuşu Carduelis flavirostris Çaprazgaga Loxia curvirostra Çütre Carpodacus erythrinus Şakrakkuşu Pyrrhula pyrrhula Kocabaş Coccothraustes coccothraustes Sarı Kirazkuşu Emberiza citrinella Kaya Kirazkuşu Emberiza cia Kirazkuşu Emberiza hortulana Kızıl Kirazkuşu Emberiza caesia Küçük Kirazkuşu Emberiza pusilla Bataklık Kirazkuşu Emberiza schoeniclus Karabaşlı Kirazkuşu Emberiza melanocephala Tarla Kirazkuşu Miliaria calandra Toplam

35 Geri Bildirimler Halkalanmış kuşların canlı ya da ölü olarak tekrar bulunmaları ve nerede/ne zaman/nasıl bulundukları ile ilgili bilgileri rapor etmek için ulusal halkalama programları ile iletişime geçilmesi, araştırmalar açısından büyük önem taşır. Bu açıdan, kamuoyu bilincinin arttırılması çok önemlidir. KAD, UHP nin başlamasından itibaren çeşitli yayınlar (poster, broşür, web sitesi) hazırlamış ve konunun basında yer almasını sağlamıştır yılları arasında araştırmacılardan il çevre orman müdürlüğü çalışanlarına, kuş gözlemcilerinden fotoğrafçılara, avcılardan çocuklara kadar birçok kişi UHP ye halkalı kuş kaydı bildirmiştir. Ayrıca, Finlandiya dan Güney Afrika ya, Polonya dan Mısır a, Macaristan dan Çad a kadar birçok ülke ile geri bildirimler aracılığı ile bağlantı kurulmuştur. Geri bildirimler hem farklı ülkelerden biliminsanları arasında hem de biliminsanları ile kamuoyu arasında çok önemli bir iletişim köprüsüdür. Türkiye de halkalanan 19 türden 68 kuş 24 farklı ülkede kaydedilmiştir (Flamingo kayıtları dahil değildir). Yurtdışında en çok kaydedilen Türkiye adresli kuşların başında saz bülbülü ve kır kırlangıcı gelirken Türkiye adresli kuşların en çok kaydedildiği ülkeler Yunanistan, Macaristan ve İsrail dir. Geri bildirimlerin büyük çoğunluğu halkalı kuşların diğer ülkelerdeki araştırmalarda tekrar yakalanmaları yoluyla elde edilmektedir. Geri bildirimlerimizin 48 i bu şekilde bildirilen kuşlardır, 16 kuş ise ölü olarak bulunmuştur. Ölüm nedenleri zehirlenme, avcılık (sapanla vurma dahil), cama çarpma şeklinde çeşitlilik göstermektedir Aynı zamanda UHP nin de logosu olan kızılsırtlı örümcekkuşlarından birinin, Akyatan istasyonunda halkalandıktan 6 ay sonra Güney Afrika Cumhuriyeti nde cama çarparak öldüğü bildirilmiş ve kat ettiği 6796 km. ile en uzakta kaydedilen Türkiye halkalı kuş olmuştur. Bu kuşu, 6225 km ile Aras istasyonunda halkalanıp 9 ay sonra Kabwe de (Zambiya) tekrar yakalanan ve 5464 km ile Titreyengöl istasyonunda halkalanıp 3,5 yıl sonra aynı ekip tarafından Kasanka Ulusal Parkı nda (Zambiya) tekrar yakalanan iki kır kırlangıcı takip etmektedir. Elde edilen geri bildirimler arasında en uzun yaşayan T halkalı kuş ise bir saz bülbülüdür. Titreyengöl de halkalandıktan yaklaşık 5 yıl 5 ay sonra Macar halkacılar tarafından tekrar yakalanıp salınmıştır. En kısa sürede en çok yol kateden T halkalı kuş ise bir kır kırlangıcıdır. Titreyengöl de halkalandıktan 2 gün sonra, 653 km yol katederek (günde ortalama 326 km) Meriç Deltası na (Yunanistan) ulaştıktan sonra tekrar yakalanmıştır yılları arasında 30 farklı ülkede halkalanmış 44 türden 157 kuş Türkiye de kaydedilmiştir. Bunların bazıları, UHP öncesine dayanan eski kayıtlardır ancak bu dönemde UHP ye bildirilmiştir. Yabancı geri bildirimler içinde ilk sırayı alan türler saz bülbülü, kındıra kamışçını ve leylek olurken Türkiye de en çok kaydedilmiş kuşların halkalandığı ülkelerin başında ise Macaristan, Finlandiya ve Yunanistan gelmektedir (flamingo kayıtları dahil değildir). Güney Afrika da halkalandıktan 2 yıl sonra 7868 km. mesafedeki Aras istasyonunda tekrar yakalanan kır kırlangıcı, Fransız araştırmacılar tarafından Senegal de halkalandıktan 16 yıl sonra, 5066 km. mesafedeki İnegöl de (Bursa) avlanan çıkrıkçın, kışın Kenya da halkalandıktan 6 ay sonra, ilkbahar göçü sırasında 4895 km. mesafedeki Manyas istasyonunda tekrar yakalanan çalı kamışçını ve 31

36 Sibirya da halkalandıktan 6 ay sonra 4716 km. mesafedeki Büyük Çekmece Gölü nde gözlenen ve boyun bantı sayesinde tanımlanan sakarca kaz en uzun mesafeleri kateden yabancı halkalı geri bildirimlerdir. Geri bildirim kayıtları, nesli tehlike altında olan yırtıcı kuşların neyazık ki ülkemizden geçerken güvende olmadıklarını da somut verilerle ortaya koymuştur. Yırtıcı kuşların büyük çoğunluğu ölü, bir kısmı da yaralı bulunmuştur. Ölüm nedenleri arasında avcılık birinci sıradadır; tele çarparak yaralanma ve zehirlenme de rapor edilmiştir. Bu kayıtlar göstermektedir ki Polonya da henüz yavruyken yuvada halkalanan küçük orman kartalları, benzer şekilde Finlandiya da yuvada halkalanan balık kartalları ve daha birçok yırtıcı kuş ilk göçlerini bile tamamlayamadan ne yazık ki ülkemizde ölmektedir. Avcıların bildirdiği, 20 sene öncesine kadar dayanan eski halka kayıtları da olmuştur. Kılkuyruk, çamurcun, çıkrıkçın ve elmabaş patka kayıtlarının tamamı avcılar tarafından bildirilmiştir. Bu kayıtlar, avcılara yönelik bilinçlendirme çalışmalarının önemini göstermektedir. Bu kayıtların yanı sıra, Türkiye de halkalanıp yine Türkiye de kaydedilen 5 türden 7 kuş olmuştur. Vatandaşların bildirdiği ölü bulunan kuşların yanı sıra Cernek istasyonunda halkalandıktan 3 gün sonra 559 km. mesafedeki Akyatan istasyonunda tekrar yakalanan bir yalıçapkını ve Titreyengöl istasyonunda halkalandıktan yaklaşık 2 hafta sonra 669 km. mesafedeki Cernek istasyonunda tekrar yakalanan saz bülbülü kayıtları da vardır. Geri Bildirim Kayıtlarında kullanılan EUING kodlarının karşılığı: Halkalanma sırasındaki yaş: 1 henüz yuvada ya da yavru. 2 erişkin, yumurtadan çıkma zamanı tam bilinmiyor. 3 halkalandığı takvim yılında yumurtadan çıkmış. 4 halkalandığı takvim yılından önce yumurtadan çıkmış ama tam yılı bilinmiyor. 5 bir önceki takvim yılında yumurtadan çıkmış. 6 bir önceki takvim yılından önce yumurtadan çıkmış ama tam yılı bilinmiyor. 7 kesinlikle, halkalandığı yıldan iki takvim yılı önce yumurtadan çıkmış. 8 halkalandığı yıla göre iki takvim yılından daha önce yumurtadan çıkmış. 10 halkalandığı yıla göre üç takvim yılından daha önce yumurtadan çıkmış. 12 halkalandığı yıla göre dört takvim yılından daha önce yumurtadan çıkmış. Cinsiyet: M = Erkek F= Dişi Tarih: Halkalı bir kuşun bulunduğu tarih kimi zaman (özellikle kuş yine bir halkacı tarafından bulunmadıysa) tam olarak bilinmeyebilir. Bu gibi durumlarda halkalı kuşu bulan kişiyle yapılacak yazışmalar ve kuşun durumu sayesinde yaklaşık olarak hangi tarihte bulunmuş olabileceği bilgisine ulaşılır. aporda bu gibi kesin olmayan bulunma tarihleri başındaki c kısaltmasıyla belirtilmiştir. Bazı durumlarda ise kuşların yaklaşık olarak ne zaman bulunduğu bilgisine bile ulaşmak mümkün olmayabilir (özellikle bir halkanın uzun süre saklanması gibi durumlarda) Bu kuşların bulunma tarihi olarak da parantez içerisinde, kuşlara ait bilginin halkalama programına bildirildiği tarih belirtilmiştir. 32

37 Koordinatlar: Özellikle nadir türlerin yuvada halkalanması söz konusu olduğunda bu kuşlara ait halkalanma bilgileri programlar tarafından gizli tutulabilir. Bu gibi durumlarda kuşun halkalandığı yerin koordinatları eksik bildirilir ( 42 xx 30 xx gibi) ya da hiç bildirilmez. Kuşun bulunduğundaki durumu: X ölü bulunmuş. XF yeni ölmüş olarak ya da ölmek üzereyken bulunmuş. XL bir süre önce ölmüş olarak bulunmuş. + vurulmuş ya da kasti olarak öldürülmüş. +F yeni vurulmuş ya da öldürülmüş. +L bir süre önce vurulmuş ya da öldürülmüş. S hasta ya da yaralı, halkasıyla salınmış S hasta ya da yaralı- salınıp salınmadığı bilinmiyor. A sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı- akıbeti bilinmiyor. AC sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı- şimdi esaret altında. V sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı- yakalanıp salındı ama bir halkacı tarafından değil. N sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı- yakalanıp salındı ama bir halkacı tarafından değil-yuvada VV sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı - halka ya da renkli işaretler arazide okundu ama bir halkacı tarafından değil. NN sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı - halka ya da renkli işaretler arazide okundu ama bir halkacı tarafından değil-yuvada halkacı tarafından yakalandı ve salındı. B halkacı tarafından yakalandı ve salındı-yuvada sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı, halka ya da renki işaretler arazide halkacı tarafından okundu. BB sağ ve büyük olasılıkla sağlıklı, halka ya da renki işaretler arazide halkacı tarafından okunduyuvada // kuşun bulunduğundaki durumuyla ilgili hiçbir şey bilinmiyor. Yabancı halkalama programları için kullanılan kısaltmalar: ABT Tiran, Arnavutluk BGS Sofya, Bulgaristan ILT LIK Tel Aviv, İsrail Kaunas (Zooloji Müzesi), Litvanya BLB Brüksel, Belçika LV iga, Letonya CYC Nicosia, Güney Kıbrıs um Kesimi CZP Prag, Çek Cumhuriyeti MLV PLG Valetta, Malta Gdansk, Polonya DEH Hiddensee, Almanya OB Bükreş, omanya ETM Matsalu, Estonya UM Moskova, usya FPP Pretoria, Güney Afrika SFH Helsinki Müzesi, Finlandiya FP Paris, Fransa SKB Bratislava, Slovakya GBT Londra, İngiltere SVS Stokholm, İsveç GA Atina, Yunanistan UKK Kiev, Ukrayna HGB Budapeşte, Macaristan YUB Belgrad, Yugoslavya HZ Zagreb, Hırvatistan 33

38 Açıklamalı geri bildirim örnekleri Geri bildirimleri okurken kodların kullanımı ile ilgili olarak aşağıda verilen örneklerden yararlanabilirsiniz. Türkiye de kaydedilen yabancı halkalı kuşlar Kum kırlangıcı iparia riparia HGB 4M Scabolcs-Szatmár-Bereg 48 10' K 21 27' D Macaristan T Titreyengöl, Manavgat 36 46' K 31 27' D Türkiye 1511 km 144 GD 25 Mayıs 2002 de Macaristan da (HGB) T numaralı halka takılmış bir erkek (M), erişkin (4) kum kırlangıcı, 15 Nisan 2003 te halkalandığı yerden 144 güneydoğuda, 1511 km uzakta, Titreyengöl istasyonunda bir halkacı tarafından sağlıklı olarak tekrar yakalanmış ve salınmıştır (). Yurtdışında kaydedilen Türkiye halkalı kuşlar Boz Ötleğen Sylvia borin JA Cernek istasyonu, Kızılırmak Deltası, 41 36' K 36 05' D Türkiye X ( ) Beer el Abd, Kuzey Sina 31 00' K 33 00' D Mısır 1208 km 194 GB 4 Eylül 2003 te Cernek istasyonunda JA numaralı halka takılmış, cinsiyeti bilinmeyen, genç (3) bir boz ötleğen ile ilgili olarak 16 Ekim 2003 tarihinde KAD ofisine Mısır dan bir mektup gelmiştir. Bu birey halkalandığı istasyondan 1208 km uzakta, 194 güneybatıda ölü olarak bulunmuştur (X) ancak ölüm nedeni ve tarihi bildirilmemiştir. 34

39 Yunanistan Macaristan İsrail Ukrayna Bulgaristan Sırbistan Polonya Finlandiya İspanya İtalya Zambiya KKTC G. Kıbrıs um K. Mısır Suriye İsveç Almanya B elçika Slovakya Çek Cum. Filistin Lübnan Çad Güney Afrika Toplam Tablo 4. Yurtdışında kaydedilen Türkiye halkalı kuşlar * Flamingo kayıtları dahil değildir. Leylek Ciconia ciconia 1 1 Akdeniz Martısı Larus melanocephalus Yalıçapkını Alcedo atthis Kır Kırlangıcı Hirundo rustica Sarı Kuyruksallayan Motacilla flava 1 1 Akkuyruksallayan Motacilla alba 1 1 Öter Ardıç Turdus philomelos Ağaç Kamışçını Locustella luscinoides Kındıra Kamışçını Acrocephalus schoenobaenus Çalı Kamışçını Acrocephalus palustris Saz Bülbülü Acrocephalus scirpaeus Büyük Kamışçın Acrocephalus arundinaceus Küçük Akgerdan Sylvia curruca Boz Ötleğen Sylvia borin Karabaşlı Ötleğen Sylvia atricapilla Çizgili Ötleğen Sylvia nisoria 1 1 Söğüt Bülbülü Phylloscopus trochilus 1 1 Benekli Sinekkapan Muscicapa striata 1 1 Kızılsırtlı Örümcekkuşu Lanius collurio 1 1 Toplam

40 Şekil yılları arasında Türkiye de halkalanan kuşların kaydedildiği ülkeler (Bu harita EUING Veri Bankasının desteğiyle hazırlanmıştır.) 36

41 yılları arasında yurtdışında kaydedilen Türkiye halkalı kuşlar Leylek Ciconia ciconia A 58 (renkli halka) Eskikaraağaç köyü, Bursa 40º 11' K 28º 37' D Türkiye X Dimona 31º 03' K 35º 12' D İsrail 1176 km. 148º GD Yalıçapkını Alcedo atthis YH0061 2F Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye Burullus Koruma Alanı 31º 22' K 30º 33' D Mısır 1238 km. 205º GB YH M Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye X Piryatin, Poltava O 'K 32 32'D Ukrayna 1499 km. 3º KD Kır Kırlangıcı Hirundo rustica JA M JA M JA F JA X JA F Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye Izsak Kolon-to Bacs Kiskun 46 47'K 19 21'D Macaristan 1496 km 322 KB Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Sumony AH, Baranya 45º 58' K 17º 56' D Macaristan 1520 km. 317 º KB Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan 653 km.316º KB Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Gorodnyanskiy distr, Chernigiv O. 52º03'K 31º19'D Ukrayna 1698 km. 0º K Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50'K 26º 01'D Yunanistan 653 km. 316º KB JA M Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye JA Kasanka Ulusal Parkı 12 o 35'S 30 o 14'D Zambia 5464 km. 182 GB Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Nativ Hlamed Hei 31 41'K 34 58'D İsrail 650 km. 149 GD JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Drienovec, Kosice okolie K D Slovakya 1569 km. 330 KB JB03056 F Aras istasyonu, Iğdır 40 07'K 'D Türkiye Mafundzalo çiftliği, Kabwe 14º 18.4' S 28º 27.7' D Zambiya 6225 km. 198º GB Sarı Kuyruksallayan Motacilla flava JA M Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye Meriç Deltası, Trakya K D Yunanistan 652 km 312 KB 37

42 Akkuyruksallayan Motacilla alba JA M Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye X güneybatı takımadaları 60º 17' K 21º 57' D Finlandiya 2701 km. 349º KB Öter Ardıç Turdus philomelos DA Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye X DA İskele Mahallesi, Karpaz 35º 30' K 34º 12' D KKTC 697 km. 194º GB Aras istasyonu, Iğdır 40 07'K 43 35'D Türkiye Lythrodontas, Niicosia 34 57'K 33 17'D Güney Kıbrıs um Kesimi 1075 km. 241 GB DA Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye +F Mehmetçik, Karpaz 35º 30' K 34º 12' D KKTC 697 km. 194º GB Ağaç Kamışçını Locustella luscinoides JA M Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye ietzer See,Postdam-Mittelmark, Brandenburg 55º 22' K 12º 39' D Almanya 2274 km. 326º KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan 653 km. 316º KB HA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Esztergom, Gemeskutas 47º 46' K 18º 49' D Macaristan 1602 km. 324 º KB HA M Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Gémeskutas, Komárom-Esztergom 47 46'K 18 49' D Macaristan 1604 km. 320 KB Kındıra Kamışçını Acrocephalus schoenobaenus JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan 653 km. 316º KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan 653 km. 316º KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Kibbutz Tzora 31 46'K 34 55'D İsrail 640 km. 149º GD Çalı Kamışçını Acrocephalus palustris JA51864* Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Chirpan 42º 10' K 25º 19' D Bulgaristan 798 km. 321º KB * Kuşun halkası, BULGAIA SOFIA BAN kod numaralı halka ile değiştirilmiştir. 38

43 JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Izsak, Kolon-to, Bacs-Kiskun 46º 47' K 19º 21' D Macaristan 1496 km. 322º KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Ingooigem, West-Vlaanderen 50 o 49' K 03 o 26 'D Belçika 2716 km. 314 KB Saz Bülbülü Acrocephalus scirpaceus A Titreyengöl, Manavgat 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Drana Lagünü, Meriç Deltası 40º 49'K 25º 59' D Yunanistan 654 km 315º KB B Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Drana Lagünü, Meriç Deltası 40º 49' K 25 º 59' D Yunanistan 654 km 315º KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Drana Lagünü, Meriç Deltası 40º 49' K 25 º 59' D Yunanistan 654 km 315º KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Drana Lagünü, Meriç Deltası 40º 49' K 25º 59' D Yunanistan 654 km 315º KB A M Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye egöly-pacsmag, Tolna 46º 35' K 18º 23' D Macaristan 1539 km 319º KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Durankulak Gölü 43º 41 K 28º 32' D Bulgaristan 807 km 343º KB A01696* Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Kibbutz Kfar upin 32º 28' K 35º 33' D İsrail 607 km 141º GD * Kuşun halkası Tel Aviv (Univ.) ISAEL S kodlu halka ile değiştiirlmiştir.. JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye Izsak,Kolon-tavi Madárvárta, Bacs Kiskun 46 47' K 19 21' D Macaristan 1496 km 322 KB Izsak,Kolon-to Bacs Kiskun 46 47' K 19 21' D Macaristan 1499 km 322 KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye Izsak,Kolon-to Bacs Kiskun 46 47' K 19 21' D Macaristan 1496 km 322 KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye Sandorfalva-Feherto, Csongrad Macaristan 1426 km 335 KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Ludas gölü Vojvodina 46º 06' K 19º 50' D Sırbistan ve Karadağ 1079 km. 294 º KB JA Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye Dnestrovkie plavni, Mayaki 46º 25' K 30º 12' D Ukrayna 713 km. 321º KB 39

44 JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Polis 35º 02' K 32º 25' D Güney Kıbrıs um Kesimi 211 km.155º GD JA M Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Csongrad 46º 20' K 20º 05' D Macaristan 1423 km. 319º KB Csongrad 46º 20' K 20º 05' D Macaristan 1423 km. 319º KB Csongrád 46 21'K 20 06' D Macaristan 1423 km. 319 KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan 653 km. 316º KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan 653 km. 316º KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye +F Lagone Occidentale 08º 38' K 16º 17' D Çad 3473 km. 210º GB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Tel Saharon 32º 25' K 35º 32' D İsrail 611 km. 141º GD JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Keszthely, Fenekpuszta, Zala 46º 43' K 17º 15' D Macaristan 1613 km. 318 º KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Hula Vadisi 33 06'K 35 36'D İsrail 556 km. 136º GD B Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Dinnyés, Fejér 47 10'K 18 34'D Macaristan 1569 km. 322 KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Hula Vadisi 12 o 35'K 30 o 14'D İsrail 557 km.136 GD Büyük Kamışçın Acrocephalus arundinaceus FA M Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye FA M FA Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan 653 km. 316º KB Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Bialowieza, Podlaskie Voivodship 52º 42'K 23º 52' D Polonya 1867 km. 344º KB Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Bački Monoštor,Vojvodina 45 o 48'K 18 o 56'D Sırbistan 1448 km. 318 º KB Çizgili Ötleğen Sylvia nisoria HA M Manyas Kuşcenneti istasyonu, Balıkesir 40º 13'K 28 º04'D Türkiye +F Eylül 2006 Baalbek 34º 00'K 36º 13' D Lübnan 999 km. 131 º GD 40

45 Küçük Akgerdan Sylvia curruca JA Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye Kopan istasyonu 54º 28' K 16º 25' D Polonya 2036 km. 321º KB JA Manyas Kuşcenneti istasyonu, Balıkesir 40 13'K 28 04'D Türkiye JA X Finspang, Fjardingstorp 58 53'K 15 45'D İsveç 2248 km.341 KB Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye Bludovice, Novy Jicin 49 o 34'N18 o 01'D Çek Cumhuriyeti 1786 km. 323 KB Boz Ötleğen Sylvia borin JA Cernek istasyonu, Samsun 41 36' K 36 05' D Türkiye X JA XF ( ) Beer el Abd, Kuzey Sina 31 00' K 33 00' D Mısır 1208 km 194 GB Akyatan istasyonu, Adana 36º 36' K 35º 17' D Türkiye Jabla, Allathegia 35º 21' K 35 56' D Suriye 151 km. 157 º GD Karabaşlı Ötleğen Sylvia atricapilla JA M Manyas Kuşcenneti istasyonu, Balıkesir 40 13' 28 04' Türkiye X JA M X JA F Beit Sahour,Bethlehem, Filistin (koordinatlar bildirilmemiştir.) Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye Arad 31º 15' K 35º 12' D, İsrail 1151 km. 184º GB Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye Eilat 29º 33' K 34º 57' D İsrail 1341 km. 185º GD Söğüt Bülbülü Phylloscopus trochilus A Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye XF Lumimetsa, Vihanti, Oulu 64º 19' K 25º 13' D Finlandiya 2623 km. 348º KB Benekli Sinekkapan Muscicapa striata JA Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye Palmyra Çölü 34 o 50'K 38 o 30'D Suriye 780 km. 164º GD Kızılsırtlı Örümcekkuşu Lanius collurio FA Akyatan istasyonu, Adana 36º 36' K 35 17' D Türkiye X Buffelshoek çiftliği, Limpopo 24º 42' S 31 31' D Güney Afrika 6796 km 183º GB 41

46 Macaristan Finlandiya Yunanistan İsrail Ukrayna usya Polonya Bulgaristan Belçika Hırvatistan Almanya Fransa Çek Cum. omanya Litvanya Letonya Estonya Slovakya İsveç Yugoslavya Arnavutluk İngiltere KKTC G. Kıbrıs um K. Beyaz usya Malta Senegal Kenya Güney Afrika Mısır Toplam Tablo 5. Türkiye de kaydedilen yabancı halkalı kuşlar * Flamingo kayıtları dahil değildir. Karabatak Phalacrocorax carbo Tepeli Pelikan Pelecanus crispus Büyük Ak Balıkçıl Egretta alba Kara Leylek Ciconia nigra Leylek Ciconia ciconia Kaşıkçı Platalea leucorodia Sakarca Anser albifrons Angıt Tadorna ferruginea Çamurcun Anas crecca Kılkuyruk Anas acuta Çıkrıkçın Anas querquedula Elmabaş Aythya ferina Kara Çaylak Milvus migrans Kızıl Akbaba Gyps fulvus Atmaca Accipiter nisus

47 Macaristan Finlandiya Yunanistan İsrail Ukrayna usya Polonya Bulgaristan Belçika Hırvatistan Almanya Fransa Çek Cum. omanya Litvanya Letonya Estonya Slovakya İsveç Yugoslavya Arnavutluk İngiltere KKTC G. Kıbrıs um K. Beyaz usya Malta Senegal Kenya Güney Afrika Mısır Toplam Tablo 5. Türkiye de kaydedilen yabancı halkalı kuşlar Yoz Atmaca Accipiter brevipes Şahin Buteo buteo Küçük Orman Kartalı Aquila pomarina Balık Kartalı Pandion haliaetus Ada Doğanı Falco eleanora Bıldırcın Coturnix coturnix Sakarmeke Fulica atra Karakarınlı Kumkuşu Calidris alpina Küçük Suçulluğu Lymnocryptes minimus Çulluk Scolopax rusticola Karasırtlı Martı Larus fuscus Gümüş Martı L.(cachinnans) michahellis Üveyik Streptopelia turtur

48 Macaristan Finlandiya Yunanistan İsrail Ukrayna usya Polonya Bulgaristan Belçika Hırvatistan Almanya Fransa Çek Cum. omanya Litvanya Letonya Estonya Slovakya İsveç Yugoslavya Arnavutluk İngiltere KKTC G. Kıbrıs um K. Beyaz usya Malta Senegal Kenya Güney Afrika Mısır Toplam Tablo 5. Türkiye de kaydedilen yabancı halkalı kuşlar Yalıçapkını 2 2 Alcedo atthis Kum Kırlangıcı iparia riparia Kır Kırlangıcı Hirundo rustica Kızılgerdan 1 1 Erithacus rubecula Agaç Kamışçını 1 1 Locustella luscinoides Kındıra Kamışçını Acrocephalus schoaebaenus Çalı Kamışçını A.palustris Saz Bülbülü A. scirpaceus Büyük Kamışçın A. arundinaceus Akgerdanlı Ötleğen 1 1 Sylvia communis Karabaşlı Ötleğen S atricapilla Çıvgın 1 1 Phylloscopus colybita Söğüt Bülbülü 1 1 P. trochilus Benekli Sinekkapan 1 1 Muscicapa striata Saka 1 1 Carduelis carduelis Karabaşlı İskete 1 1 C. spinus Toplam

49 yıllları arasında Türkiye de kaydedilen yabancı halkalı kuşlar Karabatak Phalacrocorax carbo UM Molochnyy liman, isl Podkova 46º 38' K 35º 21' D Ukrayna A X Manyas Kuşcenneti Milli Parkı 40º 14' K 28º 02' D Türkiye 855 km 224º GB UM Konskie adaları, Karadeniz 46º 24' K 32º 03' D Ukrayna B X Manyas Kuşcenneti Milli Parkı 40º 14' K 28º 02' D Türkiye 758 km 207º GB UM Zaporozh'ye O.Molochnyy limanı 46º 38'K 35º 21' D Ukrayna A X Sazköy, Çaycuma, Zonguldak 41º 35' K 32º 05' D Türkiye 613 km. 204º GB OB Lacul Sinoie, Dunarii Deltası, Tulcea 44 o 37' K 28 o 43' D omanya B XL Ocak/Şubat 2007 Karaoğlan köyü, Mustafakemalpaşa, Bursa 40 o 07' K 28 o 31' D Türkiye 500 km.182 o G Tepeli Pelikan Pelecanus onocratalus GA Mikri Prespa, Makedonya 40 45'K D Yunanistan X498/X497 VV Camalti Tuzlasi, İzmir 38 28'K 27 15'D Türkiye 586 km. 114 o GD ABT Karavastas Lagünü, 40 55' K 19 29' D Arnavutluk Y339 X Marmara Gölü, Manisa 38 37' K 28 02' D Türkiye 772 km. Büyük Ak Balıkçıl Egretta alba UM Lebyazhi ostrova, Kırım 45 o 52' K 33 o 29' D Ukrayna C X Susurluk, Balıkesir 39 o 55' K 28 o 09' D Türkiye 788 km. 213 o GB Kara Leylek Ciconia nigra HZ Zbjeg, Slavonski Brod 45 05' K 17 55' D Hırvatistan TA XF Danişment, Bandırma, Balıkesir 40 21' K 27 58' D Türkiye 974 km 119 o GD HGB Tiszadob, Szabolcs-Szatmar-Bereg 48 o 00' K 21 o 10' D Macaristan VV Kozanlı Gölü, Konya 39 o 01' K 32 o 50' D Türkiye 1372 km. 137 o GD PLG Przytoczno,Jezıorzany, Lubelskıe 51 39'K, 22 15'D Polonya VN0830 VV Kozanlı Gölü, Konya 39 o 01' K 32 o 50' D Türkiye 1627 km. 146 o GB Leylek Ciconia ciconia DEH iesa-großenhain, Sachsen 51 22' K 13 24' D Almanya H 1285 S Çelebi köyü, Mersin 36 56' K 34 36' D Türkiye 2316 km. 125 GD DEH Ostprignitz-uppin, Brandenburg, Walchow 52 51' K 12 46' D Almanya L 816 +L Kaynaklar, İzmir 38 36' K 27 29' D Türkiye 1945 km 138 GD 45

50 DEH Prignitz,Brandenburg, eetz 53 11' K 11 52' D Almanya K 203 XF Saray,Tekirdağ 41 26' K 27 55' D Türkiye 1773 km. 131 GD PLG Kolonia Kaczorowo, Tykocin, Podlaskie 53 12' K 22 44' D Polonya VH9255 S Manyas Kuşcenneti istasyonu, Balıkesir 40 14' K 28 02' D Türkiye 1496 km.162 GD OB Ciumesti, Satu Mare County 47 40' K 22 20' D omanya VV Gölyazı, Uluabat Gölü, Bursa 40 10' K 28 41' D Türkiye 975 km. 146 GD DEH eppichau, Köthen, Sachsen-Anhalt, 51 48' K 12 04' D Almanya D400 AC c İznik, Bursa 40 12' K 29 04' D Türkiye 1832 km. 128 GD BGS Pomorie Lake (salines), Burgas 42 35' K ' D Bulgaristan K-3807 XF Kavak Deltası, Tekirdağ 40 37' K 26 50' D Türkiye 227 km. 196 GB HGB Kscszjfalu, Jasz-Nagykun-Szolnok 47 34'K 20 56'D Macaristan HX541 VV Payaş, Dörtyol, Hatay 36 45'K 36 12'D Türkiye 1740 km 134 GD HGB Törtel (Jászkarajenõi u. - Dózsa Gy. sarok), Pest 47 07'K 19 56'D Macaristan HY357 S (ötenazi yapılmıştır) İstanbul 41 04'K 29 00'D Türkiye 989 km. 133 GD SVS Skåne Län, Hörby, Fulltofta 55º 53 K 13º 37 D İsveç 728 X Doyran, Edirne 41º 30 K 26º 37 D Türkiye 1855 km 144 GD *Almanya da halkalanmış bir leylekle ilgili geri bildirim raporu henüz elimize ulaşmamıştır. Bu nedenle bu kuşla ilgili detaylı bilgiler kodlamalarda yer almamaktadır. Kaşıkçı Platalea leucorodia GA Kerkini Gölü, Serres, Makedonya 41º 11' K 23º 05' D Yunanistan K X c Kuşcenneti Milli Parkı 40º 14' K 28º 02' D Türkiye 432km 103º GD GA Axios Deltası, Selanik 40 33' K 22 44' D Yunanistan Kırdeniz, Gediz Deltası, İzmir 38 30' K 26 55' D Türkiye 425 km 121 GD GA Kerkini Gölü, Serez 41 11' K 23 09' D Yunanistan Kırdeniz, Gediz Deltası, İzmir 38 30' K 26 55' D Türkiye 439 km 132 GD Sakarca Anser albifrons UM 2M Pyasina Deltası, Taimyr 73 27' K 87 47' D usya CS VV Bahşayış köyü, Büyükçekmece Gölü, İstanbul 41 03'K 28 34'D Türkiye 4716 km. 254 o GB 46

51 Angıt Tadorna ferruginea UM "Askaniya-Nova" hayvanat bahçesi, Kherson O. 46 o 28' K 33 o 50' D Ukrayna C AC c Sazköy, Çaycuma, Zonguldak 41 o 35' K 32 o 05' D Türkiye 560 km. 192 o GB Çamurcun Anas crecca FP 3F Parc du Marquenterre, Somme 50 16' K 01 40' D Fransa FS F (kuşun avlandığı yer bildirilmemiştir) Türkiye 2885 km FP 1M Tour Du Valat-Baısse Du dv,arles, Bouches-Du-hôen 43 34' K 04 34' D Fransa FS L Avşar Barajı, Alaşehir, Manisa 38 14' K 28 36' D Türkiye 2095 km. 98 GD Kılkuyruk Anas acuta FP 6M Parc Ornithologique, Somme 50 16' K 01 35' D Fransa EA (kuşun avlandığı yer bildirilmemiştir) Türkiye 2891 km. Çıkrıkçın Anas querquedula FP ichard Toll 16 28' K 15 41' W Senegal FU c İnegöl, Bursa 40 04' K 29 30' D Türkiye 5066 km. 49 o KD SVS Ottenby, Norrvik, Andfanget 56 13' K 16 27' D İsveç Ekinciler, Diyarbakır 37 29' K 40 24' D Türkiye 2737 km. 129 GD Elmabaş Patka Aythya ferina GBT 6M Borough Fen Decoy, Peterborough, Cambridgeshire 52 39' K 00 14' W İngiltere GF F Uluabat Gölü, Bursa 40 15' K 28 40' D Türkiye 2594 km. 122 GD Kara Çaylak Milvus migrans ILT Hula gölü, Hula vadisi 33 06' K 35 36' D İsrail G S Espiye, Giresun 40 57' K 38 44' D Türkiye 917 km. 17 o KD Kızıl Akbaba Gyps fulvus ILT 1 Ocak 1996 amat Hanadiv 32º 33' K 34º 56' D İsrail K 1135 XF Haziran 2003 Kuyumcu köyü, Çorum 40º 46' K 34º 50' D Türkiye 914 km. 359 K HZ Cres 44 o 57' K 14 o 30' D Hırvatistan UA XL Akçamescit, Kütahya 39 o 21' K 30 o 03' D Türkiye 1425 km 111 GD ILT Hayfa Carmel 32 45'K 35 00'D İsrail T 15(kanat bandı) VV Kıbrısçık, Bolu 40 25'K 31 51' D Türkiye 897 km ILT Hayfa Carmel 32 45'K 35 00'D İsrail T 13(kanat bandı) VV Sarıyer, İstanbul 41 10' K 29 01' D Türkiye 1076 km. 47

52 Atmaca Accipiter nisus SFH 3F Tulliniemi,Hanko,Uusimaa 59 49'K 22 54'D Finlandiya S XF Enez 40 42'K 26 04'D Türkiye 2138 km 173 GD Yoz Atmaca Accipiter brevipes ILT Eilat Kuş Araştırma İstasyonu, Eilat 29 33'K 34 57' D İsrail EE (2001 ya da 2002) Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D Türkiye 734 km. 7 KD Şahin Buteo buteo SFH Liminka, Oulu 64 36' K 25 45' D Finlandiya H X c Hopa, Artvin 41 24' K 41 26' D Türkiye 2775 km 151 GD SFH Toivakka, Keski-Suomi, 62 06' K 25 59' D Finlandiya D F c Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D Türkiye 2984 km. 162 GD SFH Luumäki, Kymi 61 04' K 27 11' D Finlandiya D F c Kadıköy, Fethiye, Muğla 37 24' K 28 12' D Türkiye 2641 km. 178 GD LV Cesvaine, Madona 56º 58' K 26º 18' D Letonya C S (ötenazi yapılmıştır.) Bozkurt, Denizli 37º 49' K 29º 35' D Türkiye 2141 km. 173º GD ILT Hulda 31º 50' K 34º 51' D İsrail G sonbahar 2004 İğneada, Kırklareli 41º 52' K 27º 58' D Türkiye 1273 km.333 KB SFH Mäntsälä, Uusimaa, 60 48' K 25 10' D Finlandiya D S Tavas, Denizli 37 34' K 29 04' D Türkiye 2605 km.172 GD ILT Eilat Kuş Araştırma İstasyonu, Eilat 29 33' K 34 57' D İsrail G Aras halkalama istasyonu, Iğdır 40º 07 K 43º 35 D Türkiye 1412 km 31 KD *Finlandiya da halkalanıp Türkiye de bulunan bir şahin ile ilgili geri bildirim raporu henüz elimize ulaşmamıştır. Bu nedenle bu kuşla ilgili detaylı bilgiler kodlamalarda yer almamaktadır. Küçük Orman Kartalı Aquila pomarina LV 2F Murmastiene, Madona, 56 40' K 26 34' D Letonya ET L Nisan 2003 Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D Türkiye 2395 km 159 GD PLG Tylaw, Dukla, 49º 29' K 21º 42' D Polonya BA L Nisan 2005 Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D Türkiye 1886 km 137 GD PLG Stefankowice 2 km. K, Hrubieszow, Lubelskie, 50º 54' K 23º 51' D Polonya BA L Nisan 2005 Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D Türkiye 1911 km 145 GD 48

53 PLG Ortel Krolewski 2 km NE, Piszczac, Lubelskie 51 58' K 23 16' D Polonya BN L bilinmiyor Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D Türkiye 2031 km 145 GD LV o 39' K 26 o 42' D Letonya #18 kanat bandı VV İstanbul 41 00' K 29 00' D Türkiye 1745 km 174 GD Balık Kartalı Pandion haliaetus SFH Inari, Lappi 69.xx K 27.xx D Finlandiya M49512 XF c.ekim 2003 İğneada, Kırklareli 41 53' K 28 00' D Türkiye 3027 km G SFH Parikkala, Kymi (koordinatlar bildirilmemiştir) Finlandiya M L c Hamidiye, Afyon 38 42' K 30 53' D Türkiye 2553 km. SFH Taipalsaari, Kymi Finlandiya M XF Bartın 41º 37' K 32º 20' D Türkiye 2194 km. ETM Krasomai gölü, Shuminski bölgesi (koordinatlar bildirilmemiştir) Beyaz usya A 7375 S (sonbahar 2003) İğneada, Kırklareli 41º 52' K 27º 58' D Türkiye SFH Keinmaa, Lappi (koordinatlar bildirilmemiştir) Finlandiya M F Belek, Antalya 36 51' K 31 03' D Türkiye 3254 km. * Finlandiya da halkalanıp Türkiye de bulunan 2 balık kartalı ile ilgili geri bildirim raporu henüz elimize ulaşmamıştır. Bu nedenle bu kuşlarla ilgili detaylı bilgiler kodlamalarda yer almamaktadır. Ada Doğanı Falco eleonorae GA Paximada, Lassithi, Kriti 35 23'K 26 11' D Yunanistan H XF Işıklı, Aydın 37 49' K 27 48' D Türkiye 307 km. 28 KD Bıldırcın Coturnix coturnix GA 4M Jalta, Kırım 44 o 29' K 34 o 02' D Ukrayna F Yakakent, Samsun 41 o 38' K 35 o 32' D Türkiye 460 km 196 GB GA Jalta, Kırım 44 o 29' K 34 o 02' D Ukrayna F İmamoğlu, Adana 37 o 15' K 35 o 40' D Türkiye 815 km. 170 GD Sakarmeke Fulica atra ILT Hula gölü, Hula vadisi 33º 06' K 35º 36' D İsrail GG V İncesu, Samsun 41º 21' K 36º 11' D Türkiye, 920 km. 6 KD 49

54 Karakarınlı Kumkuşu Calidris alpina UKK Sivash gölü, Kırım 46º 02' K 34º 14' D Ukrayna CS Yumurtalık Lagünleri, Adana 36º 38' K 35º 37' D Türkiye 1076 km. 175º GD Küçük Suçulluğu Lymnocryptes minimus ETM Sõrve Kuş Halkalama İstasyonu 57º 55' K 22º 03' D Estonya HA c.aralık 2002 Demirköprü Barajı, Köprübaşı, Manisa 38º 40' K 28 º 30' D Türkiye 2191 km 165º GD Çulluk Scolopax rusticola UM Petushinskiy distr., Pokrov, Vladimir O. 56º 06' K 39º 40' D usya PS Ocak 2003 İğneada, Kırklareli 41º 52' K 27º 58' D Türkiye 1827 km. 208º GB UM Osinskiy distr., Kamenka 57 o 16' K 55 o 48' D usya PS Eğridere, Yenipazar, Aydın 37 o 45' K 28 o 09' D Türkiye 2970 km. 223 o GB Karasırtlı Martı Larus fuscus SFH Heinävesi, Mikkeli 62 28' K 28 40' D Finlandiya HT X ( ) Trabzon 41 00' K 39 42' D Türkiye 2503 km. 158 GD SFH Luopioinen, Häme 61 21' K 24 30' D Finlandiya HT X ( ) Zonguldak 41 28' K 31 47' D Türkiye 2272 km.164 GD Gümüş Martı Larus (cachinnans) michahellis GA Arogi Lagünü, Porto Lagos bölgesi (koordinatlar bildirilmemiştir) Yunanistan P VV Yeniköy, İstanbul 41 31' K 28 72' D Türkiye GA Dedeağaç ın 6 km kuzeydoğusu, Meriç 40 54' K 25 54' D Yunanistan P S Sarısığlar, Çanakkale 40 09' K 26 24' D Türkiye 93 km. 153 GD Üveyik Streptopelia turtur CYC 4M Achelia 34º 44' K 32º 29' D Güney Kıbrıs um Kesimi E F Polatlı, Ankara 39º 35' K 32º 09' D Türkiye 536 km 357º KB Yalıçapkını Alcedo atthis UM Okskiy Doğa ezervi 54 43' K 40 50' D usya XC X c Bafra, Samsun 41 33' K 35 53' D Türkiye 1501 km 194 GB 50

55 UM Okskiy Nature eserve, Pra nehri, yazan O 'K 40 51' D usya XC Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D Türkiye 1489 km. 193º GB Kum Kırlangıcı iparia riparia YUB Senta, Vojvodina 45º 55' K 20º 05' D Yugoslavya Z Manyas Kuşcenneti istasyonu (soltra), Balıkesir 40º 13'K 28º 04' D Türkiye 907 km 132º GD HGB 4M Scabolcs-Szatmár-Bereg 48 10' K 21 27' D Macaristan T Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1511 km 144 GD GA near Drana, Evros Delta 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan A Manavgat, Antalya 36 45' K 31 29' D Türkiye 656 km. 132 GD ILT Hula vadisi 31 47'K 35 13' D İsrail S Manavgat, Antalya 36 45' K 31 29' D Türkiye 649 km. 329 KB HGB 4M akamaz, Tisza fkm, Szabolcs-Szatmár-Bereg 48 08'K 21 26'D Macaristan T Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1508 km. 147 GD Kır kırlangıcı Hirundo rustica HGB 4M Izsák, Kolon-tavi Madárvárta 46 47' K 19 21' D Macaristan T Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km 134 GD PLG Dzierrawy, Koło, Wielkopolskie 52 12' K 18 35' D Polonya KX Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1990 km. 145 GD CZP 4F Láznĕ Bohdaneč, Pardubický 50 05' K 15 40' D Çek Cumhuriyeti T Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1943 km. 133 GD HGB Sumony AH, Baranya 45 58' K 17 56' D Macaristan T Dicle istasyonu, Diyarbakır 37 54' K 40 15' D Türkiye 2046 km. 108 GD HGB Sumony AH, Baranya 45 58' K 17 56' D Macaristan T Dicle istasyonu, Diyarbakır 37 54' K 40 15' D Türkiye 2046 km. 108 GD HGB 3F Kis-Balaton, Zala 46 40'K 17 15'D Macaristan T Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1612 km. 133 GD FPP Cedara College & Merrievale 29 o 33'S 30 o 15'D Güney Afrika AM Aras istasyonu, Iğdır 40 o 07'K 43 o 35'D Türkiye 7868km. 11 KD 51

56 Kızılgerdan Erithacus rubecula BGS Kalimok istasyonu, Silistra, 44 00' K ' D Bulgaristan X Güzelhisar Deltası, Aliağa, İzmir 38 48'K 26 58' D Türkiye 581 km. 185ºG Ağaç Kamışçını Locustella luscinoides OB 3F Sic reedbeds, Cluj 46 55' K 23 57' D omanya Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1287 km. 149 GD Kındıra Kamışçını Acrocephalus schoenobaenus HGB Dinnyés, Fejér 47º 11' K 18º 34' D Macaristan T Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 1573 km 133ºGD HGB Sándorfalva, Csongrád 46º 22' K 20º 06' D Macaristan 2A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 1426 km 135ºGD HGB Keszthely-Fenékpuszta, Zala 46º 43' K 17º 15' D Macaristan 2A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 1615 km 128ºGD HGB Izsák, Kolon-Tó, Bács-Kiskun 46º 47' K 19º 21' D Macaristan 9X Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 1499 km 134ºGD HZ Donji Miholjac 45º 46' K 18º 10' D Hırvatistan BA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46' K 31º27' D Türkiye 1494 km 128ºGD MLV Simar Doğa ezervi, St.Paul Körfezi 35º 57' K 14º 23' D Malta Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46' K 31º27' D Türkiye 1532km 82º KD SFH Vehkalahti, Kymi 60º 35' K 27º 13' D Finlandiya J Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 2672 km 172º GD CZP Mušov, Jihomoravský 48 54' K 16 36' D Çek Cumhuriyeti S Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1804 km. 132 GD CZP Sedlec, Jihomoravský 48 47' K 16 42' D Çek Cumhuriyeti TX Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1790 km. 132 GD UKK Lyubeshivskiy distr., Vetli, Volynska O ' K 25 10' D Ukrayna B Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1714 km. 163 GD GA Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 653 km. 132 GD 52

57 SFH 2M Espoo, Uusimaa 60 12' K 24 49' D Finlandiya J Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 2655 km. 167 GD HGB 3M Dinnyés, Fejér 47 11'K 18 34'D Macaristan A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1573 km. 138 GD HGB 3F Szeged, Fehér-tó, Csongrád 46 20'K 20 05'D Macaristan A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1424 km. 138 GD HGB 3F Szeged, Fehér-tó, Csongrád 46 20'K 20 05'D Macaristan A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1424 km. 138 GD HGB 4M Izsák, Kolon-tó, Bács-Kiskun 46 47'K 19 21'D Macaristan A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km. 138 GD HGB 3F Izsák, Kolon-tó, Bács-Kiskun 46 47'K 19 21'D Macaristan A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km. 138 GD HGB Újlõrincfalva, Heves 47 38'K 20 36'D Macaristan T Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1503 km. 144 GD HGB Izsák (Kolon-tó), Bács-Kiskun 46 47' K 19 21' D Macaristan A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye, 1499 km. 138º GD Çalı Kamışçını Acrocephalus palustris SVS Tsavo Milli Parkı, Ngulia 03º00' S 38º13' D Kenya BU Manyas Kuşcenneti istasyonu (soltra), Balıkesir 40º 13'K 28º 04'D Türkiye 4895 km 349º KB BLB 4M Wetteren, Oost-Vlaanderen 51º00' K 03º53' D Belçika Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46'K 31º27'D Türkiye 2696 km 115ºGD BLB Wetteren, Oost-Vlaanderen 51º00'K 03º 53'D Belçika Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46'K 31º27'D Türkiye 2696 km 115ºGD BLB Lembeek (VI.Brabant) 50 43' K 04 12' D Belçika Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 3024 km 95 GD BLB Hamme Sint Anna Oost-Vlaanderen 51 06'K 04 09'D Belçika Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46'K 31 27'D Türkiye 2702 km. 116 GD BLB Korbeek-Lo, Vlaams Brabant 50º51'K 04º 45'D Belçika Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46'K 31º27'D Türkiye 2675 km. 116 GD 53

58 Saz Bülbülü Acrocephalus scirpaceus HGB Soponya, Fejér 47º02'K 18º27'D Macaristan N Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46'K 31º27'D Türkiye 1568 km 132ºGD HGB Császártöltés, Bács-Kiskun 46º26'K 19º10'D Macaristan X Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46' K 31º27'D Türkiye 1483 km 132ºGD HGB Balmazújváros, Magdolna-puszta 47º35'K 21º21'D Macaristan Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46' K 31º27'D Türkiye 1647 km 132ºGD HGB 4M Pacsmag, Tolna 46º35' K 18º23'D Macaristan 5Y Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46'K 31º27'D Türkiye 1539 km 131ºGD PLG Wadi el ayan 29 09' K 30 24' D Mısır KV Manyas Kuşcenneti istasyonu, Balıkesir 40º14'K 28º02'D Türkiye 1248 km. 351 KD BGS Durankulak Gölü 43º41'K 28º31'D Bulgaristan Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º46' K 31º27'D Türkiye 807 km 161ºGD GA Meriç Deltası, Trakya 40 49' K 25 59' D Yunanistan A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46'K 31 27'D Türkiye 654 km 132 GD ILT Eilat Kuş Araştırma İstasyonu, Eilat 29 33' K 34 57' D İsrail W Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 865 km 339 KB BLB Durankulak, Stalin 43 42' K 28 34'D Bulgaristan Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27'D Türkiye 809 km 161 GD HGB Sándorfalva-Fehértó, Csongrád 46 22'K 20 06'D Macaristan 4X Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27'D Türkiye 1423 km. 135 GD HGB Keszthely-Fenékpuszta, Zala 46 43' K 17 15' D Macaristan 5A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1615 km 128 GD HGB Izsak, Kolon-To, Bacs-Kiskun 46 47' K 19 21' D Macaristan 9X Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km 134 GD HGB Izsak,Kolon-tavi Madárvárta, Bacs Kiskun 46 47' K 19 21' D Macaristan 5X Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km 134 GD HGB Keszthely-Fenékpuszta, Zala 46 43' K 17 15' D Macaristan 3X Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1615 km 128 GD HGB Izsak,Kolon-tavi Madárvárta, Bacs Kiskun 46 47' K 19 21' D Macaristan 9X Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km 134 GD 54

59 HZ Balık çiftlikleri, Donji Miholjac 45 46' K 18 10' D Hırvatistan BA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1492 km. 127 GD ILT Ein Afek 32 50' K 35 07' D İsrail S Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 550 km. 324 KB ILT Kudüs Kuş İstasyonu, Kudüs 31 47'K 35 13' D İsrail S Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 652 km. 329 KB ILT Kibbutz Haon 32 44'K 35 37' D İsrail S Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 588 km. 321 KB HGB 3M Izsák, Kolon-tó, Bács-Kiskun 46 47'K 19 21'D Macaristan A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km. 138 GD HGB Keszthely, Fenékpuszta, Zala 46 43'K 17 15'D Macaristan A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1616 km. 133 GD HGB 3F Izsák, Kolon-tó, Bács-Kiskun 46 47'K 19 21'D Macaristan A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km. 138 GD HGB 3M Izsák, Kolon-tó, Bács-Kiskun 46 47'K 19 21'D Macaristan A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1499 km. 138 GD HGB egöly, Pacsmag, Tolna 46 37'K 18 22'D Macaristan A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1542 km. 135 GD HGB Ócsa AH, Pest 47 18'K 19 12'D Macaristan A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1546 km. 139 GD HGB 3M Keszthely, Fenékpuszta, Zala 46 43'K 17 15'D Macaristan 7Y Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1616 km. 133 GD HGB 3F Etyek, Fejér 47 28'K 18 45'D Macaristan 6A Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1585 km. 139 GD SKB 3F Gbelce, Nové Zámky 47º 51 K 18º 29 D Slovakya S Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1626 km. 135 GD SKB 3F Trnava balık çiftlikleri 48º 22 K 17º 32 D Slovakya S Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 1717 km. 134 GD 55

60 Büyük Kamışçın Acrocephalus arundinaceus LIK Ventes agas, Silute 55º 21' K 21º 13' D Litvanya TV Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 2206 km 159ºGD BGS Kalimok istasyonu 44º 00' K 26º 27' D Bulgaristan Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 908 km 151ºGD GA Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan B Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 652 km 132ºGD GA Drana Lagünü yakınları, Meriç Deltası 40º 50' K 26º 01' D Yunanistan B Titreyengöl istasyonu, Antalya 36 46' K 31 27' D Türkiye 653 km. 132 GD * 2004 yılında Titreyengöl de yakalanan KKTC halkalı büyük kamışçının halkalanma bilgilerine ulaşılamamıştır. Bu nedenle kodlamalarda yer almamaktadır. Akgerdanlı Ötleğen Sylvia communis HGB Naplas-to, Pest Budapest 47 30' K 19 15' D Macaristan c Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D Türkiye 1877 km. 127 GD Karabaşlı Ötleğen Sylvia atricapilla HGB 3M Nógrád 48º 03' K 19º 09' D Macaristan 4X Manyas Kuşcenneti istasyonu, Balıkesir 40º 14' K 28º 02' D Türkiye 1122 km 138º GD UKK Piryatinskiy distr., Usivka, Poltava O ' K 32 32' D Ukrayna B Titreyengöl istasyonu, Antalya, 36 46' K 31 27'D Türkiye 1528 km 183 GB LIK 3F Ventes, agas, Silute 55 21' K 21 13' D Litvanya VP F c Karamşalı köyü, Erdemli, Mersin 36 48' K 34 10' D Türkiye 2282 km. 154 GD HZ 3M Jezero, Nijvice,o. Krk 45 o 10' K 14 o 34' D Hırvatistan BA X Karayiğit, Hasanbeyli, Osmaniye 37 o 25' K 36 o 25' D Türkiye 2014 km. 108 GD Çıvgın Phylloscopus collybita HGB Ócsa AH, Pest 47º 19' K 19º 13' D Macaristan T Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Türkiye 1548 km 135ºGD Söğüt Bülbülü Phylloscopus trochilus UM Loukhskiy distr., Chernaya eka, Karelia 66 o 31' K 32 o 54' D usya VK Aras istasyonu, Iğdır 40 o 07' K 43 o 35' D Türkiye 2993 km. 167 o GD 56

61 Benekli Sinekkapan Muscicapa striata ETM 5M Harjumaa, Tallinn 59 o 26' K 24 o 43' D Estonya VA34025 VV Alaçatı, Çeşme 38 o 16' K 26 o 22' D Türkiye 2357 km. 176 o GD Saka Carduelis carduelis UKK 3F Mikolayiv O.Ochakivskiy distr., Pokrivka 46º 27' K 31º 41' D Ukrayna B X Eylül 2006 İzmit Körfezi 40º 45' K 29º 33' D Türkiye 668 km. 195ºGB Karabaşlı İskete Carduelis spinus LIK 3M Ventes agas, Silute K D Litvanya VE80053 AC c Arhavi, Artvin K D Türkiye 2144 km 137 GD *Bu birey KAD üyesi Okan Can ın Eylül 2003 te Artvin i ziyareti sırasında kafeste görülmüş ve bir yıldır kafeste tutulduğu öğrenilmiştir. Kuşa bakan kişi Ekim sonunda türün göç mevsiminde kuşu serbest bırakmayı kabul etmiştir. Türkiye de halkalanıp yine Türkiye de kaydedilen kuşlar (halkalandığı yerin çevresinde 5km 2 lik bir daire dışında kalan kayıtlar) Tepeli Pelikan Pelecanus crispus P018/P019 1 V Homa Dalyanı, İzmir Kuşcenneti, 38º 31' K 26º 49' D c Bandırma Kuşcenneti, Balıkesir 40º 14' K 28º 02' D 218 km. 28º KD Akdeniz Martısı Larus melanocephalus D Gediz Deltası, İzmir 38º 30' K 26 55' D Güllük Körfezi, Menderes Deltası, Muğla 37º34'K 27º12'D 107 km. 166º GD Yalıçapkını Alcedo atthis YH F Cernek istasyonu, Samsun 41 36' K 36 05' D Akyatan istasyonu, Adana, 36º 36' K 35º 16' D 559 km 187º GB YH F V Akyatan istasyonu, Adana 36º 36' K 35 17' D Samandağ, Hatay 36 05' K 35 59' D 86 km. 132º GD 57

62 Karatavuk Turdus merula DA M X Cernek istasyonu, Samsun 41º36'K 36º 05'D ( ) 19 Mayıs, Samsun 41 29'K 36 05' D 13 km. 180º G Saz Bülbülü Acrocephalus scirpaceus JA Titreyengöl, Manavgat 36º 46' K 31º 27' D Türkiye XF c Kırklareli, Trakya 41º 51'K 28º 06'D Türkiye 634 km. 334º KB JA Titreyengöl istasyonu, Antalya 36º 46' K 31º 27' D Cernek istasyonu, Samsun 41º 36' K 36º 05' D 669 km. 35º K Teşekkürler Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğüne, Ankara, Adana, Samsun, Antalya, İzmir, Artvin, Balıkesir, Bursa, Diyarbakır, Konya, Iğdır ve Kars İl Çevre Orman Müdürlüklerine, UHP çatısı altında çalışmalarını gerçekleştiren Ondokuz Mayıs Üniversitesi Ornitolojik Araştırmalar Merkezi, ODTÜ, Akdeniz Üniversitesi, Ege Üniversitesi, Dicle Üniversitesi, Kafkas Üniversitesi, Stanford Üniversitesi, Doğa Derneği ve Kuzeydoğa Derneği ne, UHP yi destekleyen Güneydoğu Avrupa Kuş Göç Ağı (SEEN) ve Avrupa Halkalama Birliği ne (EUING), başta lisanslı halkacılar olmak üzere çalışmalarını büyük bir özveriyle gerçekleştiren tüm araştırmacılara, avcılar, çocuklar, kuş gözlemcileri, kuş fotoğrafçıları (trakuş üyeleri) ve ilgili ülkelerin ulusal halkalama programları başta olmak üzere geri bildirimleri ileten herkese teşekkür ederiz. 58