2KALITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ

Transkript

1 T T ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım BÖLÜM KLITIM Kalıtımla İlgili Kavramlar Mendel İlkeleri ve Uygulamaları Modern Genetik Eşeye Bağlı Kalıtım Kromozom Sayısında ve KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Sayfa No Yapısındaki Değişmeler Mini Sınavlar ( 9) Konu Testleri ( 9) Mendel Genetiği ve Uzantıları {Test(-4)} 7 Kan Grupları {Test(5-8)} Eşeye Bağlı Kalıtım {Test-(9 - )} Karma {Test(-9)} Üniversite Sınav Soruları Sayfa No BÖLÜM GENETİK BİLGİ TŞIYN MOLEKÜLLER Nükleik sitler Genetik Şifre Protein Sentezi Gen ve Çevre Mini Sınavlar ( 5) Konu Testleri ( 0) Nükleik sitler {Test( 4)} Genetik Şifre ve Protein Sentezi {Test(5 8)} Karma {Test(9 0)} Üniversite Sınav Soruları BÖLÜM BİYOTEKNOLOJİ VE GEN MÜHENDİSLİĞİ Gen Klonlanması Rekombinant DN Teknolojisi Gen Mühendisliği Uygulamalarının Sağladığı Yararlar Mini Sınavlar () Konu Testleri ( ) G C T C nm C G T G G C.4 nm T T T

2 Mendel bezelyelerle yaptığı çalışmalar sonucu kalıtımın mekanizmalarını açıklamıştır. KLITIM KONU ÖZETI Özelliklerin bir kuşaktan bir sonraki kuşağa aktarımına kalıtım, bunu inceleyen biyoloji alt dalına ise genetik adı verilir. Kalıtım mekanizmalarını açıklayan ilk bilimsel çalışmalar 860'lı yıllarda Mendel tarafından gerçekleştirilmiştir. KLITIML İLGİLİ KVRMLR DN molekülü içinde yer alan ve belirli bir proteinin sentezi için şifre veren bölüme gen, aynı karaktere etki eden genlerden her birine ise alel gen adı verilir. Bir karaktere ait anne ve babadan aynı alelleri alan bireyin genotipi o karakter bakımından homozigot ( veya aa), farklı alelleri alan bireyin genotipi o karakter bakımından heterozigottur (a). Bir canlının sahip olduğu genlerin tamamına genotip, çevre ve genotipin etkisiyle oluşan dış görünüşüne ise fenotip adı verilir. Farklı karakterlere ait genlerin farklı kromozomlar üzerinde bulunmasına bağımsız genler, farklı karakterlere ait genlerin aynı kromozom üzerinde bulunmasına bağlı genler denir. Genler bağımsız ise gamet çeşidi n formülü ile bulunur (n = heterozigot kromozom sayısı). I MENDEL İLKELERİ VE UYGULMLRI BÖLÜM Mendel bezelye bitkileri ile yaptığı çaprazlamalarla günümüzde "Mendel İlkeleri" olarak adlandırılan bir dizi sonuca ulaşmıştır. Bezelyelerin kolay yetiştirilmesi, hızlı üremesi, karakterlerinin kolay izlenmesi ve üreme sistemlerinin kolayca kontrol edilebilmesi gibi etkenler Mendel'in çalışmalarında bu bitkiyi tercih etmesini sağlamıştır. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım Mendelʼin bezelyeler üzerinde yaptığı çaprazlamalar iki grupta incelenir. Monohibrit Çaprazlama Mendel çalışmalarına tek bir karakter bakımından faklı bezelyeleri çaprazlayarak başlamıştır. Homozigot mor (MM) ve beyaz (mm) çiçekli bezelyelerin çaprazlanması ile oluşan F dölündeki tüm bezelyelerin mor (Mm) çiçekli olduğu görülmüştür. F bitkilerinin (Mm) kendi aralarında döllenmeleri sonucu oluşan F bitkilerinde ise mor: beyaz fenotip oranı elde edilmiştir. 05

3 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım Karakter Baskın özellik Çekinik özellik Çiçek rengi Tohum rengi Tohum şekli Tohum zarfı şekli Tohum zarfı rengi Gövde uzunluğu Çiçek durumu Mor Sarı Düz Yassı Yeşil Uzun ksiyal Beyaz Yeşil Buruşuk Kıvrık Sarı Kısa Terminal Mendelʼin bezelyelerle yaptığı genetik çalışmalarda izlediği yedi karakter. F x F Fenotip Genotip Gametler F kufla Dihibrit Çaprazlama Mendel monohibrit çaprazlamanın bir uzantısı olarak, iki karakterin aynı anda aktarımını inceleyen deneyleri de tasarlamıştır. Bu amaçla homozigot sarı ve düz (SSDD) tohumlu bir bezelye ile homozigot yeşil ve buruşuk (ssdd) tohumlu bir bezelyeyi çaprazlamış ve F dölündeki tüm bezelyelerin sarı ve düz (SsDd) tohumlu olduğunu görmüştür. F bitkilerinin kendi aralarında döllenmeleri sonucu oluşan F bitkilerinde ise 9 sarı düzgün: sarı buruşuk: yeşil düzgün: yeşil buruşuk fenotip oranını elde etmiştir. F x F Fenotip Genotip Gametler F kufla Sar düz tohum Ss Dd Mor çiçek Sar düz tohum Ss Dd 4 SD 4 Sd 4 sd 4 sd 4 SD 4 Sd 4 sd 4 sd SD Sd sd sd X Mm X Mor çiçek Mm / M / m / M / m / M / m Punnet karesinin kurulmas / M / m /4 MM /4 Mm /4 Mm /4 mm Fenotip Fenotip çeflidi = Fenotip oran = : (/4 mor çiçek, /4 beyaz çiçek) Genotip Genotip çeflidi = Genotip oran = :: (/4 homozigot baskın (MM), / heterozigot bask n (Mm), /4 homozigot çekinik (mm)). Punnett karesinin kurulmas 4 SD SS DD SS Dd Ss DD Ss Dd 4 4 Sd sd SS Dd SS dd Ss Dd Ss dd Ss DD Ss Dd ss DD ss Dd 9/6 Sar düz /6 Yeflil düz 4 sd Ss Dd Ss dd ss Dd ss dd /6 Sar burufluk /6 Yeflil burufluk 06

4 Bezelye'de (Pisum sativum) mor renkli ve beyaz renkli çiçekler. Mendel bezelyeler ile yaptığı monohibrit ve dihibrit çaprazlamalar ile aşağıdaki sonuçlara ulaşmıştır: Karakterlerin nesilden nesile aktarımını sağlayan birimlere gen adı verilir. Kalıtsal karakterler her bir organizmada çiftler halinde bulunan genler tarafından kontrol edilmektedir. Biri anneden diğeri babadan gelen ve aynı karaktere etki eden bu genlere alel gen adı verilir. Bir karaktere ait iki farklı alele sahip bir bireyde fenotipte etkisini gösteren gene baskın (dominant) gen, fenotipte etkisini gösteremeyen gene çekinik (resesif) gen adı verilir. Her bir karakterin iki aleli, gamet oluşumu sırasında ayrılır. Gamet oluşumu sırasında farklı karakterleri denetleyen alel genler birbirinden bağımsız olarak ayrılır. Mendel Genetiğinin Genişletilmesi: Baskın özelliği gösteren bireyin genotipini öğrenmek amacıyla aynı karakter bakımından homozigot çekinik bireyle çaprazlanmasına kontrol çaprazlaması denir. Bir özelliği kontrol eden iki alelin birbirlerine baskın ya da çekinik olmaması durumuna eksik baskınlık denir. Bu durumda, heterozigot genotipteki bireylerin fenotipi iki alelin arasındaki bir değere sahiptir. Endülüs tavuklarındaki tüy rengi ile aslanağzı ve akşam sefası bitkilerindeki çiçek rengi eksik baskınlığa örnektir. Eş baskın olarak adlandırılan durumda ise heterozigot genotipteki bireylerde, her iki alel de fenotipi ayrı ayrı ve farklı bir biçimde etkiler. İnsanlardaki B ve MN kan grupları eş baskınlığa örnektir. Bir popülasyonda, aynı karaktere etki eden ikiden fazla alelin bulunması durumuna çok alellik denir. Bir bireyde ise bu alellerden sadece iki tanesi bulunur. Çok alellik durumunda popülasyonda oluşacak genotip çeşidi sayısı hesaplanır (n = alel gen sayısı). KN GRUPLRI n. ^n + h c m formülü ile Kan grupları, B ve O olmak üzere üç faklı alel gen tarafından denetlenen bir karakterdir. Bu alel genler arasındaki baskınlık durumu = B > O şeklinde ifade edilir. Kan grubunu alyuvarların zarında bulunan antijenler belirler. Plazmada bulunan antikorlar ise uygun olmayan kan alış verişlerinde çökelmeye neden olurlar. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım Fenotip Genotip lyuvardaki antijen Plazmadaki antikor, O nti B B BB, BO B nti B B, B O OO nti-, nti-b İnsanların kan grubu açısından genotip ve fenotipleri Rh + kan grubundan olan bireylerin alyuvar zarında Rh antijeni bulunurken, Rh kan grubundan olan bireylerin alyuvar zarında Rh antijeni bulunamaz. Rh olan bireyler, Rh antijenine karşı Rh antikoru (nti Rh) oluştururlar. nne Rh, bebek Rh + olduğunda kan uyuşmazlığı ortaya çıkar. 07

5 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım Eşey Genotip Fenotip Dişi Erkek X R X R X R X r X r X r X R Y X r Y Normal Taşıyıcı Renk körü Normal Renk körü (X R : Normal görme geni, X r : Renk körü geni) Eşey Genotip Fenotip Dişi Erkek X H X H X H X h X h X h X H Y X h Y Normal Taşıyıcı Hemofili Normal Hemofili X H : Normal gen, X h : Hemofili geni Dişi ve erkeklerde renk körlüğü ve hemofili bakımından genotip ve fenotip durumları II MODERN GENETİK ) EŞEYE BĞLI KLITIM İnsanlarda cinsiyeti belirleyen X ve Y kromozomlarına gonozom, X ve Y kromozomu dışındaki kromozomlara ise otozom adı verilir. Gonozom kromozomları üzerinde yer alan genlere eşeye bağlı genler denir. III I X kromozomu Hemofili Renk körlü ü Tam renk körlü ü Retinitis pigmentosa Y kromozomu X ve Y kromozomunun homolog kısmında (I) taşınan özellikler iki genle belirlenip, hem dişi hem erkeklerde görülür. Y kromozomunun homolog olmayan kısmında (II) taşınan özellikler tek bir gen ile belirlenip sadece erkeklerde görülür. Bu kısımdaki özellikler (balık pulluluk, yapışık parmaklılık) babadan erkek çocuğa geçer. X kromozomunun homolog olmayan kısmında (III) taşınan özellikler dişide iki, erkekte ise tek gen ile belirlenir. Hemofili ve renk körlüğü, X kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınan çekinik genler ile belirlenen hastalıklardır. Bu hastalıklar ile ilgili genleri erkek çocuklar anneden, kız çocuklar hem anne hem de babadan alırlar. Bozuk dentin X kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınan ve baskın genle belirlenen bir özelliktir. Dişilerde görülme oranı erkeklere göre daha çoktur. II Bal k pulluluk Yap fl k parmakl l k K ll kulakl lık I B) KROMOZOM SYISIND VE YPISINDKİ DEĞİŞMELER Mayoz bölünme sırasında gerçekleşen ayrılmama olayı sonucunda, kromozom sayısı bir fazla (n + ) ya da bir eksik (n ) olan gametler oluşur. yrılmama otozom kromozomlarda olabileceği gibi gonozom kromozomlarda da görülebilir. Otozomlarda ayrılmama sonucu oluşan gametlerin döllenmesi sonucu Down sendromlu (45 + XX ya da 45 + XY) bireyler oluşur. Gonozomlarda ayrılmama sonucu oluşan gametlerin döllenmesi ile Süper dişi (44 + XXX), Klinefelter erkek (44 + XXY) ve Turner dişi (44 + XO) sendromuna sahip bireyler oluşur. Kromozom sayısındaki değişimlerin dışında, kromozom yapısında da değişmeler olabilir. Bir kromozomun kırılması, kromozom yapısında delesyon, duplikasyon, inversiyon ve translokasyon olarak adlandırılan dört çeşit değişime neden olabilir. Bir hücrenin sahip olduğu kromozomların büyüklüğüne ve şekline göre dizilmesine karyotip adı verilir. Bu yöntem kullanılarak kromozom sayısı ve yapısındaki bazı anormallikler tespit edilebilir. 08

6 . şağıdaki I numaralı sütunda kalıtımla ilgili bazı kavramlar, II numaralı sütunda bu kavramlarla ilişkili açıklamalar verilmiştir. Uygun eşleştirmeleri yapınız.. şağıda genotipi verilen bireylerin oluşturabileceği gamet çeşidi sayılarını ve gamet çeşitlerini yazınız. (Tüm genler bağımsızdır). Genotip Gamet çeşidi sayısı Gamet çeşitleri abb RRnnHHgg MmNNCcDd RrssEe KKIITtZZ Mendel Genetiği ve Uzantıları I. Gen a. Bir genin kromozom üzerinde bulunduğu bölge. Fenotip b. ynı karaktere etki eden genlerden her biri. lel gen c. Belirli bir proteinin sentezinden sorumlu DN bölümü 4. Baskın gen d. Bir karaktere ait anne ve babadan farklı alellerin gelmesi durumu 5. Heterozigot e. Canlının genetik yapısı 6. Lokus f. Sadece homozigot durumda etkisini fenotipte gösterebilen gen 7. Genotip g. Homozigot veya heterozigot durumda etkisini fenotipte gös te rebilen gen 8. Çekinik gen h. Canlının görünür özellikleri II Mini Sınav. 4. Uzun I Uzun II K sa III Uzun gövdeli () iki bezelyenin çaprazlanması sonucunda kısa gövdeli (a) bir bezelye oluşmuştur. Buna göre numaralı bireylerin genotipini yazınız I.... II.... III.... Huntington otozom kromozomlardaki baskın bir alelin () sorumlu olduğu ölümcül bir sinir sistemi hastalığıdır. Bireyde 5 ya da 45 yaşlarına gelinceye kadar, belirgin hiç bir fenotipik etki gözlenmez. Bu yaşlarda sinir sistemi geri dönüşümsüz bir şekilde bozulmaya başlar ve sonuçta birey ölür. Huntington hastalığı ile ilgili yukarıda verilen bilgilere göre aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına "D", yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız.. Belirli bir yaştan sonra ölüme yol açması bu hastalığa neden olan alelin, gen havuzundan elenmesini önler.. Sadece homozigot baskın genotipteki bireylerin ölümüne neden olur.. Bu hastalıkla ilgili gen içermeyen anne ve babanın, hastalığa sahip çocukları olabilir. 4. Hastalık X kromozomunda taşındığından dişilerde görülme oranı erkeklere göre daha fazladır. 5. Bu hastalıkla ilgili heterozigot genotipteki anne ve babanın, hastalıkla ilgili baskın gen taşımayan bir çocuklarının olma ihtimali /4'tür. 6. Hastalığın etkisini gösterebilmesi için otozom kromozomlardan birinde baskın alelin bulunması yeterlidir. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 09

7 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 5. şağıda Mendel'in yaptığı monohibrit çaprazlama verilmiştir. P kufla F kufla F X F F kufla ı Sar tohum Tamam sar tohumlu Yeflil tohum Deney sonuçlarına göre aşağıdaki soruları cevaplayınız (Baskın alel için, çekinik alel için a simgelerini kullanınız). a) Sarı ve yeşil tohum alelleri arasındaki baskınlık durumunu belirtiniz. b) F kuşağındaki bireylerin oluşturabileceği gamet çeşidini ve oranlarını yazınız. c) F kuşağındaki fenotip ve genotip oranlarını yazınız. i) Fenotip oranı: ii) Genotip oranı: 6. İki karakter bakımından heterozigot genotipteki düzgün ve sarı tohumlu iki bezelyenin çaprazlanması sonucunda, I. düzgün yeşil, II. buruşuk yeşil, III. buruşuk sarı, IV. düzgün sarı fenotipe sahip bezelyelerin oluşma oranlarını yazınız. (Düzgün tohum şekli ve sarı tohum rengi genleri baskındır) Mendel "bağımsız dağılım" olarak adlandırılan kanununa monohibrit çaprazlama sonucu ulaşamazken dihibrit çaprazlama sonucu ulaşmıştır. Bu durumu açıklayınız. 8. İki karakter bakımından da homozigot genotipteki sarı ve düz tohumlu bir bezelye ile yeşil ve buruşuk tohumlu bir bezelye bitkisinin çaprazlanması ile F dölü elde ediliyor. F dölündeki iki bezelyenin çaprazlanması ile elde edilen F dölü ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız. (Genler bağımsız olup, sarı tohum rengi () ve düz tohum şekli (B) baskındır). fenotip çeflidi a) F dölündeki; oranı kaçtır? genotip çeflidi b) F dölünde sarı ve buruşuk tohumlu bir bezelyenin oluşma ihtimali kaçtır? c) F dölünde tohum rengi bakımından homozigot, tohum şekli bakımından ise heterozigot genotipli bir bezelyenin oluşma ihtimali kaçtır? 9. ve B karakterleri bakımından genotipi bilinmeyen iki bireyin çaprazlanması sonucunda oluşan oğul döllerin ʼnin B, 8 ʼnin b, ʼnin ab, ʼnin ab fenotipinde olduğu saptanmıştır Buna göre, çaprazlanan ata bireylerin genotipini bulunuz. 0

8 . İki bezelyenin çaprazlanması sonucu elde edilen tohumların fenotip çeşit ve oranları aşağıdaki grafikte verilmiştir.. Miktar Mendel Genetiği ve Uzantıları Fenotip çeflitleri : Düzgün sarı : Düzgün yeflil : Burufluk sarı : Burufluk yeflil Grafiğe göre çaprazlanan bireylerin fenotiplerini yazınız (Bezelyelerde düzgün tohum şekli (D) ve sarı tohum rengi (S) genleri baskındır). Karakter Baskın Çekinik Tohum şekli Düz (D) Buruşuk (d) Çiçek durumu ksiyal () Terminal (a) Çiçek rengi Mor (M) Beyaz (m) Mendel'in çalıştığı üç karakterin alel genleri arasındaki baskınlık ve çekiniklik durumları yukarıdaki tabloda verilmiştir. Bu üç karakter bakımından heterozigot genotipte olan bir bezelye bitkisi kendileştiriliyor (Genler bağımsızdır). a) Çaprazlama sonucu kaç çeşit fenotip oluşur? b) Çaprazlama sonucu kaç çeşit genotip oluşur? c) Çaprazlama sonucunda düz tohumlu, terminal çiçek durumlu, beyaz çiçek rengine sahip bir bezelyenin oluşma olasılığı kaçtır? d) Çaprazlama sonucunda anne ve babayla aynı genotipe sahip bir bezelyenin oluşma olasılığı kaçtır? Mini Sınav. şağıdaki tabloda Bb genotipli bir dişi ile abb genotipli bir erkek bireyin çaprazlama sonuçları Punnett karesinde gösterilmiştir. 4. B b ab ab B BB I abb II b III bb abb IV Tabloda I, II, III ve IV ile gösterilen bireylerden fenotipleri aynı olanlar (i) ile genotipleri aynı olanları (ii) yazınız. i) ii) tasal kuflak I. kuflak II. kuflak Yukarıdaki soyağacında otozomal çekinik bir özelliği (n) fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) tasal kuşaktaki bireylerin olası genotiplerini yazınız. b) I. kuşaktaki hangi bireyler kesin olarak heterozigot genotiptedir? 5 4 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım c) II. kuşaktaki hangi bireylerin genotipi tam olarak bulunamaz?

9 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 5. Birbirinden bağımsız dört karakter ile ilgili yapılan çaprazlama sonucunda F 'deki tüm bireylerin genotipinin abbccdd olduğu görülmüştür. Buna göre F 'deki (F xf ) bireylerin aşağıdaki genotiplere sahip olma olasılıklarını hesaplayınız. a) BB CC DD... b) a BB Cc Dd... c) aa bb cc dd... d) aa Bb Cc DD... e) a Bb Cc DD a geni homozigot durumda iken öldürücü bir gendir. Buna göre abb genotipindeki iki bireyden meydana gelen sağlıklı bir çocuğun Bb genotipinde olma olasılığını çaprazlamaları göstererek hesaplayınız. 7. Fenilketonuri otozomal kromozomlardaki çekinik bir alel gen ile ortaya çıkan kalıtsal bir hastalıktır. Bu hastalık bakımından taşıyıcı bir anne ve babanın çocukları ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Üç çocuğununda sağlıklı olma olasılığı kaçtır? b) Üç çocuğununda hasta olma olasılığı kaçtır? c) Üç çocuktan ikisinin sağlıklı birinin hasta olma olasılığı kaçtır? Birinci kuflak kinci kuflak Üçüncü kuflak Yukarıdaki soyağacında otozomal kromozomlarda taşınan bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Taralı bireylerin fenotipinde görülen özelliğin aktarımını sağlayan gen çeşidini (baskın / çekinik), nedenini açıklayarak yazınız. b) Soyağacındaki numaralı bireylerden hangileri kesin olarak heterozigot genotiptedir? c) Soyağacındaki numaralı bireylerden hangilerinin genotipi kesin olarak bulunamaz? ( ) BbccDD X ( ) Gamet Zigot a) Yukarıda genotipleri verilmiş dişi ve erkek bireylerin oluşturacağı gamet çeşitlerini yazınız. i) Dişi birey: ii) Erkek birey: b) Dişi ve erkek gametlerin döllenmesi sonucu oluşan zigotun sahip olabileceği dört genotip çeşidini yazınız. I. Olasılık: II. Olasılık: III. Olasılık: IV. Olasılık: 4 aabbccdd ( ) Gamet ( )

10 .. Kontrol çaprazlamanın amacını tahtadaki örneği kullanarak açıklayınız. P kufla F kufla Mendel Genetiği ve Uzantıları K rm z I K I K? M x mm Yukarıda kırmızı ve beyaz çiçekli aslanağzı bitkilerinin çaprazlanması sonucu F kuşağının oluşumu gösterilmiştir. a) Şemaya göre aslanağzı bitkilerinde kırmızı ve beyaz çiçek alellerinin baskınlık durumunu açıklayınız. b) Heterozigot genotipteki aslanağzı bitkilerinin çiçek rengi nedir? c) F x F çaprazlaması sonucu oluşacak F kuşağı ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız. i) Fenotip çeşidi:... ii) Genotip çeşidi:.... iii) Fenotip oranı:... iiii) Genotip oranı:... Gametler I K I B Mini Sınav Beyaz I B I B. Tavşanlarda kürk rengi yabanıl ( ), chinchilla ( ), himalaya ( ) ve albino ( 4 ) olmak üzere dört farklı alel gen ile denetlenir. Bu genler arasındaki baskınlık durumu > > > 4 olduğuna göre, aşağıda fenotipi verilen tavşanların olası genotiplerini yazınız. Yabanıl: Himalaya: Chinchilla: lbino: 4. Elinizde sarı ve düz tohumlu genotipi bilinmeyen bir bezelye bitkisi bulunmaktadır. Sarı tohum renginin (S) yeşil tohum rengine (s) ve düz tohum şeklinin (D) buruşuk tohum şekline (d) baskın olduğu bilinmektedir. Buna göre; a) Bu bitkinin olası tüm genotiplerini yazınız. b) Bu bitkinin genotipini saptayabilmek için çaprazlanması gereken bitkinin fenotipini ve genotipini yazınız. c) Kontrol çaprazlaması ile elde ettiğiniz yavruların /4'ü sarı ve düz tohumlu, /4'ü sarı ve buruşuk tohumlu, /4ʼü yeşil ve düz tohumlu, /4ʼü yeşil ve buruşuk tohumlu ise, bilinmeyen bitkinin genotipi nedir? 5 4 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım

11 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 5. slanağzı bitkisinde aksiyal çiçek durumu () baskın, terminal çiçek durumu (a) ise çekiniktir. Kırmızı çiçek rengi (Ι K ) ile beyaz çiçek rengi (Ι B ) alelleri ise eksik baskın olup heterozigot genotipteki bireyler pembe çiçek rengine sahip olmaktadır. 6. Homozigot aksiyal kırmızı ve terminal beyaz aslanağzı bitkilerinin çaprazlanması sonucunda F dölü, F dölündeki bireylerin çaprazlanması ile de F dölü elde ediliyor. Bu çaprazlamalar ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız (Genler bağımsızdır). a) F dölündeki bitkilerin sahip olabileceği fenotip çeşitlerini yazınız... b) F dölündeki fenotip ve genotip çeşidi sayılarını yazınız. Fenotip çeşidi:.. Genotip çeşidi:.. c) F dölündeki fenotip oranını yazınız. Fenotip oranı:. d) F dölünde her iki karakter bakımından da heterozigot genotipe sahip bir bitkinin oluşma olasılığı kaçtır? slanağzı bitkisine ait yukarıdaki soy ağacında pembe renkli tüm bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Numaralandırılmış bireylerden hangi ikisinin farklı yönde homozigot genotipte olduğu kesindir? b) Kaç numaralı bireylerin çiçek rengi 9 numaralı bireyle kesin olarak aynıdır? c) Soyağacındaki heterozigot genotipli bireylerin homozigot genotipli bireylere oranı kaçtır? Eş baskınlık ve eksik baskınlık arasındaki farkı birer örnek vererek açıklayınız. Siyah bir deney faresi () albino bir fare (B) ile çaprazlanmış ve sonuçta 4 siyah fare oluşmuştur. lbino olan (B) başka bir siyah fare (C) ile çaprazlandığında ise 8 yavru siyah ve 6 yavru albino olmuştur. Bu durumu açıklayıp, B ve C farelerinin genotiplerini yazınız. (Baskın alel için "D", çekinik alel için "d" harfini kullanınız). B 4

12 . şağıda beş farklı bireyin kanlarındaki antijen ve antikor çeşitlerine ait bilgiler verilmiştir. Bu bilgileri kullanarak bireylerin kan gruplarını bulunuz.. Birey no I II III IV V Kan Grupları Kanlarındaki antijen ve antikor çeşitleri Kan plazmasında nti, nti B ve nti Rh antikorları bulunur. lyuvarında sadece B antijeni bulunur. Kan plazmasında sadece nti Rh antikoru bulunur. lyuvarında, B ve Rh antijenleri bulunur. lyuvarında sadece Rh antijeni bulunur. nti Rh nti B nti Kan grubu : Çökelme var : Çökelme yok Mini Sınav. B B B 4 Yukarıda soyağacında, bireylerin kan grubu fenotipleri verilmiştir. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Kaç numaralı bireylerin genotipi tam olarak bulunamaz?... b) 5 ve 6 numaralı bireylerin B kan grubunda bir kız çocuğunun olma ihtimali kaçtır?... c) Kaç numaralı bireyler kesin olarak heterozigot genotiptedir?... d) Hangi ailelerin "O" kan grubunda çocuklarının olma ihtimali vardır? B ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım Yukarıda sağlıklı bir bireye ait kan örnekleri üzerine nti Rh, nti B ve nti içeren serumlar damlatıldığında oluşan çökelme durumları verilmiştir. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Bireyin kan grubu nedir?... b) Bireyin sahip olabileceği genotip çeşitlerini yazınız Kan grubu ile ilgili, B ve Rh antijenlerinden sadece birine sahip bir bireyin kan grubu ile ilgili sahip olabileceği tüm genotip çeşitlerini yazınız c) Bu bireyden elde edilen kan serumunda B antikoru bulunma ihtimali kaçtır?... 5

13 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 5. Kan grupları ile ilgili deney yapmakta olan bir öğrenci hangisinin nti, hangisinin nti B olduğunu bilmediği için, nti X ve nti Y olarak adlandırdığı kan serumlarını kullanmıştır. Bu serumları I, II, III ve IV numaralı bireylerden aldığı kan örneklerine ayrı ayrı damlattığında oluşan çökelme reaksiyonları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Kan örneği numarası Çökelme reaksiyonları nti X Tablodaki sonuçları değerlendirerek aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına "D", yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız.. I numaralı birey B kan grubundadır.. II numaralı bireyin plazmasında B antikoru bulunma ihtimali /4'tür.. III numaralı bireyin alyuvar zarında antijeni bulunma ihtimali /'dir. 4. IV numaralı birey O kan grubundadır. nti Y I Çökelme var Çökelme var II Çökelme yok Çökelme var III Çökelme var Çökelme yok IV Çökelme yok Çökelme yok 5. I numaralı birey II, III ve IV numaralı bireylere kan verebilir. 6. II ve III numaralı bireyler arasında kan alış verişi olamaz. 6. kan grubundaki bir anne ile kan grubu bilinmeyen bir babanın çocuklarının kan grubu ʼdır. Buna göre babanın BO genotipinde olma ihtimali kaçtır? Yukarıdaki soyağacında, bir ailedeki bireylerin kan grupları ile ilgili fenotipleri verilmiştir. Buna göre,,, 4 ve 5 numaralı bireylerin genotip olasılıklarını yazınız.. bireyin genotipi:.... bireyin genotipi:.... bireyin genotipi: bireyin genotipi: bireyin genotipi: Sağlıklı bir anne ile babanın. çocuğunda kan uyuşmazlığı görülürken. çocuğunda kan uyuşmazlığı görülmemiştir. 9. Rh + B Rh Rh + B Rh B Rh + Rh Rh O Rh + Buna göre anne, baba,. ve. çocuğun Rh grubu ile ilgili genotiplerini yazınız. nne:.... çocuk:... Baba:.... çocuk:... ile no. çocuk. çocuk. çocuk I B B II O B III O B B IV B B O V O B nne ve babanın kan grubu ile ilgili aynı genotipte oldukları bilinen ailelerin çocuklarının kan grupları yukarıdaki tabloda verilmiştir. Buna göre hangi ailelerdeki üç çocuğun öz kardeş olma ihtimali yoktur?

14 .. Eşeye Bağlı Kalıtım Yukarıda erkek bir bireye ait X ve Y gonozomları verilmiştir. Bu kromozomların I, II ve III ile gösterilen kısımlarında bulunan genlere ikişer tane örnek veriniz. I.... II.... III.... I II III Mini Sınav. Renk körü bir anne ile sağlıklı bir babanın normal kromozom sayısına sahip kız çocuklarının renk körü olduğu görülmüştür. 4. nne ve babanın gamet oluşturmaları sırasında kromozomlarında ayrılmama olduğuna göre normal kromozom sayısına sahip ancak renk körü kızlarının nasıl oluştuğunu açıklayınız ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım Yukarıdaki soyağacında X kromozomunda çekinik olarak taşınan hemofili hastalığına sahip bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre numaralı bireylerin olası genotiplerini yazınız Yukarıdaki soyağacında hemofili bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Kaç numaralı dişi bireylerin taşıyıcı olduğu kesindir? b) Kaç numaralı bireylerin genotipi kesin olarak belirlenemez? c) Kaç numaralı bireylerde hemofili geni bulunamaz?

15 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 5. X kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınan çekinik bir hastalığı (a) fenotipinde göstermeyen anne ve babanın ilk çocuklarında bu özellik görülmüştür. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) İlk çocuğun cinsiyeti nedir?... b) Bu ailenin ikinci çocuklarının hasta olma ihtimalinin sağlıklı olma ihtimaline oranı kaçtır?... c) Bu ailenin üçüncü çocuğunda hastalıkla ilgili genin bulunma ihtimali kaçtır? Hemofili bakımında taşıyıcı bir anne ile hemofili bir babanın çocuklarının olası genotiplerini yazınız ( ) OX H X h BX H Y ( ) Yukarıda genotipleri verilen anne ve babanın B kan grubunda hemofili genini taşıyan çocuklarının olma olasılığı kaçtır? şağıdaki soyağaçlarında taralı bireyler belirli bir özelliği fenotiplerinde göstermektedir. Buna göre kaç numaralı ailelerde taralı bireylerin fenotipinde görülen bu özelliğin X'e bağlı baskın bir gen tarafından kontrol edilme ihtimali vardır? 9. Sirke sineklerinde göz rengi X'e bağlı kalıtım gösterir ve kırmızı göz rengi, beyaz göz rengine baskındır. Buna göre dişi ve erkek sirke sineklerinin bu özellikle ilgili genotip ve fenotiplerine ait aşağıdaki tabloyu doldurunuz (Baskın özellik için "" harfini kullanınız). 0. Genotip X X X X X X X Y X Y H r nne h R Baba X X X Y Yukarıda bir anne ve babadaki hemofili ve renk körlüğü genlerinin, X kromozomları üzerindeki dizilimleri şematize edilmiştir. Bu ailenin birinci çocukları hem renk körü hem de hemofili olan bir kızdır. Bu durumu açıklayınız. (Hemofili ve renk körlüğü çekinik hastalıklardır) h r Fenotip I II III... IV... 8

16 . Yanda sağlıklı bir erkeğe ait X ve Y gonozomlarının kısımları, B ve C ile gösterilmiştir. Bu kısımlarda taşınan genler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına "D", yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız.. kısmında taşınan bir özellik dişi bireylerde görülemez.. Erkek bireylerde B ve C kısmında bulunan özellikler tek bir gen ile fenotipe yansır.. C kısmında taşınan özelliklerin dişi ve erkeklerde görülme olasılıkları eşittir. 4. B kısmında taşınan çekinik bir genin dişilerde etkisini gösterebilmesi için homozigot olması gerekir. 5. Erkek çocuklar C kısmındaki genleri babadan, B kısmındaki genleri anneden alırlar. 6. Kız çocuklar B kısmındaki genleri hem anne hem de babadan alırlar.. şağıda bir canlıda beş ayrı karaktere ait genlerin kromozomlar üzerindeki dizilimi gösterilmiştir. a Eşeye Bağlı Kalıtım D D F f m m X B C Mini Sınav Y. şağıdaki soyağaçlarında, üç farklı ailede anne, baba ve. çocuklarında renk körü olanlar taralı olarak verilmiştir. I. aile II. aile?? III. aile. çocuk. çocuk. çocuk. çocuk. çocuk. çocuk (X) (Y) (Z) Buna göre bu ailelerdeki. çocukların renk körü olma olasılıklarını karşılaştırınız El ve ayaklarda oluşan altı parmaklılık Y kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınan ve baskın bir gen tarafından kontrol edilen bir özelliktir. Elleri ve ayakları altı parmaklı olan bir baba ile bu özelliği fenotipinde göstermeyen bir annenin kız ve erkek çocuklarında bu özelliğin görülme olasılıkları kaçtır? şağıdaki soyağaçlarında taralı bireyler belirli bir özelliği fenotipinde göstermektedir. Buna göre kaç numaralı ailelerde taralı bireylerin fenotipinde görülen bu özelliğin renk körlüğü olma ihtimali yoktur? (Renk körlüğü X'e bağlı çekinik bir hastalıktır).? ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım B b Bu canlıda belirtilen karakterler ile ilgili olarak aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Bağlı genler arasında krossing over olmazsa oluşabilecek tüm gamet çeşitlerini yazınız.... I II III b) Bağlı genler arasında krossing over olursa abdfm genlerini taşıyan bir gametin oluşma olasılığı kaçtır?... IV V VI... 9

17 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 6. kan grubunda hemofili olmayan anne ile B kan grubunda hemofili olmayan babanın erkek çocukları B kan grubunda olup, hemofili hastasıdır. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. 7. a) nne ve babanın genotipini yazınız.... b) Bu ailenin kan grubunda sağlıklı çocuklarının olma ihtimali kaçtır?... c) Bu ailenin çocuklarında bu iki özellik bakımından kaç farklı genotip oluşabilir?... ailesi B ailesi Yukarıdaki soyağaçlarında ve B ailelerindeki renk körü bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre ve B ailelerindeki; I. ve 4, II. ve 5, III. ve 6 numaralı bireylerin evliliklerinden doğacak çocuklar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına "D", yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız.. I numaralı ailenin renk körü kız çocukları olamaz.. II numaralı ailenin tüm erkek çocukları renk körü olur.. III numaralı ailenin renk körü bir erkek çocuğunun olma ihtimali /4'tür. 4. II numaralı ailenin renk körü bir çocuğa sahip olma ihtimali I numaralı aileden fazladır. 5. Renk körü bir çocuğa sahip olma ihtimali en düşük olan aile III'tür. 6. II ve III numaralı ailelerin renk körü kız çocukları olabilir. 7. Her üç aileninde renk körü erkek çocukları olabilir. 8. X kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınan ve baskın genle fenotipe yansıyan bir hastalıkla ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına "D", yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız. 9.. Baba hasta ise tüm kız çocukları hasta olur.. Hastalıkla ilgili geni taşımayan bir annenin erkek çocuklarında hastalık görülemez.. Heterozigot genotipli bir anne ile sağlıklı bir babanın hasta bir çocuğa sahip olma ihtimali /4'tür. 4. Kız çocuklar hastalıkla ilgili geni sadece anneden alabilirler. 5. Hasta olmayan anne ve babanın tüm çocukları sağlıklı olur. 6. Hasta anne ve babanın sağlıklı çocukları olamaz Yukarıdaki soyağacında, X ve Y kromozomlarının homolog kısmında taşınan eş baskın bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Taralı olmayan bireylerden hangilerinin ilgili özellik bakımından aynı fenotipte olduğu kesin olarak söylenir?... b) Hangi bireyler ilgili özellik bakımından anne ve babalarından farklı alel genleri almıştır?... c) 6 ve 7 numaralı bireylerin üçüncü çocuklarının bu özelliği fenotipinde gösteren bir erkek çocuğu olma ihtimali kaçtır?

18 . şağıdaki soyağaçlarında taralı bireyler belirli bir özelliği fenotipinde göstermektedir. Soyağaçlarında aktarılan bu özelliğin otozomal kromozomlarda, I. çekinik, II. baskın, III. eksik baskın, kalıtım biçimlerinden aktarılma ihtimali olanlarının yanına ( ), aktarılma ihtimali olmayanların yanına (X) işaretini koyarak örnekteki gibi çözünüz. (, Örnek: Soyağaçları ) I. II. X III. X a) I. b) I. II. III. II. III. Mini Sınav e) f) g) I. II. III I. II. III. I. II. III. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım c) I. II. III. d) I. h) I. II. II. III. III.

19 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım. şağıdaki soyağaçlarında taralı bireyler belirli bir özelliği fenotipinde göstermektedir. Soyağaçlarında aktarılan bu özelliğin, I. X kromozomuna bağlı çekinik, II. X kromozomuna bağlı baskın, III. Y kromozomuna bağlı çekinik kalıtım biçimlerinden aktarılma ihtimali olanlarının yanına ( ), aktarılma ihtimali olmayanların yanına (X) işaretini koyarak örnekteki gibi çözünüz. (, Örnek: ) I. II. X III. X a) I. b) I. II. III. II. III. e) I. II. III. f) I. II. III. g) I. II. III. c) I. II. III. d) I. II. III. h) I. II. III.

20 Mini Sınav.. hücresi B hücresi Mayoz I Mayoz II Gametler Bir ördek türünde tüy rengi üç alel gen tarafından belirlenmektedir. ve alelleri eş baskın, aleli ise bu genlerin her ikisine de çekinik durumdadır. Bu üç alelin tüm kombinasyonlarını bulunduran bir ördek sürüsü ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız. n+ n+ n n n+ n n n Yukarıda diploit iki hücrenin mayoz bölünmesi sırasında meydana gelen ayrılmama olayları şematize edilmiştir. yrılmama sonucu hücresinden (n + ) ve (n ) kromozom sayısına sahip gametler oluşurken, B hücresinden (n + ), (n ) ve (n) kromozom sayısına sahip gametler oluşmuştur. Bu farklılığın nedenini açıklayınız. a) Kaç farklı tüy rengi bulunur? ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Karma abb genotipine sahip bir bireyde mayoz bölünme sonucu B gametinin oluşma oranı %8'dir. Buna göre bu bireyle ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Hangi genler bağlıdır? a G g N n r r B B b) Gamet oluşumu sırasındaki krossing over yüzdesi kaçtır? c) Bu bireyde ab gametinin oluşma oranı kaçtır?... a N n r r I II B B g G a B B N n r r G g III Yukarıda aynı genotipe sahip üç farklı bireye ait genlerin kromozomlar üzerindeki dağılımı verilmiştir. Bu bireylerin krossing over olmadan (a) ve krossing over varken (b) oluşturabilecekleri gamet çeşidi sayılarını yazınız. a) I. b) I II. II III. III. Bölüm Kalıtım b) Tüy rengi ile ilgili oluşabilecek tüm genotip çeşitlerini yazınız.

21 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 5. Siyah renkli bir horoz ile beyaz renkli bir tavuktan oluşan tüm civcivler mavi renkli olmuştur. 6. a) Bu durumun nedenini açıklayınız b) Mavi renkli bir horoz ile beyaz renkli bir tavuğun civcivleri ne renk olur? Yukarıda karyotipleri verilen bireyler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına "D", yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız.. Her iki karyotipte sağlıklı bireylere aittir.. karyotipine sahip birey normalden bir fazla otozomal kromozoma sahiptir.. karyotipi dişi, B karyotipi ise erkek bir bireye aittir. 4. B karyotipine sahip birey normalden bir fazla Y kromozomuna sahiptir. 5. bireyi otozomlarda, B bireyi ise gonozomlarda ayrılmama sonucu oluşmuştur. 6. Her iki bireyinde kromozom sayısı 47'dir X X Y 9 0 B Efley kromozomlar X ynı kromozom üzerinde bulunan, B, C ve D genleri arasındaki krossing over gerçekleşme olasılıkları, ve D arasında %0, D ve C arasında %0, B ve D arasında %40, ve B arasında %0, ve C arasında %0 şeklinde olduğuna göre, bu genlerin dizilişini aşağıdaki kromozom üzerinde gösteriniz. 8. Kan uyuşmazlığı görülen ORh + grubundaki bir bebeğin annesinin olası kan grubu genotiplerini yazınız Kedilerde post rengi X kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınır. Sarı ve siyah renk oluşturan alel genler eş baskın olup, alacalı kedi oluşur. Buna göre, siyah bir erkek ve alacalı bir dişi kedinin çaprazlanması sonucunda oluşabilecek yavruların genotip ve fenotiplerini yazınız. (X Siyah, X B Sarı)

22 . Karma Mendel'in genetik çalışmalarında bezelyeleri tercih etmesinin sebepleri nelerdir? Kan grubu ve otozomlarda çekinik olarak aktarılan bir hastalığa ait genler ayrı kromozomlarda bulunmaktadır. Buna rağmen bu hastalık sadece O kan grubuna sahip bireylerde ortaya çıkmaktadır. kan grubuna sahip sağlıklı bir erkek ile B kan grubuna sahip sağlıklı bir kadının hasta bir çocukları olmuştur. Bu ailenin ikinci çocuğunda hastalığın görülme ihtimali kaçtır? (nne ve baba hastalığa neden olan gen bakımından baskın fenotiptedir) Mini Sınav X +Y +X Yukarıda insanlarda mayoz bölünme sonucu oluşan altı farklı gamet verilmiştir. şağıda verilen sendromların oluşabilmesi için döllenmesi gereken gamet çeşitlerini boş bırakılan kısımlara yazınız. Süper dişi:.... Mongol erkek:... Turner dişi: Klinefelter erkek: Mongol dişi: ORr genotipindeki bir anne ile BRr genotipindeki bir babanın, I. BRh, II. Rh +, III. BRh + fenotipine sahip çocukların olma ihtimallerinin çoktan aza doğru sıralanışı nasıl olmalıdır? Kan uyuşmazlığının (Eritroblastosis fetalis) hangi koşulda ve nasıl oluştuğunu açıklayınız. + X + O + XX ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım Erkek bir bireyde + YY gametinin oluşum biçimini açıklayınız

23 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ c) Bu şemanın oluşumunda, 7. BBrr OOrr RR I. boyanmış kromozomların fotoğrafının çekilmesi, BBrr II. hücrenin mitoz bölünmenin metafaz evresinde yakalanması, III. fotoğrafların kesilerek homolog kromozomların şekil ve büyüklüklerine göre gruplandırılması basamakları hangi sıra ile gerçekleştirilir? X Yukarıdaki soyağaçlarında iki farklı aileye ait bazı bireylerin kan grubu genotipleri verilmiştir.... Buna göre X ile gösterilen bireyin kan grubu ile ilgili sahip olabileceği tüm genotip çeşitlerini yazınız Bozuk dentin, X kromozomuna bağlı baskın bir genin etkisiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Bu hastalık dişi bireylerde erkek bireylere göre daha yaygın olarak görülür. Buna göre bozuk dentin hastalığı bakımından dişi ve erkek bireylerin fenotip ve genotipleri ile ilgili aşağıdaki tabloyu doldurunuz. (Bozuk dentine neden olan baskın geni D ile gösteriniz.) 8. CİNSİYET FENOTİP GENOTİP DİŞİ ERKEK Bölüm Kalıtım 0. ynı türün bireyleri arasındaki farklılıklar iki şekilde olabilir. Bunlardan modifikasyon, çevre koşullarının etkisiyle ortaya çıkar ve kalıtsal değildir. Varyasyon ise bireylerin kalıtsal yapısındaki farklılıklardan kaynaklanır. Buna göre aşağıdaki örneklerden varyasyona ait olanların yanındaki kutucuğa ( ), modifikasyona ait olanların yanındaki kutucuğa (X) işaretini koyunuz.. kan grubundaki anne ve babanın O kan grubuna sahip çocuklarının olması Bir insana ait yukarıdaki kromozom şeması ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Bu şema ne olarak adlandırılır..... İstiridyelerin yapıştıkları yerin biçimine uygun olarak farklı kabuk şekillerine sahip olması. frikaʼda yaşayan insanların siyah tenli, vrupaʼda yaşayan insanların beyaz tenli olması ğaçların rüzgar alma yönüne uygun olarak, farklı biçimlerde gelişmesi b) Şemayı kullanarak ait olduğu bireyle ilgili iki özellik yazınız. 5. Renklenmeleri normal olan anne ve babanın albino özellikte bir çocuklarının olması Çuha çiçeği bitkisinin 0ºCʼden düşük sıcaklıkta gelişmesi durumunda, çiçeklerinin kırmızı renkli; 0ºC'den yüksek sıcaklıkta gelişmesi durumunda ise beyaz renkli olması

24 Mendel Genetiği ve Uzantıları. Diploit bir canlıda bulunan baskın ve çekinik genler ile ilgili, I. Çekinik genler sadece homozigot durumdayken etkisini fenotipte gösterebilir. II. ynı karakter bakımından homozigot çekinik ve homozigot baskın bireylerin çaprazlanmasından oluşan tüm bireyler heterozigot genotipte olur. III. Baskın fenotipli iki bireyin çekinik fenotipli çocukları olamaz. ifadelerinden hangileri doğru değildir? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III. Sekiz çeşit gamet oluşturabilen bir canlının genotipi aşağıdakilerden hangisi olabilir? (Genler bağımsızdır). ) a Bb cc DD B) Bb CC dd C) aa Bb CC Dd D) a bb Cc Dd E) a Bb Cc Dd. Bir ailede anne, otozomal kromozomlarda bulunan bir özellikle ilgili D ve d genlerini taşımaktadır. Bu ailede babanın genotipi, I. DD, II. Dd, III. dd TEST 5. Mor çiçekli iki bezelyenin çaprazlanması sonucu beyaz çiçekli bir bezelye oluşmuştur. Buna göre, I. Mor çiçek aleli baskındır. II. Çaprazlanan mor çiçekli bezelyeler heterozigot genotiptedir. III. Beyaz çiçekli bezelye homozigot genotiptedir. yargılarından hangilerine kesinlikle ulaşılır? (lellerden biri tam baskındır). ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III 6. Bir ailedeki çocukların belirli bir karakter ile ilgili fenotipleri aşağıdaki soyağacında verilmiştir. X ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım verilenlerden hangileri gibi olursa d fenotipinde çocukları olamaz? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 4. Otozomal bir özellik için heterozigot olan anne ve babanın doğacak çocuğunun baskın fenotipte olma olasılığı kaçtır? ) B) C) D) E) r R R Buna göre anne ve baba bu özellikle ilgili, nne Baba I. RR rr II. Rr Rr III. rr Rr genotiplerinden hangilerine sahip olabilir? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 7

25 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 7. ( ) Gg Rr x GgRr ( ) Yukarıdaki çaprazlama sonucu oluşabilecek genotip çeşidi ve fenotip çeşidi sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? Genotip çeşidi sayısı Fenotip çeşidi sayısı ) 4 4 B) 9 4 C) 8 6 D) 4 9 E) 9 8. Yapışık kulak memesi otozomal kromozomlarda taşınan çekinik bir özellik olup a harfi ile simgelenir. şağıdaki soyağacında yapışık kulak memesine sahip olan bireyler taralı olarak verilmiştir. Soyağacına göre numaralı bireylerin genotipleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? ) a aa veya a B) veya a aa a C) a a a D) aa a aa E) aa a veya aa 0. İki karakter bakımından baskın fenotipli (N, R) bir bireyin genotipinin anlaşılabilmesi için aşağıda genotipi verilen bireylerden hangisi ile çaprazlanması gerekir? ) nnrr B) NNRR C) NNRr D) nnrr E) NnRR. İnsanlarda, Kahverengi göz rengi (K), mavi göz rengi genine (k), Siyah saç rengi geni (S), sarı saç rengi genine (s) baskındır. Verilen iki karakter bakımından heterozigot genotipli anne ve babanın mavi gözlü ve siyah saçlı bir kız çocuklarının olma olasılığı kaçtır? 9 ) B) C) D) E) şağıdaki soyağacında otozomal bir özellik olan alın açıklığına sahip bireyler taralı olarak verilmiştir. Soyağacına göre, I. lın açıklığı otozomlardaki baskın bir gen ile kontrol edilir. II. Taralı olmayan bireyler homozigot çekinik genotiptedir. III. Taralı bireylerin tamamı homozigot baskın genotiptedir. yargılarından hangileri doğrudur? 9. Mendel bezelyeler ile yaptığı çalışmalarda alel genler ile ilgili, I. İki alel gen farklı olduğu zaman biri baskın diğeri çekinik özellik gösterir. II. Oğul döllerde bir araya gelmeleri şansa bağlıdır. III. Krossing over geçirdikten sonra gametlere eşit olasılıkla dağılırlar. sonuçlarından hangilerine ulaşmıştır? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II. Kahverengi gözlü anne ve babanın ilk çocukları yeşil gözlü olmuştur. Buna göre bu ailenin ikinci çocuğunun kahverengi gözlü erkek olma olasılığı kaçtır? ) B) C) D) E) ) C ) D ) 4) 5) E 6) D 7) B 8) 9) C 0) ) E ) C ) D

26 Mendel Genetiği ve Uzantıları. Otozomal çekinik ve baskın genlerin kalıtımı ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? ) Baskın fenotipte olan anne ve babanın çekinik fenotipte çocukları olabilir. B) Çekinik bir özelliğin kız ve erkek çocuklarda görülme olasılığı aynıdır. C) Baskın fenotipte bir çocuğun anne ya da babasından en az biri baskın fenotiptedir. D) Çekinik fenotipte olan anne ve babanın baskın fenotipte çocuğu olabilir. E) Çekinik fenotipte bir çocuğun hem anne hem de babasında çekinik gen bulunur.. şağıda otozomlarda taşınan bir özelliğin kalıtımı gösterilmiştir. Taralı olan bireyler bu özellik bakımından çekinik fenotipli olduğuna göre, X ile gösterilen bireyin heterozigot genotipte olma olasılığı kaçtır? X TEST 4. R karakteri bakımından homozigot dominant, N karakteri bakımından heterozigot genotipteki bir dişi birey ile R ve N karakterleri bakımından heterozigot genotipteki erkek bireyin yavrularının genotipi aşağıdakilerden hangisi gibi olamaz? ) RR NN B) Rr Nn C) Rr NN D) RR nn E) rr NN 5. Homozigot mor çiçek rengine sahip bir bezelye ile beyaz çiçek rengine sahip bir bezelye çaprazlanarak F dölü elde ediliyor. F dölündeki bireylerin kendi aralarında çaprazlanması ile elde edilen F dölü ile ilgili, I. İki farklı fenotip oluşur. II. Üç farklı genotip oluşur. III. Mor çiçekli bir bezelye oluşma ihtimali IV. Genotip ayrışım oranı : 'dir. ifadelerinden hangileri doğrudur? 'tür. 4 (Genler bağımsız olup, mor çiçek rengi (M) beyaz çiçek rengine (m) baskındır). ) I ve II B) II ve III C) III ve IV D) I, II ve IV E) II, III ve IV ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım ) B) C) D) E) 4. Heterozigot siyah ve kısa kıllı erkek ve dişi farelerin çaprazlanması sonucunda oluşan birinci kuşaktaki kahverengi ve uzun kıllı farelerin, siyah ve kısa kıllı farelere oranı kaçtır? (Farelerde siyah kıl rengi, kahverengi kıl rengine; kısa kıllı olma uzun kıllı olmaya baskındır). ) B) C) D) E) Bezelyelere ait, I. kolay izlenebilen karakterlere sahip olma, II. kısa bir süre içinde yeni döller üretebilme, III. üreme sisteminin kolayca kontrol edilebilmesi özelliklerinden hangileri Mendel'in kalıtımla ilgili çalışmalarında bu bitkileri seçmesine neden olmuştur? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 9

27 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 7. Karakter no lel genler Baskınlık durumu I R, r R > r II N, n N > n III Ι K, Ι B Ι K = Ι B Yukarıda üç farklı karakterin ortaya çıkmasını sağlayan alel gen çeşitleri ve baskınlık durumları verilmiştir. Bu karakterler bakımından bir popülasyonda oluşabilecek fenotip ve genotip çeşitleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? Fenotip çeşidi 8. Pembe renkli iki akşam sefası bitkisinin çaprazlanmasıyla elde edilen F dölünün fenotip çeşit ve oranları aşağıdaki grafikte verilmiştir Birey oran K P B Genotip çeşidi ) 8 9 B) 7 C) 8 7 D) 9 E) 8 8 K : Kırmızı P: Pembe B: Beyaz Fenotip çeflidi Grafiğe göre aşağıdaki sonuçlardan hangisine ulaşılamaz? ) Kırmızı ve beyaz çiçek renkleri eksik baskındır. B) F dölünde üç farklı genotip bulunur. C) Çaprazlanan bireyler çiçek rengi bakımından homozigot genotiptedir. D) F dölünün fenotip ve genotip ayrışım oranı : : 'dir. E) Kırmızı ve beyaz çiçek genleri farklı kromozomlar üzerinde bulunur. 9. İnsanlarda solak olmama geni (S), solak olma genine (s); ela göz geni (E), mavi göz genine (e) baskındır. Buna göre ela gözlü ve solak bir bireyin Eess genotipinde olma olasılığı kaçtır? ) B) C) D) E) şağıdakilerden hangisi Mendel'in bezelyelerle yaptığı monohibrit çaprazlamalar ile ulaştığı sonuçlardan birisi değildir? ) Biri anneden diğeri babadan gelen ve aynı karaktere etki eden genlere alel gen denir. B) Her bir karakterin iki aleli gamet oluşumu sırasında ayrılır. C) Bir karaktere ait iki farklı alel gene sahip bir bireyde fenotipte etkisini gösteremeyen gene çekinik gen denir. D) Gamet oluşumu sırasında farklı karakterleri denetleyen genler birbirinden bağımsız olarak ayrılır. E) Karakterlerin nesilden nesile aktarımını sağlayan kalıtsal birimlere gen adı verilir.. Düzgün ve buruşuk tohumlu iki bezelyenin çaprazlanması sonucunda eşit oranda düzgün ve buruşuk tohumlu bireyler oluşmuştur. Buna göre çaprazlanan bireylerin genotipleri aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? (Düzgün tohum şekli (D), buruşuk tohum şekline (d) baskındır).. Bezelyelere ait aşağıdaki soyağacında taralı bireyler kısa gövdeye sahip iken, diğer bireyler uzun gövdeye sahiptir. Dişi Buna göre; I. Kısa gövde özelliği baskın bir gen ile belirlenir. II. Taralı bireyler homozigot genotiptedir. III. ve numaralı bireylerin genotipi aynıdır. IV. numaralı birey heterozigot genotiptedir. ifadelerinden hangileri kesin olarak doğrudur? (Bezelyelerde gövde uzunluğu otozomal kromozomlarda bulunan iki gen ile kontrol edilir). ) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV Erkek ) Dd Dd B) DD Dd C) dd Dd D) dd dd E) DD DD 0 ) D ) D ) 4) E 5) 6) E 7) B 8) C 9) 0) D ) C ) C

28 Mendel Genetiği ve Uzantıları. şağıda üç farklı bireyin genotipleri verilmiştir. I. Gg nn Rr TT II. Gg Nn Rr Tt III. gg Nn Rr Tt Bu bireylerin oluşturabilecekleri gamet çeşidi sayılarının çoktan aza doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? (Genler bağımsızdır). ) I II III B) II I III C) II III I D) III I II E) III II I. a bb Rr NN Gg Hh genotipindeki bir canlının sahip olduğu heterozigot ve homozigot alel gen çifti sayıları aşağıdakilerden hangisinde sırasıyla verilmiştir? ) 4 B) C) 4 D) 4 E) 4. Diploit organizmalarda bulunan baskın genler ile ilgili, I. Heterozigot durumda fenotipte görülürler. II. Homozigot durumda etkileri her zaman artar. III. Gametlerde bulunma olasılıkları çekinik genlerden fazladır. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II TEST 5. Bir türde belirli bir karakter için 0 farklı genotipte birey oluşabildiğine göre bu karakter için kaç çeşit alel gen vardır? ) B) C) 4 D) 5 E) 6 6. Kıvırcık saçlı ve kahverengi gözlü anne ve babanın ilk çocukları düz saçlı ve mavi gözlü olmuştur. Buna göre, bu ailenin ikinci çocuklarının kıvırcık saçlı ve mavi gözlü olma ihtimali kaçtır? ) B) C) D) E) kşam sefası bitkilerine ait üç farklı çaprazlama sonucu oğul döllerdeki fenotip ayrışım oranları aşağıda verilmiştir. Ι K Ι K # Ι K Ι K Ι B Ι B # Ι B Ι B Ι K Ι K # Ι B Ι B ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım D) I ve III E) II ve III K rm z Beyaz Pembe 4. şağıdaki soyağacında otozomal çekinik bir hastalığı fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre pembe renkli (Ι K Ι B ) iki akşam sefası bitkisinin çaprazlanması sonucunda elde edilecek oğul dölde fenotip ayrışım oranı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) B) C) K rm z Beyaz K rm z Beyaz Beyaz K rm z Pembe 4 5 D) E) Buna göre, numaralı bireylerden hangisi mutasyon sonucu oluşmuştur? ) B) C) D) 4 E) 5 K rm z Pembe Beyaz Pembe K rm z

29 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 8. NN rr x nn RR genotipindeki iki birey çaprazlanarak F dölü elde ediliyor. F dölündeki bireylerin kendi aralarında çaprazlanması sonucu elde edilen F dölünde Nnrr genotipindeki bireylerin oranı kaçtır? (Genler bağımsızdır). ) B) C) D) E) şağıdaki soyağacında otozomlarda taşınan çekinik bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre, numaralı bireyin homozigot genotipte olma ihtimali kaçtır? ) B) C) D) E) 4 0. Genotipi a BB cc Dd olan dişi bireye ait bir yumurta hücresinin, abcd genotipindeki bir sperm hücresi tarafından döllenmesi sonucunda oluşabilecek bireylerin fenotipi, I. a B C d, II. b C D, III. B c d, IV. a B C D yukarıdakilerden hangileri gibi olamaz? ) Yalnız III B) I ve II C) II ve III D) III ve IV E) II, III ve IV. Genotipi a bb Rr NN X D X d olan bir canlıda a ve N genleri bağlı, diğer genler ise bağımsızdır. Buna göre, bu canlının kromozom sayısı kaçtır? 6 4. Bezelyelerde sarı tohum rengi geni (S), yeşil tohum rengi genine (s) ve uzun gövde geni (U), kısa gövde genine (u) baskındır. Bu karakterler yönünden genotipi bilinmeyen iki bezelye çaprazlandığında elde edilen fenotip oranlarının daima aşağıdaki gibi olduğu belirlenmiştir. Sarı Uzun: Sarı Kısa: Yeşil Uzun: Yeşil Kısa: Buna göre, çaprazlanan bezelyelerin genotipi aşağıdakilerden hangisi gibi olmalıdır? ) SsUU x SsUu B) SsUu x ssuu C) SsUu x ssuu D) SsUu x Ssuu E) SSUu x SsUU. Otozomal baskın bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler aşağıdaki soyağacında taralı olarak gösterilmiştir. Buna göre, numaralandırılan bireylerden hangisi diğer dördünden farklı genotipte olabilir? ) B) C) D) 4 E) 5 4. Tavşanlarda kürk rengi, dört alel gen tarafından belirlenir. Bu alellerin baskınlık durumu yabanıl (C) > chinchilla (c) > himalaya (c h ) > albino (c a ) şeklindedir. Buna göre tavşanlardaki kürk rengi ile ilgili, I. lbino bireyler bu karakter açısından homozigot genotiplidir. II. Yabanıl fenotipteki bireyler bu karakter bakımından dört farklı genotipte olabilir. III. c h ve c alellerini birlikte bulunduran bireyler himalaya fenotipinde olur. ifadelerinden hangileri doğrudur? 4 5 ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III ) B) 4 C) 6 D) 8 E) 0 ) C ) D ) 4) E 5) C 6) B 7) D 8) D 9) B 0) C ) D ) D ) C 4) B

30 Mendel Genetiği ve Uzantıları. lın açıklığı otozomlarda taşınan baskın bir özellik olup ile sembolize edilebilir. şağıdaki soyağacında bu özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. 5 Buna göre, soyağacındaki numaralı bireylerden hangisi genotipinde olabilir? ) B) C) D) 4 E) 5. MnR genotipindeki bir yumurta ile aşağıda genotipi verilen spermlerden hangisi döllenirse M, n, R fenotipinde bir zigot oluşur? ) MNR B) mnr C) MNr D) mnr E) mnr. Gg Hh Rr genotipindeki üç farklı canlının genlerinin kromozomlar üzerindeki dizilimi aşağıda gösterilmiştir. 4 TEST 4 4. Güvercinler desenli ya da düz tüy rengine sahip olabilirler. Güvercinler ile yapılan bir dizi çaprazlama sonucunda aşağıdaki tablo elde edilmiştir. F dölünün fenotip sayıları Çaprazlanan bireyler Desenli Düz Desenli x Desenli 9 Desenli x Düz 7 4 Tablodaki sonuçlara göre; I. Desenli tüy rengi geni baskın, düz tüy geni çekiniktir. II. Düz tüy rengine sahip tüm güvercinler homozigot genotiptedir. III. Çaprazlamalarda kullanılan desenli güvercinler heterozigot genotiptedir. yargılarından hangileri kesin olarak doğrudur? (Tüy rengi geni otozomal kromozomlarda taşınır). ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım I. G H R g h r 5. II. G g H h R r III. G H g h R r Buna göre bu canlıların oluşturabileceği gamet çeşidi sayısı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? (Krossing over gerçekleşmemiştir). I II III ) B) 4 8 C) 8 D) 4 8 E) slanağzı bitkilerine ait olan yukarıdaki soyağacında pembe renkli bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre soyağacındaki bireyler ile ilgili, I. ve 4 numaralı bireyler heterozigot genotiplidir. II. ve numaralı bireyler kırmızı çiçek rengine sahiptir. III. ve 5 numaralı bireyler aynı çiçek rengine sahiptir. yargılarından hangileri kesin olarak doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III

31 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 6. abb genotipli bir bireyde ve B genleri bağlıdır. 7. Mayoz bölünme sırasında krossing over oranı %60 ise B ve ab gametlerinin oluşma oranları kaçtır? B ab ) %0 %5 B) %5 %5 C) %0 %0 D) %0 %0 E) %5 %5 ailesi B ailesi C ailesi Yukarıda, B ve C ailelerine ait olan soyağaçları verilmiştir. Buna göre, hangi bireyler arasında kalıtsal bir akrabalık yoktur? ) ve 0 B) ve 7 C) 5 ve 9 D) ve 8 E) 4 ve 6 8. BC fenotipinde olan iki bireyin çaprazlanması sonucunda a, b, c fenotipine sahip bir çocukları olmuştur. Bu aile ile ilgili, I. nne ve baba üç karakter bakımından heterozigot genotiptedir. II. a, b, C fenotipinde bir erkek çocuğunun olma ihtimali /64'tür. III. a bb CC genotipinde bir çocuğunun olma ihtimali /6'dır. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 9. NR fenotipinde olan bir bireyin genotipini öğrenmek amacıyla aannrr genotipindeki bir bireyle çaprazlanması sonucunda aşağıda genotipi verilen bireylerden hangisinin oluşma ihtimali yoktur? ) a Nn Rr B) aa nn rr C) a nn Rr D) aa nn Rr E) a NN rr Tay Sachs hastalığı otozomlarda taşınan çekinik bir gen ile belirlenip, beyin hücrelerinde bulunan bazı yağların parçalanmamasına yol açan bir enzimin bozukluğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu hastalığa sahip bebeklerde körlük, nöbetler ve hareket bozuklukları görülüp, birkaç yıl içinde ölüm gerçekleşmektedir. Buna göre, I. Bu özellikle ilgili heterozigot genotipli bireylerde hastalık görülmez. II. Bu hastalığa sahip olan bir çocuğun anne ve babası homozigot çekinik genotipte olabilir. III. Heterozigot genotipli anne ve babanın sağlıklı bir çocuğa sahip olma ihtimali /4'tür. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız III B) I ve II C) I ve III. MmNn genotipindeki iki bireyin çaprazlanması sonucu M, N fenotipinde bir birey (I) ile Mm Nn genotipinde bir bireyin (II) oluşma ihtimalleri aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? (M ve N genleri bağlı olup, krossing over yoktur). I II ) 9/6 /4 B) /8 /8 C) 9/ /6 D) /4 / E) /4 /8. ynı türden mor çiçekli iki bezelyenin çaprazlanması sonucunda /4'ü mor çiçekli, /4ʼü beyaz çiçekli olan F dölü elde edilmiştir. F dölünde bulunan mor çiçekli iki bezelye ile yapılan ikinci çaprazlamadan elde edilen F dölündeki bezelyelerin tamamı mor çiçekli olmuştur. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisinin doğruluğu kesin değildir? ) Mor çiçek aleli baskın, beyaz çiçek aleli çekiniktir. B) F dölündeki beyaz çiçekli bireyler homozigot genotiplidir. C) Birinci çaprazlamaya alınan bireylerin ikisi de heterozigot genotiplidir. D) F dölündeki bireylerde beyaz çiçek geni bulunmaz. E) İkinci çaprazlamaya alınan bireyler homozigot çekinik genotipli olamaz. 4 ) E ) B ) E 4) E 5) D 6) E 7) D 8) 9) E 0) C ) D ) D

32 . Plazmasında ve B antikorları bulunduran bir bireyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir?. Kan Grupları ) nne ve babası O genini bulundurur. B) lyuvarında ve B antijenleri bulunmaz. C) Kan grubu bakımından homozigot genotiptedir. D) B kan grubunda çocuğu olabilir. E) B kan grubundaki bireyden kan alamaz. Birey no antijeni B antijeni Rh antijeni I + II + III + + (+: var, : yok) Yukarıdaki tabloya göre I, II ve III numaralı bireylerin kan grupları aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? I II III ) Rh + BRh ORh + B) BRh ORh + BRh + C) Rh + BRh + ORh D) BRh BRh ORh + E) BRh ORh + BRh. şağıda dört farklı ailedeki anne ve babanın kan grubu genotipleri verilmiştir. TEST 5 4. Yukarıdaki soyağacında O kan grubundaki bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre, ve numaralı bireylerin kan grubu genotipi aşağıdakilerden hangisi olabilir? ) O B) C) OO D) BB E) B 5. Dört farklı bireye ait kan örneklerine sırasıyla nti, nti B ve nti Rh içeren serumlar damlatılmış ve tablodaki sonuçlar elde edilmiştir. Bireyler I II III IV nti Serumu nti B Serumu ( : Çökelme var, : Çökelme yok) nti Rh Serumu Buna göre numaralı bireyler ile ilgili aşağıdaki yorumladan hangisi doğru değildir? ) II nolu bireyin genotipi 00rrʼdir. B) IV nolu bireyin alyuvar zarında Rh antijeni bulunurken, ve B antijenleri bulunmaz. C) I ve IV nolu bireyler arasında kan alış verişi olamaz. D) III nolu bireyden elde edilen kan serumunda nti, nti B ve nti Rh bulunur. E) antijeni I ve III nolu bireylerde bulunurken II ve IV nolu bireylerde bulunmaz. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım ile no nne Baba I B B II OO B III O BB IV BO OO Tabloya göre, hangi ailelerin çocuklarında homozigot kan grubu genotipinin ortaya çıkma olasılığı yoktur? ) Yalnız II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) II, III ve IV 6. şağıda üç farklı ailenin kan grupları verilmiştir. ile no Baba nne I ORr Brr II RR BOrr III BORr Orr Tabloya göre, bu ailelerin kan grubunda ve kan uyuşmazlığı görülen bir çocuğa sahip olma ihtimallerinin çoktan aza doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) I II III B) I III II C) II I III D) II III I E) III I II 5

33 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 7. kan grubundaki bir anne ve B kan grubundaki bir babadan oluşan bir aile ile ilgili, 8. I. O kan grubunda çocukları olamaz. II. B kan grubunda çocuklarının olabilmesi için annenin O genotipinde olması gerekir. III. nne babadan kan alamaz. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III Yukarıdaki tabloda üç farklı bireyin alyuvarlarında bulunan antijenler gösterilmiştir. Buna göre I, II ve III nolu kısımlarda bulunan antikor çeşitleri aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) B) C) D) E) lyuvardaki antijen Plazmadaki antikor Kerem Birkan Burak I II IIII,, I II III 9. şağıdaki soyağacında bir aileye ait bazı bireylerin kan grubu fenotipleri verilmiştir.,, : lyuvar : antijeni : B antijeni : antikoru : B antikoru 0. Kan grupları ile ilgili yukarıda verilen soyağacındaki ailede, homozigot genotipli bireylerin heterozigot genotipli bireylere oranı kaçtır? ) / B) C) D) /4 E) /. kan grubundaki bir çocuğun babasının genotipi aşağıdakilerden hangisi olamaz?. B B ) O B) BB C) B D) OO E) BO O Yukarıdaki soyağacında O kan grubundaki birey taralı olarak verilmiştir. Kardeşlerin aynı kan grubunda olmadığı bilindiğine göre, I. nne ve baba heterozigot genotiplidir. II. X bireyinin babası ile aynı genotipte olma olasılığı /4'tür. III. X bireyinin alyuvar zarında antijenini taşıma olasılığı /ʼtür. ifadelerinden hangileri doğrudur? B ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III X O Rh + B Rh + B Rh. OO OO B 4 B Rh Buna göre, numaralı bireylerden hangilerinin kan grubu fenotipleri babası ile aynı olabilir? ) ve B) ve 4 C), ve D), ve 4 E),, ve 4 li Kan grupları ile ilgili yukarıdaki soyağacına göre li'nin genotipi aşağıdakilerden hangisi olamaz? ) B) OO C) BO D) B E) BB 6 ) D ) E ) C 4) 5) D 6) C 7) E 8) C 9) D 0) ) B ) C ) E

34 . Kan uyuşmazlığı (Eritroblastosis fetalis) olayı ile ilgili, I. Rh + bir baba ile Rh bir anneden Rh + bir fetüsün oluştuğu durumlarda ortaya çıkar. II. Fetüsten anne kanına geçen Rh antijenleri, annede antikor oluşumuna neden olur. III. İlk gebelikte, annede fetüsün antijenlerine karşı oluşturulan antikor belirli bir zaman aralığında çoğalacağından bebek, antikorlardan etkilenmeden doğabilir.. Kan Grupları ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III B B Yukarıdaki soyağacında annenin BO genotipinde olma olasılığı nedir? ) B) C) D) E) 4 5 TEST Belirli bir özelliğin oluşumunu etkileyen gen sayısının ikiden fazla olması durumuna çok alellik denir. İnsanlarda kan grubu üç alel ile ( B O) kontrol edildiğinden bu duruma örnek olarak verilebilir. Fakat her bireyde bu karakter ile ilgili iki alel gen bulunur. 5. Buna göre, B O kan grubu sisteminin oluşumunu sağlayan homozigot ve heterozigot genotip çeşidi sayısı kaçtır? Homozigot genotip sayısı Rh + BRh + Heterozigot genotip sayısı ) B) C) 4 D) 6 E) 4 ORh Yukarıdaki soyağacında, bir ailedeki bazı bireylerin kan grubu fenotipleri verilmiştir. Buna göre, taralı olan bireyin Rh + kan grubunda olma olasılığı kaçtır? ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım ) B) C) D) E) B kan grubundaki bir baba ile B kan grubundaki bir annenin. çocukları,. çocukları ise B kan grupludur. Buna göre baba,. çocuk ve. çocuğun genotipleri aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? Baba. çocuk. çocuk ) B O BB veya BO B) BO BB C) B BO D) O BO BB E) BO O BB veya BO 6. BRh + kan grubundaki bir bireyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? ) kyuvarları antikoru üretebilir. B) Plazmasında Rh antikoru bulunmaz. C) lyuvar zarında B ve Rh antijenleri bulunur. D) BRh grubundaki bir bireye kan verebilir. l E) BBRr genotipinde olma ihtimali tür. 4 7

35 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım Yukarıdaki soyağacında alyuvar zarında ve B antijenlerini birlikte bulunduran bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre, soyağacındaki bireylerle ilgili, I. Taralı bireyler heterozigot genotiptedir. II. Bütün bireylerin alyuvar zarında en az bir çeşit antijen bulunur. III. Taralı olmayan bireyler homozigot genotipte olamaz. yargılarından hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III Sistem lel genler Baskınlık durumu BO, B, O = B > O Rh R, r R > r MN M, N M = N Yukarıdaki tabloda kan grubuna ait üç farklı sistemde bulunan alel genler ve bu genler arasındaki baskınlık durumu verilmiştir. Buna göre bir popülasyonda, kan grubuna ait bu üç sistem ile ilgili oluşabilecek fenotip çeşidi (I) ve genotip çeşidi (II) sayısı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? I ) 4 54 B) 8 4 C) 6 54 D) 8 4 E) 4 48 II 0. B B 4 Yukarıdaki soyağacında bireylerin kan grubu ile ilgili fenotipleri verilmiştir. Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? ) ve 5 numaralı bireyler genotipindedir. B) ve numaralı bireylerin O kan grubunda çocukları olabilir. C) 4 ve 7 numaralı bireylerin genotipleri farklı olabilir. D) numaralı birey homozigot ya da heterozigot genotipte olabilir. E) 6 numaralı birey genini 4 numaralı bireyden almış olabilir.. BRh kan grubundaki bir bireyin alyuvar zarında, I. antijeni, II. B antijeni, III. Rh antijeni moleküllerinden hangileri bulunur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III. Rh faktörü ile ilgili yapılan bir deneyde aşağıdaki sonuçlar elde ediliyor. Başaktan alınan Rh antijenleri Yeliz'in kanına enjekte ediliyor. Yeliz'den elde edilen kan serumu Birkan'dan alınan kan örneği üzerine damlatıldığında çökelme meydana geliyor. 5 Deney sonuçlarına göre Başak, Yeliz ve Birkan'ın Rh ile ilgili kan grupları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? B Rh + M kan grubundaki bir anne ile BRh + MN kan grubundaki bir babanın ilk çocuklar ORh M kan grubundadır. Bu ailenin ikinci çocuklarının BRh + MN kan grubunda olma olasılığı kaçtır? 9 ) B) C) D) E) Başak Yeliz Birkan ) Rh + Rh Rh B) Rh Rh + Rh C) Rh Rh + Rh + D) Rh + Rh Rh + E) Rh + Rh + Rh 8 ) E ) C ) E 4) 5) D 6) D 7) B 8) 9) C 0) D ) B ) D

36 Kan Grupları. Kan plazmalarında kan grubu ile ilgili antikor bulunmayan bir anne ve babanın doğacak çocuklarının alyuvar zarında B antijeni bulunma olasılığı kaçtır? ) B) C) D) E) 4. şağıdaki soyağacında, bir ailedeki bireylerin kan grupları ile ilgili fenotipleri verilmiştir. B Rh + Rh 4 5 Rh + B Rh B Rh Bu soyağacındaki numaralı bireylerden hangisinin genotipi aşağıda doğru olarak verilmiştir? ). bireyin genotipi: BRR B). bireyin genotipi: rr C). bireyin genotipi: ORR D) 4. bireyin genotipi: BOrr E) 5. bireyin genotipi: BRr. ynı zamanlarda doğan üç bebek hastanede karıştırılıyor. Daha sonra bu bebeklerin ve bebekleri karıştırılan K, L, M ailelerinin kan grupları saptanıyor. Çocuk nne Baba. bebek K ailesi B ve O. bebek B L ailesi ve B. bebek B M ailesi ve TEST şağıdaki soyağacında bir ailenin kan grubu fenotipleri verilmiştir. B Y Buna göre X, Y ve Z bireyleri ile ilgili, I. X bireyinin BO genotipinde olma ihtimali II. Y bireyinin kan grubunda olamaz. III. Z bireyi BO genotipinde olma ihtimali ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 5. şağıda bir ailedeki anne ve çocuğa ait kanların, nti, nti B ve nti Rh içeren kan serumları ile verdiği çökelme reaksiyonları gösterilmiştir. nti B nne nti B nti Rh X O l tür. Çocuk nti nti B nti Rh : Çökelme var : Çökelme yok Z l tür. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım Buna göre, K, L ve M ailelerine ait bebeklerin eşleştirilmeleri aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? ) K B) K C) K L L L M M M D) K E) K L L M M Bu tabloya göre anne, baba ve çocuğun kan grupları aşağıdakilerden hangisi gibi olabilir? nne Baba Çocuk ) BRh Rh Rh + B) Rh + BRh + BRh C) BRh ORh + Rh + D) BRh BRh + Rh + E) Rh + BRh + BRh 9

37 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 6. lyuvar zarında ve B antijenlerini bulunduran bir bireyle ilgili, 7. I. Plazmasında ve B antikoru yoktur. II. ve B grubundaki bireylere kan verebilir. III. Kan grubu bakımından heterozigot genotiplidir. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III Bireyler I. Serumlar II. III. IV. nti Yukarıdaki tabloda dört farklı bireyden alınan kan örneklerinin üzerine nti ve nti B içeren kan serumları damlatıldığında oluşan çökelme durumları verilmiştir. II numaralı bireyden elde edilen kan serumu tablodaki bireylerden hangilerinin kan örnekleri üzerine damlatılırsa çökelme gerçekleşir? ) Yalnız IV B) I ve II C) I ve IV D) II ve III E) III ve IV nti B : Çökelme var : Çökelme yok 9. Rhesus maymunundan izole edilen alyuvarlar tavşana enjekte edilmiş ve bir süre sonra, tavşandan kan serumu hazırlanmıştır. Bu serum kobay kanı üzerine damlatıldığında çökelmenin olduğu gözlenmiştir. Rh sistemi ile ilgili yapılan yukarıdaki deneyin sonuçlarına göre, I. Rhesus maymununun kanında Rh antijeni bulunurken, Rh antikoru bulunmaz. II. Tavşanın akyuvarları Rhesus maymunundan gelen antijenlere karşı Rh antikoru üretmiştir. III. Kobayın alyuvar zarında Rhesus maymunu ile ortak bir antijen bulunur. yargılarından hangileri doğrudur? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 0. ( ) BRr x BORr ( ) Yukarıdaki çaprazlama sonucunda BRh + fenotipinde bir kız çocuğunun doğma ihtimali kaçtır? 9 ) B) C) D) E) şağıdaki soyağacında, bir ailedeki çocukların kan grupları ile ilgili fenotipleri verilmiştir. 8. Rh B Rh + B Rh + O Rh I II III IV V Rh + B Rh B Rh B Rh + Rh Yukarıda verilen soyağacındaki çocuklardan hangisi anne ve babanın genotipinin kesin olarak belirlenmesini sağlar? ) I B) II C) III D) IV E) V Bu aile ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi kesin olarak doğrudur? ) nne O, baba BO genotipindedir. B) Kız çocuk ailedeki tüm bireylerden kan alabilir. C) Erkek çocuk BRr genotipindedir. D) nne ve baba arasında kan alış verişi olamaz. E) Hem anne hem de baba da Rh antijeni bulunur. 40 ) E ) D ) B 4) B 5) D 6) C 7) C 8) C 9) E 0) B ) D

38 Kan Grupları. Rh + kan grubundaki bir birey, I. iki karakter açısından heterozigot genotipe sahip olabilme, II. plazmasında B antikoru bulundurabilme, III. plazmasında Rh antikoru bulundurmama, IV. alyuvar zarında ve Rh antijeni içerme özelliklerinden hangileri ile ORh + kan grubundaki bir bireyden ayırt edilemez? ) Yalnız II B) I ve III C) I ve IV. rda'dan elde edilen kan serumu, Başak ve Yeliz'den alınan kan örneklerinin üzerine damlatıldığında meydana gelen çökelme durumu aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. nti Baflak nti B nti Rh Buna göre, I. rda ORh kan grubundadır. II. Yelizʼin alyuvar zarında Rh antijeni bulunmaz. III. rdaʼnın kan plazmasında bulunan tüm antikorlar, hem Başak hem de Yelizʼin kan plazmasında da bulunur. IV. Başak BRh kan grubundadır. ifadelerinden hangileri doğrudur? Yeliz nti nti B nti Rh : Çökelme var : Çökelme yok TEST 8 4. şağıdaki soyağacında MN kan grubundaki bireyler taralı olarak verilmiştir. 5 4 Buna göre, numaralı bireylerden hangilerinin M, N kan grubu ile ilgili aynı fenotipte olma ihtimali yoktur? (İnsanlarda M ve N alel genleri eş baskındır). ) ve B) ve C) ve D) ve 4 E) ve 5 5. Çocuklarında kan uyuşmazlığı görülen bir aile ile ilgili, I. nne rr genotipindedir. II. Baba Rh + kan grubundadır. III. Çocuk Rr genotipindedir. yargılarından hangileri kesin olarak doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım ) I ve II B) I ve III C) II ve IV D) I, III ve IV E) II, III ve IV. Kan grubu B olan bir anne ile kan grubu O olan bir babanın aynı anda doğan iki erkek çocuğundan birinin B, diğerinin O kan grubunda olduğu bilinmektedir. Buna göre bu aile ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğru değildir? ) Çocuklar tek yumurta ikizidir. B) nnenin kan grubu genotipi BO'dır. C) Baba anneden kan alamaz. D) nnenin oluşturduğu yumurta hücrelerinin bazılarında B, bazılarında O geni bulunur. E) B kan grubundaki çocuk heterozigot genotiplidir. 6., B, O kan grubu sistemi ile yapılan bir deneyde Onur'dan alınan kan serumu hmet'in kanına damlatıldığında çökelme olmazken, Zeynep'in kanına damlatıldığında çökelme olmuştur. Buna göre; I. Onur B kan grubunda olamaz. II. hmet ve Onur'un kan grupları aynıdır. III. Zeynep B kan grubunda olamaz. IV. Zeynep ve hmet'in kan grupları aynı olamaz. yargılarından hangileri kesin olarak doğrudur? ) I ve II B) III ve IV C) I ve IV D) I, III ve IV E) II, III ve IV 4

39 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 7. şağıdaki soyağaçlarında, üç farklı aileye ait çocukların kan grubu fenotipleri verilmiştir. I. aile II. aile III. aile B O B B B B O B Buna göre hangi ailelerde anne ve babanın kan grubu genotiplerinin heterozigot olduğu kesindir? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 8. şağıdaki soyağacında kan grubu fenotipi aynı olan tüm bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre taralı bireylerin kan grubu, I., II. B, III. O, IV. B verilenlerden hangileri olamaz? ) Yalnız III B) Yalnız IV C) I ve III D) II ve IV E) III ve IV 9. şağıdaki soyağacında bir ailedeki bireylerin kan grubu fenotipleri verilmiştir. Rh + B Rh + 0. Kan grubu fenotipleri, I. BRh MN, II. Rh + N, III. BRh + MN, IV. ORh N şeklinde olan dört bireyin, kan grubu ile ilgili sahip oldukları antijen çeşidi sayıları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) I > III > II > IV B) I = III > II > IV C) I > II = III > IV D) III > I > IV > II E) IV > III > II > I. lyuvar zarında ve Rh antijeni bulunan bir bireyin ORr genotipinde olma olasılığı kaçtır? ) B) C) D) E) şağıdaki soyağacında bireylerin kan grubu fenotipleri verilmiştir. Rh + B Rh B Rh + Rh + B Rh + B Rh + O Rh + Rh Buna göre, numaralı bireylerden hangilerinin her iki karakter bakımından heterozigot genotipte olduğu kesindir? ) ve B) 5 ve 6 C),, ve 4 D), 4, 5 ve 6 E),,, 4, 5 ve 6 8 O Rh Rh + B Rh. Rh MN kan grubundaki bir anne ile BRh + N kan grubundaki bir babanın ilk çocukları ORh N kan grubunda olmuştur. Buna göre, taralı bireyin Rh + fenotipinde olma olasılığı kaçtır? Bu ailenin ikinci çocuğunun Rh + MN grubunda bir kız olma ihtimali kaçtır? ) B) C) D) E) 4 ) B) C) D) E) ) D ) ) 4) D 5) E 6) C 7) E 8) 9) E 0) B ) C ) B ) D

40 . X kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınan ve çekinik bir hastalık olan renk körlüğü ile ilgili, I. Renk körü olmayan anne ve babanın sadece erkek çocukları renk körü olabilir. II. nne renk körü ise tüm çocuklarında renk körlüğü geni bulunur. III. Baba renk körlüğü genini kız çocuklarına aktarabilirken, erkek çocuklarına aktaramaz. yargılarından hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III. Hemofili X kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınan çekinik bir hastalıktır.. Eşeye Bağlı Kalıtım Bu hastalıkla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? ) Erkeklerde görülme oranı daha fazladır. B) Taşıyıcı dişilerde hastalık görülmez. C) Erkek çocuklar hastalık genini anneden alır. D) Baba hasta ise tüm çocukları hasta olur. E) Dişilerde iki, erkeklerde bir gen ile fenotipe yansır. TEST 9 4. Bir babanın, I. X kromozomunda, II. Y kromozomunda, III. otozom kromozomlarında 5. bulunan genlerden hangilerini erkek çocuklarına aktarması beklenemez? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III Yukarıdaki soyağaçlarında renk körü bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre ve numaralı bireylerde renk körlüğü geninin bulunma olasılıkları nedir? (Renk körlüğü X kromozomunun homolog olmayan kısmında çekinik bir genle taşınır.) ) B) / 0 C) 0 D) 0 E) 0 / ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 4 5 Yukarıdaki soyağacında X kromozomunun homolog olmayan kısmında çekinik olarak taşınan hemofili hastalığını fenotipinde gösteren birey taralı olarak verilmiştir. Buna göre; I. numaralı birey X H X h genotipindedir. II. 5 numaralı birey hemofili genini ya da numaralı bireyden almış olabilir. III. 4 numaralı birey homozigot ya da heterozigot genotipli olabilir. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III 6. X kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınan ve baskın olan bir hastalığı fenotipinde gösteren bir erkek ile hastalık genini kromozomlarında taşımayan bir kadının çocukları ile ilgili, I. Çocuklarının hasta olma ihtimali /'dir. II. Hastalık kız çocukların tamamında görülür. III. Erkek çocuklarda hastalık görülmez. yargılarından hangileri doğrudur? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 4

41 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 7. şağıdaki soyağacında renk körü bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre, I. M ve N ailelerinin renk körü bir çocuğa sahip olma ihtimalleri eşittir. II. M ailesinin hem kız hem de erkek çocukları renk körü olabilir. III. N ailesinin tüm çocuklarında renk körlüğü geni bulunur. yargılarından hangileri doğrudur? (Renk körlüğü X kromozomunun homolog olmayan kısmında çekinik bir genle taşınır). ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 8. şağıdaki soyağacında renk körü bireyler taralı olarak verilmiştir. M ailesi N ailesi 4 Buna göre, numaralandırılmış dişilerden hangilerinin genotipi tam olarak bulunamaz? (Renk körlüğü X kromozomunun homolog olmayan kısmında çekinik bir genle taşınır). ) Yalnız B) ve 5 C) ve D) ve 4 E), ve 5 9. Sirke sineklerinde göz rengi X kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınır. Kırmızı göz rengi beyaz göz rengine baskındır. Buna göre beyaz gözlü bir erkek ile heterozigot kırmızı gözlü bir dişinin yavrularının genotipi aşağıdakilerden hangisi olamaz? (X : Kırmızı, x a : Beyaz) 5 ) X X B) X Y C) X a X a D) X a Y E) X X a 0. X kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınan çekinik gen etkisiyle ortaya çıkan bir hastalığın kalıtımı aşağıdaki soyağacında verilmiştir Soyağacında bu özelliği fenotipinde gösteren tüm bireyler taralı olarak verildiğine göre, I. 5 numaralı birey hastalık genini hem 6 numaralı hem de 7 numaralı bireye aktarmıştır. II. 4 numaralı birey, numaralı bireyden hastalık genini almıştır. III. 8 numaralı bireyin kız çocuklarında bu hastalık görülemez. yargılarından hangileri doğrudur? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III Yukarıdaki soyağacında taralı bireylerde belirli bir özellik fenotipte görülmektedir. Bu özellikle ilgili, I. Otozomlardaki baskın bir genle belirlenir. II. X kromozomuna bağlı çekinik bir gen ile taşınır. III. Y kromozomuna bağlı baskın bir genle belirlenir. ifadelerinden hangileri doğru olabilir? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III. Bir ailede birinci kız çocuk hemofili, ikinci kız çocuk ise hemofili değildir. Buna göre, bu aile ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? ) Baba hemofili değildir. B) Erkek çocuklarının hemofili olma olasılığı /'dir. C) Üçüncü çocuklarının X h X h genotipinde olma olasılığı /ʼdir. D) nne homozigot çekinik genotiptedir. E) Hemofili çocuklarının olma ihtimali /4'tür. 44 ) E ) D ) C 4) 5) C 6) E 7) E 8) C 9) 0) D ) B ) B

42 Eşeye Bağlı Kalıtım. Hemofili bakımından taşıyıcı bir anne ile sağlam olan bir babanın çocuklarının hemofili olma olasılığı kaçtır? ) B) C) D) E) şağıdaki soyağacında renk körü bireylerden bazıları taralı olarak gösterilmiştir Buna göre numaralandırılmış bireylerden hangilerinin renk körü olduğu kesindir? ) Yalnız 4 B) ve 7 C) ve 5 D), ve 6 E), 5 ve 7. şağıdaki soyağacında X kromozomuna bağlı baskın bir özelliği (X ) fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. TEST 0 4. Sadece erkeklerde görülen bir hastalıkla ilgili, I. X kromozomu üzerinde çekinik bir gen ile taşınır. II. Y kromozomunun homolog olmayan kısmında çekinik veya baskın bir gen ile taşınır. III. Y kromozomunun X kromozomu ile homolog kısmında baskın bir gen ile taşınır. IV. Otozomal kromozomlar üzerinde eksik baskın bir gen ile taşınır. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) II ve IV E) III ve IV 5. X kromozomuna bağlı çekinik bir hastalığı fenotipinde gösteren bireyler aşağıdaki soyağacında taralı olarak gösterilmiştir. 4 5 Buna göre, numaralandırılmış bireylerden hangileri mutasyon sonucu oluşmuştur? ) ve B) ve C) 4 ve 5 D), ve 5 E), ve 4 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 4 5 Buna göre, numaralandırılmış bireylerin genotipleri ile ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur? ). bireyin genotipi: X X B). bireyin genotipi: X Y C). bireyin genotipi: X a Y D) 4. bireyin genotipi: X a X a E) 5. bireyin genotipi: X Y 6. Hemofili bakımından çocuklarının fenotipleri sadece taşıyıcı dişi ve sağlam erkek olabilen bir ailede, anne ve babanın genotipleri aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? Baba nne ) X h Y X H X H B) X H Y X H X h C) X H Y X h X h D) X h Y X H X h E) X h Y X h X h 45

43 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 7. şağıda beş farklı ailede belirli bir özelliğin kalıtımı gösterilmiştir. Taralı bireylerde bu özellik fenotipte görülmüştür. Buna göre, hangi ailede aktarılan özelliğin renk körlüğü olma ihtimali vardır? (Renk körlüğü X kromozomunda taşınan çekinik bir hastalıktır.) ) B) C) D) E) 8. şağıdaki soyağacında taralı bireyler belirli bir özelliği fenotipinde göstermektedir. Buna göre bu özelliğin kalıtımı, I. X'e bağlı çekinik, II. otozomal çekinik, III. X'e bağlı baskın taşınma biçimlerinden hangileriyle gerçekleşir? 0. M N R Yukarıdaki soyağacında renk körü olan bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre; I. M'nin evliliğinden doğacak tüm erkek çocukları renk körü olur. II. N'nin evliliğinden doğacak kız çocukları renk körü olamaz. III. R'nin evliliğinden doğacak kız çocuklarının renk körü olma ihtimali yoktur. IV. M'nin evliliğinden doğacak tüm kız çocukları renk körlüğü bakımından taşıyıcıdır. ifadelerinden hangileri doğru değildir? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) II ve III E) III ve IV. Renk körlüğü Xʼe bağlı olarak taşınan çekinik bir hastalıktır. Renk körlüğü bakımından genotipi bilinmeyen üç aileden, I.. ailenin, renk körü kız ve renk körü erkek, II.. ailenin, normal fenotipli erkek ve renk körü kız, III.. ailenin, renk körü erkek ve normal fenotipli kız, çocukları olduğuna göre, hangi ailelerdeki anne ve babanın genotipi kesin olarak bulunur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II. I III 9. Renk körlüğü ve hemofili hastalıkları ile ilgili, I. X kromozomunun homolog olmayan kısmında bulunan çekinik genler ile kontrol edilirler. II. Dişi bireylerde görülme olasılıkları, erkek bireylerden daha fazladır. III. Erkek çocuklar bu hastalıklarla ilgili genleri anne ve babadan eşit oranda alırlar. ifadelerinden hangileri doğru değildir? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III X II Yukarıda erkeklerdeki eşey kromozomları gösterilmiştir. X ve Y kromozomlarının numaralandırılmış bölgelerinin hangilerinde bulunan genin kontrolünde olan bir özellik, babadan yalnız erkek çocuklarına aktarılır? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III Y 46 ) B ) C ) D 4) 5) B 6) 7) D 8) B 9) E 0) B ) B ) C

44 Eşeye Bağlı Kalıtım. Bir ailede kız çocuklarının renk körü olma olasılığının olduğu bilinmektedir. Buna göre, bu aile ile ilgili, I. Babanın genotipi X r Yʼdir. II. Tüm erkek çocuklar renk körü olur. III. nnede renk körlüğü geni bulunmaz. yargılarından hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III. Diploit kromozomlu bir canlıya ait, I. hemofili ve renk körlüğü genlerinin X kromozomunun homolog olmayan kısmında bulunması, II. mayoz bölünme sırasında bazı homolog kromozomların ayrılmayarak aynı hücreye gitmesi, III. somatik bir hücresinde aynı karaktere ait baskın ve çekinik alellerin birlikte bulunması özelliklerinden hangileri, bir kromozomun üzerinde birden çok genin bulunduğuna kanıt olabilir? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III TEST 4. şağıdaki soyağaçlarında X'e bağlı çekinik bir özelliğin iki ailedeki kalıtımı gösterilmiştir Bu özelliği fenotipinde gösteren tüm bireyler taralı olduğuna göre, numaralandırılmış bireyler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır? ) numaralı birey, özelliğin taşıyıcısıdır. B) 4 numaralı birey sağlam olma genini numaralı bireyden almıştır. C) 5 numaralı bireye, numaralı bireyden özellikle ilgili çekinik gen geçmiştir. D) 7 numaralı bireyde, özellikle ilgili çekinik gen bulunmaz. E) 8 numaralı birey, homozigot ya da heterozigot genotipli olabilir. 5. şağıdaki soyağacında belirli bir karakteri fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım. nnesi renk körü, babası sağlıklı bir erkek ile babası renk körü, annesi sağlıklı olan bir kadın evlenmiştir. Bu aile ile ilgili, I. Erkek çocukları renk körü olabilir. II. Kız çocukları renk körü olamaz. III. Renk körlüğü genini taşımayan kız çocukları olabilir. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III Buna göre karakterle ilgili, I. X'e bağlı çekinik bir karakter olabilir. II. Otozomlarda taşınan çekinik bir karakter olabilir. III. Y kromozomuna bağlı kalıtım gösterir. IV. Otozomlarda taşınan baskın bir karakter olabilir. ifadelerinden hangileri söylenebilir? ) I ve II B) II ve IV C) III ve IV D) I, II ve IV E) I, II, III ve IV 47

45 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 6. şağıdaki soyağaçlarında belirli bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. 7. I. aile II. aile III. aile Buna göre, ilgili özellik verilen ailelerin hangilerinde X kromozomuna bağlı çekinik bir gen ile aktarılıyor olabilir? (, ) ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III Yukarıda verilen soyağacındaki bireylerden, 5 numaralı bireyin renk körü olduğu 7 numaralı bireyin renk körlüğü genini taşımadığı bilinmektedir Buna göre aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğru değildir? (, ) ) numaralı birey taşıyıcıdır. B) numaralı birey renk körüdür. C) numaralı birey renk körü olabilir. D) 5 numaralı birey renk körlüğü genini ve numaralı bireylerden almıştır. E) 8 numaralı birey renk körüdür. 8. İnsanlarda gözlenebilen aşağıdaki anormalliklerden hangisi gonozom kromozomları ile ilgili değildir? ) Renk körlüğü B) Balık pulluluk C) Hemofili D) Kıllı kulaklılık E) Down sendromu Otozomal kromozomlarda taşınan D geni dişilerde sadece homozigot genotipte, erkeklerde ise homozigot ve heterozigot genotiplerde dazlaklığa neden olmaktadır. Bu özellik bakımından heterozigot genotipte olan anne ve babanın kız ve erkek çocuklarının dazlak olma olasılığı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? Kız çocuklarının dazlak olma olasılığı 0. Bir ailedeki anne ve babanın renk körlüğü ve hemofili hastalıkları ile ilgili genlerinin kromozomları üzerindeki dizilimi aşağıda verilmiştir. H R Buna göre, bu ailenin normal kromozom sayısına sahip çocukları ile ilgili; I. Kız çocuklarının hem renk körü hem de hemofili olma olasılığı yoktur. II. Erkek çocuklarının renk körü ve hemofili olma olasılığı ʼdir. III. Kız çocuklarının hemofili olma olasılığı ʼdir. ifadelerinden hangileri doğrudur? X (Krossing over yoktur). ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III. Sirke sineklerinde göz rengi geni X kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınmakta olup, kırmızı göz rengi geni (X ), beyaz göz rengi genine (X a ) baskındır. Kırmızı gözlü sirke sineklerinin çaprazlanması sonucunda kırmızı ve beyaz gözlü yavrular oluşmuştur. Buna göre, I. nne heterozigot genotiptedir. II. Beyaz gözlü yavruların cinsiyeti erkektir. III. Kırmızı gözlü bir sineğin oluşma ihtimali /4'tür. yorumlarından hangileri doğrudur? X h r Erkek çocuklarının dazlak olma olasılığı ) /4 /4 B) /4 /4 C) /4 /4 D) / / E) /4 / ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III X H r Y 48 ) ) ) 4) E 5) D 6) B 7) C 8) E 9) C 0) B ) B

46 Eşeye Bağlı Kalıtım. şağıda üç farklı ailenin renk körlüğü ile ilgili genotipleri verilmiştir. ile no nne Baba I X R X r X r Y II X r X r X R Y III X R X r X R Y Bu ailelerin renk körü bir çocuğa sahip olma ihtimalleri arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) I > II > III B) II > I > III C) I = III > II D) I = II > III E) III > I = II. nne ve babanın fenotipinde görülmediği halde oğul döllerin fenotipinde görülen bir özelliğin kalıtımı, I. X kromozomuna bağlı çekinik, II. otozomlarda baskın, III. Y kromozomuna bağlı baskın, IV. otozomlarda çekinik taşınma biçimlerinden hangileri ile gerçekleşebilir? ) I ve III B) I ve IV C) II ve III D) I, II ve IV E) II, III ve IV. Bozuk dentin X kromozomunun homolog olmayan kısmında bulunan baskın bir genle (X D ) ortaya çıkan bir sağlık sorunudur. şağıdaki soyağacında bu bozukluğun görüldüğü bireyler taralı olarak verilmiştir. TEST 4. Yukarıdaki soyağaçlarında M ve N özelliklerini fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak gösterilmiştir. Bu özelliklerin kalıtım tipleri ile baskınlık çekiniklik durumları aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? M özelliği N özelliği ) Otozomal çekinik Otozomal baskın B) X'e bağlı çekinik Otozomal çekinik C) Otozomal çekinik Y'ye bağlı çekinik D) X'e bağlı baskın Otozomal çekinik E) Otozomal baskın X'e bağlı baskın 5. şağıda X'e bağlı çekinik bir gen ile belirlenen bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir.. birey M özelli inin kalıtımı N özelli inin kalıtımı ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 4 5 Buna göre, numaralı bireylerin genotipleri ile ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğru değildir? Birey no Genotip ) X D X D B) X d Y C) X d Y D) 4 X d X d E) 5 X D Y. birey Buna göre numaralandırılmış bireyler ile ilgili, I.. bireyin bu özellikle ilgili genotipi tam olarak bulunamaz. II.. birey anne ve babasından özellikle ilgili farklı genleri almıştır. III.. birey özellikle ilgili annesinden baskın, babasından çekinik bir gen almıştır. yargılarından hangileri doğrudur?. birey ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 49

47 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 6. Balık pulluluk Y kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınan kalıtsal bir hastalıktır. Bu karakterin kalıtımı ile ilgili, I. Dişi bireylerde mutasyon sonucu ortaya çıkabilir. II. Babada var ise tüm erkek çocuklarda görülür. III. Özelliği fenotipinde gösteren erkek bir birey homozigot çekinik genotiptedir. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 7. X kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınan çekinik bir özelliğin kalıtımı ile ilgili, I. Özelliğin dişi bireyde görülebilmesi için bireyin homozigot çekinik olması gerekir. II. Özelliğin erkek bireyde ortaya çıkabilmesi için çekinik alelin tek bir kopyası yeterlidir. III. Özelliği gösteren dişi bir bireyin tüm çocuklarında çekinik alel bulunur. IV. Özelliği gösteren erkek birey bu geni sadece kız çocuklarına aktarabilir. 8. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) I ve II B) I ve IV C) III ve IV D) I, II ve IV E) I, II, III ve IV 5 Yukarıdaki soyağacında,. ve. bireyler tek,. ve 4. bireyler ayrı yumurta ikizidir. 5. bireyin hemofili olduğu bilindiğine göre, I.. birey hemofilidir. II. 4. bireyin annesinde hemofili geni bulunur. III.. birey X h X h genotipindedir. IV.. birey hemofili genini annesinden almıştır. yargılarından hangileri kesin olarak doğrudur? ) Yalnız I B) I ve IV C) II ve III D) I, II ve IV E) II, III ve IV 4 9. şağıdaki soyağacında, eşeye bağlı olarak kalıtlanan bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir Buna göre, izlenen özellik bakımından, soyağacındaki bireyler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? (Özelliği belirleyen alellerden biri tam baskındır). ) numaralı birey izlenen özellik bakımından heterozigottur. B) ve 6 numaralı bireylerin genotipi aynıdır. C) numaralı bireyde izlenen özellikle ilgili çekinik gen bulunmayabilir. D) 5 ve 6 numaralı bireylerin genotipi aynı olamaz. E) 7 numaralı bireye izlenen özellikle ilgili gen numaralı bireyden gelmiştir. 0. X kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınan çekinik bir gen fenotipe yansıdığında öldürücü (letal) olmaktadır. Bu özellik bakımından heterozigot genotipteki bir dişinin evliliğinden doğacak kız (I) ve erkek (II) çocuklarının ölüm oranları aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? I II ) / B) / / C) 0 / D) / 0 E) /. Kedilerde post rengi X'e bağlı kalıtım gösterir. Erkekler sarı ya da siyah post renkli olur. Dişilerde homozigot olanlar sarı ya da siyah olurken, heterozigot olanlar alacalı renge sahip olur. Buna göre, I. Sarı ve siyah post rengi oluşumunu sağlayan genler eş baskındır. II. Sarı post rengine sahip bir dişinin erkek yavruları siyah ya da sarı olabilir. III. lacalı bir kedinin anne ve babası aynı post rengine sahip olamaz. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III 50 ) D ) B ) 4) E 5) B 6) 7) E 8) B 9) D 0) C ) C

48 Karma. lel genler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? ) Biri anneden diğeri babadan gelir. B) Homolog kromozomların karşılıklı lokuslarında bulunur. C) Homozigot bireylerde anne ve babadan gelen aleller aynıdır. D) İki alele sahip bir bireyde, fenotipte etkisini gösteremeyen gene baskın gen denir. E) Heterozigot bireylerde anne ve babadan gelen aleller farklıdır.. Rr genotipindeki bir anne ile BORR genotipindeki bir babanın ORr genotipinde bir erkek çocuklarının olma olasılığı nedir? ) B) C) D) E) şağıda bir ailenin kan grubu ile ilgili soyağacı gösterilmiştir. Rh + B Rh + B Rh O Rh + Soyağacındaki numaralı çocuğun, kan grubu bakımından babası ile aynı fenotipte olma olasılığı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) B) C) D) E) TEST Düz(D) ve buruşuk(d) tohum şekline sahip iki bezelye çaprazladığında, birinci kuşaktaki yavruların tamamının her seferinde düz tohum şekline sahip olduğu görülmüştür. Buna göre, I. tasal kuşaktaki buruşuk tohumlu bezelye homozigot çekinik genotiptedir. II. tasal kuşaktaki düz tohum şekline sahip bireyler homozigot genotiptedir. III. Birinci kuşaktaki düz tohum şekline sahip bireylerin tamamının genotipinde buruşuk tohum geni bulunur. yargılarından hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III 6. nne ve babanın fenotiplerinde görülmeyen bir özellik sadece erkek çocuklarda görülmektedir. Bu durum ilgili özelliğin, I. Y kromozomunun homolog olmayan kısmında, II. otozomlarda çekinik olarak, III. X kromozomunun homolog olmayan kısmında çekinik olarak taşınması durumlarından hangileri ile açıklanabilir? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 7. Kulak kıllılığı Y kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınan bir genle belirlenir. Buna göre, I. Dişi bireylerde görülemez. II. Babadan sadece erkek çocuğa aktarılır. III. Erkeklerde homozigot olması durumunda fenotipe yansır. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım yargılarından hangileri doğrudur? 4. Bezelyelerde çiçek rengi özelliği bakımından fenotipleri aynı fakat genotipleri farklı iki bitkinin çaprazlanması sonucunda, I. MM, II. Mm, III. mm genotipine sahip bireylerden hangileri oluşabilir? (Bezelyelerde mor çiçek aleli baskın (M), beyaz çiçek aleli çekiniktir (m)). ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 8. Gonozom taşımayan bir sperm ile normal bir yumurtanın döllenmesi sonucunda, I. turner dişi, II. klinefelter erkek, III. süper dişi sendromuna sahip bireylerden hangileri oluşabilir? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 5

49 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 9. Diploit bir canlıda mayoz bölünme sırasında bir çift homolog kromozomun ayrılmayıp aynı kutba gitmesi sonucu oluşan gametlerin kromozom sayıları aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? 0. I. gamet II. gamet III. gamet IV. gamet ) n n n + n B) n + n + n + n + C) n n n n D) n + n + n n E) n n n + n + Domates bitkisine ait yukarıdaki soyağacında taralı bireyler tüysüz gövdeye, diğer bireyler ise tüylü gövdeye sahiptir. Buna göre, I. Taralı bireyler homozigot çekinik genotiptedir. II. Taralı olmayan tüm bireyler heterozigot genotiptedir. III. Tüylü gövde geni baskın, tüysüz gövde geni çekiniktir. yargılarından hangileri kesin olarak doğrudur? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III. MmNn genotipindeki üreme ana hücresinin mayoz bölünme sonucu sadece MN ve mn genotipindeki gametleri oluşturduğu gözlenmiştir. Buna göre, I. Mayoz bölünme sırasında homolog kromozomlar ayrılmamıştır. II. M ve N genleri aynı kromozom üzerinde bulunur. III. Hücrenin kromozom sayısı gen sayısından fazladır. IV. Mayoz bölünme sırasında krossing over gerçekleşmiştir. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) I, II ve IV. ve B karakterleri bakımından heterozigot genotipteki bir baba ile B karakteri bakımından heterozigot, karakteri bakımından homozigot baskın genotipteki bir anneye ait çocukların genotipi aşağıdakilerden hangisi olamaz? ) abb B) BB C) abb D) aabb E) bb. şağıdaki soyağacında otozomal çekinik bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. Ebeveynler F dölü Buna göre, F dölünde bu karakter bakımından baskın fenotipli olan bireyin heterozigot genotipte olma olasılığı kaçtır? ) B) C) D) E) 4. şağıdaki soyağacında bazı bireylerin renk körlüğü hastalığı ile ilgili genotipleri verilmiştir. X R Y X r X r X R Y Buna göre, ve numaralı bireylerin genotipi ile ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur? ) X R X r X R Y X r Y B) X r X r X R Y X R Y C) X R X r X r Y X R Y D) X r X r X R Y X r Y E) X R X r X r Y X r Y 4 5 ) D ) C ) E 4) B 5) E 6) C 7) B 8) 9) E 0) C ) ) D ) D 4) E

50 Karma. Renk körü bir baba ile normal görüşlü bir anneden doğacak çocuklar için aşağıdakilerden hangisi kesin olarak doğrudur? ) Kız çocukları renk körü olamaz. B) Tüm erkek çocukları renk körü olur. C) Kız çocuklarının tamamı renk körlüğü genini taşır. D) Erkek çocuklarının renk körü olma ihtimali 'dir. E) Renk körü erkekler hastalık genini babadan alır.. şağıdaki soyağacında bazı bireylerin kan grubu fenotipleri gösterilmiştir. O Rh B Rh O Rh O Rh + B Rh Buna göre, soyağacındaki ve numaralı bireylerin genotiplerinin aynı olma olasılığı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) B) C) D) E) TEST Tavşanlarda kürk rengi çok alellik gösteren bir karakterdir. Bu karakterle ilgili soyağacı aşağıda gösterilmiştir. C C C C Yabanıl tip Chinchilla tipi C C C C C C Himalaya tipi Yabanıl tip Chinchilla tipi Soyağacındaki genotip ve fenotiplere göre, tavşanlardaki kürk rengi ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? ) Bir tavşanda bu alellerden sadece ikisi bulunur. B) C geni homozigot durumda iken himalaya tipi kürk oluşumunu sağlar. C) C geni C ve C genlerine baskındır. D) Yabanıl tip iki tavşanın çaprazlanması sonucu Chinchilla tipi tavşan oluşamaz. E) Himalaya tipi iki tavşanın çaprazlanması sonucu yabanıl tip tavşan oluşamaz. 5. Mor ve beyaz çiçek rengine sahip bezelyelerin çaprazlanması sonucunda eşit oranda mor ve beyaz çiçekli bezelyeler oluşmuştur. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım. Mendel homozigot mor ve beyaz çiçekli bezelyeleri çaprazlayarak F dölünü elde etmiştir. Mendel'in F bitkilerinin kendi kendilerine döllenmelerine izin vererek elde ettiği F bitkileri arasındaki fenotip çeşidi / genotip çeşidi oranı kaçtır? (Bezelyelerde mor çiçek aleli baskın (M), beyaz çiçek aleli çekeniktir (m)). ) B) C) D) E) Buna göre, I. Oluşan mor çiçekli bezelye homozigot genotiptedir. II. Çaprazlamaya katılan beyaz çiçekli bezelye tek çeşit gamet oluşturur. III. Oluşan beyaz çiçekli bezelyelerin genotipi homozigot ya da heterozigot olabilir. IV. Çaprazlamaya katılan mor çiçekli bezelyenin bazı gametlerinde baskın, bazı gametlerinde çekinik alel bulunur. ifadelerinden hangileri doğrudur? (Mor çiçek aleli baskın (M), beyaz çiçek aleli çekiniktir (m)). ) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV 5

51 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 6. Bezelyelerde mor çiçek rengi geni (M), beyaz çiçek rengi genine (m); uzun gövde geni (U), kısa gövde genine (u) baskındır. Bu karakterler bakımından MmUu genotipindeki iki bezelyenin çaprazlanması sonucunda, a beyaz çiçekli ve kısa gövdeli b mor çiçekli ve kısa gövdeli bezelyelerin oluşma olasılığı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? a b ) /6 /6 B) /6 9/6 C) /6 /6 D) /6 9/6 E) /6 /6 7. GgNnΙ Ι B X GgnnΙ Ι B genotipindeki bireylerin çaprazlanması sonucunda meydana gelebilecek fenotip çeşidi sayısı (I) ve genotip çeşidi sayısı (II) aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? (G ve N genleri tam baskın, Ι ve Ι B genleri eksik baskındır). I II ) 8 7 B) 8 C) 8 8 D) 7 E) L ailesi Yukarıdaki soyağacında renk körü olan bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre soyağacında K, L ve M ailelerinin renk körü bir çocuğa sahip olabilme ihtimalleri arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? (Renk körlüğü X kromozomunun homolog olmayan kısmında çekinik olarak taşınan bir hastalıktır). ) K = L = M B) K = L < M C) L > K > M D) M = K > L E) K = L > M 0. ( ) ORr x BRr ( ) K ailesi M ailesi Yukarıda genotipleri verilen anne ve babanın, I. Rh +, II. BRh, III. BRh + fenotiplerine sahip çocuklarının olma olasılıklarını çoktan aza doğru sıralayınız? ) I II III B) I III II C) II III I D) II I III E) III I II 8. Rh + B Rh + Rh B Rh + Yukarıdaki soyağacında, bir ailedeki bazı bireylerin kan grubu fenotipleri verilmiştir. Taralı bireyin ORh kan gruplu olma ihtimali kaçtır? ) B) C) D) E) Kuşlarda Z kromozomunun W kromozomu ile homolog olmayan kısmında taşınan çekinik bir hastalıkla ilgili, I. Bu özelliği fenotipinde gösteren bir babanın dişi yavrularının tamamı hasta olur. II. Erkek yavrular hastalık genini sadece annesinden alabilir. III. nne hasta ise dişi yavruların tamamında hastalık geni bulunur. yorumlarından hangileri yapılamaz? (Kuşlarda dişiler ZW, erkekler ise ZZ gonozomuna sahiptir). ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 54 ) C ) B ) B 4) D 5) D 6) 7) B 8) B 9) E 0) B ) E

52 Karma. NnRrGgX X a genotipine sahip bir canlının nrgx a genotipinde bir gamet oluşturma olasılığı kaçtır? (Genler bağımsız) ) B) C) D) E) Bir canlıda mutasyon sonucu oluşan bir özelliğin kalıtsal olduğunu, I. canlının oluşturduğu yavrularda görülmesi, II. canlının fenotipine yansıması, III. özelliğin canlının yaşamı boyunca genotipinde bulunması durumlarından hangileri kanıtlar? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III. lyuvarlarında ve B antijenlerini içermeyen, anne ve babanın çocukları, I. B, II. O, III., IV. B kan gruplarından hangilerine sahip olamazlar? ) Yalnız I B) III ve IV C) I, II ve III D) I, III ve IV E) I, II, III ve IV TEST 5 5. Kromozomlarda ayrılmama sonucu oluşan, I. klinefelter sendromu, II. süper dişi, III. down sendromu, IV. turner dişi 6. durumlarından otozomlarda ayrılmama (M) ve gonozolarda ayrılmama (N) sonucu oluşanlar aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? M N ) I ve II III ve IV B) III I, II ve IV C) I ve III II ve IV D) III ve IV I ve II E) IV I, II ve III ile no nne Baba I X D X D X d Y II X d X d X D Y III X D X d X d Y IV X d X d X d Y Yukarıdaki tabloda, X'e bağlı baskın bir genle kontrol edilen bir hastalıkla ilgili dört ailedeki anne ve babanın genotipleri gösterilmiştir. Bu ailelerden hangilerinin sağlıklı kız çocuklarına sahip olma ihtimali vardır? ) Yalnız IV B) I ve II C) II ve III D) III ve IV E) II, III ve IV ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 4. ORh + kan grubundaki bir bireyin alyuvar zarında BO ve Rh sistemi ile ilgili bulunabilecek antijen çeşidi sayısı kaçtır? ) B) C) D) 4 E) 5 7. a bb Cc DD XY genotipindeki erkek bir birey aşağıdaki gamet çeşitlerinden hangisini oluşturamaz? ) abcdy B) bcdx C) BcDX D) abcdy E) abcdx 55

53 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 8. ksiyal konumlu ve mor çiçekli bir bezelye bitkisinin (Ι) terminal konumlu ve beyaz çiçekli bir bezelye bitkisi (ΙΙ) ile çaprazlanması sonucu oluşan yeni bitkiler arasında terminal konumlu ve beyaz çiçekli bezelyelerin bulunduğu görülüyor. Buna göre çaprazlanan bireylerin genotipleri aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? (ksiyal çiçek konumu () ve mor çiçek rengi (M) baskın genlerdir). I ) MM Mma B) Mma mmaa C) Mma Mma D) mmaa Mm E) Mm mmaa 9. Üç bağımsız karakterin ikisi bakımından heterozigot, biri bakımında homozigot çekinik bir birey, bu üç karakterin üçü bakımından da heterozigot bir bireyle çaprazlanıyor. Bu çaprazlama sonucunda her üç karakter bakımından baskın fenotipli bir bireyin oluşma ihtimali kaçtır? 9 ) B) C) D) E) İnsanlarda aşağıda verilen karakterlerden hangisinin kalıtımı cinsiyete bağlı olarak gerçekleşmez? ) Hemofili B) Kulak kıllılığı C) Renk körlüğü D) Göz rengi E) Balık pulluluk II 64. Hemoglobin moleküllerinin kristalleşmesi sonucu alyuvarların orak biçimde kıvrılmasına neden olan orak hücre anemisi, otozomal kromozomlarda taşınan çekinik bir hastalıktır. şağıdaki soyağacında bu özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. Buna göre, numaralandırılmış bireylerden hangilerinde bu hastalığa neden olan genin bulunmama ihtimali vardır? ) Yalnız B) ve 4 C) ve 6 D), ve 5 E), 4 ve 6. şağıdaki soyağacında bir ailenin kan grubu ve renk körlüğü bakımından fenotipleri verilmiştir. normal görüfllü B renk körü B renk körü Buna göre, X'in kan grubunda ve renk körü bir birey olma olasılığı nedir? ) B) C) D) E) X 8. İnsanlarda bulunan otozomal kromozomlarla ilgili, I. Vücut hücrelerindeki sayısı (n )'e eşittir. II. Cinsiyeti belirleyen kromozomların dışındaki kromozomlardır. III. Dişilerde çift, erkeklerde ise çift halinde bulunur. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 4. şağıdaki ailelerden hangisinin hem kız hem de erkek çocuklarında hemofili hastalığı görülebilir? nne Baba ) X H X h X H Y B) X h X h X H Y C) X H X h X h Y D) X H X H X h Y E) X H X H X H Y 56 ) D ) ) D 4) 5) B 6) D 7) C 8) B 9) C 0) D ) ) C ) B 4) C

54 Karma. Bezelyelerde sarı tohum rengi geni, yeşil tohum rengi genine baskındır. Bu karakter bakımından heterozigot iki bezelyenin çaprazlanması sonucunda oluşacak oğul dölde, I. fenotip, II. genotip ayrışım oranları aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? I ) : : : B) : : : : C) : : D) : : : E) : :. Tavşanlarda kürk rengini belirleyen dört alel gen arasındaki baskınlık durumu C > c ch > c h > c a şeklindedir. Sağlıklı bir tavşanda bu alellerden sadece iki tanesi bulunabileceğine göre, bir tavşan popülasyonunda bu karakter ile ilgili kaç çeşit genotip bulunabilir? ) B) C) 6 D) 0 E) 5 II TEST 6 5. şağıdaki soyağacında otozomlarda taşınan baskın bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. Bu soyağacı ile ilgili, I. Taralı bireylerin tamamında baskın alel bulunur. II. Taralı olmayan bireylerin tamamı homozigot çekinik genotiptedir. III. Taralı bireylerin tamamı heterozigot genotiptedir. yargılarından hangilerinin doğruluğu kesin değildir? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 6. lyuvar zarında, B ve Rh antijenlerini taşıyan bir bireyle ilgili, I. BRh + kan grubundadır. II. ORh kan grubunda çocuğu olamaz. III. Plazmasında, B ve Rh antikorları bulunur. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım. BRrX r X r genotipindeki anne ile BrrX R Y genotipindeki babanın BRh kan grubunda renk körü bir erkek çocuklarının olma olasılığı kaçtır? ) B) C) D) E) IV. BRr genotipinde olma ihtimali ifadelerinden hangileri doğrudur? 'dir. ) I ve II B) II ve IV C) III ve IV D) I, II ve IV E) I, II, III ve IV 4. şağıda kan grubu fenotipleri verilen bireylerin hangisinin alyuvar zarında BO ve Rh sistemi ile ilgili antijen bulunmaz? ) Rh + B) B Rh C) O Rh D) B Rh + E) Rh 7. Klinefelter sendromu ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? ) Fazladan bir otozomal kromozom bulunması durumunda ortaya çıkar. B) Gonozom olarak XY yerine XXY genotipine sahiptirler. C) Genelde uzun boylu olup büyük el ve ayaklara sahiptirler. D) Kromozom sayıları n + 'dir. E) Gonozomları ayrılmamış bir yumurta ve Y gonozomu taşıyan bir spermin döllenmesi ile oluşurlar. 57

55 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 8. Bal arılarına ait aşağıdaki soyağacında otozomal çekinik bir özelliği (n) fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. 4 5 Bu soyağacına göre numaralı bireylerle ilgili, I. numaralı birey kraliçe arı olup Nn genotipindedir. II. numaralı birey çekinik geni ya da numaralı bireyden almıştır. III. 4 ve 5 numaralı arılar Nn genotipinde olup beslenme durumuna göre kraliçe ya da işçi arı olabilirler. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III 9. Dd genotipinde iki bezelyenin çaprazlanması sonucu, I. baskın fenotipli, II. çekinik fenotipli, III. homozigot genotipli, IV. heterozigot genotipli bezelyelerin oluşma ihtimalleri ile ilgili aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi doğrudur? ) I > II = III > IV B) II = III > I = IV C) I > III = IV > II D) III = IV > II > I E) I = II > III = IV. Domates bitkisinde kırmızı (R) meyve rengi, portakal (r) rengine; tüylü (T) gövde, tüysüz (t) gövdeye karşı baskındır. Buna göre her iki karakter bakımından heterozigot genotipli kırmızı meyve renkli ve tüylü gövdeli bir domates ile her iki karakter bakımından homozigot genotipli kırmızı meyve renkli ve tüysüz gövdeli bir domates bitkisinin çaprazlanması sonucunda Rrtt genotipinde bir bireyin oluşma ihtimali kaçtır? ) B) C) D) E) şağıdaki soyağaçlarında otozomlarda çekinik olarak taşınan bir hastalığı fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. M ailesi N ailesi R ailesi??? Buna göre, M, N ve R ailelerin ikinci çocuklarının bu hastalığa sahip olma olasılıklarının çoktan aza doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) M N R B) N M R C) N R M D) R N M E) R M N. Mendelʼin genler ile ilgili yaptığı çalışmalar aşağıda verilen durumlardan hangisini açıklamaya yöneliktir? ) Tam baskınlık B) Bağlı genler C) Eksik baskınlık D) Çok alellik E) Eş baskınlık 6 0. Renk körü bir kız çocuğuna sahip bir aile ile ilgili, I. Baba renk körüdür. II. nne renk körlüğü genini taşır. III. Renk körü erkek çocukları olamaz. yargılarından hangileri kesin olarak doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 4. Mor çiçekli(m), uzun gövdeli(u) ve düzgün tohumlu(d) bir bezelye ile beyaz çiçekli(m), kısa gövdeli(u) ve buruşuk tohumlu(d) bir bezelye çarpazlandığında F dölü sadece mor çiçekli, uzun gövdeli ve düzgün tohumlu olabilmektedir. F dölünün kendileştirilmesi sonucu oluşan F dölünde beyaz çiçekli, kısa gövdeli ve buruşuk tohumlu bireylerin oluşma olasılığı nedir? ) B) C) D) E) ) ) D ) B 4) C 5) B 6) D 7) 8) C 9) C 0) D ) B ) C ) 4) D

56 Karma. Bezelyelerde mor çiçek rengi (), beyaz çiçek rengine (a); düzgün tohum şekli (D), buruşuk tohum şekline (d) baskındır. İki bezelye bitkisi çaprazlandığında oğul döllerin 9/6ʼsının mor çiçekli düzgün tohumlu, /6 ʻsının mor çiçekli buruşuk tohumlu, /6ʼsının beyaz çiçekli düzgün tohumlu, /6ʼsının beyaz çiçekli ve buruşuk tohumlu olduğu saptanıyor. Buna göre çaprazlanan ata bireylerin genotipi aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) add x Dd B) Dd x aadd C) add x add D) aadd x add E) aadd x add. Eksik baskın bir özelliği fenotipinde gösteren anne ve babanın kendi genotiplerinde bir çocuklarının olma olasılığı kaçtır? ) B) C) D) E) 4 TEST 7 4. Bir karakter bakımından homozigot çekinik, üç karakter bakımından heterozigot genotipte olan bir birey ile aynı genotipe sahip başka bir birey çaprazlanıyor. Bu ailenin çoçuklarının genotipi aşağıdakilerden hangisi gibi olamaz? ) İki karakter bakımından çekinik, iki karakter bakımından baskın B) Dört karakter bakımından çekinik C) Bir karakter bakımından baskın, üç karakter bakımından çekinik D) Dört karakter bakımından baskın E) Üç karakter bakımından baskın, bir karakter bakımından çekinik. 5. Fenilketonüri otozomal kromozomlarda taşınan ve çekinik bir gen ile oluşan kalıtsal bir hastalıktır. Bu karakter bakımından taşıyıcı bir anne ve babanın çocukları ile ilgili, I. Hastalık genini taşıma ihtimalleri ʼtür. 4 II. Sağlıklı olma ihtimalleri ʼtür. 4 III. Homozigot genotipte olma ihtimalleri ʼtür. 4 ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım. şağıdaki soyağacında taralı bireyler belirli bir özelliği fenotipinde göstermektedir. 6. şağıdaki soyağacında otozomal çekinik bir özelliği (d) fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. Taralı bireylerin fenotipinde görülen bu özellik, I. otozomal çekinik, II. eksik baskın, III. otozomal dominant kalıtım biçimlerinden hangileri ile aktarılıyor olabilir? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III Buna göre numaralı bireylerden hangileri bu özellik bakımından DD genotipinde olabilir? ) Yalnız 7 B) ve 5 C) ve 4 D),, ve 6 E), ve

57 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 7. Genotipi MmNn olan bir canlı hücrede m ile N bağlı genlerdir. Bu hücrede MN genotipinde bir gametin oluşma olasılığı %0ʼdur. Buna göre bu hücrenin Mn ve mn gametlerini oluşturma oranı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? Mn mn ) %40 %0 B) %0 %0 C) %0 %0 D) %0 %0 E) %0 %40 8. MnNn genotipindeki organizmaların çaprazlanması sonucunda 4 MMNN, 0 MmNn, 96 mmnn genotipinde oğul döller oluşmaktadır. Bu sonuç aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir? ) Modifikasyon B) yrılmama C) Bağlı genler D) Krossing over E) Bağımsız genler 9. Bir arı kovanında, gövde rengi bakımından çekinik fenotipteki bir kraliçe arı ve baskın fenotipteki erkek arılar bulunmaktadır. Buna göre, kraliçe arının peteklere bıraktığı yumurtalardan gelişen erkek arı ile bu yumurtaların döllenmesi sonucu oluşan kraliçe ve işçi arıların baskın fenotipte olma olasılığı kaçtır? Kraliçe arı Erkek arı İşçi arı ) %00 %50 %00 B) %50 %50 %50 C) %50 %0 %50 D) %0 %00 %0 E) %00 %0 %00 0. İnsanlarda çekinik bir gen, homozigot olması durumunda embriyo döneminde kıkırdak doku oluşumunu engelleyerek düşüklere neden olmaktadır. Buna göre bu özellik bakımından heterozigot anne ve babadan doğan sağlıklı bebekler için, I. Tamamı baskın fenotipe sahiptir. II. Genotip oranı : : ʼdir. III. Homozigot genotipe sahip olma ihtimali /ʼtür. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III. ynı kromozom üzerinde bulunan M, N ve R genleri arasında krossing over gerçekleşme olasılıkları, M ve N arasında % 54, N ve R arasında %, M ve R arasında % şeklinde olduğuna göre, bu genlerin kromozom üzerindeki dizilişi aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? ) MRN B) MNR C) RMN D) NMR E) RNM. ( ) abbggrr x aabbggrr ( ). çaprazlaması sonucunda, I., B, g, R fenotipli, II. aabbggrr genotipli bireylerin oluşma olasılıkları aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? I II ) /6 /6 B) / / C) / /6 D) / / E) / /64. birey. birey 5. birey 6. birey. birey 4. birey Yukarıdaki soyağacında. ve. bireyler ayrı yumurta ikizi,. ve 4. bireyler ise tek yumurta ikizidir. Bu soyağacına göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? ) 5 ve 6 numaralı bireylerin cinsiyetleri farklı olamaz. B) ve 4 numaralı bireylerin kan grupları farklı olabilir. C) 5 ve 6 numaralı bireylerin annelerinden aldıkları tüm genler aynıdır. D) ve 4 numaralı bireylerin boy uzunlukları farklı olabilir. E) ve numaralı bireylerin genotipleri aynıdır. 60 ) C ) B ) D 4) D 5) B 6) E 7) 8) C 9) E 0) C ) ) B ) D

58 Karma. Kan grubu bilinmeyen bir bireyden alınan kan örneği üzerine antikoru içeren serum damlatıldığında çökelme meydana gelmiştir. Buna göre bu bireyin kan grubu, I., II. B, III. 0, IV. B fenotiplerinden hangileri olabilir? ) I ve II B) I ve IV C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV. şağıdaki soyağaçlarına üç farklı aileye ait çocukların kan grubu fenotipleri verilmiştir. I. ile II. ile III. ile O B O B Buna göre hangi ailelerde anne ve babanın kan grubu genotipleri kesin olarak heterozigottur? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II TEST 8 4. Genotipi ORr olan anne ve babanın çocukları ile ilgili, I. rr genotipinde olma ihtimali /8ʼdir. II. Rh + kan grubunda olma ihtimali 9/6ʼdır. III. nne ve babası ile aynı genotipte olma ihtimali /4ʼtür. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız III B) I ve II C) I ve III 5. Kan plazmasında sadece antikoru bulunan bir anne ve alyuvar zarında ve B antijenleri taşıyan bir babanın çocukları, I. alyuvar zarında ve B antijenleri bulundurma, II. kan plazmasında ve B antikorlarına sahip olma, III. alyuvar zarında B antijeni bulunan bireylerden kan alabilme özelliklerinden hangilerine sahip olamaz? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve III D) I ve III E) II ve III 6. Bazı bireylerin kan grubu fenotipleri aşağıdaki soyağacında verilmiştir. B ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım O I II. şağıdaki soyağaçlarında üç aileye ait çocukların Rh grubu ile ilgili fenotipleri verilmiştir Rh + Rh Rh + Rh Rh + Rh + Rh Buna göre numaralandırılmış bireylerden hangilerinin evliliğinden doğacak çocukta Rh faktörüne bağlı kan uyuşmazlığı görülebilir? (, ) ) ve B) ve 4 C) ve 5 D) ve 6 E) 4 ve 7 B Buna göre I, II ve III numaralı bireylerin sahip olabileceği genotip çeşidi sayıları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) I > II > III B) I > III > II C) II > III > I D) III > II > I E) III > I > II 7. Kan grubu B Rh olan bir bebeğin annesinin kan grubu Rh + olduğuna göre, bebek ve babanın kan grubu genotiplerinin aynı olma olasılığı kaçtır? ) B) C) D) E) 6 9 III 6

59 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 8. Yukarıdaki soyağacında 4 ve 5 numaralı bireyler tek yumurta ikizi olup, 7 numaralı birey renk körü olduğu bilinmektedir. Buna göre numaralı bireyler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? ) numaralı bireyde renk körlüğü geni bulunur. B) 4 numaralı birey renk körüdür. C) 8 numaralı birey homozigot sağlam olabilir. D) 5 numaralı birey renk körlüğü genini numaralı bireyden almıştır. E) numaralı birey heterozigot genotipte olabilir. 9. Bir ailenin birinci çocuğunda kan uyuşmazlığı görülmezken ikinci ve üçüncü çocuklarında kan uyuşmazlığı görülmüştür Buna göre bu aile ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? ) Babanın fenotipi Rh + tir. B) İkinci çocuk Rh + kan grubundandır. C) Üçüncü çocuğun genotipi Rrʼdir. D) nnenin alyuvar zarında Rh antijeni bulunur. E) nnenin akyuvarları Rh antikoru üretmiştir.. şağıda beş farklı ailede anne, baba ve çoçuğun kan grupları verilmiştir. Buna göre, hangi ailenin çocuğunun öz olma ihtimali yoktur? nne Baba Çocuk ) Rh + BRh BRh B) ORh + BRh + Rh C) BRh BRh + BRh + D) BRh Rh + ORh + E) BRh + Rh + ORh. şağıdaki soyağacında bireylerin kan grubu bakımından fenotipleri verilmiştir. Rh + B Rh 4 5 B Rh + B Rh B Rh B Rh + Rh + Buna göre numaralandırılmış bireylerden hangilerinin kan grubu bakımından genotipleri kesin olarak belirlenemez? ) ve B) ve 6 C), ve 5 D), ve 6 E), 6 ve 7 Rh + B Rh O Rh + Rh Yukarıdaki soyağacında, bir ailedeki bazı bireylerin kan grubu fenotipleri verilmiştir. Buna göre taralı bireyle ilgili, I. BORR genotipinde olamaz. II. lyuvar zarında ve B antijenlerini birlikte bulunduramaz. III. Rh + fenotipinde olma olasılığı ʼdır. 6 ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III. şağıdaki soyağacında P bireyi B, R bireyi B, N bireyi 0 kan grubundadır. P R N Buna göre numaralı bireylerden hangisinin kan grubu kesin olarak heterozigot genotiplidir? ) B) C) D) 4 E) ) ) ) C 4) D 5) 6) E 7) C 8) C 9) D 0) ) D ) D ) C

60 Karma. X kromozomunun homolog olmayan kısmında taşınan baskın bir özelliğin kalıtımı ile ilgili, I. Özelliği fenotipinde gösteren dişi bireyin tüm erkek çocuklarında özellik ortaya çıkar. II. Kız çocuklar ilgili özelliği hem anne hem de babasından alabilir. III. Özelliği fenotipinde gösteren erkek bireyin kız çocuklarında özelliğin %50 oranında ortaya çıkması beklenir. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II. şağıdaki soyağacında bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. Soyağacına göre bu özelliğin kalıtımı, I. otozomlarda taşınan baskın bir genle, II. X kromozomunda mutasyonla ortaya çıkan çekinik bir genle, III. otozomlarda taşınan çekinik bir genle, IV. X kromozomunda mutasyonla ortaya çıkan baskın bir genle taşınma biçimlerinden hangileriyle gerçekleşebilir? ) Yalnız III B) I ve II C) II ve III TEST 9 4. şağıdaki soyağacında Y kromozoma bağlı çekinik bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. 4 5 Buna göre numaralı bireylerden hangilerinin oluşumu sırasında Y kromozomunda mutasyon gerçekleşmiştir? ) Yalnız B) ve C) ve 4 D) ve 5 E), ve 4 5. şağıdaki soyağacında hemofili bireyler taralı olarak verilmiştir. 4 5 Buna göre, numaralandırılmış dişi bireylerden hangisinin hemofili özelliği açısından homozigot genotipte olma ihtimali vardır? ) B) C) D) 4 E) 5 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım D) II, III ve IV E) I, II, III ve IV. Renk körü olmayan bir baba ile renk körü bir annenin kız çocuklarının renk körü olması aşağıda verilenlerden hangisi ile açıklanabilir? ) Bağlı genler B) Otozomlarda ayrılmama C) Krossing over D) Bağımsız dağılım E) Gonozomlarda ayrılmama 6. a geni çekinik olup, fenotipte etkisini gösterdiği embriyoların anne karnında iken ölümüne neden olan bir gendir. Bu geni X kromozom çiftinin birinde taşıyan bir anne ile normal fenotipli bir babanın çocukları ile ilgili, I. Sağlıklı olma ihtimalleri /4ʼtür. II. Kız çocuklarda hastalık geni bulunamaz. III. Erkek çocukların ölüm oranı /ʼdir. yargılarından hangileri doğrudur? ) Yalnız III B) I ve II C) I ve III 6

61 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Kalıtım 7. şağıdaki soyağacında belirli bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. 8. Soyağacına göre bu özellikle ilgili, I. Otozomal genlere bağlı çekinik bir özelliktir. II. X kromozomuna bağlı çekinik bir özelliktir. III. Otozomal genlere bağlı baskın bir özelliktir. IV. X kromozomuna bağlı baskın bir özelliktir. ifadelerinden hangileri doğru olabilir? ) I ve II B) III ve IV C) I ve IV D) I, II ve IV E) I, III ve IV 4 5 Yukarıdaki soyağacında taralı bireyler hemofilidir. Soyağacında numaralandırılan dişi bireylerden, I. X H X H genotipinde olma ihtimali olanlar, II. Genotipi kesin olarak X H X h olanlar aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? (, I ) ) ve 5, ve 4 B), 4 ve 5 ve C), ve 4 ve 5 D), ve 5 ve 4 E) ve 4, ve 5 II 9. kan grubunda renk körü bir baba ile B kan grubunda renk körü olmayan bir annenin. çocukları 0 kan grubunda renk körü bir erkektir. Buna göre, bu ailenin ikinci çocuklarının B kan grubu renk körü olmayan bir birey olma ihtimali kaçtır? ) B) C) D) E) şağıdaki soyağacında insanlarda eşeye bağlı olarak aktarılan bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. Soyağacına göre numaralı bireyler ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi doğru değildir? ). birey izlenen özellikle ilgili biri baskın diğeri çekinik iki alel içerir. B). ve 5. bireylerin izlenen özellikle ilgili genotipleri farklı olabilir. C) 7. birey izlenen özellik bakımından homozigot ya da heterozigot genotipte olabilir. D)., 4. ve 6. bireylerin izlenen özellikle ilgili genotipleri aynıdır. E) 4. birey izlenen özellikle ilgili geni numaralı bireyden almıştır.. şağıda verilen sperm ve yumurtalardan hangisinin döllenmesi sonucu kromozom sayısı normal olan bir insan oluşabilir? Sperm ) Gonozomları ayrılmamış Normal Yumurta B) Gonozom içermeyen Gonozom içermeyen C) Gonozomları ayrılmamış Gonozom içermeyen D) Gonozom içermeyen Normal E) Gonozomları ayrılmamış Gonozomları ayrılmamış ) B ) D ) E 4) 5) B 6) C 7) E 8) 9) B 0) B ) C

62 . (98 ÖYS) a Bb Dd Ee # aa Bb Dd Ee genotipindeki bireylerin çaprazlanması sonunda oluşan oğul bireyler arasında a, B, d, E fenotipindeki bireylerin oranı nedir? (, B, D, E genleri bağımsız genlerdir.) ) B) C) D) E) (98 ÖYS) Bağımsız iki genle kontrol edilen iki değişik karakterin her ikisi için de heterozigot olan bir kobay, kendisiyle aynı genotipte olan bir dişi kobayla çaprazlanırsa, meydana gelecek dölde fenotipin hangi oranda olması beklenir? ) : B) :: C) 9:::. (98 ÖYS) D) : E) : : (98 ÖYS) Bir ailedeki kız çocuklarının %50'si renk körü ise, ana ve babanın eşey kromozomları bakımından durumu aşağıdakilerden hangisi olabilir? (X = renk körlüğü geni taşıyan X kromozomu) ) XX XY B) XX XY C) X X XY 7. (98 ÖYS) D) X X XY E) X X X Y B O Yukarıdaki soy ağacında ve 6 numaralı bireylerin kan grubu belirtilmiştir. 5 numaralı bireyin grubu kan taşıma şansı yüzde kaçtır? )0 B)5 C)50 D)75 E)00 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bir toplumda hemofili genini taşıyan taşıyıcı dişilerin oranı ve erkeklerin hepsi sağlam ise, bunların çocuklarında taşıyıcı dişilerin oranı kaç olur? ) B) C) D) E) (98 ÖYS) beyaz göz uzun kanat gri gövde k ls z bacak k rm z göz k sa kanat siyah gövde k ll bacak 4. (98 ÖYS) Bir insan B ve B grubuna başarılı bir şekilde kan verebiliyor, fakat grubuna veremiyorsa, bu insanın kanının B grubundan olma olasılığı yüzde kaçtır? )0 B)5 C)50 D)75 E)00 5. (98 ÖSS) Bir canlıdaki herhangi bir özelliğin, kalıtsal olduğu aşağıdakilerden hangisiyle anlaşılır? ) Canlının bazı döllerinde ortaya çıkmasıyla B) Ortam koşullarından etkilenmesiyle C) Canlının yaşama şansını artırmasıyla D) Canlının üreme zamanının kısıtlanmasıyla E) Canlının yaşamı boyunca devam etmesiyle Yukarıda görülen bir çift kromozomunun şematik haritasında hangi karakterler arasında krossing over ihtimali daha çoktur? ) bacak kıllılığı kanat şekli B) gövde rengi göz rengi C) kanat şekli gövde rengi D) göz rengi kanat şekli E) göz rengi bacak kıllığı 9. (98 ÖYS) abb genotipindeki organizmalar arasındaki çaprazlamalardan 0 BB, 990 abb, 990 aabb genotipinde oğul döl elde ediliyor. Bu sonuç aşağıdakilerden hangisi ile açıklanabilir? ) Eşeye bağlı kalıtım B) Krossing over C) yrılmama D) Bağlı genler E) Bağımsız genler ) C ) C ) B 4) E 5) 6) B 7) B 8) E 9) D 65

63 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 0. (984 ÖSS) li Hasan yşe hmet Boy (m),7,7,7,70 ğırlık (kg) Kan grubu 0 B 0 0 Göz rengi Mavi Kahverengi Kahverengi Mavi Yukarıdaki tabloda doğum tarihleri aynı olan dört kişinin bazı özellikleri verilmiştir. Bu dört kişiden hangileri eş ikiz (tek yumurta ikizi) olabilir? ) Hasan ve yşe B) li ve hmet C) li ve Hasan D) li ve yşe E) yşe ve hmet. (984 ÖYS) lbino karakter için heterozigot olan bezelye bitkisinin kendi kendini döllenmesinden oranında albino bitkilerin elde edilmesi 4 beklenir. Deney sırasında aşağıdakilerden hangisi uygulanırsa, beklenene en yakın bir oran elde edilebilir? ) Çevre koşullarını devamlı değiştirmek B) Çok sayıda çaprazlama yapmak C) Deneyi karanlıkta yapmak D) İri tohumları kullanmak E) Tohumları önce ışıkta, sonra karanlıkta tutmak. (984 ÖYS) Kan grubu (genotipi O) olan bir kadın, kan grubu B (genotipi BO) olan bir erkekle evleniyor. Bu ailenin çocuğunun alyuvarlarında B proteini taşıma olasılığı nedir? ) 0,00 B) 0,5 C) 0,50 D) 0,75 E),00 4. (984 ÖYS) Kırmızı gözlü dişi Drosophila ile beyaz gözlü erkek Drosophila çaprazlanıyor. Bu çaprazlama sonunda ilk dölde kırmızı ve beyaz gözlü Drosophila'lar oluşuyorsa, ana baba bireyler için göz rengi karakteri bakımından ne söylenebilir? (Kırmızı göz rengi karakteri, beyaz göz rengi karakterine dominanttır.) ) na beyaz göz genini de taşır. B) Baba dihibrittir. C) na homozigottur. D) na arı döldür. E) Baba kırmızı göz genini de taşır. 5. (985 ÖSS) I. K hastalığı kadınlarda ve erkeklerde görülebilen bir hastalıktır. II. Bir kadının K hastası olabilmesi için hem annesinden hem babasından hastalık yapan geni almış olması gerekir.. (984 ÖYS) Kırmızı gözlü ve bu karakter yönünden heterozigot olan dişi bir Drosophila, beyaz gözlü erkek bir Drosophila ile çaprazlandığında F dölünde göz rengi bakımından kaç çeşit fenotip beklenir? (Kırmızı göz rengi karakteri, beyaz göz rengi karakterine dominanttır). ) B) C) D) 4 E) 5 III. Bir erkek, annesinden K hastalığını yapan geni alırsa K hastası olur. Yukarıdaki verilere dayanarak, K hastalığı hakkında ne söylenebilir? ) Dominant (baskın) bir özelliktir. B) Y kromozomu ile taşınır. C) Kromozomlarda ayrılmama olayı sonucu oluşur. D) Vücut kromozomları (otozomal kromozomlar) ile taşınır. E) Eşeye bağlı kalıtım gösterir. 66 0) B ) B ) B ) C 4) 5) E

64 6. (985 ÖYS) G N g n Gri vücutlu normal kanatl %40 Yukarıda kalıtım şeması verilen Drosophila'lara ait bir çaprazlamada, krossing over'li bireylerin yüzdesi nedir? ) %80 B) %60 C) %50 D) %0 E) %0 7. (985 ÖYS) Gri vücutlu normal kanatl difli G N g n g n g n Siyah vücutlu körelmifl kanatl %40 Yuvarlak ve sarı tohumlu bir bezelye bitkisinin, heterozigot olup olmadığını anlamak için aşağıdaki genotiplerden hangisine sahip bir bezelye bitkisi ile çaprazlanması gerekir? (Yuvarlak tohumluluk (Y) ve sarı tohumluluk (S) özellikleri dominanttır.) ) YYSS B) yyss C) YYSs g n G n g n D) yyss E) YySS Siyah vücutlu körelmifl kanatl erkek g n Gri vücutlu körelmifl kanatl %0 g N g n Siyah vücutlu normal kanatl %0 9. (986 ÖYS) İnsanda bir genin baskın da olsa çekinik de olsa etkisini fenotipte ortaya çıkarması, aşağıdakilerden hangisini gösterir? ) Genin bulunduğu kromozom parçasının krosing over geçirdiğini B) Genin Y kromozomu üzerinde olduğunu C) Genin somatik hücrelerdeki kromozomlarda bulunduğunu D) Genin birden fazla aleli olduğunu E) Genin başka genlere bağlı olarak etkisini gösterdiğini 0. (987 ÖYS) Renk körlüğü bakımından, çocuklarının genotipleri sadece "hasta erkek ve taşıyıcı" olabilen anne ve babanın genotipleri aşağıdakilerden hangisi olmalıdır? nne Baba ) X X a X a Y B) X X a X Y C) X X X a Y D) X a X a X a Y E) X a X a X Y ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 8. (985 ÖYS) nne ve babanın Rh faktörü bakımından genotipleri aşağıdakilerden hangisi gibi olursa, meydana gelebilecek çocuk ile anne arasında Rh uyuşmazlığına bağlı alyuvar tahribatının (eritroblastosis fetalis) ortaya çıkma olasılığı %50 olur? nne Baba ) RR rr B) Rr rr C) Rr Rr D) rr Rr E) rr RR. (987 ÖYS) Rh + anne ile B Rh olan babanın, çocukları 0 Rh,. çocukları Rh +,. çocukları B Rh kan grubundadır. Kan gruplarıyla ilgili olarak bu ailedeki anne, baba,. çocuk ve. çocuğun genotipleri aşağıdakilerden hangisidir? nne Baba. çocuk. çocuk ) RR B0 Rr Rr BB Rr B) 0 RR B0 rr 0 Rr B0 rr C) 0 Rr BB Rr 0 Rr B0 rr D) 0 Rr B0 rr 0 Rr B0 rr E) 0 Rr BB Rr 0 RR BB Rr 6) D 7) D 8) D 9) B 0) E ) D 67

65 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ. (988 ÖSS) Tavuklara ait, şekildeki soyağacında bireyler numaralarda belirtilmiştir. Buna göre, aşağıda verilen bireyler arasındaki çiftleşmelerin hangisinden saf döl elde etme olasılığı en yüksektir? ) 6 B) 9 C) 4 7. (988 ÖSS) D) 4 0 E) 5 7 Hasan, Zeynep ve kan grubu B olan Mehmet arasındaki kan alıp verebilme ilişkisi şöyledir. Zeynep, Hasan'a ve Mehmet'e kan verir; ama Mehmet'ten alamaz. Mehmet, Hasan'dan alamaz; ama Hasan Mehmet'ten alır. Buna göre, Zeynep ve Hasan'ın kan grupları aşağıdakilerden hangisi olabilir? Zeynep Hasan ) B) 0 B C) 0 B D) 0 E) B B 4. (988 ÖYS) Difli Erkek 7 8 Hh Kk MM nn X R X r genotipindeki bir bireyin, hkmnx R genotipinde gamet meydana getirme oranı nedir? (H, K, M, n genleri ayrı kromozom üzerindedir.) ) B) C) D) E) (989 ÖSS) Yukarıdaki soyağacında, çekinik genle yavru döle geçen bir özeliğin bireylerdeki dağılımı verilmiştir. Siyah renkle gösterilen bireylerde bu özellik ortaya çıkmıştır. Soyağacındaki bireylerden hangisinin, bu özellik bakımından heterozigot olup olmadığı kesin olarak belirlenemez? ) B) C) D) 4 E) 5 6. (990 ÖSS) şağıdakilerden hangisi, aynı türün bireyleri arasında, sadece kalıtsal özelliklere bağlı olarak ortaya çıkan bir farklılıktır? ) İnsanların, her bir hastalık etkenine özgü olan farklı bağışıklık tepkileri vermesi B) Spor yapan kimselerin kaslarının farklı gelişmeler göstermesi C) Larva dönemindeki beslenmeye göre ana arının işçi arılardan farklı gelişmesi D) İstiridyelerin, yapıştıkları yerin biçimine uygun olarak farklı kabuk şekillerine sahip olmaları E) ğaçların rüzgar alma yönüne uygun olarak, farklı biçimlerde gelişmesi 7. (990 ÖYS) 4 5 : Difli : Erkek Kedilerde, normal olarak, siyah ve sarı post renklerinin hem dişilerde hem de erkeklerde görülmesine karşın, alacalı (siyah sarı) post rengi sadece dişilerde ortaya çıkar. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi, siyah dişi bir kedi ile sarı erkek bir kedinin çaprazlaması sonucunda, bir anormallik olarak alacalı erkek bir kedinin olmasına neden olur? ) Gonozomları ayrılmamış bir yumurtanın, normal bir spermayla döllenmesi B) (n + ) + X kromozomlu bir yumurtanın n + Y kromozomlu bir spermayla döllenmesi C) Post rengi alellerinin Y gonozomunda taşıması D) Normal bir yumurtanın, gonozomları ayrılmamış bir spermayla döllenmesi E) Siyah rengi meydana getiren genin, sarı rengi meydana getiren gene baskın olması 68 ) C ) C 4) B 5) E 6) 7) D

66 8. (990 ÖYS) İnsanlarda, bazı anormallikler sonucunda, şu kromozom formüllerine sahip gametler meydana gelebilmektedir. I. ( + X) II. ( + 0) III. ( + XX) IV. ( + Y) Bu gametlerden hangileri arasında gerçekleşecek döllenmeyle, bir mongoloid (Down sendromu olan) erkek birey oluşabilir? ) I ve II B) I ve III C) I ve IV D) II ve IV E) III ve IV 0. (99 ÖYS) Homozigotken öldürücü olan çekinik bir geni, X kromozom çiftinin birinde taşıyan normal fenotipli bir dişi sirkesineği ile normal erkek sirkesineği çaprazlanıyor. Meydana gelebilecek dişi ve erkek yavrulardaki ölüm oranı, aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? Dişi yavrular Erkek yavrular ) 0 / B) 0 /4 C) / / D) / 0 E) /4 / ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 9. (99 ÖSS) I : Difli : Erkek. (99 ÖYS) şağıdaki verilen soyağacında, koyu renkle gösterilen bireyler, belirli bir özellik bakımından aynı fenotiptedirler. II III IV Yukarıdaki soyağacında I, II, III ve IV numaralarla gösterilen bireylerde, Y kromozomunda taşınan bir gen, fenotipte anormal bir özelliğin ortaya çıkmasına neden olmuştur. II numaralı bireyde, bu anormal özelliği kontrol eden genin ani bir değişiklikle oluştuğu ileri sürülmektedir. II numaralı bireyin, soyağacında verilen akrabalarının aşağıdaki özelliklerinden hangisi, bu bireydeki anormal özelliğin ani bir değişiklikle ortaya çıktığının kanıtı olamaz? ) Erkek kardeşlerinin normal olması B) nne tarafından dedesinin anormal olması C) Baba tarafından dedesinin normal olması D) Babasının normal olması E) Erkek kardeşlerinin çocuklarının normal olması : Difli : Erkek Bu fenotipteki bireylerin genotipleri, I. R R B (heterozigot eksik baskın) II. aa (Homozigot çekinik) III. (Homozigot baskın) IV. X a X a ve X a Y (X kromozomu üzerinde taşınan çekinik) genotiplerinden hangileri olabilir? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) III ve IV 8) C 9) B 0) ) C 69

67 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ. (99 ÖYS) şağıdaki soyağacında, bir ailedeki bireylerin kan gruplarıyla ilgili fenotipleri verilmiştir. 0 Rh + B Rh 4 0 Rh + B Rh + B Rh Rh + Bu soyağacındaki,,, 4 ve 5 numaralı bireylerden, hangisinin genotipi aşağıda doğru olarak verilmiştir? ). bireyin genotipi : OORR B). bireyin genotipi : BB rr C). bireyin genotipi : BB rr D) 4. bireyin genotipi : O Rr E) 5. bireyin genotipi : rr 5 B Rh + Rh 4. (99 ÖYS) Rhesus macacus maymununun kanı tavşana enjekte edildiğinde, tavşanın kanında Rhesus'un alyuvarlarında bulunan Rh antijenine karşı Rh antikoru oluşur. Bundan sonra, insan ve Rhesus alyuvarlarında aynı Rh antikoru ile çökelen ortak bir proteinin bulunduğunu kanıtlamak için; I. Rh + insan kanının bu tavşana enjekte edilmesi II. Bu tavşanın kan serumunun Rh + insan kanı örneğine damlatılması III. Rh + insan kanının Rhesus maymununa verilmesi uygulamalarının hangilerinde alınacak sonuçlar yeterlidir? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 5. (99 ÖYS) X X genotipli bir dişi ile X a Y genotipli bir erkek bireyin oluşturduğu gametlerden, aşağıdakilerin hangisinde verilenler arasındaki döllenme sonucunda, bu özellik bakımından çekinik genotipte dişi yavrular meydana gelebilir? (Y kromozomu taşımayan genotiplerde X kromozomunun varlığı dişi bireyi oluşturur).. (99 ÖSS) ) Normal bir yumurta ile normal bir sperm arasındaki B) Normal bir yumurta ile spermatogenezde gonozomları ayrılmamış spermlerden biri arasındaki C) Oogenezde gonozomları ayrılmamış X X genotipli bir yumurta ile normal bir sperm arasındaki D) Gonozom taşımayan bir yumurta ile spermatogenezde gonozomları ayrılmamış spermlerden biri arasındaki E) Gonozom taşımayan bir yumurta ile normal bir sperm arasındaki Yukarıdaki soyağacında siyah renkle gösterilen bireyde belirli bir özellik, fenotipte görülmektedir. Soyağacına göre, bu özellikle ilgili, I. Çekiniktir. II. III. Y kromozomunda taşınır. X kromozomunda taşınır. ifadelerinden hangileri kesin olarak doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 6. (994 ÖYS) Bir insanda; I. B grubundan kan alabilme II. Kan hücrelerinde aglütinojeni bulundurma III. Kanında anti B antikoru bulundurma IV. Rh faktörü uygunsa bütün gruplara kan verebilme şeklindeki özelliklerden hangilerinin bulunması, o insanın kan grubunun olduğunu gösterir? ) I ve II B) II ve III C) III ve IV D) I, II ve III E) II, III ve IV 70 ) D ) 4) B 5) E 6) B

68 7. (994 ÖYS) Çekinik ve baskın genlerin taşınmasıyla ilgili, I. Çekinik bir genin, homolog kromozomların her ikisi üzerinde taşınması II. III. IV. Çekinik bir genin, homolog kromozomlardan sadece biri üzerinde taşınması Baskın bir genin, homolog kromozomların her ikisi üzerinde taşınması Baskın bir genin, homolog kromozomlardan sadece biri üzerinde taşınması durumlarının hangilerinde, genin belirlediği özellik kesin olarak ortaya çıkar? ) I ve II B) II ve III C) I, II ve III 8. (995 ÖYS) D) I, III ve IV E) II, III ve IV Fenotipinde belirli bir özelliği gösteren dişi bir birey ile fenotipinde bu özelliği göstermeyen erkek bir bireyin çaprazlanmasından meydana gelen erkek ve dişi bireylerin her zaman, tümünde bu özellik ortaya çıkmıştır. Böyle bir sonuca, bu özelliğin aşağıdaki durumların hangisindeki gibi olması neden olur? ) Çekinik olarak otozomal kromozomlarda bulunması B) Çekinik olarak X kromozomunda bulunması C) Homozigot baskın olarak otozomal kromozomlarda bulunması D) Y kromozomunda bulunması E) Eksik baskın olarak otozomal kromozomlarda bulunması 40. (996 ÖSS) Genotipi Kk, NN, tt, Hh, X X a olan bir memeli hayvanın yumurtası, aşağıda genotipi verilen spermlerden hangisiyle döllenirse, fenotipi K, N, T, hh, X a olan erkek bir yavru meydana gelir? ) K, N, T, h, X B) k, N, t, h, y C) K, n, T, h, X a D) K, N, t, h, y E) k, n, T, h, y 4. (996 ÖYS) Bir beşizlikte I., II., III. birey özdeş (aynı zigottan oluşmuş) dişi, IV. birey erkek, V. birey dişi olarak gruplanmıştır. Bu kardeşlerin fenotiplerinde farklılıklar görülmektedir. Bu kardeşlerden, aralarındaki fenotip farklılıkları, genotip farklılığına ve modifikasyona bağlı olan çiftlerin birer örneği aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir? ralarındaki fenotip farklılığı genotip farklılığına bağlı çiftlere örnek ralarındaki fenotip farklılığı sadece modifikasyona bağlı çiftlere örnek ) I. ve IV. II. ve IV. B) II. ve III. I. ve III. C) III. ve IV. I. ve V. D) II. ve V. III. ve IV. E) I. ve V. II. ve III. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 9. (995 ÖYS) Diploid (n) kromozomlu bir canlı türünde, kromozom sayısı n olan bir bireyin oluşmasına, aşağıdakilerden hangisi neden olur? ) Krossing over B) Kromozomlarda ayrılmama C) Partenogenez çoğalma D) Çok alelli kalıtım E) Eşeye bağlı kalıtım 4. (996 ÖYS) Yanda şeması verilen bir homolog kromozom çiftinde, hangi genler arasında krossing over olasılığı en düşüktür? ) Kk Mm B) Gg Rr C) a Kk G k m R D) a Mm E) a Rr a g K M r 7) D 8) C 9) B 40) E 4) E 4) 7

69 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 4. (997 ÖSS) Canlıların tüm özelliklerinin genlerle kontrol edildiği her genin bir özellikten sorumlu olduğu bilinmektedir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi "Kromozomlar birden fazla gen taşır." hipotezine bir kanıt olabilir? ) Eşey hücrelerinde, genelde, türe özgü kromozom sayısının yarısı kadar kromozom bulunur. B) Bir kromozom üzerinde bulunan bir genin aleli (eşi), o kromozomun homoloğunda (eşinde) yer alır. C) Bazı canlılarda, türe özgü sayıdan daha fazla kromozom bulunur. D) Eşey kromozomlarda eşeysel özelliklerden başka özellikler de taşınır. E) Döllenme sonucu oluşan zigotta, alel (eş) genler bir araya gelir. 45. (998 ÖYS) Kalıtım modelleri ve atasal (P) genotipleri yukarıdaki gibi olan çaprazlamalarda, F ve F döllerindeki durum ve genotip saptanması için yapılacak geri çaprazlamalarla ilgili bilgiler tabloda verilmiştir. F dölü bireylerindeki durum F dölü bireylerindeki durum Kalıtım modeli I II III Dişilerin tümü heterozigottur. Normal olarak bazı eşeylerde tek alelle fenotipte etkisini gösterir. tasal (P) genotipler Baskın çekinik aa # X kromozomuna bağlı çekinik X X # X a Y Eksik baskın # Bireyler fenotipik olarak atalarına benzemez. Fenotiplerine bakarak genotipleri saptanabilir. Bireylerin %00'ü heterozigottur. çapraz- Geri lama Bireylerin %50'si homozigottur. Baskın homozigot ve heterozigotların saptanması gereklidir. Gerekmez. Baskın homozigot ve heterozigotların saptanması gereklidir. 44. (997 ÖYS) şağıda verilen soyağacında, koyu renkli gösterilen bireyler, belirli bir özellik bakımından aynı fenotiptedirler. Bu bilgilere göre, söz konusu kalıtım modellerinin her biri, tablodaki I, II ve III numaralılardan hangisiyle gösterilmiştir? Baskın çekinik X koromozomuna bağlı çekinik Eksik baskın ) I II III B) I III II C) II I III D) III I II E) III II I Buna göre, bu özelliğin ortaya çıkmasını; I. X kromozomunda taşınan baskın alel II. Otozomal kromozomlarda taşınan baskın alel III. Otozomal kromozomlarda taşınan çekinik alel durumlarından hangileri sağlar? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) I, II ve III 7 4) D 44) E 45) D

70 46. (998 ÖYS) Rhesus maymununun alyuvarları bir tavşana enjekte edilmiş ve bir süre sonra, tavşandan alınan kan serumu ile aşağıdaki uygulamalar yapılarak karşısındaki sonuçlar alınmıştır: Kan serumuyla yapılan uygulamama. Rhesus kanı üzerine damlatılmıştır.. I. grup insan kanı üzerine damlatılmıştır.. II. grup insan kanı üzerine damlatılmıştır. 4. Kobay kanı üzerine damlatılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, aşağıdakilerden hangisi yanlış olur? ) Rhesus'un alyuvarlarında, tavşan için antijen olan madde vardır. B) Kobay alyuvarlarında, Rhesus'un alyuvarlarındaki antijen bulunmaz. C) II. gruptaki insan alyuvarlarında, Rhesus alyuvarlarındaki antijen bulunmaz. D) Tavşanda, Rhesus alyuvarlarını çökelten antikor oluşur. E) I. gruptaki insanlarda, II. gruptakilerin alyuvarlarını çökelten antikor oluşur. 47. (999 ÖSS) nnenin, 0, babanın B kan grubundan olduğu bilinen bir ailede, isimleri yşe, Hasan, Fatma olan çocuklar vardır. Bu çocukların kan gruplarının fenotipleri, durumlarının hangilerindeki gibi ise, üçünün de öz kardeş oldukları söylenebilir? ) I ve III B) I ve V C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV Uygulamanın sonucu Rhesus kanı alyuvarları çökelmiştir. I. grup insan kanı alyuvarları çökelmiştir. II. grup insan kanı alyuvarları çökelmemiştir. Kobay kanı alyuvarları çökelmemiştir. yşe Hasan Fatma I. durum B 0 B II. durum III. durum B B 0 IV. durum B B V. durum 0 B (999 ÖSS) Yukarıdaki soyağacında, bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler siyah renkte gösterilmiştir. Soyağacındaki bilgilere göre, bu özelliğin kalıtımı, I. X kromozomunda mutasyonla ortaya çıkan baskın bir genle II. Otozomal taşınan çekinik bir genle III. Y kromozomunda mutasyonla ortaya çıkan baskın bir genle IV. Otozomal taşınan baskın bir genle V. X kromozomunda çekinik bir genle taşınma biçimlerinden hangileriyle gerçekleşir? ) I ve II B) II ve IV C) I, II ve V 49. (999 ÖSS İPTL) D) I, III ve IV E) III, IV ve V şağıdaki soyağacında, hasta bireyler, sağlam bireyler ve sağlam görünüşlü taşıyıcı bireyler bulunmaktadır. Söz konusu hastalık X kromozomunda çekinik olarak taşınır ve bu hastalığın Y kromozomunda aleli bulunmaz. (Y kromozomu ile taşınmaz.) : Sa lam fenotipli difli birey : Sa lam fenotipli erkek birey : Özelli ini gösteren difli birey : Özelli ini gösteren erkek birey : Sa lam fenotipli erkek birey : Sa lam fenotipli veya tafl y c difli birey : Hasta fenotipli erkek birey : Hasta fenotipli difli birey Buna göre, soyağacında numaralarla gösterilen bireylerle ilgili aşağıdaki açıklamalardan hangisi yanlıştır? ) numaralı bireye numaralı bireyden, sağlam olmayı sağlayan gen geçmiştir. B) Hastalığa neden olan gen, 4 numaralı bireye hem numaralı hem de numaralı bireylerden geçmiştir. C) 6 numaralı bireye 5 numaralı bireyden, sağlam olmayı sağlayan gen geçmiştir. D) 6 numaralı bireyin erkek çocukları hasta olabilir. E) Hastalığa neden olan gen, 7 numaralı bireye yalnız numaralı bireyden kalıtılmıştır. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 46) E 47) D 48) 49) E 7

71 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 50. (000 ÖSS) Bir ailede anne, özelliği bakımından baskın fenotiptedir ve bu özelliğin çekinik genini de taşımaktadır (heterozigot). Babanın genotipi aşağıdakilerin hangisindeki gibi olursa, çocukların fenotipinde bu çekinik özellik kesinlikle görülmez? ) B) a C) aa 5. (00 ÖSS) D) x y E) x a y X kromozomunda taşınan çekinik bir özelliğin kalıtım şeması aşağıdaki soyağacında verilmiştir. K, L, M bireylerinin,, numarayla gösterilen bireylerle yapacakları evliliklerinden olacak çocuklarda, bu özellikle ilgili, I. K'nın evliliğinden doğacak kız çocukların hiçbirinde bu özellik görülmez. II. III. IV. K L L'nin evliliğinden doğacak erkek çocukların hepsinde bu özellik görülür. L'nin evliliğinden doğacak kız çocukların hepsi bu özellik yönünden taşıyıcıdır. M'nin evliliğinden doğacak erkek çocukların hiçbirinde bu özellik görülmez. yorumlarından hangilerinin doğruluğu kesin değildir? ) Yalnız II B) Yalnız IV C) I ve II M D) I ve III E) III ve IV : Özelli in görülmedi i difli birey : Özelli in görülmedi i erkek birey : Özelli in görüldü ü difli birey : Özelli in görüldü ü erkek birey 5. (00 ÖSS) şağıdaki soyağacında, bireylerin kan gruplarının fenotipleri verilmiştir. Bu soyağacında numaralarla gösterilen bireylerden hangilerinin kan gruplarının homozigot olma olasılığı vardır? ) Yalnız B) Yalnız C) ve 4 5. (00 ÖSS) D) ve 5 E) ve 6 İnsanlarda kan gruplarını, alyuvarlarda bulunan özel proteinler belirler. Kan gruplarının plazmalarında ise alyuvarlarındaki proteinlerle ilgili anti maddeler bulunabilir. kan grubunun plazmasında nti B, B kan grubunun plazmasında nti bulunur. B kan grubunun plazmasında bu anti maddelerin hiçbiri bulunmazken, 0 kan grubunun plazmasında her iki anti madde de bulunur. Bu anti maddeler, karşı oldukları proteinleri içeren kan grubundaki alyuvarların çökelmesine neden olur. Bir deneyde hangisinin nti, hangisinin nti B olduğu bilinmediği için nti X ve nti Y olarak adlandırılan bu maddeler, I, II, III ve IV numaralı kan örneklerinde ayrı ayrı uygulanmış ve aşağıdaki tabloda belirtilen çökelme reaksiyonları alınmıştır. Kan örneği numarası B B 4 5 B 6 Çökelme reaksiyonları nti X Bu bilgilere dayanarak, kaç numaralı kan örneklerinin, hangi kan grubundan olduğu belirlenemez? ) I ve II B) II ve III C) III ve IV D) I, II ve III E) I, II ve IV nti Y I Çökelme var Çökelme yok II Çökelme yok Çökelme var III Çökelme var Çökelme var IV Çökelme yok Çökelme yok 74 50) 5) B 5) B 5)

72 54. (00 ÖSS). birey ergin KOPYLM. birey. birey ergin ergin n n Yavru Döllenme Zigot 4. n birey EfiEYL ÜREME Eşeyli üremeyle oluşmuş ergin bir koyundan (. birey), kopyalama (klonlama) yöntemiyle yavru (. birey) elde edilmiştir. Yukarıdaki şemada. bireyin eşeyli üremesi gösterilmiştir. Bu bilgilere göre, aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? ). bireyin hücrelerinin çekirdeğindeki kalıtsal bileşim,. bireyi oluşturan yumurta ve spermden kaynaklanır. B). ve. bireylerin fenotipleri arasındaki farklılıklarda, çevresel etkenlerin de rolü vardır. C).,. ve 4. bireylerin genotipleri birbirlerinden farklıdır. D). bireyin. bireye genetik katkısıyla,. bireyin 4. bireye genetik katkısı aynıdır. E). ve. bireylerin, aynı erkek bireyden (. birey) eşeyli üremeyle oluşacak yavrularının çekirdek genotipleri, iki kardeşinki kadar birbirine benzer. 55. (004 ÖSS) Bazı bireyleri numaralanmış olan aşağıdaki soyağacı, bir ailedeki bireylerin, X kromozomunda, çekinik bir alelle taşınan bir özellikle ilgili fenotiplerini göstermektedir. Buna göre, bu bireylerin genotipleriyle ilgili, I.. bireyde, özellikle ilgili alellerden biri baskındır. II.. bireye, özellikle ilgili alel. bireyden geçer. III 4. bireye,. ve. bireylerden özellikle ilgili farklı alleller geçmiştir. yargılarından hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III 56. (005 ÖSS). birey. birey. birey 4. birey D) I ve III E) II ve III. birey. birey. birey 4. birey : Fenotipinde özelli i gösteren difli birey : Fenotipinde özelli i gösteren erkek birey : Fenotipinde özelli i göstermeyen difli birey : Fenotipinde özelli i göstermeyen erkek birey ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 5. birey 6. birey Yukarıdaki soyağacında,. ve. bireyler aynı yumurta ikizi,. ve 4. bireyler ayrı yumurta ikizidir. Bu soyağacına göre, I.. ve. bireylerin doku grupları aynıdır. II.. ve 4. bireylerin kan grupları aynıdır. III. 5. ve 6. bireylerin cinsiyetleri aynıdır. IV.. bireydeki homozigot baskın özellikler 6. bireyin fenotipinde görülür. yargılarından hangileri kesin olarak doğrudur? ) I ve II B) I ve IV C) II ve III D) I, III ve IV E) II, III ve IV 54) D 55) D 56) B 75

73 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 57. (006 ÖSS FEN ) ynı türden kırmızı çiçekli iki bitki arasında yapılan birinci çaprazlama sonucunda 'ü kırmızı çiçekli, 'ü beyaz çiçekli olan 4 4 F dölü elde edilmiştir. F dölünden alınan kırmızı çiçekli iki bitkiyle yapılan ikinci çaprazlamadan elde edilen F dölündeki tüm bitkiler kırmızı çiçekli olmuştur. Buna göre; I. Birinci çaprazlamaya alınan bireylerin ikisi de heterozigottur. II. F dölündeki bireylerin bir kısmı homozigot bir kısmı heterozigottur. III. İkinci çaprazlamaya alınan bireylerin ikisi de heterozigottur. ifadelerinden hangileri kesinlikle doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 59. (007 ÖSS FEN ) nnenin B, babanın 0 kan grubundan olduğu bir ailede çocuk vardır. Bu çocukların kan gruplarının fenotipleri aşağıdakilerin hangisinde verilenler gibiyse üçünün de öz kardeş olduğu söylenebilir?. çocuğun kan grubu fenotipi. çocuğun kan grubu fenotipi. çocuğun kan grubu fenotipi ) B B) B 0 B C) 0 B D) B B B E) B B 58. (006 ÖSS FEN ) : Fenotipinde izlenen özellik görülmeyen erkek birey : Fenotipinde izlenen özellik görülmeyen difli birey 7. : Fenotipinde izlenen özellik görülen erkek birey Yukarıdaki soyağacı, eşeye bağlı olarak kalıtılan bir özelliği göstermektedir. İzlenen özellik bakımından, bu soyağacındaki bireylerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? ). ve 6. bireylerin izlenen özellikle ilgili genotipleri aynıdır. B). ve 4. bireylerin izlenen özellikle ilgili genotipleri farklıdır. C). bireyde izlenen özellikle ilgili allel bulunmaz. D) 5. birey taşıyıcıdır. E) 7. birey homozigottur. 60. (008 ÖSS FEN ) şağıdaki soy ağacında X e bağlı çekinik bir özelliğin kalıtımı gösterilmiştir.. birey. birey. birey 4. birey 5. birey 6. birey 7. birey Buna göre, soy ağacındaki bireylerden hangilerinin bu özellik bakımından genotipi kesin olarak söylenemez? ). ve. B). ve 4. C). ve 4. D) 4. ve 6. E) 6. ve 7 : Sa lam fenotipli difli birey : Sa lam fenotipli erkek birey : Hasta fenotipli erkek birey 76 57) 58) 59) 60) D

74 6. (009 ÖSS FEN ) 6. (00 LYS) ÜNİTE L özelli inin kal t m : Fenotipinde özelli i gösteren erkek birey : Fenotipinde özelli i göstermeyen erkek birey Yukarıdaki soy ağaçlarında L ve M özelliklerinin kalıtımı gösterilmiştir. Bu özelliklerin kalıtım tipleri aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir? L özelliği M özelli inin kal t m : Fenotipinde özelli i gösteren difli birey : Fenotipinde özelli i göstermeyen difli birey M özelliği ) otozomal baskın otozomal çekinik B) otozomal baskın gonozomal baskın C) otozomal çekinik otozomal baskın D) gonozomal baskın gonozomal çekinik E) gonozomal çekinik gonozomal baskın şağıdakilerden hangisi insanda X'e bağlı çekinik kalıtımın özelliklerinden biri değildir? ) Özelliği gösteren erkek bireyin kız çocuklarının hepsinde özellik ortaya çıkarken, hiçbir erkek çocuğunda ortaya çıkmaz. B) Özelliğin erkek bireyde ortaya çıkabilmesi için çekinik alelin tek bir kopyası yeterlidir. C) Özelliği gösteren dişi bireyin erkek çocuklarının hepsinde özellik ortaya çıkar. D) Heterozigot olan dişi bireyin erkek çocuklarında özelliğin %50 oranında ortaya çıkması beklenir. E) Özelliğin dişi bireyde ortaya çıkabilmesi için bireyin çekinik homozigot olması gerekir. KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 6. (00 LYS) şağıdaki soy ağacında, numaralandırılmış bireylerin kan gruplarının fenotipleri verilmiştir. B. birey. birey B B. birey 4. birey 5. birey B 6. birey 7. birey Bu soy ağacındaki bireylerden hangilerinin kan gruplarının genotiplerinin homozigot olma olasılığı vardır? ) Yalnız. B). ve 5. C). ve 5. D) 4. ve 7. E) 5. ve 6. B 6) 6) B 6) 77

75 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller Watson ve Crick'ın DN modellerinin tanıtımı ile ilgili sunumları. GENETİK BİLGİ TŞIYN MOLEKÜLLER KONU ÖZETI NÜKLEİK SİTLER Hücrelerde hayatsal faaliyetleri düzenleyen ve yöneten moleküllerdir. Bu nedenle yönetici moleküller olarak da adlandırılırlar. Hücrelerde DN ve RN olmak üzere iki çeşit nükleik asit bulunur. Nükleik asitlerin yapı birimlerine nükleotit adı verilir. Bir nükleotidin yapısında azotlu organik bir baz, beş karbonlu bir şeker ve bir fosfat grubu bulunur. Organik bazın, beş karbonlu şekere bağlanması ile nükleozit, nükleozitin fosfat grubuna bağlanması ile nükleotit oluşur. O O P O O Fosfat grubu CH Nükleotitlerin yapısında bulunan azotlu organik bazlar pürin ( ve G) ve pirimidin (T, C, U) olmak üzere ikiye ayrılır., G ve C hem DNʼnın hem de RNʼnın yapısına katılırken, T sadece DNʼnın, U ise sadece RNʼnın yapısına katılır. Nükleotitlerin yapısına riboz ve deoksiriboz şekerleri katılır. Deoksiriboz DNʼnın, riboz ise RNʼnın yapısına katılır. Nükleotitlerin yapısına katılan üçüncü molekül fosforik asittir. Bu molekül DN ve RNʼda ortak olarak bulunur. Nükleotitler içerdikleri organik baza, nükleik asitler ise içerdikleri beş karbonlu şekere göre adlandırılır.. DN (Deoksiribonükleik sit) Pentoz Nükleotit Yapısında adenin, guanin, sitozin ve timin organik bazları, deoksiriboz şekeri ve fosfat grubu bulunduran organik bir moleküldür. Sarmal yapıda iki zincirden oluşup, zincirleri arasında zayıf hidrojen bağları bulunur. Karşılıklı zincirlerinde bulunan adenin ve timin nükleotitleri arasında iki hidrojen bağı bulunurken, guanin ve sitozin nükleotitleri arasında üç hidrojen bağı bulunur. ynı zincirdeki nükleotitleri arasında fosfodiester bağları vardır. Kendini eşleyebilir. Bu olaya replikasyon adı verilir. O Nükleozit BÖLÜM zotlu baz 78

76 C T G a) na molekül iki adet komplementer (tamamlayıcı) DN zinciri bulundurur. Her bir baz, özgül efliyle hidrojen ba ları sayesinde çift oluflturmufltur:, T ile ve G, C ile C T G b) Replikasyonun ilk aflaması, iki DN zincirinin ayrılmasıdır. C T G T G C T c) Her bir ana zincir, yeni bir tamamlayıcı zincir boyunca nükleotitlerin dizilimini belirleyen, bir kalıp olarak ifl görür. C T G T G T C c) Nükleotitler, yeni zincirin fleker-fosfat iskeletini oluflturmak üzere birbirine ba lanır. Her bir yavru DN molekülü, bir adet ana zincir ve bir adet de yeni zincir içerir. DN'nın yarı korunumlu olarak eşlenmesi T G T C C T G C T G T G T C T G T C T G T C Hücre bölünmesi ve protein sentezini denetler. very, kapsüllü ve kapsülsüz pnömokoklar ile yaptığı deneyler sonucunda kalıtım maddesinin DN olduğunu kanıtlamıştır. Sarmal yapıdaki DN molekülü Watson ve Crick tarafından ortaya çıkarılmıştır. Bu modele ait bazı özellikler aşağıda verilmiştir: Nükleotit sayısı = Fosfat sayısı = Deoksiriboz sayısı + C = G + T + G= C+ T \ \ Pürin Pirimidin T O O - P O O H C G C =, = Pürin Toplam nükleotit + T π G + C O OH - P O O H C O O - P O O H C O O - P O O H C OH DN Eşlenmesi (Replikasyon) O O O O I. zincir Hidrojen ba ı T C Pirimidin = = Toplam nükleotit G Hücre bölünmesinin öncesinde DN molekülünün kendi kopyasını üretmesine replikasyon adı verilir. Böylece ana hücredeki kalıtsal bilgi hiçbir değişikliğe uğramadan yavru hücrelere aktarılır. Replikasyon olayı sırasında DN helikaz enzimi iki zinciri bir arada tutan zayıf hidrojen bağlarını koparırken, DN polimeraz enzimi kalıp zincirdeki adenin karşısına timin, sitozin karşısına guanin nükleotitlerini getirerek yeni DN moleküllerini sentezler. Yeni DN moleküllerinde biri eski diğeri yeni olmak üzere iki zincir bulunur. Bu nedenle DN eşlenmesi yarı korunumlu DN eşlenmesi olarak adlandırılır. G DN molekülü C T O O O O II. zincir OH CH O O P - O O CH O O P - O O CH O O P - O O CH O O P - HO O ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 79

77 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller Meselson ve Stahl E.coli bakterilerinde azotun N 4 (normal) ve N 5 (ağır) izotopların kullanarak, DNʼnın yarı korunumlu eşlendiğini ispatlamışlardır. Meselson ve Stahlʼın deney sonuçları aşağıdaki şemada özetlenmiştir. Melez DN r DN Melez DN Normal DN Melez DN DN'n n yar korunumlu efllenmesi. RN (Ribonükleik sit) Melez DN Normal DN Yapısında adenin, guanin, sitozin ve urasil organik bazları, riboz şekeri ve fosfat grubu bulunduran organik moleküllerdir. Tek zincir olduğundan zayıf hidrojen bağı içermez (trn hariç). yrıca = U, G = C olma zorunluluğu yoktur. Kendini eşleyemez. DN üzerinden transkripsiyon ile sentezlenir. Bu olay sırasında RN polimeraz enzimi görev yapar. Görevi, DNʼdan aldığı bilgiye göre protein sentezini gerçekleştirmektir. Yapı ve protein sentezindeki işlevine göre mrn, trn ve rrn olmak üzere üçe ayrılır. mrn sentezlenecek proteine ait genetik bilgiyi DN molekülünden alıp ribozoma taşır. mrn üzerinde bulunan ve belirli bir amino asidi şifreleyen üçlü nükleotit dizilerine kodon adı verilir. trn sitoplazmadan aldığı amino asitleri mrnʼdaki kodon sırasına göre ribozoma taşır. trnʼnın mrnʼya bağlandığı ucundaki üçlü nükleotit dizisine antikodon adı verilir. rrn proteinler ile birleşerek ribozomu oluşturur. N 4 'lü ortamda bir döl veren hücreler N 4 'lü ortamda bir döl daha veren hücreler GENETİK ŞİFRE Her hücre, DNʼsındaki dört çeşit nükleotidi üçlü şifreler halinde kullanarak kendisi için gerekli proteinleri üretmektedir. DNʼdaki dört çeşit nükleotidin üçlü kombinasyonları ile 64 çeşit genetik şifre oluşur. Bu sayı 0 çeşit amino asidi şifrelemeye fazlası ile yeter. DN molekülünde bulunan ve belirli bir amino asidi şifreleyen üçlü nükleotit dizi- 80

78 mrn DN Transkripsiyon rrn Ribozom Translasyon Protein trn Hücrelerde DN, RN ve proteinleri içeren bilgi akışını tanımlayan basitleştirilmiş bir şema. lerinden her birine genetik şifre ya da genetik kod adı verilir. Tüm canlılarda ortak olan bu genetik şifreler, farklı şekillerde sıralanarak binlerce çeşit protein molekülünün üretilmesi sağlanır. Kromozoma ait birimler basitten karmaşığa doğru; Nükleotit Genetik şifre Gen DN Kromozom şeklinde sıralanabilir. Protein sentezi sırasında DNʼdaki genetik şifreler transkripsiyon olayı ile mrnʼya aktarılır. Daha öncede belirttiğimiz gibi genetik koda göre üretilen mrnʼdaki üçlü nükleotit dizilerine ise kodon adı verilir. Genetik şifre evrensel olup, bir şifre tüm canlılarda aynı amino asidi şifreler. PROTEİN SENTEZİ DN üzerinde bulunan ve belirli bir proteinin sentezinden sorumlu olan parçaya gen adı verilir. Protein sentezi transkripsiyon ve translasyon olarak adlandırılan iki basamakta gerçekleştirilir. Bir gendeki bilginin protein sentezinde kullanılmak üzere mrnʼya aktarılmasına transkripsiyon, mrnʼdaki şifreye göre protein sentezine ise translasyon adı verilir. DN zinciri (kal p) Transkripsiyon mrn Translasyon PROTE N ktif gen DN molekülü Gen C C C C G G T U G G U U U G G C U C Kodon Gen Gen Trp Phe Gly Ser mino asit Protein sentezinde DN'dan bafllayan bilgi akıflının özetlenmifl fleması ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller Ökaryotik bir hücrede protein sentezi aşağıdaki gibi özetlenebilir. ) DN'nın aktif geni açılır ve transkripsiyon ile mrn sentezlenir. ) mrn çekirdek zarındaki porlardan sitoplazmaya geçer. ) mrn'nın ribozomun küçük alt birimine bağlanması ile ribozomun küçük ve büyük alt birimleri birleşir ve ribozom protein sentezine hazır hale gelir. 4) Sitoplazmada her bir amino asit, özgül bir aminoaçil trn sentetaz enzimi ve TP yardımıyla uygun trn'ya bağlanır. 8

79 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller Siyam kedisi ve Himalaya tavşanında sıcaklığın düşük olduğu burun, kulak ve patilerdeki kıllar siyah renklidir. 5) trn'lar sitoplazmadan aldığı amino asitleri mrn'daki kodon sırasına göre ribozoma taşır. 6) Ribozomun üzerinde mrn'nın kodonu ile trn'nın antikodonu arasında zayıf hidrojen bağları kurulur. 7) trn'nın getirdiği amino asit enzimler yardımıyla uzayan proteine eklenir. mrn ribozom boyunca her seferinde bir kodonu hareket ettirirken, art arda dizilen trn'lar protein zincirine amino asitleri eklemeye devam eder. Ribozomun üzerine mrn'nın durdurucu kodonunun gelmesiyle protein sentezi sonlanır. Bir gen bir polipeptit hipotezi Beadle ve Tatum 90ʼlu yıllarda bir ekmek küfü olan Neurospora crassa ile yaptıkları deneyler sonucunda bir genin özgül bir enziminin üretimi kontrol ettiğine ilişkin bir gen bir enzim hipotezini oluşturmuşlardır. Öncü madde Neurospora crassaʼda öncü maddeden arjinin amino asitinin üretiminde üç farklı gen ve enzim görev alır. Bu genlerden herhangi bir tanesi mutasyona uğrarsa arjinin amino asiti üretilemez. Daha sonra yapılan araştırmalar sonucunda, bütün proteinlerin enzim olmaması ve bazı proteinlerin birden fazla polipeptit zincirinden oluştuğu anlaşılmış ve Beadle ve Tatumʼun hipotezi bir gen bir polipeptit hipotezi olarak yeniden ifade edilmiştir. Gen ve Çevre Canlılarda çevrenin etkisi ile meydana gelen ve kalıtsal olmayan değişikliklere modifikasyon denir. Sıcaklık, ışık, besin ve nem gibi çevresel faktörler genin işleyişini değiştirerek fenotipin değişmesine neden olabilirler. şağıda farklı canlılarda meydana gelen modifikasyon örnekleri verilmiştir. Geni B Geni C Geni Enzimi Ornitin B Enzimi Sitrulin C Enzimi rjinin Çuha çiçeğinin 0 C nin altında kırmızı, daha yüksek sıcaklıklarda ise beyaz çiçek açması. Himalaya tavşanları ve Siyam kedilerinin düşük sıcaklığa sahip vücut bölgelerinin siyah, yüksek sıcaklığa sahip vücut bölgelerinin beyaz kıl rengine sahip olması Diploit arı larvalarından arı sütü ile beslenenlerin kraliçe arı, bal özü ile beslenenlerin işçi arı olması. Düşük phʼlı topraklarda yetişen ortancaların mavi mor çiçek rengine yüksek phʼlı topraklarda yetişen ortancaların pembe beyaz çiçek rengine sahip olması 8

80 . Yukarıda Watson Crick DN modelinin basitleştirilmiş bir şeması verilmiştir. Şemada verilen numaralandırılmış bağ çeşitlerini yazınız. I.... II.... III..... DN ve RN moleküllerine ait aşağıdaki tabloyu doldurunuz.. Nükleotitleri Zincir sayısı Özellik DN RN Bitki hücresinde bulunduğu kısımlar Çoğalması Görevi III Nükleik sitler P P P I C Yukarıda bir nükleotidin genel yapısı şematik olarak gösterilmiştir. Nükleotitlerin yapısında beş çeşit azotlu organik baz bulunmasına rağmen, sekiz çeşit nükleotit bulunur. Bu durumu açıklayınız. G II T C G P P P Mini Sınav 4. NH N C C N HC N C CH N H denin () O N C NH C CH N H Sitozin (C) CH O HN C O C N H Timin (T) C CH Yukarıda nükleik asitlerin yapısına katılan adenin, guanin, sitozin, timin ve urasil organik bazların açık formülleri verilmiştir. Bu moleküller ile ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına "D", yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız. HC CH. denin ve guanin bazları çift halkalı bir iskelete sahiptir.. Organik bazlar C, H, O, N ve P atomlarından oluşurlar.. Sitozin, timin ve urasil bazları pirimidinler grubunda bulunur. 4. DNʼnın yapısına katılan adenin, guanin ve sitozin bazları RNʼnın yapısına da katılabilir. 5. Timin bazı riboz, urasil bazı ise deoksiriboz şekeri ile bağ kurabilir. 6. Sitozin, timin ve urasil bazları tek halkalı bir iskelete sahiptir. N N H O C C O C N Guanin (G) HN C O C N H Urasil (U) NH C NH C CH ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 8

81 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 5. na hücre Birinci replikasyon kinci replikasyon Yukarıda yarı korunumlu DN eşlenmesi şematik olarak gösterilmiştir. Bu şema ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Birinci ve ikinci replikasyonun gerçekleştiği ortamlardaki nükleotit çeşitlerini normal azotlu ya da ağır azotlu olarak sınıflandırınız. b) İkinci replikasyon sonucu oluşan DN moleküllerinde normal azotlu nükleotit içeren DN zinciri sayısının, ağır azotlu nükleotit içeren DN zinciri sayısına oranı kaçtır? 6. Tek zincirinde 00 guanin, 00 sitozin bulunan bir DN molekülünün toplam nükleotit sayısı 000ʼdir. Bu DN molekülünün hidrolizi sonucu oluşan, I. guanin sayısı, II. fosfat sayısı, III. adenin sayısı, IV. deoksiriboz sayısı, V. sitozin sayısı, VI. timin sayısı niceliklerini karşılaştırınız. Normal azotlu r azotlu 7. Ökaryot hücreden izole edilen bir DN molekülünde aşağıda verilen oranlardan hangilerinin hesaplanabildiğini yazınız. Timin sayısı I. Pirimidin sayısı II. III. IV. V. VI. 8. O. very ve arkadaşları 944 yılında yaptıkları deneylerde biri kapsüllü, diğeri kapsülsüz olan iki farklı pnömokok cinsi bakteri kullanmışlardır. Kapsülsüz pnömokoklar hastalık yapmazken, kapsüllü pnömokoklar zatürree hastalığına neden olmaktadır. şağıda very ve arkadaşlarının yaptığı deneyin bazı basamakları gösterilmiştir. Bakteri çeflidi Enjeksiyon Sonuçlar Pürin sayısı Toplam nükleotit sayısı Deoksiriboz sayısı Fosfat grubu sayısı Guanin sayısı Sitozin sayısı Hidrojen ba ı sayısı Pirimidin sayısı Tek zincirdeki adenin sayısı Toplam nükleotit sayısı Canlı kapsülsüz bakteriler Fare yaflar. I Canlı kapsüllü bakteriler Kapsül Fare ölür. II Is t larak Is t larak öldürülmüfl öldürülmüfl kapsüllü kapsüllü bakteriler, bakteriler canl küpsülsüz bakterilerle kar flt r lm fl Fare yaflar. III Fare ölür. IV I ve III numaralı deneylerde fare yaşarken, bu iki deneyin birleşiminden oluşan IV numaralı deneyde fare ölmüştür. Bu durumun nedenini açıklayınız. 84

82 .. DN'sı radyoaktif fosfor ( P) iflaretli bakteriyofaj B Protein kılıfı radyoaktif kükürt iflaretli ( 5 S) bakteriyofaj Nükleik sitler Yukarıda. Hershey ve M. Chaseʼin 95 yılında bakteriyofajar ile yaptıkları deneyin şeması verilmiştir. Bu deneyin amaç ve sonuçlarını yazınız. a) maç: b) Sonuç:.. DN Bakteriyofaj bakteriye tutunuyor. Bakteriyofaj bakteriye tutunuyor. Bakteri içinde radyoaktif fosfor atomlarına rastlanıyor. Bakteri içinde radyoaktif kükürt atomlarına rastlanmıyor. mrn Mini Sınav b) DN polimeraz:.. c) RN polimeraz:... DN replikasyonu için uygun koşulların bulunduğu iki deney tüpünde, aşağıda sayıları belirtilen moleküller bulunmaktadır. Deoksiriboz : 00 Fosfat : 00 denin : 0 Guanin : 40 Timin : 70 Sitozin : 90 tüpü B tüpü Deoksiriboz : 750 Fosfat : 500 denin : 00 Guanin : 600 Timin : 50 Sitozin : 400 Bu deney tüpleri ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) tüpünde sentezlenecek DN molekülündeki maksimum hidrojen bağı sayısı kaçtır? 5 4 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller Bir hücrede nükleik asit metabolizmasında görev alan aşağıdaki enzimlerin görevlerini yazınız. a) DN helikaz: b) Tüm fosfat moleküllerinin kullanılması koşulu ile B tüpünde sentezlenecek DN molekülündeki minimum hidrojen bağı sayısı kaçtır? 85

83 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 4. Melez DNʼya sahip bir E.coli bakterisi normal azotlu nükleotitlerin bulunduğu bir ortamda iki kez bölünmüştür. Oluşan bakteriler ağır azotlu nükleotitlerin bulunduğu ortama alınarak bir kez daha bölünmeleri sağlanmıştır. Bu hücrelerden izole edilen DN molekülleri bir deney tüpüne konularak santrifüj edilmiştir Santrifüj sonucunda deney tüpündeki DN moleküllerinin ağırlıklarına göre dağılımı ve sayılarını aşağıdaki deney tüpünde gösteriniz. GC TCG I TC T G II Yukarıda bir DN molekülünün radyoaktif işaretli nükleotitlerin bulunduğu bir ortamda eşlenmesi gösterilmiştir. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Hangi DN zincirleri radyoaktif işaretli nükleotitlerden oluşur? b) Hangi DN zincirinin oluşumu sırasında mutasyon gerçekleşmiştir? c) Hangi DN zincirlerindeki pürin ve pirimidin bazlarının sayısı eşittir? GC TCG GC TCG I II III Yukarıda nükleik asitlerin yapıtaşı olan bir nükleotidin kısımları numaralandırılarak verilmiştir. I numaralı kısım inorganik, II ve III numaralı kısımlar organik yapıda olduğuna göre, numaralı kısımlara gelebilecek molekülleri yazınız. I. II. III. I TC T G III IV TCC T G II Timin. Riboz. Nükleozit 4. Fosforik asit 5. Guanin 6. Deoksiriboz 7. Nükleotit 8. denin 9. Hidrojen 0. Sitozin. Urasil. Fosfodiester Numaralandırılmış kutucuklarda nükleik asitlerle ilgili bazı kavramlar ve yapılar verilmiştir. Kutucuk numaralarını kullanarak aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Hangi numaralarla gösterilen organik bazlar DN molekülünün yapısında bulunur? b) Hangi numaralarla gösterilen organik bazlar RN molekülünün yapısında bulunur? c) Hangi numara ile gösterilen molekül pentoz ve azotlu organik bazın birleşmesi sonucu oluşur? d) DN molekülünün aynı zincirinde yer alan nükleotitleri arasında bulunan bağ çeşidi hangi numara ile gösterilmiştir?. e) Guanin ribonükleotit yapısında bulunan moleküller hangi numaralar ile gösterilmiştir? f) trnʼda bulunduğu halde diğer RN çeşitlerinde bulunmayan bağ çeşidi hangi numara ile gösterilmiştir? OH O P O O OH O P O O O D T Timin deoksiribonükleotit O D denin deoksiribonükleotit OH O P O O OH O P O O Yukarıda DN molekülünün yapısına katılan dört çeşit nükleotit şematik olarak gösterilmiştir. Bu dört çeşit nükleotidin, protein yapısına katılan 0 çeşit amino asidi nasıl şifrelediğini açıklayınız. O D C Sitozin deoksiribonükleotit O D Guanin deoksiribonükleotit G 86

84 . Protein sentezi sırasında meydana gelen bazı olaylar aşağıda karışık olarak verilmiştir. Kutucuk numaralarını kullanarak bu olayları sıralayınız. 5 Genetik Şifre ve Protein Sentezi Ribozom üzerinde mrn kodonu ile trn antikodonu aras nda zay f hidrojen ba lar n n kurulmas ktif gen üzerinden sentezlenen mrn'n n çekirdek zar üzerindeki porlardan sitoplazmaya geçmesi trn'n n getirdi i amino asitin sentezlenmekte olan proteine eklenmesi Sitoplazmadaki amino asitlerin özgül bir enzim olan aminoaçil trn sentetaz ve TP yard m yla uygun bir trn'ya ba lanmas. İnsanların kas hücrelerinde bulunan miyozin proteininin üretiminde görev alan mrn molekülünde durdurucu kodon dahil "X" tane kodon bulunmaktadır. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Miyozin sentezinde görev yapan mrn molekülünün nükleotit sayısı kaçtır? Ribozomun üzerine mrn'n n durdurucu kodonunun gelmesi ile protein sentezinin sonlanmas 4 mrn'n n ribozomun küçük alt birimine ba lanmas ile ribozomun küçük ve büyük alt birimlerinin birleflmesi 6 Mini Sınav. 4. Protein sentezine ait yukarıdaki şema ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Şemada numaralandırılmış olan kısımları yazınız. I. II. III. b) Şemada gösterilen olay protein sentezinin hangi basamağında gerçekleşir? c) Ribozomun üzerindeki, P ve E bölgelerine bağlanan RN çeşidini yazınız. mino asit çeflidi Kodon UU, UUG, CUU, CUC, CU, CUG, G CGU, CGC, CG, CGG UG E P CU, CC, C, CG I III II 5 4 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller b) Miyozin proteininin yapısında kaç tane peptit bağı bulunur? c) Miyozin sentezinde şifre veren DN bölümünün anlamlı ve tamamlayıcı zincirlerinde bulunan toplam deoksiriboz şekeri sayısı kaçtır? Yukarıdaki tabloda beş farklı amino asidi şifreleyen kodon çeşitleri verilmiştir. Buna göre anlamlı zincirinin nükleotit dizilimi TC C TG TTC GC TGC G şeklinde olan bir DN molekülüne göre sentezlenen protein molekülünün amino asit dizilimini şematik olarak gösteriniz

85 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller Bilim insanları "bir gen bir protein" terimini "bir gen bir polipeptit" olarak değiştirmişlerdir. Bu durumun nedenini bir örnek vererek açıklayınız. Öncü madde DN molekülü Gen Geni Gen B Geni Gen C Geni Enzimi Ornitin B Enzimi Sitrulin C Enzimi rjinin Yukarıda bir ekmek küfü olan Neurospora crassaʼda öncü maddeden arjinin amino asidinin üretimi gösterilmiştir. Radyasyona maruz kalmış N. crassa küfünün bulunduğu ortama öncü madde eklendiğinde gelişmenin görülmediği, ornitin eklendiğinde ise gelişmenin gerçekleştiği gözlenmiştir. Ekmek küfü ile ilgili şema ve verilen bilgilere göre aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına "D", yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız.. Ekmek küfünde öncü maddeden arjinin amino asidinin üretilebilmesi için üç farklı enzim çeşidi gereklidir.. Radyasyon ekmek küfünün protein sentezinden sorumlu genlerini mutasyona uğratmıştır.., B ve C enzimlerinin substratları aynı, ürün çeşitleri ise farklıdır. 4. Radyasyon ekmek küfündeki genini mutasyona uğratmıştır. 5. Mutasyona uğramış ekmek küfünde B ve C enzimlerinin üretimi aksamamıştır. 7. X K T C C T U Transkripsiyon yönü ("ileri") Transkripsiyon olayını özetleyen şemayla ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına "D", yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız.. X transkripsiyon olayını denetleyen RN polimeraz enzimidir.. Z transkripsiyon olayında kalıp görevi gören anlamlı DN zinciridir.. K molekülünde beş karbonlu şeker olarak deoksiriboz bulunur. 4. Transkripsiyon tamamlandığında Y ve Z zincirleri arasında zayıf hidrojen bağları kurulur. 5. Y molekülündeki adenin nükleotidi karşısına K molekülünde timin nükleotidi gelir. 6. Y molekülündeki üçlü nükleotit dizilerine genetik kod, K molekülündeki üçlü nükleotit dizilerine kodon adı verilir. 8. Bir insanın diploit yapıdaki tüm hücrelerinin DN nükleotit dizilimi aynıdır. Buna rağmen farklı dokularına ait hücrelerinde farklı protein çeşitleri üretilebilir. Bu durumun nedenini açıklayınız. C C C C T G G T T Z T U T G G U C C Y 88

86 .. DNʼdaki bilgi akışına bağlı gerçekleşen olayları özetleyen yukarıdaki şemada numaralı kısımlardaki olay ya da yapıları yazınız. I. II. III. Pro le GGC Genetik Şifre ve Protein Sentezi Gln Met DN mrn rrn trn II U UC CUG Yukarıdaki şekilde bir protein sentezinde görev alan trn moleküllerinin taşıdığı amino asitler verilmiştir. Sentezlenecek proteinin amino asit dizilimi "Met sp Gln Phe İle Pro" şeklinde olduğuna göre, DN molekülünün anlamlı zincirinin nükleotit dizilimini yazınız. (Stop kodonunu U olarak alınız).... I III Protein GUG Phe sp Mini Sınav. TRNSKR PS YON RN'n n ifllenmesi TRNSLSYON mrn Çekirdek k l f DN Pre mrn Ribozom Polipeptit DN molekülü ve protein sentezi arasındaki ilişkiyi özetleyen yukarıdaki şema ile ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına "D", yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız.. Şema ökaryotik bir hücreye aittir Hücredeki bilgi akışı DN RN protein yönünde gerçekleşir.. Çekirdeği olmayan hücrelerde transkripsiyon ve translasyon olayları gerçekleşemez. 4. mino asitlerin peptit bağları ile bağlanması ribozom organelinde gerçekleşir. 5. mrn, DNʼdan aldığı genetik bilgiyi ribozoma taşır. 6. Protein sentezinde translasyon olayı transkripsiyondan önce gerçekleşir. 7. mrn sentezi DN replikasyonu ile gerçekleşir. 8. Sentezlenen polipeptit molekülünün yapısında kullanılan amino asit sayısının bir eksiği kadar peptit bağı bulunur. 9. Ökaryot hücrelerde polipeptit sentezi ribozomda gerçekleşir. 0. DN çekirdek zarındaki porlardan geçebilirken, mrn geçemez. 5 4 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 89

87 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 4. Yabanıl tipteki bir bakteri türü yaşamı için gerekli olan N maddesini aşağıdaki reaksiyon ile üretmektedir. 5. K Genler ve enzimler arasındaki ilişkiyi inceleyen bir araştırmacı, yabanıl bakterileri X ışınlarına maruz bırakarak elde ettiği mutant bakterilerinin L, R ve N maddelerinin eklendiği, K maddesi içeren minimal besi ortamlarındaki gelişme durumları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Yaban l tip I. Tip mutantlar II. Tip mutantlar III. Tip mutantlar Tabloya göre I., II. ve III. tip mutant bakterilerde X ışınlarının mutasyona uğratmış olabileceği gen çeşitlerini yazınız. I. Tip mutant bakteri: II. Tip mutant bakteri: III. Tip mutant bakteri: II I Gen Enzim Minimal besiyeri (MM) III Protein sentezine ait yukarıdaki şema ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Şemada I, II ve III numaralar ile gösterilen kısımları tanımlayınız. I. II. L Gen Enzim MM + L MM + R MM + N III. b) Bu olay protein sentezinin hangi basamağında gerçekleşir? c) Bu olay prokaryot bir hücrenin hangi kısmında gerçekleşir? R Gen Enzim Bakteri geliflimi yok Bakteri geliflimi var N lk substrat Yukarıda enzim denetimli bir reaksiyonun basamakları şematize edilmiştir. Bu şemayla ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Hangi molekülün miktarının artması X enzimini inhibe eder? b) Gen ʼte meydana gelen bir mutasyon hangi molekülün ortamda birikmesine neden olur?... c) Hangi enzim D molekülünü substrat olarak kullanır?... d) C molekülünün bol miktarda bulunduğu bir hücrede, E molekülü üretilemediğine göre hangi genler mutasyona uğramış olabilir?... I DN Gen Gen X enzimi mrn Yukarıda ökaryotik bir hücrede nükleik asitler ile ilgili olarak gerçekleşen üç olay gösterilmiştir. Bu olaylar ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Numaralandırılmış olayların isimlerini yazınız. I. II. II ra ürün B Y enzimi Gen Gen 4 Protein III. b) Hangi olaylar hücrenin çekirdeğinde meydana gelir? c) Hangi olaylar sırasında meydana gelen bir hata kalıtsal olabilir? d) Protein sentezi sırasında hangi olaylar gerçekleşir? III ra ürün C ra ürün D Son ürün E Z enzimi W enzimi 90

88 .. Gelmekte olan ribozomal alt birimler Karma Sentezlenen protein mrn'n n bafllang c Yukarıda bir mrnʼnın aynı anda bir çok ribozoma bağlanması sonucu oluşan poliribozom, şematik olarak gösterilmiştir. Poliribozomların hangi hücrelerde ve hangi amaçla oluşturulduğunu yazınız. Yukarıda nükleotit dizilimi verilen dört farklı mrnʼnın translasyonu sonucunda ribozomda üretilen proteinlerin tamamının amino asit dizilimi "Metionin Serin Valin Triptofan" şeklinde olmaktadır. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız (UG başlatıcı kodondur). a) Metionin amino asitini ribozoma taşıyan trn antikodonunu yazınız. b) Valin amino asitini şifreleyen kodon çeşitlerini yazınız. c) mrn üzerindeki durdurucu kodonları yazınız. mrn'n n sonu U G G U G U U U G G U U G G C G U U G G U G U G G U G U C U G G U G U G G C G U G U G G U G Tamamlanm fl protein mrn mrn mrn mrn 4 Mini Sınav. 4. Buz yast Himalaya tavşanına ait yukarıdaki şema ile ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına "D", yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız.. Himalaya tavşanlarında buz yastığı konulan kısımda siyah kılların çıkması adaptasyon örneğidir.. Himalaya tavşanlarının burun, kulak ve pati gibi vücut sıcaklığının düşük olduğu bölgelerde, siyah kıl oluşumunda sorumlu olan enzim aktif durumdadır.. Beyaz kıl rengine sahip bölgelerdeki vücut sıcaklığı, siyah kıl rengine sahip bölgelerdeki vücut sıcaklığından daha azdır. 4. Himalaya tavşanında sıcaklığa bağlı olarak meydana gelen bu değişimler geri dönüşümsüz olarak gerçekleşir. 5. Buz yastığının konulduğu kısımdaki hücrelerin genetik yapısında meydana gelen değişim, siyah kılların çıkmasına neden olmuştur. (a) (b) Yukarıda normal alyuvarlar (a) ile orak hücre anemili kişilere ait alyuvarlar (b) gösterilmiştir. lyuvarlarda meydana gelen değişime neden olan mutasyon çeşidini yazarak, açıklayınız. 5 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 9

89 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller Yukarıdaki şemada ribozom organeline ait kısımlar gösterilmiştir. Polipeptit sentezinde ribozomun işlevleri nelerdir? DN : T C G C TGG T mrn : U G C G U C C UU mino asit Met rg Thr Leu De iflme DN : T C G T TGG T mrn : U G C U C C UU mino asit Met His Thr Leu M canl s DN : T C G C T G G T mrn : U G C G U C C U U mino asit Met rg Thr Leu Ekleme DN : T T CGC T G GT mrn : U G C G U C C U U mino asit Ile la Tyr Leu N canl s Büyük alt birim Küçük alt birim Yukarıda M ve N canlılarında gerçekleşen mutasyon olayları şematize edilmiştir. Buna göre aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına "D", yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız.. M ve N canlılarında nokta mutasyon gerçekleşmiştir.. M canlısındaki mutasyon gendeki sitozin nükleotidinin kopup, adenin nükleotidinin eklenmesi sonucu oluşur.. N canlısındaki mutasyon sentezlenen proteinde metionin (met) amino asidi yerine alanin (ala) amino asidinin gelmesine neden olmuştur. 4. Nükleotit değişmesi ile gerçekleşen mutasyonların protein yapısında meydana getirdiği değişimler, nükleotit eklenmesiyle gerçekleşen mutasyonların protein yapısında meydana getirdiği değişimlerden çoktur. 5. M canlısındaki mutasyon sentezlenen proteinde sadece bir amino asitin değişmesine neden olmuştur. 6. N canlısında ekleme şeklinde meydana gelen nokta mutasyon sonucu sentezlenen protein çeşidi değişmiştir mino asit Sistein Lizin Metionin Triptofan Yukarıdaki tabloda dört farklı amino asidin mrnʼdaki kodon çeşitleri verilmiştir. Buna göre amino asit dizilimi "Metionin Lizin Triptofan Sistein" şeklinde olan bir proteinin sentezinde görev alan mrn molekülü ve sentezlenen protein molekülü ile ilgili aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Bu protein sentezinde oluşan peptit bağı sayısı kaçtır? b) Bu protein sentezinde görev alabilecek tüm mrn çeşitlerine ait nükleotit dizilimlerini yazınız. (Stop kodonları ihmal ediniz). TRNSKR PS YON TRNSLSYON DN Polipeptit mrn Ribozom 5 Kodon UGU, UGC, G UG UGG mrn Translasyon olayını özetleyen şemayla ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına "D" yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız.. Translasyon sırasında ribozomların büyük ve küçük alt birimleri bir arada bulunur.. trnʼların mrnʼya bağlanması ribozom organeli üzerinde gerçekleşir.. Bir ribozomun üzerinde trnʼların bağlanabileceği bölge sayısı dörttür. 4. mino asitler mrnʼdaki kodon sırasına göre bağlanarak protein sentezi gerçekleşir. 5. Bir protein molekülünün üretiminde aynı trn birden fazla kez kullanılabilir. 6. Translasyon olayı ökaryot hücrelerin sadece sitoplazmasında gerçekleşebilir. C C Polipeptit Trp Phe C C G UGGUUUGGC mino asitler mino asit ba lam fl trn Ribozom Gly trn ntikodon 9

90 Nükleik sitler. DN molekülü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? ) Protein sentezini yönetir. B) Sarmal yapıdaki çift zincirden oluşur. C) Ökaryot hücrelerin sadece çekirdeğinde bulunur. D) Kendini eşleyerek kalıtsal özelliklerin yavru hücrelere aktarılmasını sağlar. E) Zincirleri arasında zayıf hidrojen bağı bulunur.. Nükleik asitlerin yapıtaşları olan nükleotitlerin yapısına katılan organik bazlar ile ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi doğru değildir? ) Pirimidin bazları üç, pürin bazları iki çeşittir. B) C, H, O ve N atomlarından oluşurlar. C) Pürin bazları hem DN hem de RNʼnın yapısına katılır. D) DN ve RN yapısına katılan ortak bir pirimidin bazı yoktur. E) Pirimidin bazları tek, pürin bazları ise çift halkalı bir yapıya sahiptir nükleotit bulunan bir DN molekülündeki adenin sayısı 000 olduğuna göre, timin sayısının sitozin sayısına oranı kaçtır? ) B) C) D) E) 4 4. Tek zincirindeki fosfat sayısı bilinen bir DN molekülünde, I. hidrojen bağı sayısı, II. nükleotit sayısı, III. deoksiriboz sayısı, IV. pürin bazlarının sayısı niceliklerinden hangileri hesaplanabilir? ) I ve III B) II ve III C) II ve IV D) I, II ve IV E) II, III ve IV TEST 5. P Yukarıda, DN molekülünün yapısında bulunan iki nükleotit şematize edilmiştir. Bu şema ile ilgili, I. Organik bazlardan biri guanin, diğeri sitozindir. II. İki nükleotit arasında zayıf hidrojen bağları bulunur. III. İki nükleotidin şeker çeşitleri aynı iken, organik baz çeşitleri farklıdır. yargılarından hangileri doğrudur? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 6. Bir deoksiribonükleotidin yapısında, I. fosfat grubu, II. timin organik bazı, III. deoksiriboz şekeri moleküllerinden hangileri kesin olarak bulunur? ) Yalnız III B) I ve II C) I ve III 7. Bir DN molekülü ile ilgili bazı oranlar aşağıda verilmiştir. T+ C Fosfat sayısı = X, = Y, Toplam nükleotit sayısı Toplam pürin sayısı Guanin sayısı = Z Sitozin sayısı Buna göre X, Y ve Z değerleri arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) X > Z > Y B) Y > Z > X C) Y > X = Z D) Z > Y > X E) Z > X > Y P ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 9

91 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller nükleotitten oluşan bir DN molekülünün replikasyonu sırasında harcanan bazı moleküllerin miktarları aşağıdaki grafikte verilmiştir. Grafiğe göre X, Y ve Z molekülleri aşağıda verilenlerden hangisi olabilir? nükleotitten olan bir DN molekülündeki adenin sayısı 700ʼdür Buna göre bu DN molekülündeki, I. timin bazı, II. deoksiriboz şekeri, III. guanin bazı sayıları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? ) I > II > III B) II > I > III C) II > III > I D) III > II > I E) III > I > II G G Miktar C X Y Z Yukarıda K ve R ile gösterilen DN molekülleri için, I. Kʼdaki hidrojen bağı sayısı Rʼden çoktur. II. Her ikisinde de pürin / pirimidin oranı ʼdir. III. Kʼdaki fosfat sayısı Rʼden çoktur. IV. İçerdikleri deoksiriboz sayıları eşittir. ifadelerinden hangileri doğrudur? K T G C C ) I ve II B) III ve IV C) I, II ve IV D) II, III ve IV E) I, II, III ve IV C C T Molekül çeflidi X Y Z ) denin Timin Fosfat B) Guanin denin Deoksiriboz C) Fosfat Sitozin denin D) Sitozin Guanin Deoksiriboz E) Timin Deoksiriboz Guanin R T G G. RN molekülü ile ilgili aşağıda verilen özelliklerden hangisi doğrudur? ) Sarmal yapılı çift zincirden oluşur. B) Yapısında, G, C ve T organik bazları bulunur. C) İçerdiği riboz sayısı fosfat sayısından fazladır. D) Kendini eşleyemediğinden DN tarafından sentezlenir. E) Protein yapılı olduğundan yüksek sıcaklıkta bozulur adenin bazı içeren bir DN molekülünde, adenin bazının l pürin bazlarına oranı tür. Buna göre bu DN molekülü ile ilgili, I. 400 deoksiriboz şekeri içerir. II. İki zinciri arasında 00 zayıf hidrojen bağı bulunur. l III. Timin bazlarının sitozin bazlarına oranı dir. yargılarından hangileri doğrudur? ) Yalnız III B) I ve II C) I ve III. Organik bazlarının dizilişi, I. CGTGC II. GCUGCC III. CGGCCG şeklinde olan nükleik asit parçalarından hangilerinde riboz şekeri bulunduğu kesin olarak söylenir? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 4. Kaynatılarak öldürülmüş kapsüllü S tipi bakterilerden alınan, I. protein, II. DN, III. polisakkarit molekülleri üç ayrı kaptaki kapsülsüz R tipi bakterilerle karıştırılıp bir süre bekleniyor. Bu moleküllerden hangilerinin eklendiği kaptaki R tipi bakteriler kapsüllü hale gelebilir? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 94 ) C ) D ) 4) E 5) D 6) C 7) B 8) B 9) B 0) C ) D ) E ) B 4) B

92 Nükleik sitler. Bir DN molekülündeki fosfat sayısı bilinmektedir. Bu veri kullanılarak aşağıdakilerden hangisi hesaplanabilir? ) Guanin sayısı B) Tek zincirdeki pirimidin sayısı C) denin / Guanin oranı D) Hidrojen bağı sayısı E) Deoksiriboz sayısı. şağıda kromozoma ait bazı birimler karışık olarak verilmiştir. Bu birimler küçükten büyüğe doğru sıralanırsa ikinci sırada hangi birim bulunur? ) Nükleotit B) DN C) Gen D) Genetik şifre E) Deoksiriboz. Bir DN molekülünün iki kez eşlenmesi sırasında 400 nükleotit harcandığına göre, ilk DN molekülündeki nükleotit sayısı kaçtır? ) 400 B) 600 C) 800 D) 000 E) DN'dan mrn'nın sentezlendiği bir hücrede, Serbest ribonükleotit miktarı RN polimeraz miktarı Su miktarı TEST nükleotitten oluşan bir DN molekülünün ikinci zincirinde 00C, 00G, 400 nükleotidi bulunmaktadır. Bu DN molekülünün birinci zincirinde bulunan adenin nükleotidi sayısının, toplam deoksiriboz sayısına oranı kaçtır? ) B) C) D) E) şağıda nükleik asitlerin yapı birimi olan nükleotit şematize edilmiştir. Şemadaki, I II III Fosfat Pentoz Organik baz numaralandırılmış kısımlara gelebilecek molekül çeşitlerinin çoktan aza doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) I II III B) II III I C) II I III D) III II I E) III I II 7. Farklı canlılara ait aşağıdaki kısımlardan hangisinde nükleik asitlere rastlanamaz? ) Bakteri hücresinin sitoplazması B) Bitki hücresinin kloroplastı C) Hayvan hücresinin golgi cisimciği D) Paramesyumun çekirdeği E) Mantar hücresinin mitokondrisi 5 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller I II III grafiklerinde gösterilen değişimlerden hangileri meydana gelir? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 8. Deoksiribonükleotitlerin hidrolizi sonucunda aşağıdaki moleküllerden hangisinin oluşması beklenmez? ) denin B) Fosfat C) Guanin D) Riboz E) Timin 95

93 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 9. Normal azotlu bir bakteri ağır azotlu nükleotitlerin bulunduğu ortamda beş kez bölünmüştür. Bu bölünmeler sonucu oluşan bakterilerden, tüm nükleotitleri ağır azot taşıyan DNʼların sayısı kaçtır? ) B) 8 C) 0 D) E) ynı DN molekülü üzerinde bulunan iki genin farklı yapıda olması, I. nükleotitlerin dizilişi, II. nükleotit sayıları, III. nükleotit çeşitleri, IV. nükleotitlerin bağlanma biçimi. özelliklerinden hangileri ile açıklanamaz? ) Yalnız II B) I ve II C) II ve III G T C D) II ve IV E) III ve IV T C G Yukarıda ökaryot bir hücrenin çekirdeğinde meydana gelen bir olay şematize edilmiştir. Buna göre, I. Hücrede DN replikasyonu gerçekleşmiştir. II. Oluşan iki DN molekülünün nükleotit dizilimi aynıdır. III. Replikasyon sırasında mutasyon sonucu nükleotitin karşısına G nükleotiti gelmiştir. ifadelerinden hangileri doğru değildir? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III G T C T C G G T C G C G. Prokaryot bir hücredeki RN molekülünün yapısında bulunan, I. guanin, II. sitozin, III. riboz, IV. fosfat moleküllerinden hangilerinin sayıları kesin olarak birbirine eşittir? ) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV. Bir DN molekülündeki timin nükleotidi sayısı 400, guanin nükleotidi sayısı 00'dür. 4. Buna göre bu DN molekülündeki oranı kaçtır? ) B) C) D) E) 5 4 X T C G T G Y Z Yukarıdaki DN parçasının üzerine gönderilen, X ışını hidrojen bağlarının, Y ışını ve G nükleotitlerinin, Z ışını C ve G nükleotitlerinin kopmasına neden olmaktadır. G C T C Buna göre; I. X ışınının neden olduğu hasar onarılabilir. II. Y ışınının neden olduğu hasar onarılamaz. III. Z ışını nokta mutasyonuna neden olur. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız III B) I ve II C) I ve III denin nükleotidi fosfat say s 5 96 ) E ) ) C 4) B 5) C 6) D 7) C 8) D 9) C 0) E ) ) E ) B 4) C

94 Nükleik sitler. DN molekülünün yapısında bulunan nükleotit ve nükleozit birimlerinde, I. pentoz, II. fosfat grubu, III. azotlu organik baz yapılarından hangileri ortak olarak bulunur? ) Yalnız III B) I ve II C) I ve III. Pnömokok bakterilerinden kapsüllü olanları zatürreye sebep olurken, kapsülsüz olanları hastalık yapmazlar. Buna göre dört farklı deney faresine, I. canlı kapsülsüz pnömokoklar, II. ısıtılarak öldürülmüş kapsüllü pnömokoklar, III. canlı kapsüllü pnömokoklar, IV. canlı kapsülsüz pnömokoklar ve ısıtılarak öldürülmüş kapsüllü pnömokokların karışımı enjekte edilirse, hangi deney farelerinin ölmesi beklenir? ) I ve II B) I ve IV C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV. DN molekülünün, I. aynı zincirindeki iki nükleotit, II. farklı zincirindeki iki nükleotit, III. bir nükleotitin şeker ve organik bazı arasında bulunan bağ çeşitleri aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? I II III ) Glikozit Fosfodiester Hidrojen B) Hidrojen Glikozit Fosfodiester C) Fosfodiester Hidrojen Glikozit D) Hidrojen Fosfodiester Glikozit E) Fosfodiester Glikozit Hidrojen 4. Bir nükleik asit çeşidinin belirlenmesinde aşağıdaki özelliklerden hangisi kullanılamaz? ) Urasil bazı B) Zincir sayısı C) Riboz şekeri D) Timin bazı E) Fosforik asit TEST 5. DN replikasyonunun hatasız olarak gerçekleştiğine, I. organik bazların diziliş sırası, II. aynı zincirdeki nükleotitler arasında fosfodiester bağlarının sayısı, III. kullanılan adenin ve guanin nükleotidi sayılarının aynı olması özelliklerinden hangilerine bakılarak ulaşılabilir? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 6. Toplam 600 sitozin nükleotidi içeren bir DN molekülünde guanin nükleotitlerinin adenin nükleotitlerine oranı 'tür. Buna göre bu DN molekülündeki pürin bazlarının sayısı kaçtır? ) 900 B) 00 C) 500 D) 800 E) Bir DN molekülünde bulunan deoksiriboz sayısı X'tir. Buna göre, I. fosfat, II. pirimidin bazları, III. adenin bazı sayıları aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? I II III ) X X Hesaplanamaz B) X X X C) X X Hesaplanamaz D) X X X E) X X X ^G+ Ch nükleotit içeren bir DN molekülünde = ^+ Th olduğuna göre, I. İkili hidrojen bağı sayısı, üçlü hidrojen bağı sayısının 'ü 4 kadardır. II. Guanin nükleotitlerinin sayısı, fosfat sayısının yarısı kadardır. III. Sitozin nükleotidi sayısı, adenin nükleotidi sayısının iki katı kadardır. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız III B) I ve II C) I ve III ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 97

95 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller nükleotitten oluşan bir DN molekülünün organik baz, şeker ve fosfat moleküllerine kadar hidroliz edilmesi sonucu oluşan X, Y ve Z moleküllerinin miktarları aşağıda verilmiştir DN molekülündeki adenin sayısının guanin sayısından fazla olduğu bilindiğine göre, I. X molekülü guanin ya da sitozindir. II. DN molekülündeki hidrojen bağı sayısı 600'dür. III. Z molekülü deoksiriboz ya da fosfattır. IV. DN molekülündeki sitozin sayısı timin sayısının iki katıdır. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) I ve III B) II ve III C) II ve IV D) I, II ve III E) I, II, III ve IV Miktar X Y Z Yukarıdaki şemada aynı DN molekülünün kontrol ettiği iki olay verilmiştir. Bu olaylarla ilgili olarak, I. olayı transkripsiyondur. II. B olayı protein sentezi sırasında gerçekleşir. III. 'da harcanan nükleotit sayısı B'den çoktur. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III Molekül çeflidi B mrn. Normal azotlu bir DN molekülünün ağır azotlu nükleotitlerin bulunduğu ortamda iki kez bölünmesi sağlanıyor. Elde edilen DN molekülleri bir tüp içine konularak santrifüj ediliyor. Santrifüj sonucunda deney tüpündeki DN moleküllerinin ağırlıklarına göre dağılımı ve sayıları aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? Normal Melez ır ) B) C) C) D). Bir bakteri hücresinden izole edilen bir nükleik asit hidroliz edildiğinde açığa çıkan sitozin ve guanin nükleotidi sayılarının eşit olmadığı saptanmıştır. Bu nükleik asitle ilgili olarak, I. Zincirleri arasında zayıf hidrojen bağları bulunur. II. Yapısında bulunan riboz şekeri sayısı fosfat sayısına eşittir. III. Protein sentezi sırasında kendini eşleyebilir. yargılarından hangileri kesin olarak doğrudur? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III. Yapısında 500 timin, 000 guanin nükleotiti bulunduran bir DN molekülü ile ilgili, I. Replikasyonu sırasında 000 deoksiribonükleotit kullanılır. II. Yapısında oranında sitozin bazı bulunur. III. İçerdiği toplam pirimidin bazı sayısı 500'dür. yargılarından hangileri doğrudur? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 98 ) C ) E ) C 4) E 5) 6) C 7) 8) 9) 0) D ) ) ) E

96 . Nükleik sitler P a b Yukarıda nükleik asitlerin yapıtaşı olan nükleotit şematize edilmiştir. Bu şemada a ve b ile gösterilen kısımlar için, I. a inorganik, b organik yapıdadır. II. ralarında peptit bağı bulunur. III. zot atomu, b kısımda bulunurken, a kısımda bulunmaz. yargılarından hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III. Bir DN molekülünün replikasyonu sırasında aşağıdaki moleküllerden hangisine gerek yoktur? ) Riboz B) TP C) Nükleotit D) Enzim E) Deoksiriboz. ğır azotlu bir bakteri normal azotlu nükleotitlerin bulunduğu bir ortamda üç kez bölünmüştür. Oluşan bakteriler ağır azotlu ortama alınarak bir kez daha bölünmeleri sağlanmıştır. Son bölünme sonucu oluşan melez DNʼlı bakteri sayısı kaçtır? ) B) 6 C) 8 D) 4 E) 6 4. Bir hayvan hücresinin çekirdeğinde bulunan DN molekülündeki adenin bazı miktarı, timin bazı miktarına eşittir. Fakat hücredeki adenin bazı miktarı timin bazı miktarından fazladır. Bu durum adenin bazının, I. mitokondri DN'sında da bulunması, II. RN molekülünün yapısına katılması, III. TP molekülünün yapısında bulunması özelliklerinden hangileri ile açıklanabilir? TEST nükleotitten oluşan bir DN molekülünün, I. zincirindeki timin nükleotitlerinin, sitozin nükleotitlerine oranı 'tür. 4 II. zincirinde sitozin nükleotidi sayısı 00, timin nükleotidi sayısı 400'dür. Buna göre bu DN molekülünün I. zincirindeki sitozin sayısı (X) ile II. zincirindeki adenin sayısı (Y) aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? X Y ) B) C) D) E) nükleotitten oluşan bir DN molekülünün bir ipliği normal azotlu ( 4 N), diğer ipliği ağır azotlu ( 5 N) nükleotitlerden oluşmaktadır. Bu DN molekülünün normal azotlu nükleotitlerin bulunduğu ortamda kez bölünmesiyle elde edilen DN'larda toplam kaç tane normal azotlu nükleotit bulunur? ) 8000 B) 500 C) 8500 D) 4000 E) Kalıtım molekülü olan DN, I. nükleotit adı verilen birimlerden oluşması, II. yapısında azot atomu bulundurması, III. hücre bölünmesi öncesinde kendini eşlemesi özelliklerinden hangileri bakımından proteinlerden ayrılır? ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II ) Yalnız III B) I ve II C) I ve III 99

97 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 8. Özellik DN K L M Guanin sayısı Toplam fosfat sayısı Yukarıdaki tabloda üç farklı DN molekülü ile ilgili bazı özellikler gösterilmiştir. Buna göre, I. K ve M DN'larındaki adenin nükleotidi sayısı eşittir. II. M DN'sının içerdiği hidrojen bağı sayısı K ve L DN'larındaki hidrojen bağı sayısından azdır. III. Replikasyon sırasında en az timin nükleotidi kullanan DN L'dir. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve III 9. DN ve RN'daki guaninli nükleotitlerde bulunan, I. pentoz, II. fosfat, III. organik baz moleküllerinden hangileri farklılık gösterir? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 0. DN ipliklerinden birinde normal azot ( 4 N), diğerinde ağır azotlu ( 5 N) nükleotit bulunan bir bakteri, ağır azotlu ortamda 4 kez bölünmeye bırakılıyor. Bu süre içinde melez DN sayısındaki değişim aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) B) C) Melez DN sayısı Melez DN sayısı Melez DN sayısı. ynı hücrede iki farklı proteinin sentezinde görev yapan mrn moleküllerinde, aşağıda verilen oranlardan hangisi kesin olarak aynıdır? ) Guanin / Sitozin B) Pürin / Pirimidin C) Urasil / Pürin D) Riboz / Fosfat E) Sitozin / denin. DN molekülünün tamamen hidrolizi sırasında aşağıdaki bağ çeşitlerinden hangisinin koparılması beklenmez? ) Glikozit B) Ester C) Peptit D) Fosfodiester E) Zayıf hidrojen. DN sentezi için tüm koşulların uygun olduğu bir ortamda, aşağıda sayıları belirtilen moleküller bulunmaktadır. Deoksiriboz : 00 Fosfat: 50 Timin: 50 Guanin: 70 Sitozin: 0 denin: 80 Bu moleküller kullanılarak sentezlenecek DN molekülündeki zayıf hidrojen bağı sayısının en fazla olabilmesi için, I. fosfatların tamamının DN yapısına katılması, II. 0 sitozin nükleotidinin kullanılması, III. guanin ve sitozin nükleotitleri arasında 0 zayıf hidrojen bağının kurulması, IV. 0 tane adenin, 0 tane timin nükleotidinin kullanılması koşullarından hangilerinin sağlanması gerekir? ) Yalnız I B) Yalnız III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV Zaman Zaman Zaman D) E) Melez DN Melez DN sayısı sayısı 4. Melez DN'ya sahip bir bakteri, ağır azotlu nükleotitlerin bulunduğu ortamda dört kez bölünmüştür. Zaman Zaman Oluşan bakterilerde, ağır azotlu nükleotit taşıyan DN zinciri sayısı kaçtır? ) 8 B) 5 C) 6 D) E) 00 ) B ) ) D 4) D 5) B 6) E 7) C 8) C 9) 0) B ) D ) C ) E 4) D

98 . Genetik Şifre ve Protein Sentezi RN çeşidi I II III Görevi Genetik bilgiyi ribozoma taşır. mino asitleri ribozoma taşır. Ribozomun yapısına katılır. Yukarıda görevi verilen RN çeşitleri aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? I II III ) trn mrn rrn B) rrn mrn trn C) mrn trn rrn D) rrn trn mrn E) mrn rrn trn. Protein sentezinin gerçekleştiği organel olan ribozomlar ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? ) Büyük ve küçük alt birim olmak üzere iki farklı kısımdan oluşur. B) mrn kodonları ile trn antikodonları arasında bağlantının kurulduğu organeldir. C) Prokoryat ve ökaryot hücrelerde ortak olarak bulunan zarsız bir organeldir. D) Üzerinde mrnʼnın ve trn'ların bağlanabileceği özel bölgeler bulunur. E) Büyük ve küçük alt birimleri bir arada bulunup, sadece protein sentezinde ayrılırlar.. Protein sentezlemekte olan ökaryot bir hücrede, I. amino asit, II. DN, III. mrn moleküllerinden hangileri çekirdekte üretilerek sitoplazmaya geçer? TEST 5 4. şağıda bir hücrenin ribozom organelinin etkinliğinin zamana göre değişimi verilmiştir. Ribozom etkinli i I II III Grafiğe göre ilgili hücrede, hangi zaman aralıklarında protein sentezi gerçekleşmiştir? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 5. şağıdakilerden hangisi protein sentezinde görev alan genetik şifre, kodon ve antikodon birimlerinin ortak özelliğidir? ) RN'da bulunma B) Üçlü nükleotitlerden oluşma C) Timin organik bazı içerme D) Urasil organik bazı içerme E) Riboz şekeri içerme 6. ynı sayıda aminoasit içeren iki proteinin farklı yapıda olması, I. amino asitlerin farklı sırada dizilmesi, II. farklı sayıda peptit bağı içermeleri, III. kullanılan amino asit çeşitlerinin farklı olması durumlarndan hangileri ile açıklanamaz? Zaman ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 7. Bir mrn'nın kodonuna bağlanan trn'nın antikodon ucundaki baz dizilimi UC ise, bu mrn'nın ilgili bölümüne kalıplık eden DN zincirindeki baz sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir? ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III ) TC B) GT C) CT D) TG E) GC 0

99 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 8. Protein sentezine ait yukarıdaki şema ile ilgili, I. Bakteri gibi prokaryot yapıdaki bir hücreye aittir. II. mrn sentezinde DN molekülünün sadece belirli bir kısmı kullanılmıştır. III. Transkripsiyon olayı çekirdekte, translasyon olayı sitoplazmada gerçekleşmiştir. ifadelerinden hangileri doğru değildir? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 9. Bir bakteri hücresinde belirli bir zaman diliminde gerçekleşen metabolik olaylarda, bazı maddelerin miktarlarında meydana gelen değişimler aşağıdaki grafiklerde gösterilmiştir. Urasil nükleotidi miktar TRNSKR PS YON TRNSLSYON mino asit miktar Grafiklerdeki değişimler hücrenin, I. protein sentezi, II. DN eşlenmesi, III. trn sentezi olaylarından hangilerini gerçekleştirmesi ile ilgili olabilir? ) Yalnız II B) I ve III C) I ve III 0. ynı türe ait bireylerin protein yapılarının farklı olması, bu bireylerde bulunan aşağıdaki moleküllerden hangisinin farklılığından kaynaklanır? ) mino asit B) trn C) Ribozom D) mrn E) Enzim B Timin nükleotidi miktar Zaman Zaman Zaman. Bir hücrede sentezlenen bir proteindeki amino asit sayısı bilindiğine göre sentezde kullanılan, I. ribozom sayısı, II. kodon sayısı, III. antikodon sayısı, IV. kodon çeşidi sayısı bilgilerinden hangilerine ulaşılabilir? ) I ve II B) I ve IV C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV. Transkripsiyon olayında RN polimeraz enzimi, I. mrn sentezini sonlandırması, II. uygun nükleotit eşlemelerini yapması, III. DN'nın aktif genine bağlanması olaylarını hangi sıra ile gerçekleştirir? ) I III II B) II III I C) II I III D) III II I E) III I II. şağıda bir polipeptit sentezinde kullanılacak amino asitler ile bu amino asitleri şifreleyen kodon çeşitleri verilmiştir. mino asit Prolin Lizin Metionin Tirozin Kodon CCU, CCC, CC, CCG, G UG UU, UC Polipeptitin amino asit dizilimi "Metionin Tirozin Lizin Prolin Tirozin Lizin Tirozin Prolin" olduğuna göre, bu polipeptitin sentezinde görev alabilecek trn çeşidi en fazla kaçtır? ) 4 B) 6 C) 7 D) 8 E) 0 4. Sağlıklı bir insanı diploit hücrelerinde kadar gen bulunur. ncak her hücrede bu genlerin yalnızca bir kısmı aktif olmaktadır. Bir hücrede aktif olacak genleri o hücrenin, I. görevi, II. metabolik özelliği, III. bulunduğu doku özelliklerinden hangileri belirler? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II 0 ) C ) E ) C 4) E 5) B 6) 7) 8) C 9) E 0) D ) C ) D ) C 4) E

100 Genetik Şifre ve Protein Sentezi. Elçi RN (mrn) molekülü ile ilgili, I. DN'nın tamamlayıcı zinciri üzerinden RN polimeraz enzimi denetiminde üretilir. II. Üzerindeki kodon sayısı ve sırası sentezlenecek proteine göre farklılık gösterebilir. III. Hücre zarındaki porlardan geçerken, çekirdek zarındaki porlardan geçemez. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III. Bir hücrenin protein sentezleyebilmesi için, I. replikasyon, II. transkripsiyon, III. translasyon olaylarından hangilerini gerçekleştiren enzimlere sahip olması zorunludur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II. Bir kodonun yapısında aşağıdakilerden hangisi bulunamaz? ) Guanin B) Fosfat C) denin D) Deoksiriboz E) Urasil 4. Bir bakteri hücresinde protein sentezi sırasında meydana gelen olaylar aşağıda gösterilmiştir. DN mrn Protein I II Şemadaki numaralı olayların gerçekleştiği hücre kısımları aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? I II ) Çekirdek Ribozom B) Sitoplazma Çekirdek C) Ribozom Sitoplazma D) Çekirdek Sitoplazma E) Sitoplazma Ribozom TEST 6 5. Protein sentezi sırasında ilk olarak aşağıdaki olaylardan hangisi gerçekleşir? ) Kodonun uygun antikodonla birleşmesi B) Ribozomun alt birimlerinin bir araya gelmesi C) Bir trn'nın uygun amino asite bağlanması D) mrn'yı oluşturacak nükleotitlerin fosfodiester bağı ile bağlanması E) mino asitler arasında peptit bağlarının kurulması ile proteinin sentezlenmesi 6. Protein sentezi sırasında, I. ribozom, II. DN, III. mrn yapıları hangi sıra ile etkinlik gösterir? ) I II III B) II I III C) II III I D) III I II E) III II I 7. Bir trn molekülünün antikodonunda bulunan riboz sayısının aynı antikodonda bulunan, I. fosfat, II. nükleotit, III. organik baz moleküllerinden hangilerine eşit olması beklenir? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 8. Protein sentezinde görev alan mrn molekülü ve enzimler için, I. peptit bağı içerme, II. tekrar tekrar kullanılma, III. nükleotitlerden oluşma özelliklerinden hangileri ortaktır? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 0

101 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 9. DN'da bir proteinin sentezinden sorumlu genin anlamlı zincirindeki adenin ve guanin sayıları ile sentezde görev alan mrn'daki nükleotit ve adenin sayıları bilinmektedir. Bu veriler kullanılarak, I. DN molekülündeki timin, II. mrn molekülündeki urasil, III. ilgili gendeki hidrojen bağı sayılarından hangileri hesaplanabilir? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 0. şağıda nükleik asitlerin denetiminde gerçekleşen üç olay şematize edilmiştir. X DN Bu olaylar ile ilgili, I. X ve Y olaylarında kullanılan adenin nükleotitlerinin organik bazları aynı, şekerleri ise farklıdır. II. Ökaryot hücrelerde Y olayı çekirdekte, Z olayı ribozomda gerçekleşir. III. X olayı sırasında gerçekleşen her mutasyon kalıtsal olur. ifadelerinden hangileri doğrudur? Y mrn ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II. şağıda bir protein molekülünün sentezinde görev alan trn moleküllerinin taşıdığı amino asitler verilmiştir. G C U C CU Sentezlenecek olan proteinin amino asit dizilimi olduğuna göre, şifre veren DN molekülünün anlamlı zincirinin nükleotit dizisi aşağıda verilenlerden hangisi gibi olmalıdır? ) CT GC CT GC B) TC GC TC CT C) UG CUG UG UG D) CT GC CT GC E) TC CG TC CT Z Protein. Bir hayvan hücresinde meydana gelen transkripsiyon ve translasyon olayları ile ilgili, I. Bilgi akışı DN RN Protein yönünde gerçekleşir. II. Çekirdekte başlar ve tamamlanır. III. Tek yönlü bir olay olup, geri dönüşümsüzdür. ifadelerinden hangileri doğru değildir? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III. şağıda üç farklı polipeptit molekülünü oluşturan amino asitler geometrik şekiller ile simgelenmiştir. X polipeptidi : Y polipeptidi : Z polipeptidi : Bu moleküller ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? ) Sentezleri sırasında oluşan su molekülü sayıları eşittir. B) mino asitleri arasındaki bağ çeşitleri aynıdır. C) Yapılarındaki amino asitlerin diziliş sırası farklıdır. D) İçerdikleri amino asit çeşidi sayıları aynıdır. E) Her üç polipeptidin başlangıç amino asitleri aynıdır. 4. Bir proteinin sentezinde görev alan, I. DN molekülündeki gen sayısı, II. mrn molekülündeki kodon sayısı, III. trn moleküllerindeki nükleotit sayısı nicelikleri arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) I > II > III B) II = III > I C) III > II > I D) II > III > I E) I = II > III 04 ) ) D ) D 4) E 5) D 6) C 7) E 8) B 9) D 0) C ) B ) ) D 4) C

102 Genetik Şifre ve Protein Sentezi. Protein sentezinin gerçekleştiği bir hücrede aşağıda verilen moleküllerden hangisinin miktarı değişemez? ) Peptit bağı B) DN C) mrn D) TP E) H O. Protein sentezi sırasında gerçekleşen aşağıdaki olaylardan hangisi translasyon basamağında gerçekleşmez? ) Taşıdığı amino asiti ribozoma bırakan trn'nın sitoplazmaya dönmesi B) Ribozoma gelen trn'nın kodona bağlanması C) Görevini tamamlayan trn'nın ribozom üzerinde yer değiştirmesi D) ktif gendeki bilginin mrn'ya aktarılması E) Ribozoma bırakılan amino asitin sentezlenmekte olan polipeptit zincirine eklenmesi. Bir protein sentezinde görev alan aşağıdaki antikodonlardan hangisinin nükleotit dizilimi, aynı protein sentezinde görev alan DN'nın anlamlı zincirindeki kodu ile aynı olur? ) CU B) UUU C) D) GU E) UCG 4. İki farklı mrn kodonuna ait organik bazların, I. sayısı, II. çeşidi, III. sırası özelliklerinden hangilerinin farklı olması beklenemez? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III TEST 7 6. Bir bitki hücresine ait DN molekülünün tamamlayıcı zincirinin nükleotit dizilimi aşağıdaki gibidir. TC GC CTT GC TT T Bu zincirin karşısındaki anlamlı zincirden üretilen mrn molekülü ile ilgili, I. Yapısındaki adenin ve urasil nükleotit sayıları eşittir. II. Sentezlettiği proteinde en fazla 5 çeşit amino asit bulunur. III. Sentezi sırasında kullanılan guanin nükleotidi sayısı, sitozin nükleotidi sayısından azdır. yargılarından hangileri doğrudur? (U stop kodonu olup amino asit şifrelemez). ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III 7. Bakteri ve insan hücrelerinde, I. translasyon, II. replikasyon, III. transkripsiyon olaylarının gerçekleştiği hücresel yapılar farklılık gösterir? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 8. Bir insanın diploit yapıdaki tüm hücrelerinde DN nükleotit dizilimi aynıdır. Buna rağmen farklı dokularında bulunan protein çeşitleri farklı olabilir. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller amino asitlik bir proteinin sentezinde görev yapan mrn molekülündeki riboz şekeri sayısı kaçtır? (Stop kodonu dahil). ) 50 B) 5 C) 450 D) 45 E) 45 Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisinin farklı olmasıyla açıklanır? ) Sentezin gerçekleştiği ribozomların B) Hücrelerdeki amino asit çeşitlerinin C) Protein sentezine katılan aktif genlerin D) mino asit taşınmasını sağlayan trn'ların E) Sentezde görev alan enzim çeşitlerinin 05

103 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 9. şağıda ribozomun bağlanma bölgeleri şematik olarak gösterilmiştir. P bölgesi sentezlenen proteine bağlı olan trn'yı tutar. Yeni gelen trn bölgesine bağlanırken, ayrılan trn E bölgesinden çıkar. Buna göre, I. E bölgesinde bulunan trn'ya bağlı amino asit bulunmaz. II. Ribozoma gelen bir trn sırasıyla, P ve E bölgelerinden geçer. III. bölgesinde mrn'nın kodonu ile trn'nın antikodonu arasında zayıf hidrojen bağları kurulur. yorumlarından hangileri yapılabilir? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II E 0. Protein sentezi sırasında meydana gelen aşağıdaki olaylardan hangisi ribozomda gerçekleşmez? ) mino asitler arasında peptit bağlarının kurulması B) trn'nın zayıf hidrojen bağları ile mrn'ya bağlanması C) trn'nın enzim denetiminde uygun amino asite bağlanması D) Sentezlenmekte olan polipeptide yeni bir amino asitin eklenmesi E) Bağ kurulumu sırasında su moleküllerinin oluşması. Bir insanın kan plazmasında bulunan heparin ve albümin proteinlerinde aşağıdaki özelliklerden hangisi farklı olamaz? ) Protein moleküllerinin ağırlığı B) mino asitlerin dizilişi C) Şifre veren gen çeşidi D) mino asitler arasındaki bağ çeşidi E) mino asitlerin sayısı P. Bir protein sentezinde kullanılan amino asit sayısı, bu proteinin sentezinde görev yapan, I. mrn'daki nükleotit sayısı, II. DN molekülündeki gen sayısı, III. mrn'da amino asit şifreleyen kodon sayısı niceliklerinden hangilerine eşittir? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III. Kalıtsal molekülü RN olan tütün mozaik virüsünün üremesi sırasında, konak hücrede sayısı en fazla azalan molekül aşağıdakilerden hangisidir? ) denin B) Urasil C) Sitozin D) Riboz E) Guanin 4. şağıda protein sentezinin translasyon basamağında meydana gelen amino asitlerin aktivasyon basamağı şematize edilmiştir. mino asit trn + minoaçil trn sentetaz Bu şema ile ilgili; I. mino asit antikodon kısmından trn'ya bağlanır. II. minoaçil trn sentetaz enzimi, özgül bir amino asiti trn'ya bağlar. III. Reaksiyon sonunda sitoplazmadaki serbest amino asit ve aminoaçil trn sentetaz enzimi miktarı azalır. ifadelerinden hangileri yanlıştır? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III + 06 ) B ) D ) C 4) 5) E 6) D 7) D 8) C 9) E 0) C ) D ) C ) D 4) D

104 Genetik Şifre ve Protein Sentezi. İnsanın pankreasında üretilen insülin hormonunun amino asit sayısı bilinmektedir. Bu veri kullanılarak aşağıdakilerden hangisi kesin olarak belirlenir? ) DN üzerinde insülin geninin hidrojen bağı sayısı B) Sentezde görev yapan trn'ların nükleotit dizilimi C) Kalıp olarak kullanılan mrn'daki kodon sayısı D) İnsülin hormonunun içerdiği amino asit çeşidi sayısı E) Protein sentezinde görev yapan mrn'nın nükleotit dizilimi. Bir hücrede DN ve mrn'da değişiklik olmadığı halde, sentezlenen proteinin amino asit diziliminde değişiklik olduğuna göre, I. replikasyon, II. transkripsiyon, III. translasyon olaylarından hangilerinde hata oluşmuştur? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III. Protein sentezlemekte olan bir hücrenin sitoplazmasındaki, I. su miktarı, II. ozmotik basınç, III. ph değeri niceliklerinden hangilerinin değişmesi beklenir? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III 4. Eşit sayıda amino asit içeren iki farklı protein molekülü için, I. monomerleri arasındaki bağ çeşidi, II. sentezlerinde şifre veren DN zincirinin baz dizilimi, III. sentezlenmeleri sırasında açığa çıkan su miktarı, IV. yapılarındaki amino asit çeşidi özelliklerinden hangileri farklı olamaz? ) I ve IV B) I ve III C) II ve III TEST 8 5. Bir protein molekülünün amino asit dizilişi belirlendiği halde, bu proteinin sentezine kalıplık yapan mrn'nın nükleotit dizilişinin tam olarak belirlenememesi, I. aynı amino asitin farklı mrn kodonları ile şifrelenebilmesi, II. mutasyon sonucu mrn'nın nükleotit diziliminin değişebilmesi, III. bir mrn kodonunun belirli bir amino asiti şifrelemesi durumlarından hangileri ile açıklanabilir? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 6. İnsanlarda gerçekleşen aşağıdaki olaylardan hangisi varyasyona neden olmaz? ) Mutasyon B) Döllenme C) Mayoz bölünme D) Krossing over E) Mitoz bölünme 7. şağıdaki tabloda bir hücrede bulunan bazı amino asit çeşitleri ve bu amino asitleri şifreleyen mrn kodonları verilmiştir. mino asit çeşidi rjinin Lizin Metionin lanin Kodon çeşidi CGU, CGC, CG, CGG, G UG GCU, GCC, GC, GCG Bu hücrede dört farklı polipeptidin sentezlerinde kullanılan mrn'ların nükleotit dizilimleri, I. UG CG GCG U II. UG G GCC CGG U III. UG GC GCC U IV. UG G CGC GCU U şeklinde olduğuna göre, bu polipeptitlerden hangi ikisinin amino asit dizilimi aynıdır? (U durdurucu kodon olup, amino asit şifrelemez). ) I ve II B) I ve IV C) II ve III ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller D) II ve IV E) III ve IV D) II ve IV E) III ve IV 07

105 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 8. Protein sentezinde görev alan mrn molekülünün başlangıç ve durdurucu kodonları arasındaki kodon sayısının X olduğu bilinmektedir. Buna göre, I. mrn'daki nükleotit sayısı X + 'tür. II. Protein sentezi sırasında açığa çıkan su miktarı X'tir. III. İlgili proteinin yapısında bulunan amino asit sayısı X + dir. ifadelerinden hangileri doğrudur? (Stop kodonu dahil). ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III 9. Protein sentezinde görev alan mrn molekülünde biri stop olmak üzere 5 kodon görev yaparken, 9 çeşit trn'da amino asit taşımıştır. Buna göre sentezlenen protein molekülü için, I. Sentezi sırasında 49 molekül su oluşur. II. Yapısında en fazla 9 çeşit amino asit bulunur. III. Sentezi sırasında 50 amino asit kullanılır. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız III B) I ve II C) I ve III 0. şağıdaki tabloda dört farklı amino asiti şifreleyen mrn kodonlarının.,. ve. bazları verilmiştir. Kodonun. bazı Kodonun. bazı G U C Kodonun. bazı Lizin rjinin Metionin Treonin G Buna göre, Metionin Lizin rjinin Treonin Lizin amino asit dizilimine sahip bir protein molekülünün üretilmesinde şifre veren DN molekülünün tamamlayıcı zincirinin nükleotit dizilimi aşağıdakilerden hangisinde verilmiştir? ) TC TTC TCC TGC TTC B) TG G GG GC G C) TG G GG CG G D) TC TTC TCG TGC TTC E) TC TC CC CG G. şağıda bir mrn molekülünün poliribozomda okunması şematize edilmiştir. UG Bafllang ç kodonu B C Bu şemayla ilgili, I. Üç ribozomda üretilen proteinlerin amino asit sayı ve dizilimleri aynıdır. II. Başlangıç kodonu ilk olarak ribozomunda okunmuştur. III. B ribozomundaki protein sentezi, C ribozomundan önce tamamlanır. IV., B ve C ribozomlarına amino asit taşıyan trn'ların antikodon çeşitleri aynıdır. yorumlarından hangileri doğrudur? ) I ve III B) I ve IV C) II ve IV D) I, II ve IV E) II, III ve IV. İnsülin hormonunun sentezinden sorumlu olan mrn molekülünde, I. denin = Urasil II. Pürin = Pirimidin III. Riboz = Fosfat eşitliklerinden hangilerine kesin olarak rastlanır? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III. Ökaryotik bir hücredeki protein sentezi sırasında meydana gelen, I. mrn sentezi, II. peptit bağı oluşumu, III. kodon antikodon birleşmesi, IV. DN molekülündeki zayıf hidrojen bağlarının kopması olaylarından çekirdek ve ribozomda gerçekleşenler aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? Çekirdek Ribozom ) I ve II III ve IV B) II ve IV I ve III C) III ve IV I ve II D) I ve IV II ve III E) II ve III I ve IV mrn 08 ) C ) B ) E 4) B 5) 6) E 7) B 8) D 9) E 0) C ) B ) C ) D

106 Karma. ynı sayıda nükleotitden oluşan DN ve RN moleküllerinde, I. pentoz sayısı, II. fosfodiester bağı sayısı, III. guanin / sitozin oranı IV. fosfat sayısı niceliklerinden hangileri eşit olmayabilir? ) Yalnız II B) I ve II C) II ve III D) III ve IV E) I, II ve III. Nükleik asit ve birimleri ile ilgili olarak, I. DN dört çeşit nükleotitten oluşur. II. Bir hücrede sekiz çeşit nükleotit bulunabilir. III. Nükleotit yapısında bulunan organik bazlar beş çeşittir. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III. DN'dan aldığı genetik şifreyi ribozoma taşıyan mrn molekülünde 64 çeşit kodon bulunur. Bu kodonlardan üç tanesi durdurucu kodon olup amino asit şifrelemez. Geri kalan 6 çeşit kodon ise 0 çeşit amino asitin şifrelenmesini sağlar. Buna göre, I. ynı amino asit birden fazla kodon tarafından şifrelenebilir. II. Bir proteinin sentezinde görev yapabilecek maksimum kodon çeşidi 6'dir. III. Nükleotit dizilimi farklı olan iki mrn'dan aynı protein üretilebilir. IV. ynı kodon birden fazla amino asiti şifreleyebilir. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) I ve III B) II ve III C) II ve IV D) I, II ve III E) I, III ve IV TEST 9 4. şağıda bir proteinin sentezlenmesi sırasında dört amino asitlik kısmın kodlanmasına ilişkin diziler verilmiştir. Met TC GT TT II IV I UC Gly CCC UC G GGG Ser III rg UCU Buna göre numaralandırılmış bölgeler ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? ) I numaralı kısım başlangıç amino asitini şifreleyen UG kodonudur. B) II numaralı kısımdaki GGG genetik şifresi tüm canlılarda glisin (gly) amino asitini şifreler. C) III numaralı kısımda serin (ser) amino asitine bağlanan CU antikodonu bulunur. D) IV numaralı kısımdaki genetik şifrede timin nükleotidi bulunurken, adenin nükleotidi bulunmaz. E) V numaralı kısımda durdurucu kodonlardan biri olan U bulunur. 5. Bir DN molekülünün art arda iki kez eşlenmesi sırasında 400 nükleotit harcanmıştır. V trn DN (anlaml zincir) mrn T DN molekülündeki = olduğuna göre, nükleotit çeşitlerinin sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru veril- G miştir? denin Sitozin Guanin Timin ) B) C) D) E) ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 09

107 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 6. Bir DN molekülünün art arda iki kez eşlenmesi sırasında oluşan ağır azotlu (N 5 ) DN zinciri sayısı aşağıdaki grafikteki gibidir. Grafiğe göre, I. Başlangıçtaki DN'nın bir zinciri normal, diğer zinciri ağır azotludur. II. Replikasyonun gerçekleştiği ortamdaki nükleotitler ağır azotludur. III. İkinci eşlenme sonucunda oluşan melez DN sayısı 'tür. yorumlarından hangileri doğru değildir? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III 7. Tek zincirinde 500 nükleotit bulunan DN molekülü ile 000 nükleotitten oluşan bir mrn molekülünde, I. pürin, II. nükleotit, III. fosfodiester bağı 8. 7 N 5 li zincir say s Efllenme say s sayılarından hangileri kesin olarak aynıdır? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III G C T G C G C C G T Yukarıda verilen DN molekülünde hataların düzeltilmesi ve bir kez eşlenmesi sırasında harcanacak olan sitozin nükleotidi sayısı kaçtır? ) 4 B) 5 C) 6 D) 7 E) 8 9. Normal azotlu nükleotitlerden oluşmuş bir DN molekülüne sahip bir bakterinin tüm nükleotitlerin ağır azotlu bir ortamda bölünmesi aşağıda şematize edilmiştir. Bölünme Bu şemaya göre DN'nın kendini, I. tam korunumlu, II. parçalı, III. yarı korunumlu olarak eşlediği sonuçlarından hangilerine ulaşılabilir? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 0. DN ve RN molekülleri, I. içerdikleri nükleik asit zincir sayısı, II. sahip oldukları şeker çeşidi, III. aynı zincirdeki nükleotitler arasındaki bağ çeşidi, IV. fosfat grubunun organik baza bağlandığı yer özelliklerinden hangileri bakımından farklılık gösterir? ) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV. ynı DN molekülünün farklı genleri tarafından üretilen iki mrn'da aşağıdakilerden hangisi kesin olarak aynıdır? ) Nükleotit dizilimleri B) Kodon sayıları C) Şeker çeşitleri D) Fosfat sayıları E) G/S oranları. 000 nükleotit içeren normal azotlu bir DN molekülü, ağır azotlu nükleotitlerin bulunduğu bir ortamda iki defa replike olmuştur. Bu olayla ilgili aşağıdaki niceliklerden hangisi hesaplanamaz? ) Melez DN'lardaki fosfat sayısı B) ğır azotlu DN'ların hidrojen bağı sayısı C) Kullanılan nükleotit sayısı D) Melez DN'ların ağır azotlu DN'lara oranı E) Normal azotlu DN molekülündeki pirimidin / pürin oranı 0 ) C ) E ) 4) C 5) 6) B 7) 8) E 9) C 0) ) C ) B

108 Karma. 000 nükleotit içeren iki DN molekülü birbirleriyle karşılaştırıldığında, toplam zayıf hidrojen bağ sayılarının farklı olduğu belirlenmiştir. Bu iki DN molekülünde, I. fosfat sayısı, II. pirimidin bazları toplamı, III. guanin sayısı niceliklerinden hangilerinin farklı olması, zayıf hidrojen bağ sayılarının farklı olmasına neden olmuştur? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III. şağıdaki tabloda X, Y, Z ve T aminoasitlerini kodlayın mrn kodon çeşitleri verilmiştir. minoasit çeşitleri X Y Z T m RNʼdaki kodon çeşitleri UGU, UGC GUU, GUC, GU, GUG CGU, CGG, CGC, G, G U, U, CU Buna göre sentezi tamamlanmış bir polipeptit molekülünün yapısına, _ tane X, _ 4 tane Y, _ tane Z, _ 5 tane T amino asitleri katıldığına göre bu proteinin sentezi sırasında en çok (I) ve en az (II) görev alan trn çeşidi sayısı aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? TEST 0. şağıda üç farklı polipeptidi meydana getiren amino asitlerin dizilişi sırası gösterilmiştir. Polipeptit mino asit dizilişi sırası X K L M N E F G H H K L Y M L N K G F E H E E M Z K G F N E M L H N L X, Y ve Z polipeptitleri ile ilgili olarak, I. Polipeptitlerin sentezi sırasında açığa çıkan su sayısı X = Y > Z şeklindedir. II. X,Y ve Z polipeptitlerinin amino asit çeşitleri aynıdır. III. X polipeptidine şifre veren DN parçasındaki nükleotit sayısı Z polipeptidine şifre veren DN parçasındaki nükleotit sayısından fazladır. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III 4. Canlılarda çevre koşulları etkisiyle genlerin işleyişinin değişmesine modifikasyon, canlıların bulunduğu ortamda yaşama ve üreme şanslarını artıran kalıtsal özelliklere ise adaptasyon denir. Buna göre; I. su krizantemi bitkisinin su altında olan yapraklarının, uzun ve parçalı, su üstündeki yapraklarının ise geniş ve düz olması, II. aynı ata bireyin bölünmesi ile oluşmuş iki paramesyumun farklı büyüklükte olması, III. kutup aynısının beyaz kürk rengine ve kalın yağ tabakasına sahip olması, IV. kurak ortam bitkisi olan çöl çalılarının kök sistemlerinin çok uzun ve dallanmış olması durumlarından hangileri modifikasyon hangileri adaptasyona örnek olarak verilebilir? ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller I II ) 4 B) 6 4 C) 6 4 D) 4 E) 4 Modifikasyon daptasyon ) III ve IV I ve II B) I ve II III ve IV C) II ve III I ve IV D) I ve III II ve IV E) I ve IV II ve III

109 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 5. Bir bilim insanı klonlama üzerine yaptığı deneyi sonucunda kobay K canlısından L bireyini elde ediyor. Kobay canl (K) L bireyi (Klon K) K ve L bireylerinin birbirlerinin genetik kopyaları olmalarına rağmen fenotipik olarak farklı özellikler göstermeleri, I. kopyalanan bireyde mutasyonun gerçekleşmesi, II. L bireyinin yaşadığı ortam koşullarının bazı genlerinin işleyişini değiştirmesi, III. kopyalama sırasında kalıtsal varyasyonlara yol açan etkenlerin gözlenmesi durumlarından hangileriyle açıklanabilir? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III 6. Bir DN molekülünün aktif olan bir geninin tamamlayıcı ipliğindeki adenin nükleotidi sayısı ve anlamlı ipliğinden sentezlenen mrnʼdaki sitozin ve urasil nükleotidlerinin sayısı bilindiğine göre, I. sentezde görev yapan DN bölümünün içerdiği toplam fosfat sayısı, II. anlamlı iplikteki timin nükleotidi sayısı, III. sentezde görev yapan DN bölümündeki toplam adenin nükleotidi sayısı, IV. anlamlı iplikten sentezlenen mrnʼdaki toplam kodon sayısı verilenlerinden hangileri saptanabilir? 005 y l nda K canl s yafl nda olup, 6 cm boyunda ve 00 gram a rl ndad r. 006 y l nda L canl s yafl nda olup, 9 cm boyunda ve 0 gram a rl ndad r. ) I ve IV B) II ve III C) II ve IV D) II, III ve IV E) I, III ve IV 8. şağıdaki grafik DN yönetiminde gerçekleşen tüm olayların görüldüğü bir hücre ortamında kullanılan guanin ribonükleotit miktarının zamana bağlı değişimini göstermektedir. Grafikteki değişime, I. replikasyon, II. transkripsiyon, III. translasyon Kullan lan guanin ribonükleotidi olaylarından hangilerinin gerçekleşmesi neden olmuştur? ) Yalnız II B) I ve II C) I ve III Zaman 9. Sirke sineklerinin 5ºCʼde tutulan larvalarından kıvrık kanatlı yavrular, 6ºCʼde tutulan larvalarından düz kanatlı yavrular meydana gelir. Buna göre, aşağıda verilen örneklerden hangisi sirke sineklerinde gözlenen değişime benzerlik göstermez? ) Tek yumurta ikizlerinin farklı çevrelerde yetiştirilmesi sonucu bazı özelliklerinde farklılıklar görülmesi B) frikaʼda yaşayan insanların ten renginin vrupaʼda yaşayan insanlardan çok daha fazla koyu olması C) Bir arı türünün larvalarında yüksek sıcaklıkta gelişmeye bırakıldığında açık renkli yavrular, gelişebildiği en düşük sıcaklığa bırakıldığında ise siyah renkli yavruların oluşması D) ynı tür bitkinin dağda yetişenlerinin kısa boylu, ovada yetişenlerinin uzun boylu olması E) Çuha çiçeğinin yüksek sıcaklıkta beyaz, düşük sıcaklıkta kırmızı çiçek açması 7. Dehidrasyonla yapımı süren protein zincirine 80 amino asit daha ekleniyor. Bu amino asitlerin zincire eklenmesi sırasında oluşan peptit bağ sayısı kaçtır? ) 8 B) 8 C) 80 D) 79 E) amino asitlik bir polipeptit zinciri sentezlenirken. kodon mutasyon sonucu protein sentezini sonlandıran kodona dönüşmüştür. Buna göre, bu süreç içinde amino asitlerin birbirine bağlanmasını sağlayan peptit bağı sayısı kaçtır? ) 99 B) C) D) 0 E) 9 ) B ) D ) E 4) B 5) B 6) B 7) C 8) 9) B 0) E

110 Genetik Bilgi Taşıyan Moleküller 4. (987 ÖYS) ÜNİTE. (98 ÖSS) Besleyici bir kültür ortamında X maddesine dirençli bir bakteri soyu ile Y maddesine dirençli diğer bir bakteri soyu bir arada bulunuyor. X ve Y maddelerinin ikisine de dirençli bir bakteri soyunun ortaya çıkması için aşağıdakilerden hangisi gereklidir? ) DN moleküllerinin kendi kendilerini eşlemesi B) Kültür ortamına X ve Y maddelerinin eklenmesi C) Bakteri soyları arasında DN moleküllerinin aktarılması D) Bakteri soylarının eşeysiz olarak üremesi E) Bakterilerin, ortam koşullarına dayanıklı sporlar oluşturması. (98 ÖYS) Bir elçi RN nın belli bir bölümüne tutunacak amino asit taşıyıcı RN nın bu bağlanan kısmındaki baz sıralanışı GS ise, bu elçi RN nın o bölümüne kalıplık eden DN zincirindeki baz sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir? ) SGT B) TG C) GS D) TS E) SG replikasyon transkripsiyon translasyon DN RN Protein Yukarıda özetlenen santral dogma olayları sırasında, aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi, hücrenin kalıtsal yapısında değişikliğe neden olur? ) mrn'nın bir parçasının kopup ayrılması B) Transkripsiyondaki hatadan dolayı bir aminoaside özgü trn'nın bulunmaması C) Replikasyon sırasında diziden bir şifrenin ayrılıp dağılması D) Transkripsiyondaki hatadan dolayı farklı bir mrn oluşması E) trn'ya yanlış aminoasit bağlanması 5. (988 ÖYS) şağıdakilerden hangisi, proteinlerin moleküler yapılarının farklı olmasında rol oynamaz? ) mino asitlerin protein molekülündeki yeri B) Protein molekülünü oluşturan amino asitlerin toplam sayısı C) Molekülde kullanılan amino asit çeşitleri D) mino asitlerin birbirine bağlanma biçimi E) Her bir amino asit çeşidinin, proteinlerin molekül dizisinde kullanılma miktarı 6. (985 ÖYS) şağıdaki DN zincirlerinden hangisindeki bozukluk onarılamaz? ) I. zincir T G G S T T G T G S S G T T S G G S II. zincir KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ. (98 ÖYS) Yapısı 800 nükleotitten oluşan bir DN molekülündeki timin nükleotit sayısı 00'dür. Bu DN molekülündeki adenin, guanin ve sitozin nükleotit oranları ne olur? ), G, S B), G, S C), G, S D), G, S E), G, S 6 6 B) I. zincir T G S T T S T G S S G T T G S G T II. zincir C) I. zincir S S T S G G T S G G T S G G T G S S T II. zincir D) I. zincir G T S S G T T G T S G S G G S II. zincir E) I. zincir S T G T T S S T G S S G T T S T G II. zincir ) C ) C ) B 4) C 5) D 6) B

111 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 7. (989 ÖYS) Şemada, ribozomda sentezlenmekte olan bir protein zincirinin, üç amino asitlik kısmı ile ilgili olarak;. ve. amino asitlerin trn'daki antikodonları,. amino asitin ise mrn'daki kodonu verilmiştir. mrn trn Ribozom. amino asit. amino asit. aminoasitin trn'daki antikodonu: CG. aminoasitin trn'daki antikodonu: UUG. aminoasitin mrn'daki kodonu: UGC. amino asit Bu üç amino asitlik kısmın kodlanmasını sağlayan, DN zincirindeki nükleotit dizisi aşağıdakilerden hangisi olabilir? 9. (99 ÖSS) şağıdakilerden hangisi, hücredeki bir protein molekülünün kalıtsal yapısının yeni döllere taşınmasını sağlar? ) trn'ların nükleotit dizisi B) Enzimlerin işlev sırası C) Proteinin amino asit dizisi D) İlgili lokustaki nükleotit dizisi E) rrn'ların nükleotit dizisi 0. (99 ÖYS) Kalıtsal molekülü DN olan bir bakteriyofajın çoğalma devresinde, yapısına en fazla sayıda katılan molekül aşağıdakilerden hangisidir? ) Urasil B) Deoksiriboz C) Yağ D) Timin E) Guanin ) B) C) D) E) C G T T G C G C G T T G T G C T G C T T C C G T G C G T G C G C C G C. (99 ÖSS) ğır azot taşıyan besinler içeren bir ortamda yetiştirilen DN'sı işaretlenen bakteriler (I. grup), DN'sı normal olan aynı türden bakteriler (II. grup) ile birlikte normal besi ortamına konulmuştur. Bir süre sonra II. gruptaki bazı bakterilerin DN'larında işaretli nükleotitlerin bulunduğu saptanmıştır. Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir? ) II. gruptaki bakterilerin, I. gruptakinden daha fazla miktarda besin alması B) II. gruptaki bakterilerin ani bir kalıtsal değişikliğe uğraması C) I. ve II. gruptaki bakteriler arasında eşeyli çoğalmanın gerçekleşmesi D) II. gruptaki bakterilerin normal besi ortamında daha hızlı üremesi E) II. gruptaki bakteri DN'larının kendi kendini eşlemesi 8. (990 ÖSS) Radyoaktif madde ile izleme yönteminden yararlanarak, bir bakteri içindeki bakteriyofajın doğrudan doğruya DN'sını işaretleyip izlemek için aşağıdaki bileşiklerden hangisi işaretlenmiş olarak kullanılabilir? ) Glikoz B) mino asit C) Fosfat D) Riboz E) Urasil. (99 ÖYS) Bir bireyin kalıtsal yapısını oluşturan, yapısal ve işlevsel alt birimler basitten karmaşığa doğru sıralandığında aşağıdakilerden hangisi dördüncü sırada bulunur? ) Gen B) Nükleotit C) Organik baz D) Kromozom E) Üçlü şifre 4 7) 8) C 9) D 0) B ) C )

112 . (995 ÖSS) şağıdakilerden hangisi DN'nın kendini doğru olarak eşlediğine karar verebilmek için yeterli kanıt sağlar? ) Nükleotitlerin yapısı B) Organik bazların dizilişi C) Deoksiribozların yapısı D) Zayıf bağların dizilişi E) Fosfat bağlarının dizilişi 4. (995 ÖYS) DN'nın hücre yönetimini gerçekleştirmesi sırasında aşağıdakilerden hangisi ilk olarak meydana gelir? ) mrn molekülünü oluşturacak nükleotitlerin birbirine bağlanması B) trn'ya amino asit bağlanması C) Kodonun uygun antikodonla birleşmesi D) mino asitlerin birbirlerine bağlanması E) Ribozom alt birimlerinin bir araya gelmesi 6. (996 ÖYS) Bir hücrede, sentezlenen protein molekülünün büyüklüğü, aşağıdakilerden hangisinin sayısıyla ilgili değildir? ) mrn'daki kodların B) mrn'nın bağlandığı ribozoma giren trn'ların C) mrn'nın geçtiği ribozomların D) Proteindeki amino asitlerin E) DN'nın ilgili bölgesindeki nükleotitlerin 7. (997 ÖYS) Çok hücreli türler arasındaki farklılığı, I. Taşıdıkları DN'nın nükleotit dizisi II. Transkripsiyon mekanizması III. Replikasyon mekanizması özelliklerinden hangileri sağlar? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II 8. (998 ÖSS) D) I ve III E) II ve III Bir DN zincirinin birinci kolundaki adeninli nükleotitlerin () sitozinli nükleotitlere (S) oranı = tür. Bu kolun karşısındaki S kolda 900 guaninli nükleotit bulunmaktadır. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 5. (996 ÖSS) Hücrede DN'nın kendini eşleyebilmesi için, C, H, O, N, P elementlerinin de kullanıldığı, I. Deoksiribozların sentezlenmesi II. Organik bazların sentezlenmesi III. Nükleotitlein sentezlenmesi IV. Fosfatların nükleotitleri bağlaması V. Nükleotitlerin hidrojen köprüsüyle üç boyutlu yapıyı kazanması gibi bazı metabolik olaylar gerçekleşir. Bunlardan azotun kullanıldığı ilk metabolik olay ve DN'nın işlerlik kazandığı olay aşağıdakilerin hangisinde birlikte verilmiştir? ) I ve IV B) II ve III C) II ve V D) III ve IV E) III ve V Bu DN'nın birinci kolunun, mrn sentezinde kalıp olarak kullanılması durumunda gereken urasilli nükleotit sayısı kaçtır? ) 00 B) 600 C) 900 D) 500 E) (999 ÖSS) DN molekülünün yapısal özelliklerinden bazıları şunlardır: I. Dört farklı nükleotidi farklı miktarlarda bulundurması II. Nükleotitlerinin zincirdeki konumlarının farklı olması III. Nükleotitlerinin oluşturduğu zincirin uzunluğu IV. Nükleotitlerinin çift sarmal biçiminde konumlanması V. Nükleotitlerindeki bazların birbirlerine hidrojen bağıyla bağlanması Bu özelliklerden hangileri, genlerin birbirinden farklı olmasını sağlar? ) I ve II B) III ve IV C) IV ve V D) I, II ve III E) III, IV ve V ) B 4) 5) C 6) C 7) 8) B 9) D 5

113 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 0. (000 ÖSS) Bir geni oluşturan DN molekülünün fosfat sayısının saptanmasıyla gende bulunan, I. Organik baz sayısı II. Nükleotit çeşitlerinin sayısı III. Nükleotit sayısı IV. Deoksiriboz molekülü sayısı bilgilerinden hangilerine erişilebilir? ) Yalnız II B) Yalnız IV C) I ve II. (006 ÖSS FEN ) D) I, II ve III E) I, III ve IV Nükleik asitlerin, I. organel yapısında yer alma, II. protein sentezinde rol oynama, III. amino asitleri tanıma özelliklerinden hangileri RN çeşitlerinin tümünde bulunur? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III. (007 ÖSS FEN ) D) I ve II E) II ve III DN DN RN Protein I II III V Normal bir insan hücresinde biyokimyasal olaylar, şemada I, II, III, IV ve V numaralı okların hangileriyle gösterilen yönlerde gerçekleşmez? ) I ve II B) I ve V C) II ve III IV D) III ve IV E) IV ve V. (008 ÖSS FEN ) Bir hücrede sentezlenen bir proteindeki amino asit dizilimi bilinirse sentezde kullanılan, I. kodon çeşidi sayısı, II. kodon sayısı, III. antikodon sayısı, IV. ribozom sayısı bilgilerinin hangilerine ulaşılabilir? ) I ve II B) I ve IV C) II ve III 4. (00 LYS) D) II ve IV E) III ve IV I. Fosfat grubunun organik baza bağlandığı yer II. Taşıdığı şeker çeşidi III. Organik bazın şekere bağlandığı yer IV. Yapıdaki nükleik asit zincir sayısı DN ve RN yukarıdakilerin hangileri bakımından birbirinden farklılık gösterir? ) I ve II B) I ve IV C) II ve III Gen ve Çevre 5. (98 ÖSS) D) II ve IV E) III ve IV Bazı sirke sinekleri kıvrık kanatlıdır. Kalıtsal yapıları (genotipleri) aynı olan kıvrık kanatlı sineklerle yapılan deneyler şu sonuçları vermiştir: I. 5 C sıcaklıkta yetiştirilen kıvrık kanatlı sineklerden kıvrık kanatlı yavrular oluşmaktadır. II. 6 C sıcaklıkta yetiştirilen kıvrık kanatlı sineklerin yavruları düz kanatlı olmaktadır. III. 6 C sıcaklıkta oluşan düz kanatlı yavrular 5 C'de yetiştirilince kıvrık, 6 C'de yetiştirilince düz kanatlı yavrular vermektedir. Bu bulgular, aşağıdakilerden hangisini desteklemektedir? ) Çevrenin etkisi ile kalıtsal özellikler değişmez. B) Bir canlının dış görünüşü sadece kalıtım öğelerinin ürünüdür. C) Bir canlının gözlenen özellikleri kalıtım ve çevrenin etkileşiminin ürünüdür. D) Çevrenin sıcaklığı canlılarda mutasyon meydana getirebilir. E) Çevre koşulları canlıların kalıtımını değiştirir. 6 0) E ) B ) E ) C 4) D 5) C

114 6. (987 ÖSS) Karanlıkta yetiştirilen mısır fidelerinde klorofil pigmentinin oluşmadığı bilinmektedir. Bu şekilde yetiştirilen fideler ışığa çıkarıldığında, aynı koşullarda, bir grubunun yeşil renk aldığı, ikinci grubunun ise yeşil renk alamayarak bir süre sonra öldüğü görülmüştür. Bu olay aşağıdakilerin hangisi ile açıklanabilir? ) İkinci gruptakilerin ışık koşulunun değişkenliğine dayanaksız olması B) Bitkilerde klorofil sentezinin yalnızca ışık faktöründen etkilenmesi C) Klorofil sentezinin kalıtım ve çevre faktörleriyle kontrol edilmesi D) Işık dışındaki çevresel faktörlerin de klorofil sentezinde etkili olabilmesi E) Klorofil oluşmasını yalnızca genlerin kontrol etmesi 8. (99 ÖYS) Canlılarda görülen; I. Çevresel faktörlerin, bazı genlerin işleyişini değiştirmesi II. Kalıtsal materyalde, ani değişikliklerin ortaya çıkması III. Eşeyli çoğalma ile genlerin yeni kombinasyonlar oluşturması olaylarından hangileri, modifikasyonu tam ve doğru olarak açıklar? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III 9. (000 ÖSS) D) I ve II E) II ve III ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 7. (988 ÖYS) Bir arı türünde, embriyolojik gelişme sırasında ortam sıcaklığı: Yüksek değerdeyken vücut açık renkli, Uygun değerlerdeyken vücut siyah benekli, Düşük değerlerdeyken vücut siyah renkli olmaktadır. Bu durum, aşağıdakilerden hangisi için tipik bir örnek oluşturur? ) Mutasyon B) Modifikasyon C) Çok alellilik D) Eksik baskınlık E) Seleksiyon Embriyonal gelişmeleri için uygun çevre sıcaklığı 0 0 C olan bir çekirge populasyonunda, sıcaklık ile gen ve enzim kontrolünde olan türe özgü beneklenme arasındaki ilişki araştırılmış ve aşağıdaki veriler elde edilmiştir: Türe özgü normal benekli ergin bireylerin yumurtalarından, 5 C sıcaklıkta ergine kadar gelişen çekirgelerde türe özgü beneklenme gerçekleşmemiştir. Türe özgü beneklenmenin gerçekleşmediği bu çekirgelerin yumurtaları, 5 C sıcaklıkta ergine kadar geliştiğinde ise türe özgü normal beneklenme gerçekleşmiştir. Türe özgü normal benekli ergin bireylerin yumurtalarından, 5 C sıcaklıkta ergine kadar gelişen çekirgelerde aşırı beneklenme gerçekleşmiştir. Bu aşırı benekli çekirgelerin yumurtalarından 5 C sıcaklıkta ergine kadar gelişen bireylerde de aşırı beneklenme gerçekleşmiştir. Bu verilere göre, vücudun beneklenmesiyle ilgili, I. Normalden düşük sıcaklık, beneklenmeyi kontrol eden gende değişmeye (mutasyona) neden olmuştur. II. Normalden düşük sıcaklıkta, beneklenmeyle ilgili enzim çalışmamıştır. III. Normalden yüksek sıcaklık, beneklenmeyi kontrol eden gende değişmeye (mutasyona) neden olmuştur. yargılarından hangilerine varılabilir? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III 6) C 7) B 8) 9) E 7

115 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ 0. (00 ÖSS). (009 ÖSS FEN ) ynı türün bireyleri arasında görülen farklılıklar iki biçimde olabilir. Bunlardan modifikasyon, çevre koşullarının etkisiyle ortaya çıkar ve kalıtsal değildir. Varyasyon ise bireylerin kalıtsal yapısındaki farklılıklardan kaynaklanır. Buna göre, modifikasyon ve varyasyonla ilgili,. Bütünüyle siyah renkli bir dişi kedinin bir seferde doğan üç yavrusundan birinin beyaz, birinin gri, birinin de siyah beyaz benekli olması. Doğduklarında birbirinden ayrılarak farklı ortamlarda yetiştirilen tek yumurta ikizlerinin boylarının farklı olması. Bir çuha çiçeği türünün 0 C'tan düşük sıcaklıkta gelişmesi durumunda, çiçeklerinin kırmızı renkli; 0 C'tan yüksek sıcaklıkta gelişmesi durumunda ise beyaz renkli olması 4. Renklenmeleri (pigmentasyonu) normal olan ana babadan, albino özellikte çocuğun olması örnekleri aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak gruplandırılmıştır? Modifisyon Varyasyon ),, 4 B), 4, C),, 4 D), 4, E),, 4 şağıdakilerin hangisinde ortaya çıkmış olan fenotipik farklılık kalıtsaldır? ) Van kedisinin gözlerinin birbirinden farklı renkte olması B) Bir ağacın daha çok ışık alan üst yapraklarının alt yapraklarından küçük olması C) rı larvalarının farklı besinlerle beslenmelerine bağlı olarak kraliçe ya da işçi arı olarak gelişmesi D) Karanlık ortamda tutulan bitkinin açık renkli olması E) Ortanca bitkisinin yetiştiği toprağın asitliğine göre çiçek renginin değişmesi. (006 ÖSS FEN ) Himalaya tavşanlarında kuyruk, kulak ve ayak uçları siyah, vücudun diğer kısımları beyaz renklidir. Bir deneyde,bir Himalaya tavşanının sırt bölgesindeki bir alan tıraş edilip bu kısma buz yastığı konmuştur. Bu bölgede yeni çıkan kılların siyah olduğu görülmüştür. Deneyin bundan sonraki aşamalarında; I. Yukarıda sözü edilen tavşan, sırt bölgesinde çıkan siyah kıllar tıraş edildikten sonra, doğal ortama bırakıldığında bu bölgede tekrar beyaz kılların çıkması II. Başka bir tavşanın sırt kılları tıraş edilip bu bölgeye sıcak yastık uygulanması sonucunda bölgede beyaz kılların çıkması III. Sırtında siyah bölge oluşturulan başka bir tavşanın doğal üreme ortamında üremesiyle oluşan yavruların kıl renklerinin Himalaya tavşanlarının normal kıl renklerinde olması durumunda, bunlardan hangileri modifikasyon kanıtı olarak kullanılabilir? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III 8 0) C ) D )

116 BİYOTEKNOLOJİ VE GEN MÜHENDİSLİĞİ KONU ÖZETI Canlıların kalıtsal özelliklerinin değiştirilerek onlara yeni işlevler kazandırılmasına yönelik araştırmalar yapan bilim alanına gen mühendisliği denir. Biyoteknoloji, canlıların genetik yapısında istenilen yönde değişiklikler yaparak biyolojik bir sistemin ya da yapının endüstriyel boyutta kullanılmasına yönelik yöntemleri kapsar. Başka bir ifadeyle biyoteknoloji, gen mühendisliği yöntemlerini araç olarak kullanan bir teknolojidir. Farklı canlı türlerine ait DN moleküllerinin kesilmesi ve kesilen parçaların birbirine eklenmesi sonucunda yeni bir DN molekülünün oluşturulmasına rekombinasyon denir. Bu yolla oluşturulan DN molekülüne ise rekombinant DN (rdn) adı verilir. Gen mühendisleri tarafından genleri değiştirilen canlılara genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO) veya transgenik organizmalar denir. Gen Klonlaması: BÖLÜM Bir genin bir vektör içerisine eklenerek bir bakteriye aktarılması ve sonra bu bakteri aracılığıyla pek çok kopyasının üretilmesi işlemine gen klonlaması adı verilir. Genlerin ya da DN parçalarının klonlanabilmesi için plazmitler kullanılır. Plazmitler, bakterilerde kromozom dışında bulunan, kendi kendine bölünebilen küçük halkasal yapıdaki DNʼlardır. şağıda bakterilerin kullanıldığı klonlama işleminin basamakları verilmiştir:. İstenilen geni taşıyan DN molekülü ile vektör olarak kullanılacak olan bakteri plazmidi saf olarak elde edilir.. DN molekülü üzerinde klonlanacak (istenen) gen belirlenir. Vektör olarak kullanılacak plazmit ve klonlanacak olan gen aynı restriksiyon enzimleri ile kesilir.. ynı restriksiyon enzimleri ile kesilen klonlanacak gen ve plazmitte oluşan yapışkan uçlar DN ligaz enzimi yardımıyla birleştirilerek rekombinant DN molekülü elde edilir. Böylece klonlanacak gen vektör olarak kullanılan plazmidin içine yerleşmiş olur. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Biyoteknoloji ve Gen Mühendisliği 4. Rekombinant DN bir bakteri hücresine aktarılarak rekombinant bakteri hücresi oluşturulur. 5. Bakterilerin üremesi ile klonlar oluşturulur ve bunların arasından istenilen klonlar (rekombinant DN içerenler) seçilir. 6. Seçilen klonlar ile istenilen amaca yönelik değişik uygulamalar yapılabilir. 9

117 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Biyoteknoloji ve Gen Mühendisliği Rekombinant DN Teknolojisi: Basamakları verilen rekombinant DN teknolojisinden ilaç üretimi, tarım ve sanayi gibi birçok alanda yararlanılmaktadır. Rekombinant DN teknolojisinin bitki ve hayvanlarda birçok uygulama alanı bulunmaktadır. Bu uygulamalara ait örnekler aşağıda verilmiştir. Bu teknoloji kullanılarak bitkinin ürün miktarı ve kalitesi artırılabilir. yrıca bitkinin soğuğa, kuraklığa, tuza, böcek ilacına, hastalığa vb. karşı direncini artırmakta mümkündür. Bitki hücrelerine yeni genlerin aktarılmasında genlikle grobacterium tumafaciens bakterisinden izole edilen plazmit kullanılır. Örneğin böceklere karşı direnç sağlayan bir gen bu bakterinin plazmidi içine yerleştirilerek bitki hücrelerine aktarılır. Bu gene sahip bitkiler böceklere karşı dirençli hale gelir. Hayvan hücrelerinde genetik yapının değiştirilmesiyle hayvanlara yeni özellikler kazandırılır. Örneğin insanlardan izole edilen büyüme hormonu geni başka memeli türlerine aktarılarak, normalden daha büyük canlılar elde edilebilir. Gen mühendisliğinde; DN izolasyonu, rekombinant DN üretimi ve rekombinant DNʼnın hücreye aktarımı olmak üzere üç basamak bulunur. İlk basamakta canlı hücrelerden bazı kimyasallar ve enzimler yardımıyla DN izole edilir. İkinci basamakta polimeraz, fosfataz ve restriksiyon endonükleaz olarak adlandırılan bir grup enzim yardımıyla rekombinant DN molekülü elde edilir. Son basamakta ise transformasyon, elektroporasyon, biyolistik ve mikroenjeksiyon gibi yöntemler ile rekombinant DN bakteri, bitki ve hayvan gibi canlı hücrelerine aktarılır. Canlıların Çoğaltılması İçin Yapılan Klonlama: Çok hücreli organizmalardan alınan tek bir somatik hücrenin kullanılmasıyla genetik olarak birbirinin aynısı bireylerin elde edilmesine klonlama, bu yolla üretilen her bireye ise klon adı verilir. Bitkilerde klonlama hayvanlara göre çok daha kolay ve hızlı bir biçimde gerçekleşir. Örneğin havuç bitkisinin köklerinde izole edilen farklılaşmamış hücreler kültür ortamında bekletildiğinde, genetik yapıları atasal bitki ve birbirleriyle aynı olan bitkiler oluşur. Hayvanlarda klonlama ilk defa 997 yılında gerçekleşmiştir. Klonlama sonucu oluşan ilk memeli olan Dollyʼnin klonlama basamakları aşağıda verilmiştir.. Ergin bir koyunun () memesinden bir hücre alınır. Bu somatik hücre genetik olarak bir koyunun oluşması için gerekli bütün genleri içermektedir. Fakat bu genlerden sadece bir kısmı aktif durumdadır.. Meme hücresi besin bakımından fakir bir ortama alınarak hücre döngüsü durdurulur. G 0 evresine giren hücrenin bütün genleri aktifleşmiş durumdayken çekirdeği çıkarılır.. Başka bir koyundan (B) alınan yumurta hücresinin çekirdeği çıkarılır. 4. İlk koyundan () alınan meme hücresinin çekirdeği, boşaltılmış yumurta hücresinin içine yerleştirilip, elektrik akımı yardımıyla kaynaştırılır. 5. Elektrik akımı aynı zamanda yumurta hücresinin bölünmeye başlamasını uyarır. Mitoz bölünmeler sonucunda altı günlük olan erken embriyo oluşur. 0

118 6. Erken embriyo taşıyıcı anne görevini yapacak olan üçüncü bir koyunun (C) rahmine yerleştirilir. 7. Embriyonik gelişimin tamamlanması ile bir kuzu (Dolly) dünyaya gelir. Bu kuzu genetik olarak meme hücresinin çekirdeği alınan koyunla () özdeştir. Gen Mühendisliği Uygulamalarının Sağladığı Yararlar: DN teknolojisi ile ilgili uygulamalar tıp, eczacılık, tarım, endüstri ve çevre gibi alanlarda yaygın olarak yapılmaktadır. a Tıp ve Eczacılıkta Uygulanması: Bu teknoloji hem hastalıkların tanısı hem de eczacılık ürünlerinin geliştirilmesinde tıbbi yönden birçok katkı sağlamaktadır. Bu teknoloji kullanılarak hormon ve ilaçlar ucuz maliyet ile bol miktarda üretilebilmektedir.. b Endüstride Uygulanması: Endüstriyel üretimde kullanılan enzimler, biyoteknolojik yöntemler ile mikroorganizmalar tarafından daha hızlı ve ekonomik olarak üretilebilmektedir. Bu enzimler besin ve içecek üretimi ile giyim ve temizlik sanayisi gibi farklı alanlarda kullanılabilmektedir. c Tarımda Uygulanması: Tarım bitkilerinin besin değerini yükseltmek, böcek ve herbisitlere karşı dirençlerini artırmak için bu teknolojiden yararlanılmaktadır. d Çevrede Uygulanması: Bu teknoloji ile üretilen mikroorganizmalar doğadaki zehirli atıkların temizlenmesi, mineral madenciliği ve lağım sularının arıtılması gibi alanlarda yaygın bir kullanılma sahiptir. e İnsanlarda Uygulanması: Gen mühendisliğinin en önemli uygulamalarından biri de İnsan Genomu Projesiʼdir. Bu çalışma insan genomundaki tüm DN baz dizilimini belirleyerek kalıtsal hastalıklardan sorumlu genlerin tanımlanması ve haritalanması amacıyla gerçekleştirilmiştir. f dli Uygulamaları: Her bireyin DN nükleotit dizilimi kendine özgüdür. Bu özellik kullanılarak geliştirilen DN parmak izi yöntemi sayesinde suçluların tespiti, babalık davaları ve toplum sağlığı gibi alanlarda birçok çalışma yapılabilmektedir. ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Biyoteknoloji ve Gen Mühendisliği

119 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Mini Sınav.. Ti plazmidi Restriksiyon enziminin kestiği bölge T DN Restriksiyon enzimi ve DN ligaz ile inkübasyon İstenen geni bulunduran DN Rekombinant Ti plazmidi Pamuk, patates ve mısır gibi bitkilere Bacillus thurngiensis türüne ait bakterilerden genler aktarılmıştır. Transfer edilen bu genler bir dizi böcek zararlısını etkili bir şekilde kontrol eden bir protein (Bt toksini) kodlamaktadır. Buna göre transgenik kültür bitkileri ile ilgili aşağıdaki ifadelerden doğru olanların yanına "D", yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız. Kültüre alınmış bitki hücrelerine aktarma Bitkinin rejenerasyonu. Kültür bitkilerine gen transferi sadece diğer bitkilerden gerçekleşebilir. Yeni geni taşıyan T DN nın eklenmesi Bölüm Biyoteknoloji ve Gen Mühendisliği. Bu bitkilerde Bt toksinini üreten genler doğal olarak bulunmaktadır.. Transgenik bitkilerin ekiminin yaygınlaşması, böceklerin neden olduğu ürün kaybını azaltır. 4. Bu bitkilerin ekildiği alanlarda yabani otlarla mücadeleye gerek kalmaz. 5. Bt toksini üreten genlere sahip bitkilerin yaygın ekimi, böcek öldürücü ilaçların kullanımını azaltır. 6. Transgenik bitkiler tarafından üretilen Bt toksini yararlı böceklere hiç bir zarar vermez. Yeni özelliğe sahip bitki Yukarıda grobacterium tumefaciens bakterisine ait Ti plazmidinin kullanılarak, domates bitkisine böceğe dirençli olma geninin aktarımı gösterilmiştir. Şemaya ait numaraları kullanarak yapılan uygulamayı açıklayınız Bakteri DN sı Plazmit DN sı Plazmiti tanımlayıp, gen mühendisleri için olan önemini yazınız

120 4. tavşanından alınan deri hücresinin çekirdeği, B tavşanından alınan çekirdeği çıkarılmış yumurtaya aktarılmış ve oluşan zigot C tavşanının rahmine yerleştirilmiştir. Bir süre sonra D tavşanı doğmuştur. Tavşanlarda klonlama ile ilgili bu şemayla ilgili doğru olan ifadelerin yanına "D", yanlış olanların yanına "Y" harfi yazınız.. Yumurtaya aktarılan çekirdek monoploit yapıdadır.. D tavşanının genetik yapısı ve B tavşanları ile aynıdır.. Cʼnin D tavşanına genetik olarak katkısı yoktur. 4. B ve D tavşanlarının çekirdek DNʼlarının nükleotit dizilimi aynıdır. 5. ve D tavşanlarının genotipleri aynı olsa da fenotiplerinde farklılıklar görülebilir. 6. Cʼnin rahmine konulan zigot mayoz bölünmeler ile D tavşanını oluşturmuştur. 5. Bakteriyel plazmitlerin kullanıldığı gen klonlamasının basamakları aşağıda verilmiştir. Kutucuk numaralarını kullanarak bu olayları sıralayınız. Deri hücresi Geneti i de iflmifl plazmit bakteri hücresine aktarılır. Rekombinant DN'ya sahip bakteri, klonunu oluflturmak üzere kültürde ço altılır. 5 Kesilen plazmit ve klonlanacak genin yapıflkan uçları DN ligaz enzimi yardımıyla birlefltirilir.... B Zigot C D Yumurta hücresi Klonlanacak geni taflıyan DN ve bakteri plazmiti aynı restriksiyon enzimleri ile kesilir. 4 stenilen genin klonlanması için plazmit bakteri hücresinden elde edilir. 6. Genetik mühendisliği ile kültür bitkilerine kazandırılan özelliklere dört örnek veriniz ltın pirinç Doğal pirinç Yukarıdaki fotoğrafta doğal pirinç ile rekombinant DN teknolojisi ile üretilen altın pirinç görülmektedir. ltın pirincin doğal pirinçten farkı ile üretim aşamalarını araştırarak yazınız İnsanlar yaklaşık onbin yıldan beri geleneksel ıslah yöntemlerini kullanarak daha iyi özelliklere sahip bitki ve hayvan ırkları elde etmeye çalışmışlardır. Geleneksel ıslah yöntemlerinin yetersizliklerini üç örnek vererek açıklayınız ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Biyoteknoloji ve Gen Mühendisliği

121 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Biyoteknoloji ve Gen Mühendisliği. Gen mühendisliği çalışmaları, I. kısa zaman içinde istenilen özellikler sahip bireyler elde etme, II. çok farklı genetik materyalleri aynı canlıda toplayabilme, III. biyoteknolojik teknikleri kullanma özelliklerinden hangileri ile geleneksel ıslah yöntemlerinden ayırt edilebilir? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III. Bitki hücrelerine yeni genlerin aktarılmasında kullanılan plazmit (vektör), genellikle aşağıdaki bakteri türlerinden hangisinde izole edilir? ) grobacterium tumefaciens B) Enterococcus faecalis C) Bacilus subtilis D) Escherichia coli E) spergillus fumigatus. DN izolasyonu sırasında üzerinde çalışılacak DNʼyı içeren hücre süspansiyonu üzerine aşağıdaki yapılardan hangisini parçalayan enzim çeşitleri konulmamalıdır? ) Çekirdek zarı B) Protein C) RN D) DN E) Hücre zarı 4. Babalık testinde kullanılan DN parmak izi yönteminde aşağıdaki basamaklardan hangisine gerek yoktur? ) DN parçalarının özel bir boya ile boyanması B) Bireylerden alınan DN örneklerinin uygun restriksiyon enzimleri ile kesilmesi C) Elektroforez tekniği kullanılarak bant profillerinin oluşturulması D) Oluşan bant profilinin ultroviyole ışık altında incelenmesi E) Kesilen DN parçalarının DN ligaz enzimi yardımıyla birleştirilmesi TEST 5. Bakteri DN's F plazmidi F+ F F+ F F+ F F+ F+ Yukarıda bakterilerde gerçekleşen konjugasyon olayı şematize edilmiştir. Bu olayla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? ) Gen aktarımı plazmit DN ile gerçekleşir. B) Popülasyon içindeki genetik çeşitliliği artırır. C) ntibiyotiğe dirençli olma gibi genlerin diğer bakterilere aktarımını sağlar. D) Popülasyondaki birey sayısının artmasına neden olur. E) Gen aktarımı vericiden alıcıya doğrudur. 6. Bir havuç bitkisinin kök hücrelerinden klonlama sonucu oluşan iki farklı havuç bitkisinin, I. yaprak sayısı, II. gen çeşidi, III. fotosentez hızı, IV. hücre sayısı özelliklerinden hangileri farklı olamaz? ) Yalnız II B) Yalnız IV C) I ve II D) III ve IV E) II ve IV 4 ) & ) & ) & 4) & 5) & 6) & 7) & 8) &

122 7. Gen mühendisliği, I. canlı hücrelerden DN izolasyonu, II. rekombinant DN üretimi, III. rekombinant DNʼnın hücreye aktarımı olmak üzere üç temel aşama içerir. Bu aşamalardan hangilerinde restriksiyon ve DN ligaz enzimleri kullanılır? ) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 8. I. Polimeraz zincir reaksiyonu II. Transgenik canlı III. Klonlama Yukarıda biyoteknolojiye ait bazı uygulamalar verilmiştir. Buna göre, bu uygulamaların kullanım alanları ile ilgili aşağıda yapılan eşleştirmelerden hangisi doğru değildir? ) I. Böceklere dirençli bitkilerin üretilmesi B) III. Canlı kopyasının üretilmesi C) II. Şeker hastaları için insülin hormonu üretilmesi D) I. z miktardaki DN örneğinin çoğaltılması E) II. Kirli suların temizlenmesi 9. Bir domates türünün böceklere dirençli hale gelme sürecinde, I. Büyüme hormonu ve antibiyotik içeren kültür ortamında genetiği değiştirilmiş bitki hücreleri izole edilir. II. Bakteri plazmitine antibiyotik direnç geni ile böceklere karşı direnç geni aktarılır. III. Rekombinant plazmite sahip bakteri domates bitkisine bulaştırılır. işlemleri hangi sıra ile gerçekleşir? ) II III I B) I III II C) III II I D) II I III E) I II III 0. Son yıllarda bir çok çiftçi daha önceden kullandıkları tohumlar yerine rekombinant DN teknolojisi ile üretilmiş tohumları kullanmaya başlamıştır. Tarımdaki bu yeni uygulama, I. aynı alandan daha fazla ürün elde edilmesi, II. rekombinant türlerin ekimi ile biyoçeşitliliğin artması, III. çevreye zarar veren tarım ilaçlarının kullanımının azalması sonuçlarından hangilerinin ortaya çıkmasına neden olabilir? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III. Gen klonlaması sırasında aşağıdaki işlemlerden hangisine gerek yoktur? ) Vektör olarak kullanılacak plazmitin bakteri hücresinden izole edilmesi B) Rekombinant yapıdaki plazmitin restriksiyon enzimleri ile kesilmesi C) Klonlanacak gen ve kesilen plazmitin DN ligaz enzimi yardımıyla birleştirilmesi D) Genetiği değiştirilmiş plazmitin bakteri hücresine aktarımı E) İstenilen geni taşıyan DNʼnın ilgili hücreden izole edilmesi. Poliploit canlı türleri ile ilgili, I. Kromozom sayıları n ve daha fazladır. II. Hayvanlarda bitkilere göre daha yaygın rastlanır. III. Ürün miktarları diploit türlere göre daha fazladır. yargılarından hangileri doğrudur? ) Yalnız III B) I ve II C) I ve III. Rekombinant DN teknolojisinde vektör terimi neyi ifade eder? ) RN molekülünü kesen enzim B) Canlı bir hücreden DN izolasyonu C) Gen aktarımında kullanılan plazmit D) Restriksiyon enzimi ile kesilen DNʼnın yapışkan ucu E) z miktardaki DNʼnın çoğaltılmasında kullanılan bir yöntem ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Biyoteknoloji ve Gen Mühendisliği ) E ) ) D 4) E 5) D 6) 7) B 8) 9) 0) C ) B ) C ) C 5

123 ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Biyoteknoloji ve Gen Mühendisliği. Geleneksel ıslah çalışmaları ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? ) Daha iyi özelliklere sahip kültür bitkilerinin eldesini sağlamıştır. B) Yeni nesillere istenilen karakterler ile birlikte istenmeyen karakterlerin de aktarılmasına neden olmuştur. C) Üstün özelliklere sahip çiftlik hayvanlarının çiftleştirilmesi sonucu daha çok et ve süt veren ırklar elde edilmiştir. D) İstenilen özelliklere sahip bireylerin oluşumu çok kısa bir sürede gerçekleştirilmiştir. E) Mikroorganizmaların fermantasyonundan faydalanılarak ekmek, yoğurt ve peynir gibi gıda maddelerinin üretimini sağlamıştır.. DN parmak izi yöntemi zanlıların suçluluğunun kanıtlanmasında ve babalık testlerinde kullanılmaktadır. Bu yöntemin güvenilir olması DNʼnın aşağıda verilen özelliklerinden hangisine dayanmaktadır? ) Restriksiyon enzimleri ile kesilebilmesi B) İki zinciri arasında zayıf hidrojen bağlarının bulunması C) Belirli bölgelerindeki baz diziliminin bireye özgü olması D) Hücreden izolasyonunun kolay olması E) Kendini eşleyebilmesi. Günümüzde DN izolasyonu, I. evrimsel ilişkilerin araştırılması, II. adli tıpta suçluların belirlenmesi, III. genetik mühendisliğinde gen klonlaması, IV. genetik hastalıkların teşhis ve tedavisi alanlarından hangilerinde kullanılmaktadır? ) I ve III B) II ve IV C) I, II ve III TEST 4. Gen mühendisliği sonucu bir canlıya kazandırılan yeni genetik özelliklerin, bu canlıların yavrularında da bulunduğu görülmüştür. Bu durum değişikliklerin canlıya ait, I. DN, II. RN, III. protein moleküllerinden hangileri üzerinde yapıldığını kanıtlar? ) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 5. Genetik mühendisleri nergis bitkisindeki karoten üretiminden sorumlu gen ile bakterilerdeki böceklere karşı toksin üretiminden sorumlu geni izole ederek bir pirinç bitkisine aktarılmışlardır. Gen aktarımı ile oluşan pirinç bitkisinin böceklere karşı dirençli olduğu ve karoten pigmentini ürettiği saptanmıştır. Bu çalışma, I. Gen mühendisliği tür içi çeşitliliği doğal yollar ile artırabilir. II. Farklı canlılara ait iyi özellikleri bir canlıda toplanabilir. III. Bir canlı türüne ait bir gen başka bir canlı türünde de aktif olabilir. görüşlerinden hangilerini destekler? ) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II 6. Baklagillerin kökünde yaşayan Rhizobium bakterileri atmosferdeki azotu bağlayarak bitkinin kullanacağı forma dönüştürür. Gen mühendisleri azotun bağlanmasını sağlayan enzimi şifreleyen gen bölgesini farklı türden bitkilere aktarmaya çalışmaktadır. Bu çalışma, I. Toprağı azot bakımından zenginleştirerek bitki gelişimini hızlandırma. II. Saprofit bakterilerin faaliyetini hızlandırarak toprak verimini artırma. III. Bitki gelişimini hızlandıran yapay gübrelerin kullanımını azaltma. olaylarından hangilerini gerçekleştirmeye yöneliktir? ) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II, III ve IV E) I, II, III ve IV 6

124 7. Şeker hastalarının ihtiyaç duyduğu insülin hormonunun biyoteknolojik yöntemler kulanılarak üretiminde, I. insülin geni içeren plazmitin bakteriye aktarımı, II. aynı restriksiyon enzimleri ile kesilmiş insülin geni içeren insan DNʼsı ve plazmitin birleştirilmesi, III. gen aktarılmış bakterilerin besi ortamında çoğaltılması aşamaları hangi sıra ile gerçekleşir? ) I II III B) II I III C) III I II D) II III I E) I III II 8. DN parmak izi yöntemi aşağıda verilen hangi teknikle beraber adli tıp olaylarında kullanılabilinir? ) Polimeraz zincir reaksiyonu B) Elektroporasyon C) Biyolistik D) Mikroenjeksiyon E) Transformasyon 9. şağıdakilerden hangisi genetik mühendisliğinin sağlandığı yararlardan biri değildir? 0. ) Hormonların güvenilir ve ucuz bir şekilde üretimi B) Kazalar sonucu çevreye yayılan zehirli maddelerin temizlenmesi C) GDOʼlu ürünlerin tüketimi sonucu alerjik reaksiyonların artması D) Tarım zararlılarına dirençli bitkilerin üretimi E) Tecavüz ve cinayet gibi adli vakaların çözümü Bakteri DN sı Bakteri Bakteri hücrelerinde bulunan X yapısı ile ilgili olarak, I. Halkasal yapıdaki bir DN olup plazmit olarak adlandırılır. II. Kendi kopyasını üretebilme özelliğine sahiptir. III. Konjugasyon olayı sırasında bir bakteriden diğerine aktarılabilir. IV. Farklı canlılar arasındaki gen transferlerinde taşıyıcı (vektör) olarak kullanılır. ifadelerinden hangileri doğrudur? ) I ve II B) III ve IV C) I, II ve IV D) I, III ve IV E) I, II, III ve IV X. Biyoteknolojik yöntemleri kullanılarak bir canlıdan alınan bir genin başka bir canlıya nakli sırasında aşağıdaki uygulamalardan hangisi yapılmamalıdır? ) Vektör olarak kullanılacak DNʼnın izolosyonu B) Rekombinant DNʼnın hedef hücreye aktarımı C) İstenilen geni taşıyan DNʼnın nükleaz enzimleri ile parçalanması D) Vektör ve istenilen geni taşıyan DNʼnın restriksiyon enzimleri ile kesilmesi E) Besiyerinde çoğaltılan hücreler arasından rekombinant DNʼya sahip olanlarının seçilmesi. 980ʼli yıllarda gen mühendislerinin bakterileri kullanarak ürettiği doğal insülin yaygın olarak kullanılmaya başlanmıştır. Daha önceki yıllarda insülin domuz ve sığır gibi hayvanlardan elde edilmekteydi. Fakat bu yöntem oldukça masraflıydı. yrıca hayvanlardan izole edilen insülin, insanlarda bazı alerjik tepkilere neden olmaktaydı. Bu bilgilere göre, I. Bakterilerin kullanılmasıyla insülin üretiminin maliyeti azalmıştır. II. Domuz ve sığırlardan izole edilen insülin hormonunun kimyasal yapısı, insan insülini ile aynıdır. III. Gen mühendisliği insülin üretiminde hayvanlara olan gereksinimi ortadan kaldırmıştır. yorumlarından hangileri yapılamaz? ) Yalnız II B) Yalnız III C) I ve II D) I ve III E) II ve III. Bir paleontolog, 400 yıl önce ölmüş bir dodo kuşunun küçük bir deri dokusunu bulmuştur. raştırmacı nesli tükenmiş olan bu kuşun DNʼsını, varolan kuş türlerinin DNʼsı ile karşılaştırmak istemektedir. Dodo kuşunu DN miktarının artırılması için aşağıdaki yöntemlerden hangisi kullanılmalıdır? ) Jel eloktrofarez B) Polimeraz zincir reaksiyonu C) mniyosentez D) Mikroenjeksiyon E) Elektroporasyon 4. Farklı insanlara ait aşağıdaki baz dizilimlerinden hangisinde yapılacak bir değişikliğin kalıtsal olma ihtimali yoktur? ) GCTGCT B) GCCGC C) CCGTG D) CTTGTT E) GCCCUG ÜNİTE KLITIM, GEN MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ Bölüm Biyoteknoloji ve Gen Mühendisliği ) D ) C ) E 4) 5) D 6) C 7) B 8) 9) C 0) E ) C ) ) B 4) E 7