Bitkilerle Alan Oluşturma -1 Peyzaj Mekanlarının 3 Temel Elemanı Yüzey Zemin Düzlemi: Mekanın tabanını oluşturur. Mekanın diğer elemanları bu tabanın üzerinde yer alır.örneğin üstünde hiçbir bitki veya yapı olmayan çıplak ve düz bir arazi yalnızca yatay bir yüzey veya alandır.bu yatay yüzeyin sınırsız ve engin bir görünüşü vardır.böyle bir alan üç boyutlu kitlelerle çevrildiği takdirde mekan oluşmaya başlar. Kitle (Üst Örtü Düzlemi): Mekanı asıl oluşturan üç boyutlu elemandır. Her türlü yapı veya yapılardan oluşan kitle bileşimleri, tek bitki veya bitki grupları, eni, boyu ve yüksekliği olan tüm objeler mekan düzenlemesinde kullanılan çok değişik formda ve ölçüde kitlelerdir. Çizgi (Çevreleyici Düzlemler): Mekanı oluşturan ve sınırlayan üçüncü elemandır. Çizgiler dikey(vertikal) ve yatay (horizantal) olmak üzere iki yönlüdür 1
Bitkilendirme ile yüzey, duvar, tavan ve dış mekan alanları oluşturulabilir Mekanda Kitle-Boşluk ilişkileri Bir peyzaj mekanı, kitle boşluk arasındaki yoğunluk orantısından doğan bir bileşimdir. Bu amaçla tasarım elemanları arasındaki orantı ve dengenin kurulması, kitle boşluk oranının ayarlanmasında önemli rol oynar. Kitle ile boşluk birbirine zıt kavramlardır. Örneğin doğal bir kaya kitlesi veya içine giremeyecek kadar yoğun ağaç kitlesi boşluğu olmayan sadece kitlesel mekan elemanıdır. Üzerinde tek bir ağaç bulunmayan bir alan veya sadece çimle kaplı bir alan ise kitlenin tam karşıtı olan bir boşluk etkisi uyandırır. Boş bir alana sadece bir ağaç dikerek veya bir yapı oluşturularak, yoğun bir ağaç kitlesinden sadece bir veya birkaç ağaç çıkarılmak suretiyle ideal bir peyzaj mekanı elde edilemez. Đdeal peyzaj mekanı, kitleden boşluğa doğru hafifleme veya boşluktan kitleye doğru dolgunlaşma ile elde edilir. 2
Buckingham Sarayı çevresi (Londra) Prospect Park (Reading, Đngiltere) 3
Endcliffe Park (Sheffield, Đngiltere) Mekanda Işık-Gölge Đlişkileri Bir peyzaj mekanı içinde kitle ve boşluk arasındaki denge, bir anlamda gölge ışık arasındaki denge demektir. Boşluk bırakmayacak şekilde ağaç topluluğundan oluşan ormanlık mekanı, kapalı bir mekan niteliğine ve sıkıntılı bir etkiye sahiptir. Buna karşın çimenlik ve çayırlık alanlar, su yüzeyleri, yollar ve yamaçlar bol ışıklı yerlerdir. Işık- gölge oranı sadece mekandaki kitle boşluk ilişkisi ve objelerin dokusundan oluşmaz. Aynı zamanda doğal ışık kaynağı olan güneş ışınlarını günün saatleri içerisinde hareketi de büyük bir öneme sahiptir. Bu kapsamda ışığın yönü arkadan, önden ve yandan olacak şekilde belirlenebilir. Ön alandan ışık görebilen objeler bol ışıklı görülür. Yandan gelen ışık ise objeye gölge verir, peyzaja derinlik kazandırır ve görüntünün etkisini artırır. 4
Mekanda Işık-Gölge Đlişkileri Güneş dışında diğer ışık kaynakları ay ışığı ve suni (yapay) ışıktan da yararlanılır. Ay ışığında objelerin doku ve biçim özellikleri, ön planda olurken renk özellikleri ikinci planda kalır. Ayrıca beyaz ve gri renkli objeler daha parlak ve belirgin bir duruma gelirler. Gece kullanılan yapay ışıklar da kontrollü bir şekilde istenilen etkiyi yaratmak mümkündür. Kompozisyon Mekan bir alan üzerinde çeşitli objelerin ve elemanların kolleksiyonu veya sergileme alanı değildir. Mekanda kullanılan materyalin zenginliğinden veya değerinden ziyade materyalin komposizyonu ve uyumu çok önemlidir. Mekanı meydana getiren her türlü mimari ve yapı tesisleri ile bitkisel eleman veya objeler başlı başına tek olarak etkide bulunduğu gibi mekan içindeki tüm elemanların karşılıklı bağlantılarından ortaya çıkan bütünün atmosferi de seyirciyi oldukça etkileyebilmektedir. Asıl mekan duygusu, tüm bu fiziksel materyalin oluşturduğu bütünün insan üzerinde bıraktığı etkidir. 5
Tasarım elemanı olarak bitkilerin kullanımı Bitkiler canlı tasarım elemanı olarak sürekli değişen objelerdir. Dolayısıyla tasarımcıların bu konuyu göz önünde bulundurmaları bitkilerin değişik aşamalardaki durumlarını bilmeleri gerekmektedir. Peyzaj Mimarlarının Gözüyle Bitkiler Başlangıçta insanlar bitkilerle besin, yakıt ve korunma ve araç gereç yapma amacıyla ilgilendiler. Bilimsel anlamda, özellikle de estetik anlamda ilgileri daha sonra ortaya çıktı. Günümüzde birçok disiplin teknik ve bilimsel anlamda bitkilerle ilgileniyor. Peyzaj mimarlığı disiplininin bitkilere bakışı nasıldır? Bu bakışın botanik, ekoloji, ormancılık, güzel sanatlar vb. gibi disiplinlerin bakışından farkı nedir? 1. Peyzaj mimarlığının bakış açısı diğer disiplinlerden çok daha geniştir. Örneğin, peyzaj mimarları botanik, ekoloji, ormancılık ve güzel sanatlar konularında da bilgi sahibi olmak zorundadırlar. Bunlara ek olarak diğer disiplinlerde olmayan bitkilerin görsel ve yapısal kompozisyonları hakkında da geniş bir bilgi ve yeteneğe sahip olmaları gerekmektedir. 6
Bitkilerin Gelişim Aşamaları Sık bir orman içerisinde gelişmiş ağaç formu Açık bir park alanında gelişmiş ağaç formu Rüzgarlı bir yamaçta gelişmiş ağaç formu 7
Ağaç formlarının gelişimi Dikimde Gençlik Erken olgunluk yaşlılık Dikimde Gençlik Erken olgunluk yaşlılık Ağaç, çalı ve yer örtücülerin gelişim aşamaları Dikim aşamasında 3-5 yıl sonra 8
8-10 yıl sonra 15-20 yıl sonra 8-10 yıl sonra Ağaç, çalı ve yer örtücülerin gelişim aşamaları Dikim aşamasında 3-5 yıl sonra 9
Ağaç, çalı ve yer örtücülerin gelişim aşamaları Ağaçların ve çalıların yükseklikleri farklılaşmaya başlıyor 8-10 yıl sonra 20-30 yıl sonra yeni dikimler için açıklıklar oluşturulmalı Form (ağaç - gövde ve dallar) Kapladığı alan (ağaç - gövde ve dallar) 10
Form (Ağaç) Kapladığı alan (Ağaç) Form Bulvar / ağaçlı yol) Kapladığı alan (Bulvar / ağaçlı yol) 11
Form (Orman) Kapladığı alan (Orman) Büyük ölçekte yapısal bitkilendirme (yeşil kuşak) 12
Çeşitli alan kullanımları Đlgili alanlar arasında arasında bir çerçeve oluşturur Küçük ölçekte yapısal Đlgili bitkilendirme alanlar arasında (ağaçlar, çalılar ve çitler) 13
Çeşitli kullanımlar için alanlar oluşturur Bir yerleşim yeri planlaması Ağaçlarla bitkilendirme yardımıyla yeşil mekansal alanlar oluşturulabilir 14