İLKTES ELEKTRİK TESİSAT TİC.LTD.ŞTİ.

MERKEZ EFENDİ MAH. TERCÜMAN SİTESİ A/2 BLOK D.20 ZEYTİNBURNU/İSTANBUL Tel: (212) 679 74 50 Faks: (212) 679 74 54 OBELYA Mühendislik Çevre ve Yatırım Danışmanlığı Hizmetleri Tic.Ltd.Şti. Atatürk Cad. Koruyucu İşhanı K:1 No:137-138 16010 Heykel/BURSA Tel: 0224 225 63 16 Faks: 0224 225 63 17 obelya@obelyamuhendislik.com TEMMUZ-2012

PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ TELEFON VE FAKS NUMARALARI PROJENİN ADI PROJE BEDELİ PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN AÇIK ADRESİ (İLİ, İLÇESİ, MEVKİİ) Merkez Efendi Mah. Tercüman Sitesi A/2 Blok D:20 Zeytinburnu/İstanbul Tel: (212) 679 74 50 Faks: (212) 679 74 54 TAPSUR REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (2 MWm/1,8 MWe) 4.037.310 TL Erzurum İli, İspir İlçesi sınırlarında, G46.d4 paftasında, Tapsur Deresi üzerinde, PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN KOORDİNATLARI (ZONE) Arka Sayfada verilmiştir. PROJENİN ÇED YÖNETMELİĞİ KAPSAMINDAKİ YERİ (SEKTÖRÜ, ALT SEKTÖRÜ) PROJE TANITIM DOSYASINI HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADI PROJE TANITIM DOSYASINI HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADRESİ, TELEFON VE FAKS NUMARALARI PROJE TANITIM DOSYASININ SUNUM TARİHİ (GÜN, AY, YIL) EK II/,Enerji-Turizm-Konut Madde 32)Kurulu gücü 0-25MWm arasında olan nehir tipi santraller Obelya Mühendislik Çevre ve Yatırım Danışmanlığı Hizmetleri Tic.Ltd.Şti. (Yeterlik No:151) Atatürk Cad.Koruyucu İşhanı K:1 No:136 16010 Heykel- Bursa Tel: 224-225 63 16 Fax:224-225 63 17 www.obelyamuhendislik.com obelya@obelyamuhendislik.com 30.07.2012

Regülatör Sahası Koordinatları Zone: 37 DATUM TÜRÜ DOM ZON ÖLÇEK Eleman Sırası ED 50 UTM 39 37 6 DERECE Sağa Yukarı 672900 4493900 672900 4493975 672850 4493975 672850 4493900 DATUM TÜRÜ İFADE ŞEKLİ Eleman Sırası WGS-84 COĞRAFİ 37 Enlem Boylam 40,5762582 41,0424900 40,5769335 41,0425106 40,5769439 41,0419202 40,5762687 41,0418996 Hidroelektrik Santrali Sahası Koordinatları Zone: 37 DATUM TÜRÜ DOM ZON ÖLÇEK Eleman Sırası ED 50 UTM 39 37 6 DERECE Sağa - Yukarı 674450 4493700 674500 4493700 674500 4493650 674450 4493650 DATUM TÜRÜ İFADE Eleman Sırası ŞEKLİ WGS-84 COĞRAFİ 37 Enlem -Boylam 40,5741325 41,0607362 40,5741219 41,0613265 40,5736718 41,0613127 40,5736823 41,0607223

İletim Kanalı Koordinatları Zone: 37 DATUM TÜRÜ DOM ZON ÖLÇEK Eleman Sırası ED 50 UTM 39 37 6 DERECE Sağa - Yukarı 672875 4493975 673000 4493800 673250 4493825 673500 4493750 673750 4493650 674000 4493500 674250 4493250 674275 4494000 674450 4493700 DATUM TÜRÜ İFADE ŞEKLİ Eleman Sırası WGS-84 COĞRAFİ 37 Enlem Boylam 40,5769387 41,0422154 40,5753370 41,0436434 40,5755098 41,0466020 40,5747822 41,0495332 40,5738295 41,0524575 40,5724265 41,0553679 40,5701232 41,0582506 40,5768702 41,0587528 40,5741325 41,0607362

PROJE SAHİBİNİN ADI ADRESİ Merkez Efendi Mah. Tercüman Sitesi A/2 Blok D:20 Zeytinburnu/İstanbul TELEFON Tel: (212) 679 74 50 FAKS Faks: (212) 679 74 54 PROJENİN ADI TAPSUR REGÜLATÖRÜ VE HİDROELEKTRİK SANTRALİ (2 MWm/1,8 MWe) PROJE İÇİN SEÇİLEN YERİN ADI, MEVKİİ ADI, MEVKİİ PROJENİN TANIMI VE GAYESİ Erzurum İli, İspir İlçesi sınırlarında, G46.d43 paftasında, Tapsur Deresi üzerinde, Proje; İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından Erzurum İli, İspir İlçesi, Tapsur Dere üzerinde, G46.d4 paftasında kurulması planlanan Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santralini kapsamaktadır. Projenin kurulu gücü; Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali 2 MWm/1,8 MWe olacaktır. Proje kapsamında elektrik enerjisi üretilecektir. RAPORU HAZIRLAYAN KURULUŞUN ADI Obelya Mühendislik Çevre ve Yatırım Danışmanlığı Hizmetleri Tic. Ltd. Şti. ADRESİ TELEFON 0 224-225 63 16 FAX 0 224-225 63 17 WEB e-mail YETERLİK BELGE NO 151 RAPORUN HAZIRLANIŞ TARİHİ Temmuz 2012 Atatürk Cad. Koruyucu İş hanı K:1 No:138 16010 Heykel/BURSA www.obelyamuhendislik.com obelya@obelyamuhendislik.com İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. ve OBELYA Mühendislik Çevre ve Yatırım Danışmanlığı Hizmetleri Tic. Ltd. Şti.nin izni olmadan bu raporun tamamı veya bir kısmı kullanılamaz ve kopya edilemez.

İ Ç İ N D E K İ L E R İÇİNDEKİLER TABLOLAR LİSTESİ ŞEKİLLER LİSTESİ EKLER LİSTESİ 1 PROJENİN ÖZELLİKLERİ 1 1.a Projenin İş Akım Şeması, Kapasitesi, Kapladığı Alan, Teknolojisi, Çalışacak Personel Sayısı 1 1.b Doğal Kaynakların Kullanımı (Arazi Kullanımı, Su Kullanımı, Kullanılan Enerji Türü vb.) 9 1.c Atık Üretim Miktarı (Katı, Sıvı, Gaz vb) ve Atıkların Kimyasal, Fiziksel ve Biyolojik Özellikleri 11 1.ç Kullanılan Teknoloji ve Malzemelerden Kaynaklanabilecek Kaza Riski 22 1.d Projenin Olası Çevresel Etkilerine Karşı Alınacak Tedbirler 24 2 PROJENİN YERİ 31 2.a Mevcut Arazi Kullanımı ve Kalitesi(Tarım Alanı,Orman Alanı, Planlı Alan, Su Yüzeyi vb.) 31 2.b Ek-V deki Duyarlı Yöreler Listesi Dikkate Alınarak; sulak alanlar, kıyı kesimleri, dağlık ve ormanlık alanlar, tarım alanları, mili parklar, özel koruma alanları, nüfusça yoğun alanlar, tarihsel, kültürel, arkeolojik ve benzeri önemi olan alanlar, erozyon alanları, heyelan alanları, ağaçlandırılmış alanlar, potansiyel erozyon ve ağaçlandırma alanları ile 16/12/1960 tarihli ve 1268 sayılı Yer Altı Suları Hakkında Kanun gereğince korunması gereken akiferler 35 3 PROJENİN VE YERİN ALTERNATİFLERİ 55 SONUÇLAR 56 EKLER 62 NOTLAR VE KAYNAKLAR 92 NI HAZIRLAYANLARIN TANITIMI 94

TABLOLAR LİSTESİ Tablo No Adı Sayfa 1 Tapsur HES Regülatör Sahası Koordinatları 2 2 Tapsur HES İletim Borusu Koordinatları 2 3 Tapsur HES Santral Binası Sahası Koordinatları 3 4 Emisyon Faktörleri 14 5 Dizel Araçlardan Kaynaklanan Egzoz Emisyonları İçin Emisyon Faktörleri 16 6 Araç ve İş Makinelerinden Kaynaklanacak Emisyon Miktarları 16 7 Tapsur HES Sahası İnşaatında Kullanılacak Ekipmanlar ve Gürültü Seviyeleri 17 8 Tapsur HES Sahası İnşaatında Mesafelere Göre Tüm Ekipmanların Çalışması Sonucu Oluşacak Gürültü Seviyesi 17 9 04.06.2010 tarih 27601 sayılı sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde Belirtilen Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri 18 10 Tapsur Regülatörü İnşaat Sahasında Kullanılacak Ekipmanlar ve Gürültü Seviyeleri 18 11 Tapsur Regülatörü İnşaat Sahasında Mesafelere Göre Tüm Ekipmanların Çalışması Sonucu Oluşacak Gürültü Seviyesi 19 12 Atık Yağ Miktarları 20 13 Tapsur HES Projesi Yerleşim Yerlerine Uzaklıkları 34 14 Bölgesel Flora Tablosu 41 15 İki Yaşamlılar 49 16 Balıklar 49 17 Sürüngünler 50 18 Kuşlar 50 19 Memeliler 53 20 Projenin İnşaat ve İşletme Aşamasında Oluşacak Atıklar 59 ŞEKİLLER LİSTESİ Şekil No Adı Sayfa 1 İş Akım Şeması 1 2 Havuzlu Balık Geçidi Gösterimi 6 3 Tapsur HES Regülatör Sahası Görünümü 32 4 Tapsur HES Regülatör Sahasında Arazi Çalışmalarından Görünüm 32 5 Tapsur HES İletim Borusu Güzergahı Görünümü 33 6 Bahçeli Köyü nün üzerinden Tapsur HES İletim Borusu Güzergahının Görünümü 33 7 Tapsur HES Santral Binası Yeri Görünümü 34 8 Türkiye Karelaj Sistemi 38

EKLER LİSTESİ Ek No Adı Sayfa 1 EPDK Uygunluk Yazısı 64 2 Erzurum Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü Yer Görme Tutanağı 67 3 Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali Projesi Genel Vaziyet Planı(1/25000) 69 4 Proje Sahası ve Çevresini Gösteren Jeoloji Haritası ve Jeolojik Bilgiler 71 5 Yer Bulduru Haritası 80 6 Fosseptik Planı 82 7 Regülatör Yerine Ait Aylık Ortalama Debiler (m 3 /sn) 84 8 Yapı Yerleri Plan ve Kesitleri 86

1- PROJENİN ÖZELLİKLERİ : 1.a.Projenin İş Akım Şeması, Kapasitesi, Kapladığı Alan, Teknolojisi, Çalışacak Personel Sayısı Projenin İş Akım Şeması Şekil 1.İş Akım Şeması İnşaat Öncesi Hazırlık Dönemi Şantiye Tesislerinin Kurulması Şantiye Ulaşım Yollarının Yapılması Regülatörlerin Yapılması İletim Kanallarının Yapılması Yükleme Havuzunun Yapılması HES in Yapılması 1

Projenin Kapasitesi İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kurulması planlanan Tapsur Hidroelektrik Santrali(HES) projesi toplam kurulu gücü 2 MWm/1,8 MWe olacaktır. Projenin kurulum amacı elektrik üretimidir. Proje Tapsur Regülatörü ile çevrilen sular iletim borusu vasıtasıyla santral binalarına ulaştırılacak ve burada türbinlenerek enerji üretimi yapılacaktır. Tapsur HES projesinin yıllık enerji üretimi 5,9 GWh olacaktır. Proje tanıtım dosyasında sadece Tapsur HES değerlendirilmiş, enerji iletim hattı değerlendirilmemiştir. Proje faaliyete geçmeden önceki aşamalarda 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca enerji iletim hattı için ayrıca başvurulacaktır. 34,5 kv gücünde İspir Trafo Merkezi ne bağlanması düşünülen enerji iletim hattı 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamı dışında kalmaktadır. Enerji iletim hattı ile ilgili olarak 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 5491 sayılı Çevre Kanunu nda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun hükümlerine uyulacak ve inşaat çalışmaları bu kanunlara uygun olarak yürütülecektir. Kapladığı Alan İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kurulması planlanan Tapsur HES projesi; Erzurum İli, İspir İlçesi sınırlarında, Tapsur Deresi üzerinde G45.c3 paftada yer alacaktır. Regülatör sahası koordinatları Tablo 1.de, iletim borusu koordinatları Tablo 2.de ve santral binası koordinatları Tablo 3.te verilmiştir. Tablo.1. Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali Regülatör Sahası Koordinatları Koordinat UTM No Y X 1 672900 4493900 2 672900 4493975 3 672850 4493975 4 672850 4493900 Tablo.2. Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali İletim Borusu Koordinatları Koordinat UTM No Y X 1 672875 4493975 2 673000 4493800 3 673250 4493825 4 673500 4493750 5 673750 4493650 6 674000 4493500 7 674250 4493250 8 674275 4493000 9 674450 4493700 2

Tablo.3. Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali Santral Sahası Koordinatları Koordinat UTM No Y X 1 674450 4493700 2 674500 4493700 3 674500 4493650 4 674450 4493650 Projenin Teknolojisi Enerji ve özellikle elektrik enerjisi tüketimi, ekonomik gelişmenin ve sosyal refahın önemli bir göstergesidir. Kişi başına düşen elektrik enerjisi tüketimi bir ülkenin en önemli gelişmişlik göstergelerinden biridir. Ancak ülkemiz kişi başına düşen elektrik enerjisi tüketiminde dünya ve Avrupa ortalamasının altındadır. Ülkemizde gelişmeye bağlı olarak enerji ihtiyacı sürekli artmaktadır, dolayısıyla bu ihtiyacı karşılamak bir zorunluluktur. Bu zorunlu ihtiyacı karşılamakta temiz, doğal, çevreye en az zarar veren enerji kaynağı olarak yenilenebilir enerji kaynaklarımızın en üst düzeyde değerlendirilmesi açısından hidroelektrik enerji üretimi önem arz etmektedir. Hidroelektrik santraller, suyun enerjisinden faydalanarak elektrik üreten yapılardır. Hidroelektrik santral, suyun potansiyel enerjisinin mekanik enerjiye ve mekanik enerjinin de elektrik enerjisine dönüştürüldüğü yerdir. Hidroelektrik santraller suyu depolayıp depolamamasına göre ikiye ayrılırlar. a.deposuz Santraller : Bunlar doğrudan doğruya nehir veya kanal üzerine kurulmuştur. Su depoları (gölleri) olmadığından akan suyun enerjisini elektriğe çevirirler. Nehir santralleri ve kanal santralleri bu tip santral çeşitlerindendir. b. Doğa veya Yapay Su Deposu (Gölü) Olan Santraller : Bu tip santrallerde suyun depolanması esastır. Genellikle su rejimlerinin düzensiz olduğu akarsularda suyun depolanması zorunluluk haline gelmekte ve böylece bütün yıl boyunca düzenli olarak elektrik enerjisi üretilmektedir. Baraj santralleri ve pompaj rezervuarlı santraller bu tip santral çeşitlerindendir. Projede biyolojik ihtiyaç suyunun kontrolü maksadı ile AGİ cihazının on line olarak proje sahipleri tarafından DSİ Bölge Müdürlüğüne bağlantılı kurulacaktır. Biyolojik hayat için ihtiyaç duyulan su miktarının son on yıllık debi ortalamalarının % 10 u dere yatağına bırakılacaktır. Proje alanında bir adet şantiye kurulacaktır. İnşaata başlamadan önce faaliyet sahibi tarafından kontrol birimlerine bilgi verilecektir. Tapsur HES Projesi Özellikleri İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kurulması planlanan Tapsur Hidroelektrik Santrali(HES) projesi toplam kurulu gücü 2 MWm/1,8 MWe olacaktır. Projenin kurulum amacı elektrik üretimidir. Proje Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali nden oluşacaktır. Tapsur HES projesinin yıllık enerji üretimi 5,9 GWh olacaktır. Proje sahasına İspir İlçe merkezinden Yedigöze istikametine giden yol üzerinden ulaşılmaktadır. Tapsur Regülatörü, Bahçeli Köyü nün yaklaşık 1,5 km. kuzey batısında, 3

Tapsur Dere üzerinde 1.225 m. talveg kotunda yer alacaktır. Tapsur HES ise, Bahçeli Köyü nün yaklaşık 1 km. güney doğusunda bulunmaktadır. Proje kapsamında inşa edilecek tesisler ile ilgili karakteristikler aşağıda verilmektedir. Tapsur Regülatörü Tapsur Regülatörü, Tapsur Deresi üzerinde 1.225 m. talveg kotlarında inşa edilecektir. Regülatör yerine mevcut yollardan ulaşmak mümkündür. Tapsur Regülatörü dolu gövdeli ve yandan alışlı tipindedir. Tapsur Deresi üzerinde dolu gövdeli regülatör 1.220 m. talveg kotunda, 1.125 m. kret kotunda, 1.226,5 m. maksimum su seviyesi kotunda, normal işletme su seviyesi 1.225 m. ve çevre kotu 1.227 m. olarak planlanmıştır. Regülatör savak açıklığı 10 m. olarak planlanmıştır. Regülatörün yapılacağı yerde dere yatağı içindeki alüvyon kalınlığı yaklaşık 2 ~ 3 m. civarında olacağı tahmin edilmekte olup ancak Kati proje aşamasında yapılacak olan sondaj çalışmaları neticesinde kesinleşecektir. Sol sahile bir adet çakıl geçidi planlanmış olup derenin getireceği malzemelerin mansaba atılması sağlanacaktır. Çakıl geçidi ile sualma yapısının arasına balıkların ve diğer canlıların dere üzerindeki doğal yaşam hareketlerini temin etmek amacı ile balık geçidi planlanmıştır ve ve son on yılda gelen suyun ortalamasının %10 u da cansuyu olarak dereye bırakılacaktır. Regülatör ile kabartılan sular sol sahile yapılacak su alma yapısı ile alınacaktır. Sualma yapısının önüne bir adet ızgara ve işletme kapağı konulmuştur. Izgara ile yüzen ve büyük parçacıkların girişi engellendikten sonra 4,00 m. genişliğinde, 32,5 m. boyunda ve ortalama su yüksekliği 2,6 m. olan çökeltim havuzuna sular alınmaktadır. Çökeltim havuzunda su içerisinde var olan ve 0,2 mm.den büyük malzemelerin çökeltilmesi hedeflenmiştir. Çökeltim havuzunda ortalama hız V=0,21 m/s olarak hesap edilmiş ve bulunan bu hız da v<0,30 m/s şartı sağlanmıştır. Tek gözlü olarak planlanan çökeltim havuzunda biriken malzemelerin tekrar dereye bırakılabilmeleri için 0,8x0,8 m ebadında bir adet yıkama kapağı konulmuştur. Sualma yapısından alınan fazla suların tekrar dereye bırakılabilmesi için çökeltim havuzu üzerinde bir adet taşkın savağı planlanmıştır. Çökeltim havuzunun sağ tarafına inşa edilecek yan savak kotu 1225,0 m'dir. Çökeltim havuzu sonunda sistemi basınca almak amacı ile basınçlandırma havuzu yapılmıştır. Çökeltim havuzundan geçen sular bu havuza alınmaktadır. Hidroloji Regülatör drenaj alanı : 55,1 km 2 Yıllık ortalama debi : 0,756 m 3 /s Yıllık ortalama akım : 23,913 hm 3 Proje debisi : 1,537 m 3 /s Q 100 taşkın debisi : 38,70 m 3 /s Regülatör Tipi Kret kotu Talveg kotu Temel kotu Talvegten yükseklik Maksimum su kotu Çevre kotu Reg uzunluğu Savak uzunluğu Enerji kırıcı tipi : Dolu gövdeli : 1225,0 m : 1220,0 m : 1216,5 m : 5,0 m : 1,226,5 m : 1227,0 m : 57,0 m : 10,0 m : Düşü havuzu 4

Balık Geçidi Regülatör yapısına biyolojik ihtiyaç suyunun bırakılması için ve çayda yaşayan balıkların geçebilmesi için bir balık geçidi inşa edilecektir. Balık geçidi kanalın su alma yüksekliğinin altında bir noktadan yapılacaktır. Balık geçidinin ağzı bir kapak ile kontrol edilecektir ve biyolojik ihtiyaç suyu balık geçidinden bırakılacaktır. Bu sayede balık geçidinin kurumaması sağlanacaktır. Balık geçidi proje kapsamında bölgede yaşayan balıkların çeşit ve büyüklüklerine göre ve bırakılacak biyolojik ihtiyaç suyunun geçebileceği kapasitede boyutlandırılmıştır. Balık geçidinin şekli bölgede yaşayan balıkların rahatça geçişine imkan sağlayacak balık geçidi şekli olan havuzlu geçit şeklinde seçilmiştir. Havuzlu geçidin prensibi regülatör kesiti boyunca kanalı ardışık basamaklı havuzlar oluşturacak şekilde perde duvarları ile bölümlere ayırmaktır. Su genellikle perde duvarlarındaki açıklıklardan (orifislerden) geçer ve sudaki potansiyel enerji havuzlarda kırılır. Balıklar perde duvarlarda tabanda (batık orifisler) veya üstte bulunan (çentikler) açıklıkları kullanarak bir havuzdan diğerine geçer. Göç eden balıklar sadece perde duvarlardan geçişte yüksek akış hızları ile karşılaşırken hızın düşük olduğu havuzlar sığınma ve dinlenme imkanı sağlar. Havuzlu geçitlerin dip canlıları tarafından aşılabilir olması için pürüzlü olması şarttır. Havuzlar arasındaki su kotu farkı azami akış hızlarını etkiler. Bu yüzden akış hızları balıkların geçidi kolayca aşabilmelerinin önündeki sınırlayıcı faktördür. En kötü durumda su kotu farkının 0,2 m.yi aşmaması gerekir. Bunula birlikte rezervuar normal su kotundayken 0,15 m.lik kot farkı daha uygundur. Su kotu farklarına bağlı kalmak kaydı ile havuz boyları kısaltılarak daha dik eğimler elde edilebilir. Ancak bu durum havuzlarda ciddi türbülanslara yol açar. Havuz geçit kanalları genellikle betondan veya doğal taşlardan inşa edilir. Bölümlere ayırma elemanları (ayırma duvarları) ahşaptan veya prefabrike betondan yapılabilir. Havuz boyutları geçitten yukarı çıkan balıklara yeterince hareket alanı sağlanacak sudaki enerji, düşük türbülansla kırılacak şekilde seçilmelidir. Havuz büyüklüğünün potansiyel doğal balık faunasının davranış özelliklerine uygun olarak seçilmesi ve göç eden balıkların tahmini büyüklük ve sayısı ile uyumlu olması gerekir. Havuzlu tip balık geçitleri bu tip yüksek gövdeli regülatör yapılarında esnek uygulanabilirlik sağlamaktadır. Havuzların yükseklikleri regülatör yüksekliğine göre arttırabilmektedir. Bu sistem su kotunun azaldığı dönemlerde de balık geçitlerinin çalışmasını ve balık geçitlerinin sürekli sulu kalmasını sağlamaktadır. Kurak dönemlerde cansuyu balık geçidinden bırakılarak balık geçidinin sulu kalması sağlanacaktır. Tesisin çalıştırılmadığı dönemlerde de su öncelikle balık geçidinden savaklanacaktır. 5

Şekil.2. Havuzlu Balık Geçidi Gösterimi Basınçlandırma Havuzu Çökeltim havuzundan sonra basınçlı iletim borusundan önce suyu basınca alacak, türbinler ani kapandığında oluşacak basınç dalgalarını dengeleyecek ve türbinler ilk yüke alındığında gereken su ihtiyacını karşılayacak basınçlandırma havuzu planlanmıştır. Basınçlandırma havuzunda normal su kotu 1.224,8 m. ve minimum su seviyesi ise 1.220,3 m. olacaktır. Basınçlandırma havuzu kapasitesi 400 m 3 olacak şekilde boyutlandırılmıştır. Kati proje aşamasında türbin üreticisinden gelen görüşler dikkate alınarak havuz boyutları tekrar boyutlandırılacaktır. Basınçlı İletim Borusu Yükleme havuzunda basınca alınan sular 2.180 m. uzunluğunda, 1,0 m. çapındaki CTP boruya alınmaktadır. CTP boru sol sahilde başlayıp yaklaşık 500 m. devam ettikten sonra sağ sahile geçmekte, oradan da dere yatağı boyunca devam etmektedir. Tapsur Derenin Çoruh Nehrine döküldüğü yerden DSİ tarafından dere ıslahı projesi inşaatına başlanmıştır. Dere ıslahında derenin her iki yanına ulaşım yolu planlanmıştır. Basınçlı iletim borusu dere ıslahı amacı ile açılacak olan yola gömülecektir. İletim borusu santrale girmeden önce pantolonla ikiye ayrılacak olan cebri borunun bu bölümü kütle beton içine gömülecektir. Basınçlı iletim borusunda maksimum su hızı 2,0 m/s olarak alınmıştır. Aynı zamanda yapılan basınçlı iletim borusu optimizasyonu sonucunda 1.000 mm. çapındaki boru en ekonomik boru çapı olarak 6

bulunmuştur. Proje brüt düşüsü 145 m.dir. Koç darbesi yaklaşık %15 mertebesinde olup santrala girmeden önce toplam basınç 166 m. olmaktadır. İletim hattında 1.000 mm. çapında 4 atü - 20 atü basınca dayanıklı CTP boru kullanılacaktır. Su Alma Yapısı ve Çökeltim Havuzu Tipi : Yandan alışlı Su alma yapısı ebatları : 2 x 2 m. Su alma yapısı giriş kotu : 1.222,8 m. Çökeltim havuzu boyu : 32,5 m. Çökeltim havuzu göz sayısı : 1 adet Çökeltim havuzu göz genişliği : 4,0 m. Çökeltim havuzu su yüksekliği : 3,0 m. Basınçlandırma Havuzu Havuz boyutları : 15,5 x 7,5 x 9,0 m. Normal su seviyesi : 1.124,8 m. Min.su seviyesi : 1.220,3 m. Basınçlı Boru Basınçlı boru çapı : 1,0 m. Toplam boru uzunluğu : 2.180 m. Branşman adedi : 2 adet Branşman çapı : 0,5 m. Branşman boyu : 8,0 m. Tapsur HES Tapsur Regülatörü ve HES projesi santralı Tapsur Deresinin sağ sahilinde yer almaktadır. Santral binası boyutları 17,0 x 26,9 m., santral binası yüksekliği ise temelden 16,0 m.dir. Santralde yer alan iki adet yatay eksenli pelton türbin ile türbinlenen sular kısa bir kuyruk suyu kanalından sonra tekrar Tapsur Deresine verilmektedir. Santral türbin eksen kotu 1.082,8 m., kuyruksuyu kotu ise 1.080 m.dir. Elektromekanik Donanım Proje brüt düşüsü 142,30 m., ortalama debide net düşü 141,26 m., türbinlenecek maksimum proje debisi 1,537 m 3 /sn.de ise net düşü 138,00 m.dir. Verilen düşü ve debide proje kurulu gücü 1,8 MW tır. Şalt Sahası Santralin içinde 34,5 kv lık hücreler halinde olacaktır. Enerji Nakil Hattı Tapsur Regülatörü ve HES projesinde üretilecek enerji 34,5 kv, 3/0 AWG iletkenli ENH ile santral ile yaklaşık 11 km mesafe bulunan İspir Trafo Merkezine iletilecektir. 7

Santral Santral binası boyu : 26,9 m. Santral binası eni : 17,0 m. Proje debisi : 1,537 m 3 /s Kuyruksuyu kotu : 1.080,0 m. Türbin Türbin tipi : Pelton Ünite adedi : 2 Brüt düşü : 142,30 m. Net düşü(ortalama) : 141,16 m. Net düşü(proje debisi için) : 138,00 m. Firm güç : 0,129 MW Toplam kurulu güç : 1,8 MW Yıllık Enerji Üretimi Firm enerji Sekonder enerji Toplam enerji : 1,117 GWh/yıl : 4,783 GWh/yıl : 5,900 GWh/yıl Enerji Nakil Hattı Hat uzunluğu Bağlantı noktası : 11 km : İspir TM Proje ile ilgili olarak Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu tarafından 22.06.2012 tarih ve 58594 sayı ile lisans verilmesi uygun bulunmuştur. EPDK nın ilgili yazısı ekler kısmında verilmiştir. Projede Çalışacak Personel Sayısı İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kurulması planlanan Tapsur HES tesisleri inşaatında 20 kişi çalıştırılması planlanmaktadır. İşletme aşamasında ise deneyimli 5 kişi çalıştırılacaktır. 8

1.b.Doğal Kaynakların Kullanımı Arazinin Kullanımı Tapsur Regülatörü ve HES Enerji Projesi, Erzurum iline bağlı, İspir ilçesi sınırları içerisinde, Tapsur Deresi üzerinde yer alır. Proje sahasının bulunduğu İspir İlçesi; bölgesel olarak Doğu Karadeniz Bölgesinin Güney Doğusunda kalmaktadır. Ulaşım yönünden Erzurum iline 142 km. uzaklıktadır. Komşu illerden Rize'ye 119 km., Artvin'e 172 km. ve Bayburt iline 70 km. mesafededir. Proje sahasının mülkiyet çalışmaları inşaat aşamasına başlanmadan önce yapılacaktır. Proje yapılarının bulunduğu alan daha çok hazine arazisidir. Şahıslara ait arazilere kiralama veya satın alma işlemi yapılacaktır. Anlaşma sağlanamayan araziler için EPDK ya (Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu) kamulaştırma talebinde bulunulacaktır. Proje sahasındaki mülkiyetlere ilişkin tüm izin ve ruhsatlar alınmadan inşaata başlanmayacaktır. Proje sahasında ünitelerin yerini hazırlamak için hafriyat yapılacaktır. Yapılacak hafriyatlar 1.c bölümünde hafriyat atıkları başlığı altında ayrıntılı olarak anlatılmıştır Tapsur HES inşaat işlemleri sırasında 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin ve 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü Ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik nin ilgili tüm maddelerine uyulacaktır. Su Kullanımı Tapsur HES inşaat ve işletme aşamalarında çalışacak personelin kullanma suyu Yeşilyurt Köyü nden tankerlerle temin edilecektir. İnşaat ve işletme aşamasında çalışacak personelin içme suyu ise damacanalarla satın alınarak karşılanacaktır. İnşaat aşamasında çalışacak personelin içme ve kullanım suyu miktarları aşağıda hesaplanmıştır. Çalışacak personel için su kullanım miktarı; kişi başına günlük kullanım 150 lt/kişi.gün (Kaynak: Su Temini ve Çevre Sağlığı,Doç.Dr.Mehmet Karpuzcu,İTÜ İnşaat Fakültesi,Çevre Mühendisliği Bölümü,1985) alınarak, 20 personel için; İnşaat Aşamasında Günlük Su Kullanımı = 20 kişi/gün x 150 lt/kişi.gün = 3.000 lt/gün olarak hesaplanmıştır. İnşaat aşamasında tozlanmayı önlemek kullanılacak su miktarları aşağıda hesaplanmıştır. Toprak yollarda spreyleme yöntemi ile yapılacak sulama çalışmalarında günde yaklaşık 1.500 2.000 lt. su kullanılması planlanmaktadır. Kullanılacak su Yeşilyurt Köyü nden tankerlerle temin edilecektir. 9

İşletme aşamasında çalışacak personelin içme ve kullanım suyu miktarları aşağıda hesaplanmıştır. Çalışacak personel için su kullanım miktarı; kişi başına günlük kullanım 150 lt/kişi.gün (Kaynak: Su Temini ve Çevre Sağlığı,Doç.Dr.Mehmet Karpuzcu,İTÜ İnşaat Fakültesi,Çevre Mühendisliği Bölümü,1985) alınarak, 5 personel için; İşletme Aşamasında Günlük Su Kullanımı = 5 kişi/gün x 150 lt/kişi.gün = 750 lt/gün olarak hesaplanmıştır Malzeme Kullanımı Regülatör, tünel, yükleme havuzu ve santral binası ve diğer yapıların inşaatı için hazır beton, kum çakıl vb.. çeşitli inşaat malzemeleri kullanılacaktır. Proje kapsamında dolguda kullanılacak malzeme proje boyunca kazılardan çıkacak hafriyat malzemesi kullanılacaktır. Çakıl geçidinde kullanılacak uygun malzeme laboratuar deneyleri yapıldıktan sonra en yakın taş ocağından temin edilecektir. Proje kapsamında kullanılacak beton yakın çevrede faaliyet gösteren hazır beton firmalarından temin edilecektir. Proje kapsamında temin edilecek malzemeler ruhsatlı ve ÇED Gerekli Değildir Kararı verilmiş ocaklardan sağlanacaktır. Kullanılan Enerji Türü İnşaat aşamasında sahada kullanılacak iş makineleri ve araçlar için mazot, benzin, makine yağı vb. İspir İlçesi ndeki akaryakıt istasyonlarından karşılanacaktır. Bunun yanı sıra projenin inşaat aşamasında, ihtiyaç duyulması durumunda elektrik enerjisi sahaya kurulacak olan jeneratör ile karşılanacaktır. Projenin işletme aşamasında ise idari kısımda elektrik enerjisi kullanılacaktır. Bunların dışında bir enerji kullanımı olmayacaktır. 10

1.c.Atık Üretim Miktarı (Katı, Sıvı, Gaz vb) ve Atıkların Kimyasal, Fiziksel ve Biyolojik Özellikleri Katı Atıklar a.inşaat Aşaması: İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES inşaatı esnasında; çalışacak personelin kullanımından doğacak evsel nitelikli katı atık oluşumu olacaktır. Projenin inşaatında çalışacak olan 20 personelden oluşacak evsel nitelikli katı atık miktarı kişi başına 1,34 kg/kişi.gün (Kaynak:Belediye Katı Atık Anket Sonuçları, DİE,28.12.2004)alınarak; Personelden kaynaklanacak toplam katı atık miktarı = 1,34 kg/kişi.gün x 20 kişi = 26,8 kg/gün İnşaat aşamasında oluşacak 26,8 kg/gün evsel nitelikli katı atık, gerekenler ayrı ayrı toplanmak üzere saha içinde ağzı kapalı çöp konteynerlerinde biriktirilecek, dolduğunda İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından İspir İlçesi katı atık sahasına götürülerek bertaraf edilecektir. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. inşaata başlamadan önce; İspir Belediyesi ne başvurarak evsel katı atıkların bertarafı için gerekli izinleri alacaktır. b.işletme Aşaması: İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES işletmesi sırasında ise sadece çalışacak olan personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atık oluşumu olacaktır. İşletme sırasında çalışacak olan 5 personelden oluşacak evsel nitelikli katı atık miktarı ise kişi başına 1,34 kg/kişi.gün (Kaynak:Belediye Katı Atık Anket Sonuçları, DİE,28.12.2004)alınarak; Personelden kaynaklanacak toplam katı atık miktarı = 1,34 kg/kişi.gün x 5 kişi = 6,7 kg/gün İşletme aşamasında oluşacak 6,7 kg/gün evsel nitelikli katı atık, gerekenler ayrı ayrı toplanmak üzere saha içinde ağzı kapalı çöp konteynerinde biriktirilecek, dolduğunda İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından İspir İlçesi katı atık sahasına götürülerek bertaraf edilecektir. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti.; İspir Belediyesi ne başvurarak evsel katı atıkların bertarafı için gerekli izinleri alacaktır. İnşaat ve işletme aşamalarında evsel nitelikli katı atıkların toplanması, biriktirilmesi ve bertarafı için 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne ve bu yönetmelikte değişik tarihlerde yapılan tüm değişikliklere uyulacaktır. Ayrıca Tapsur HES projesinin hazırlık, inşaat ve montaj çalışmalarında; hafriyat ve personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar dışında inşaat(demir, tahta, metal vb) ve ambalaj(çimento torbaları, ekipmanların kapları, kağıt vb) atıkları oluşacaktır. Bunlar hurda 11

olarak toplanacak, geri kazanımı mümkün olan atıklar yeniden kullanılacak ve/veya lisans almış geri dönüşüm firmalarına verilecektir. Bunların toplanması ve diğer işlemler esnasında; 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin ve ilgili maddelerine uyulacaktır. Sıvı Atıklar İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES inşaat ve işletme aşamalarında çalışacak personelden ötürü su kullanımı ve buna bağlı olarak atıksu oluşumu olacaktır. a.inşaat Aşaması: Tapsur HES inşaat sahasında çalışacak personel için su kullanım miktarı; kişi başına günlük kullanım 150 lt/kişi.gün (Kaynak: Su Temini ve Çevre Sağlığı,Doç.Dr.Mehmet Karpuzcu,İTÜ İnşaat Fakültesi,Çevre Mühendisliği Bölümü,1985) alınarak, 20 personel için; İnşaat Aşamasında Günlük Su Kullanımı = 20 kişi/gün x 150 lt/kişi.gün = 3.000 lt/gün olarak hesaplanmıştır. Günlük su tüketiminin tamamının atıksuya dönüşeceği varsayılarak; 20 kişiden oluşacak sıvı atık miktarı; 3.000 lt/gün dür. Oluşacak evsel nitelikli atık suların içerdiği kirlilik yükleri ise şöyledir. BOİ (mg/lt) = 400 alınarak ; BOİ = 3.000 lt/gün x 400 mg/lt = 1,2 kg/gün BOİ/KOİ arasındaki 1/3 oranından ; KOİ (mg/lt) = 1,2 kg/gün x 3 = 3,6 kg/gün Azot (mg/lt) = 85 alınarak ; Azot = 3.000 lt/gün x 85 mg/lt = 0,25 kg/gün Katı madde (mg/lt) = 350 alınarak ; K.M. = 3.000 lt/gün x 350 mg/lt = 1,02 kg/gün (Kaynak: Benefield, L. And Randall, G., Biological process design for wastewater treatment, 1980) İnşaat aşamasında oluşacak evsel nitelikli atıksular 19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümleri gereğine uyularak yapılacak olan sızdırmasız bir fosseptikte toplanacaktır. Fosseptikte biriken atıksular doldukça İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kiralanacak bir vidanjörle Yeşilyurt Köyü kanalizasyon sistemine iletilecektir. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti.inşaata başlamadan önce; Yeşilyurt Köyü muhtarlığına başvurarak evsel nitelikli atıksuların doldukça ücreti karşılığı çekilmesi için anlaşma yapacaktır. 12

b.işletme Aşaması: Tapsur HES işletmesi sırasında çalışacak personel için su kullanım miktarı; kişi başına günlük kullanım 150 lt/kişi.gün (Kaynak: Su Temini ve Çevre Sağlığı,Doç.Dr.Mehmet Karpuzcu,İTÜ İnşaat Fakültesi,Çevre Mühendisliği Bölümü,1985) alınarak, 5 personel için; İşletme Aşamasında Günlük Su Kullanımı = 5 kişi/gün x 150 lt/kişi.gün = 750 lt/gün olarak hesaplanmıştır. Günlük su tüketiminin tamamının atıksuya dönüşeceği varsayılarak; 5 kişiden oluşacak sıvı atık miktarı; 750 lt/gün dür. Oluşacak evsel nitelikli atık suların içerdiği kirlilik yükleri ise şöyledir. BOİ (mg/lt) = 400 alınarak ; BOİ = 750 lt/gün x 400 mg/lt = 0,30 kg/gün BOİ/KOİ arasındaki 1/3 oranından ; KOİ (mg/lt) = 0,30 kg/gün x 3 = 0,90 kg/gün Azot (mg/lt) = 85 alınarak ; Azot = 750 lt/gün x 85 mg/lt = 0,06 kg/gün Katı madde (mg/lt) = 350 alınarak ; K.M. = 750 lt/gün x 350 mg/lt = 0,26 kg/gün (Kaynak: Benefield, L. And Randall, G., Biological process design for wastewater treatment, 1980) İşletme sırasında çalışacak personelden kaynaklanacak evsel nitelikli atıksular; inşaat aşamasında 19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümleri gereğine uyularak yapılacak olan sızdırmasız fosseptikte toplanacaktır. Fosseptikte biriken atıksular doldukça İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kiralanacak bir vidanjörle Yeşilyurt Köyü kanalizasyon sistemine iletilecektir. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. inşaata başlamadan önce; Yeşilyurt Köyü muhtarlığına başvurarak evsel nitelikli atıksuların doldukça ücreti karşılığı çekilmesi için anlaşma yapacaktır. İşletme aşamasında proses kaynaklı atıksu söz konusu olmayacaktır. Ayrıca projenin tüm aşamalarında; 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazeet de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, 13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Yönetmelikleri nin hükümlerine uyulacaktır. Pasa ve Hafriyat Tapsur HES inşaat aşamasında toplam 7.000 m 3 hafriyat yapılacaktır. Bu hafriyat toprağının tamamı 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği Madde 26 ya göre peyzaj, sahadaki eğime bağlı engebelerin düzeltilmesi, yapıların dolgu işlemlerinde kullanılacaktır. 13

Proje kapsamında 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ve 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü Ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik nin ilgili tüm maddelerine uyulacaktır. Proje sahası ve çevresine, dere yataklarına kesinlikle hafriyat atığı bırakılmayacaktır. Toz Atıklar İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılıp işletilmesi planlanan Tapsur HES inşaatında hafriyat işlemleri sırasında toz oluşumu olacaktır. İşletme aşamasında herhangi bir toz oluşumu söz konusu olmayacaktır. İnşaat aşamasında tüm ünitelerde toplam 7.000 m 3 hafriyat yapılacaktır. Proje sahasında arazinin hazırlanması ve hafriyat işlemleri 20 ay sürecektir. Ayda 26 gün ve günde 8 saat iki vardiya olarak çalışılacaktır. Toplam hafriyat miktarı = 7.000 m 3 x 1,6 ton/m 3 = 11.200 ton Toplam hafriyat süresi = 8 saat/gün x 26 gün/ay x 20 ay = 4.160 saat Bir saatte yapılacak hafriyat miktarı = 11.200 ton / 4.160 saat = 2,69 ton/ saat Bir günde yapılacak hafriyat miktarı = 2,69 ton/saat x 8 saat/gün = 21,53 ton/gün Bir saatte yapılacak sefer sayısı = 2,69 ton/saat / 15 ton/araç = 0,18 araç/saat Proje kapsamında hafriyat taşınması sırasında yaklaşık olarak gidiş-dönüş ortalama (650 m. x 2) 1,3 km. toprak yol kullanılacaktır. Nakliyeden kaynaklanacak toz emisyonu hesabında ortalama mesafe ortalama mesafe yaklaşık olarak 1,3 km. alınmıştır. Sahada hafriyat toprağı depolanmayacağı için, depolama toz miktarı hesaplanmamıştır. Tablo 4.Emisyon Faktörleri İşin Cinsi Emisyon Faktörü (Kontrolsüz) (Kontrollü) Sökme 0,025 kg/ton 0,0125 kg/ton Yükleme 0,01 kg/ton 0,005 kg/ton Nakliye(Gidiş-Dönüş Toplam Mesafesi) 0,7 kg/km-araç 0,35 kg/km-araç Boşaltma 0,01 kg/ton 0,005 kg/ton Depolama 5,8 kg toz/ha gün 2,9 kg toz/ha gün (Kaynak:ÇED ve Planlama Genel Müdürlüğü,Endüstri Yatırımları ÇED Dairesi Başkanlığı, Madencilik Faaliyetleri İçin Hazırlanan ÇED Raporlarında Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar,2006,www.cedgm.gov.tr) Kontrolsüz Durum: Malzemelerin sökülmesi sırasında oluşacak toz miktarı; Toz emisyonu = 2,69 ton/saat x 0,025 kg/ton Malzemelerin yüklenmesi sırasında oluşacak toz miktarı; Toz emisyonu = 2,69 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,068 kg/saat = 0,027 kg/saat Malzemelerin taşınması sırasında oluşacak toz miktarı; Toz emisyonu = 0,18 araç/saat x 0,7 kg/km.araç x 1,3 km = 0,164 kg/saat Malzemelerin boşaltılması sırasında oluşacak toz miktarı; Toz emisyonu = 2,69 ton/saat x 0,01 kg/ton = 0,027 kg/saat 14

İnşaat Alanında Oluşacak Toplam Toz Emisyon(Kontrolsüz); Toplam toz emisyonu = 0,068 kg/saat + 0,027 kg/saat + 0,164 kg/saat + 0,027 kg/saat = 0,286 kg/saat Kontrollü Durum: Malzemelerin sökülmesi sırasında oluşacak toz miktarı; Toz emisyonu = 2,69 ton/saat x 0,0125 kg/ton Malzemelerin yüklenmesi sırasında oluşacak toz miktarı; Toz emisyonu = 2,69 ton/saat x 0,005 kg/ton Malzemelerin taşınması sırasında oluşacak toz miktarı; Toz emisyonu = 0,18 araç/saat x 0,35 kg/km.araç x 1,3 km Malzemelerin boşaltılması sırasında oluşacak toz miktarı; Toz emisyonu = 2,69 ton/saat x 0,005 kg/ton = 0,034 kg/saat = 0,014 kg/saat = 0,082 kg/saat = 0,014 kg/saat İnşaat Alanında Oluşacak Toplam Toz Emisyon(Kontrollü); Toplam toz emisyonu = 0,034 kg/saat + 0,014 kg/saat + 0,082 kg/saat + 0,014 kg/saat = 0,144 kg/saat 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, Ek-2, Tesislerin Hava Kirlenmesine Katkı Değerlerinin Hesaplanması ve Hava Kalitesi Ölçümü ekinde: hava kirlenmelerini temsil eden değerler, ölçümlerle elde edilen hava kalitesi değerleri, hesapla elde edilen hava kirlenmesine katkı değerleri ve bu değerlerle teşkil edilen toplam kirlenme değerlerinin tespit edilmesine; baca dışındaki yerlerden yayılan emisyonlar 1 kg/saat ten küçükse gerek olmadığı belirtilmiştir. Tapsur HES inşaat aşamasında toz emisyonu için hesaplanan toplam değer hem kontrolsüz hem de kontrollü durum için 1 kg/saat sınır değerinin altında kaldığı için hesapla elde edilen hava kirlenmesine katkı değerleri ve bu değerlerle teşkil edilen toplam kirlenme değerlerinin hesaplanması yapılmamıştır. Projede 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen tüm hususlara uyulacaktır. Egzoz Emisyonları İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılıp işletilmesi planlanan Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali inşaat aşamasında kullanılacak araç ve iş makinelerinde yakıt olarak motorin kullanılacaktır. Araç ve iş makinelerinin çalışması sonucu egzoz emisyonları meydana gelecektir. Aşağıda araçların günlük çalışma sürelerine göre hesaplanan egzoz emisyonları verilmektedir. 15

Tablo 5. Dizel Araçlardan Kaynaklanan Egzoz Emisyonları İçin Emisyon Faktörleri Kirletici Emisyon Faktörü (kg/ton motorin) Karbonmonoksit (CO) 9,7 Hidrokarbonlar (HC) 29,0 Azotoksitler (NOx) 36,0 Kükürtoksitler (SOx) 6,5 Toz (PM) 18,0 (Kaynak: Prof. Dr. Aysen MÜEZZİNOĞLU, 1987, Hava Kirliliğinin ve Kontrolünü Esasları, Bölüm 4, Sayfa 111, İzmir) Kullanılacak araçlardan oluşacak emisyon miktarları aşağıdaki formülle hesaplanmaktadır; Emisyon Miktarı = (Emisyon Faktörü x Yakıt Tüketimi) / Çalışma Saati Tablo 6. Araç ve İş Makinelerinden Kaynaklanacak Emisyon Miktarları Kullanılacak Ekipman Çalışma Süresi (saat/gün) Yakıt Tüketimi (kg/gün) CO (kg/saat) HC (kg/saat) NOx (kg/saat) SOx (kg/saat) PM (kg/saat) Ekskavatör 8 173 0,052 0,156 0,145 0,035 0,097 Kamyon 8 173 0,052 0,156 0,145 0,035 0,097 Paletli Yükleyici 8 173 0,052 0,156 0,145 0,035 0,097 Beton Pompası 8 173 0,052 0,156 0,145 0,035 0,097 Transmikser 8 173 0,052 0,156 0,145 0,035 0,097 Traktör 8 87 0,027 0,079 0,098 0,018 0,049 Toplam 0,287 0,859 0,823 0,193 0,534 İnşaat aşamasında çalışacak iş makinelerinin aynı anda aynı yerde çalışacağı kabul edilerek hesaplamalar yapılmıştır. Ancak söz konusu iş makineleri projenin özelliği gereği geniş bir alanda birbirlerinden bağımsız olarak ve farklı zaman dilimleri içerisinde çalışacağından tabloda belirtilen değerler çok daha düşük miktarlarda gerçekleşecektir. Sahada kullanılacak araçlarla ilgili olarak 04.04.2009 tarih ve 27190 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Egzoz Gazı Emisyonu Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tapsur HES projesinin işletilmesi aşamalarında toz veya gaz emisyonu oluşmayacaktır. Gürültü a.inşaat Aşaması İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kurulması planlanan Tapsur HES inşaat aşamasında hafriyat çalışmalarında kullanılacak iş makinelerinden dolayı gürültü oluşumu olacaktır. Regülatörün ve hidroelektrik santralin inşaat çalışmaları aynı anda başlayacaktır. Ancak sahaların birbirlerine olan mesafeleri yüzünden her birim için gürültü hesaplamaları ve değerlendirmeleri ayrı ayrı yapılmıştır. 16

Tapsur HES Sahası Tapsur HES Sahası inşaatı esnasında gürültüye neden olacak iş makinelerinin gürültü seviyeleri aşağıda verilmiştir. Tablo 7.Tapsur HES Sahası İnşaatında Kullanılacak Ekipmanlar ve Gürültü Seviyeleri Ekipman Adı Ekipman Adeti Ekipman Gürültü Seviyesi (dba) Ekskavatör 2 105 Kamyon 4 101 Paletli Yükleyici 1 104 Beton Pompası 1 103 Transmikser 2 105 Traktör 1 101 Jeneratör 1 90 Kompresör 2 95 (Not: Ekipmanların gürültü seviyelerinde 30.12.2006 tarih ve 26392 sayılı Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik teki benzer ekipmanların gürültü seviyeleri baz olarak alınmıştır.) İnşaat esnasında kullanılacak bütün makinelerin gün boyunca çalıştığı varsayılarak en olumsuz şartlarda ortaya çıkacak gürültü seviyesi hesaplanmıştır. Her bir ekipmandan kaynaklanacak gürültünün mesafelere göre seviyeleri şu şekilde hesaplanmıştır: Lp=Lw +10 Log Q / A Q= 2 (Eğimli alanlar için) A= 4* *r 2 Oluşacak ortalama eşdeğer gürültünün mesafelere göre seviyeleri ise şu şekilde hesaplanmıştır: Lp : 10 log 1/n 10 Lp/10 dba i:1 Buna göre hesaplanan ortalama eşdeğer gürültü seviyeleri Tablo 7 de verilmiştir. Tablo 8.Tapsur HES Sahası İnşaatında Mesafelere Göre Tüm Ekipmanların Çalışması Sonucu Oluşacak Gürültü Seviyesi Mesafeler (m) Eşdeğer Gürültü Seviyeleri (Lp ) (dba) 1 93,47 2 87,45 3 83,92 4 81,42 5 79,49 10 73,47 25 65,51 50 59,49 100 53,47 250 45,51 500 34,49 1000 33,47 17

Tablo 9.04.06.2010 tarih 27601 sayılı sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde Belirtilen Şantiye Alanı İçin Çevresel Gürültü Sınır Değerleri Faaliyet Türü (Yapım, yıkım ve onarım) L gündüz (dba) Bina 70 Yol 75 Diğer 70 Tablo 8 ve Tablo 9 un karşılaştırılması sonucunda kurulması planlanan Tapsur HES Sahası inşaat aşamasında kullanılacak iş makinelerinden dolayı oluşacak gürültü değerleri gündüz yaklaşık 20 m.den itibaren 04.06.2010 tarih 27601 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen sınır değerlerin altına düşecektir. Tapsur Regülatör Sahası Tapsur HES, Regülatör Sahası inşaatı esnasında gürültüye neden olacak iş makinelerinin gürültü seviyeleri aşağıda verilmiştir. Tablo 10.Tapsur Regülatörü İnşaat Sahasında Kullanılacak Ekipmanlar ve Gürültü Seviyeleri Ekipman Adı Ekipman Adeti Ekipman Gürültü Seviyesi (dba) Ekskavatör 1 105 Kamyon 4 101 Paletli Yükleyici 1 104 Beton Pompası 1 103 Transmikser 1 105 Traktör 1 101 Jeneratör 1 90 Kompresör 1 95 (Not: Ekipmanların gürültü seviyelerinde 30.12.2006 tarih ve 26392 sayılı Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik teki benzer ekipmanların gürültü seviyeleri baz olarak alınmıştır.) İnşaat esnasında kullanılacak bütün makinelerin gün boyunca çalıştığı varsayılarak en olumsuz şartlarda ortaya çıkacak gürültü seviyesi hesaplanmıştır. Her bir ekipmandan kaynaklanacak gürültünün mesafelere göre seviyeleri şu şekilde hesaplanmıştır: Lp=Lw +10 Log Q / A Q= 2 (Eğimli alanlar için) A= 4* *r 2 Oluşacak ortalama eşdeğer gürültünün mesafelere göre seviyeleri ise şu şekilde hesaplanmıştır: Lp : 10 log 1/n 10 Lp/10 dba i:1 Buna göre hesaplanan ortalama eşdeğer gürültü seviyeleri Tablo 11 de verilmiştir. 18

Tablo 11.Tapsur Regülatörü İnşaat Sahasında Mesafelere Göre Tüm Ekipmanların Çalışması Sonucu Oluşacak Gürültü Seviyesi Mesafeler (m) Eşdeğer Gürültü Seviyeleri (Lp ) (dba) 1 93,09 2 87,07 3 83,55 4 81,05 5 79,11 10 73,09 25 65,13 50 59,11 100 53,09 250 45,13 500 39,11 1000 33,09 Tablo 11 ve Tablo 9 un karşılaştırılması sonucunda kurulması planlanan Tapsur Regülatörü Sahasında inşaat aşamasında kullanılacak iş makinelerinden dolayı oluşacak gürültü değerleri gündüz yaklaşık 20 m.den itibaren 04.06.2010 tarih 27601 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen sınır değerlerin altına düşecektir. İş makinelerinden kaynaklanacak gürültünün çalışanları olumsuz yönde etkilemesini önlemek amacıyla Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne ve 30.12.2006 tarih ve 26392 sayılı Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik e uyulacak, bu yönetmelikler uyarınca her bir makine ile gürültüye maruz kalan işçiler bazında sorumlu kurum veya kuruluşlarca hazırlanan ilgili mevzuat çerçevesinde getirilen tedbirler alınacaktır. b.işletme Aşaması İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kurulması planlanan Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santralinde yapılacak tesislerin tamamı enerji amaçlıdır. Su alma yapısından iletim tünelleri ile alınacak su, cebri borular vasıtasıyla santrale giriş yapacaktır. Cebri boru öncesindeki vana odaları kattaki darbeleri elimine edecek ve su hareketinden dolayı olabilecek vibrasyonu emecektir. Türbinlerin çalışması ile meydana gelecek gürültünün en aza indirilebilmesi için gerekli ses yalıtımı ve izolasyonu yapılacaktır. Kurulacak Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santralinde oluşacak gürültünün çevre yerleşimlere ve çalışanlara zarar vermemesi için 04.06.2010 tarih 27601 sayılı sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, 30.12.2006 tarih ve 26392 sayılı Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik ve 23/12/2003 tarih ve 25325 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Titreşim Yönetmeliği nde belirtilen tüm hususlara uyulacaktır. 19

Atık Yağlar İnşaat Aşaması İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur Regülatörü ve HES inşaat aşamasında kullanılacak iş makinalarının bakım ve yağ değişme işlemleri İspir İlçesi ne götürülerek yapılacaktır. İnşaat aşamasında kullanılacak her bir aracın yaklaşık 5 lt. yağ kapasitesi olduğu ve bu yağın ortalama 5 ayda bir değiştiği kabul edilirse projenin inşaat aşamasında oluşması muhtemel toplam atık yağ üretim miktarları aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo 12.Atık Yağ Miktarları Kullanılacak Atık Yağ Üretim Adet Yağ Değişimi Ekipman Miktarı Toplam Ekskavatör 2 5 lt. 10 lt Kamyon 4 5 lt. 20 lt Paletli Yükleyici 1 5 lt. 5 lt 5 Ayda 1 Beton Pompası 1 5 lt. 5 lt Transmikser 2 5 lt. 10 lt Traktör 1 5 lt. 5 lt İşletme Aşaması İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur Regülatörü ve HES işletme aşamasında santral binasında kullanılan hareketli parçalarda ve şalt sahasında atık yağ oluşacaktır. Santral binasında oluşması muhtemel yağ miktarı türbin adedi ve türbin büyüklüğüne göre belirlenecektir. Yağların değişme süreci ise her bir türbinin çalışma süresine göre belirlenecektir. Şalt sahasında oluşacak yağ miktarı da üretilmesi planlanan toplam enerji miktarına diğer bir deyişle şalt sahasının büyüklüğüne bağlıdır. İki türbin kullanılması planlanan santral binasında bir değişim süresinde 50 lt ve şalt sahasında da 25 lt. atık yağ oluşacağı düşünülmektedir. Tehlikeli Atıklar İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES inşaat ve işletme aşamalarında tehlikeli atık oluşumu olmayacaktır. Olması durumunda 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili tüm maddelerine uyulacaktır. Tıbbi Atıklar İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES inşaat ve işletme aşamalarında saha içerisinde revir bulundurma zorunluluğu bulunmamaktadır. Faaliyet sırasında meydana gelebilecek tıbbi müdahale gerektiren durumlarda, ecza dolabında olan tıbbi malzemeler ile müdahale edilecek ve ihtiyaç duyulması halinde en yakın sağlık kuruluşuna ulaştırılacaktır. Bu sebeplerden dolayı faaliyet sahasında tıbbi atık oluşması muhtemel değildir. Ancak 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilişkin hükümlerine uyulacaktır. 20

Atık Pil ve Akümülatör Tesiste 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. Ömrünü Tamamlamış Lastikler Tapsur HES projesinde inşaat alanında kullanılacak araçların bakım ve onarımları İspir İlçesi nde yapılacağından, proje sahasında ömrünü tamamlamış lastik oluşmayacaktır. Projenin işletme aşamasında da ömrünü tamamlamış lastik oluşumu beklenmemektedir. Proje kapsamında ömrünü tamamlamış lastik oluşması durumunda 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği nin tüm hükümlerine uyulacaktır. Toprak Kirliliği Tapsur HES projesindeki çalışmaların toprak kirliliğine neden olması beklenmemektedir. Proje çalışmaları esnasında 31.05.2005 tarih ve 25831 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 21

1.ç.Kullanılan Teknoloji ve Malzemelerden Kaynaklanabilecek Kaza Riski İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur Regülatörü ve Tapsur Hidroelektrik Santrali faaliyetleri sırasında kullanılan ekipman, teknoloji ve malzemeden dolayı kaza riskleri bulunmaktadır. Tesislerin faaliyetleri sırasında kullanılan ekipman, teknoloji ve malzemeden kaynaklanabilecek kazaların önlenmesi için İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüklerinde öngörülen önlemler alınacaktır. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES faaliyetleri sırasında tesis sahası içerisinde revir bulundurma zorunluluğu bulunmamaktadır. Tesislerin faaliyetleri sırasında meydana gelebilecek tıbbi müdahale gerektiren durumlarda şantiye binasında bulunan ecza dolabında olan tıbbi malzemeler ile müdahale edilecek ve ihtiyaç duyulması halinde en yakın sağlık kuruluşuna ulaştırılacaktır. Bu müdahaleler sonucunda kaynaklanan atıkların bertarafında 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilişkin hükümlerine uyulacaktır. Tapsur HES inşaat faaliyetlerinin her aşamasında; hem iş makinelerinin kaza yapmasını hem de dikkatsizlik sonucu çalışanların düşme ve yaralanma gibi kazaları önleyebilmek için inşaat sahalarını görünür yerlerine, iş makinelerinin ve kamyonların giriş çıkış istikametlerine görünür şekilde uyarı levhaları asılacaktır. Yolda yapılacak çalışmalarda özellikle iş makinelerinin ve kamyonların yola çıkışlarında mutlaka işaretçi kullanılacaktır. İş makinelerini ve kamyonları sadece yetki belgesi olan operatörlerinin kullanması sağlanacaktır. Görevli ve yetkisi olmayan kişilerin inşaat alanına girmeleri engellenecektir. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali inşaat ve işletme faaliyetleri sırasında yağışların arttığı dönemlerde yetkili personel tarafından düzenli olarak su miktarları ölçülecektir. İnşaat aşamasında özellikle dere yatağında yapılacak olan regülatör yapısı ve dere yatağına yakın bir alanda yapılacak olan santral binasını taşkın durumundan korumak için derivasyon kanalı yapılacak ve bu yapıların inşaatları kurak dönem içerisinde yapılacaktır. İşletme döneminde ise regülatör yapısı tamamlandıktan sonra taşkın durumunda regülatör yapısı taşkın önleme yapısı gibi davranacaktır. Regülatör yapısının arkasında azda olsa toplanacak su taşkın suyunun hızını düşürerek regülatörün savağından dere yatağına drene olmasını sağlayacaktır. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali inşaat ve işletme faaliyetleri sırasında meydana gelebilecek sabotaj olaylarına karşı inşaat ve işletme dönemlerinde güvenlik görevlilerine eğitim verilecektir. Sabotaj veya diğer terör olayları ile karşılaşıldığında işletme döneminde hazırlanacak olan acil eylem planı hükümlerine uyulacaktır. Güvenlik görevlileri acil eylem planında oluşturulacak prosedürleri uygulayacaklardır. Sahada inşaat ve işletme faaliyetleri sırasında dikkatsizlik ve tedbirsizlik nedeni ile doğabilecek yangın tehlikesiyle karşılaşılmaması, böyle bir durum olduğunda ise ilk müdahaleyi yapabilmesi için personele eğitim verilecektir. İnşaat sırasında şantiye binasında, kamyonlarda ve iş makinelerinde yangına müdahale edilebilinmesi için şantiyenin ve araçların çeşitli yerlerine yeterli miktarda ve görünür şekilde yangın söndürme tüpleri konulacaktır. İşletme sırasında da santral binasının ve regülatör binasının çeşitli yerlerine yeterli miktarda ve görünür şekilde yangın söndürme tüpleri konulacaktır. 22

İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali inşaat faaliyetleri sırasında yapılacak çalışmaların jeolojik olumsuzluklara (akma ve kayma vb..) sebep verilmesi olasılığı çok küçüktür. Regülatör, iletim hattı ve yükleme havuzu yerlerinde topografik olarak eğimler ve yükseklik farkları çok fazla değildir. Bu nedenle heyelan tarzında bir deformasyonun oluşması muhtemel değildir. Bölgenin jeolojik yapısı incelendiğinde yapılacak inşaat çalışmalarına göre bazalt birimlerinde kayma olması da muhtemel değildir. İnşaat çalışmaları aşamasında sadece bazalt birimlerin çeşitli sebepler nedeni ile bozularak değişime uğramış bölümlerinde küçük akmalar olması beklenmektedir. Uygulama imar planı aşamasında regülatör, iletim tüneli, yükleme havuzu ve santral yerlerinde yapılacak ayrıntılı jeoloji çalışmalarında jeolojik olumsuzluklara sebep verebilecek bölgeler araştırılacaktır. Bu araştırmalarda bozulma görülen bölgelerde gerek yüzeyden gerekse araştırma çukurlarından alınacak torba numunelere zemin testleri uygulanarak gerekli değerlendirmeler yapılacaktır. Yapılan çalışmalarda tespit edilen bölgelerde inşaat ve kazı çalışmalarına başlamadan önce risk gruplarına göre iyileştirmeler ve gerekirse engellemeler yapılacaktır. Az derecede risk olan bölgelerde akmanın inşaat alanını etkilememesi için küçük yükseltiler kullanılacaktır. Daha sert olan hafriyat toprağı öncelikle akma riski olan bölgenin önüne konulacaktır. O bölgede inşaat işlemi bittikten sonra hafriyat malzemesi kaldırılacaktır. Orta derecede risk olan bölgelerde akmanın inşaat alanını etkilememesi için sert plastik veya beton malzemeden üretilmiş portatif bariyerler kullanılacaktır. Bariyerler akma riski olan bölgenin önüne konulacaktır. O bölgede inşaat bittikten sonra kaldırılacaktır. Yüksek derecede risk olan bölgelerde akmanın veya kaymanın inşaat alanını etkilememesi için sert plastikten veya çelik şeritlerden üretilmiş perdeler kullanılacaktır. Perdeler akma veya kayma ihtimali olan zemin üzerinde oturtturularak zeminin duraylılığı sağlanacaktır. O bölgede inşaat işlemi tamamlandıktan sonra perdeler kaldırılacaktır. Tapsur HES projesinin işletilmesi aşamasında, riskli ve tehlikeli olabilecek her türlü olaya karşı 30.11.2000 tarih ve 24246 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği nin ilgili tüm hükümlerine uyulacak, personelin güvenliğini sağlamak için gerekli tüm önlem ve tedbirler alınacaktır. Ayrıca tesiste inşaat ve işletme aşamalarında 4857 Sayılı İş Kanunu ve İlgili Diğer Yönetmelik Hükümlerine, buna bağlı olarak çıkarılan Yönetmelik ve Tüzüklerin ilgili hükümlerine uyulacaktır. 11.08.1983 tarih ve 18132 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2872 Sayılı Çevre Kanunu, 5491 sayılı Çevre Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve bu kanunlara bağlı yönetmeliklere uyulacaktır. Proje inşaatına başlamadan faaliyet sahibi tarafından kontrol makamlarına bilgi verilecektir. Hazırlanan proje tanıtım dosyasında belirtilen hususlara uyulacağına dair verilen taahhütnamenin şartlarına uyulacaktır. Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü tarafından inşaat ve işletme aşamalarında proje tanıtım dosyası taahhütnamesine uyulup uyulmadığının tespiti için yapılacak denetimlerde gerekli kolaylık sağlanacak ve istenen tüm bilgi ve belgeler verilecektir. 23

1.d.Projenin Muhtemel Çevresel Etkilerine Karşı Alınacak Tedbirler İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES projesinin çevresel etkilerine karşı alınacak tedbirler başlıklar halinde anlatılmıştır. Evsel Nitelikli Katı Atıklar İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES inşaatı esnasında; yapılacak hafriyat ve çalışacak personelin kullanımından doğacak evsel nitelikli katı atık, işletme aşamasında ise sadece çalışacak personelin kullanımından doğacak evsel nitelikli katı atık oluşumu olacaktır. Tapsur HES inşaatında; çalışacak olan 20 personelden günde 26,8 kg ve işletme aşamasında çalışacak olan 5 personelden ise günde 6,7 kg evsel nitelikli katı atık oluşacaktır. Bunlar gerekenler ayrı ayrı toplanmak üzere saha içinde ağzı kapalı çöp konteynerinde biriktirilecek, dolduğunda İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından İspir Belediyesi katı atık sahasına götürülerek bertaraf edilecektir. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. Tapsur HES inşaatına başlamadan; İspir Belediyesi ne başvurularak evsel katı atıkların bertarafı için gerekli izinler alınacaktır. İnşaat ve işletme aşamalarında evsel nitelikli katı atıkların toplanması, biriktirilmesi ve bertarafı için 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne ve bu yönetmelikte değişik tarihlerde yapılan tüm değişikliklere uyulacaktır. Ayrıca hazırlık, inşaat ve montaj çalışmalarında; hafriyat ve personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar dışında inşaat(demir, tahta, metal vb) ve ambalaj(çimento torbaları, ekipmanların kapları, kağıt vb) atıkları oluşacaktır. Bunlar hurda olarak toplanacak, geri kazanımı mümkün olan atıklar yeniden kullanılacak ve/veya lisans almış geri dönüşüm firmalarına verilecektir. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. proje çalışmalarına başladığında; atıkların yönetmelikler çerçevesinde bertarafı için lisans almış firmalarla gerekli anlaşmalar yapılacaktır. Pasa ve Hafriyat Tapsur HES inşaat aşamasında toplam 7.000 m 3 hafriyat yapılacaktır. Bu hafriyat toprağının tamamı 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği Madde 26 ya göre peyzaj, sahadaki eğime bağlı engebelerin düzeltilmesi, yapıların dolgu işlemlerinde kullanılacaktır. Ayrıca 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü Ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik nin ilgili tüm maddelerine uyulacaktır. Proje sahası ve çevresine, dere yataklarına kesinlikle hafriyat atığı bırakılmayacaktır. İnşaat çalışmalarında oluşan hafriyat eğimli arazilerden gelişigüzel dere yataklarına bırakılmayacak, arazilerde tahribata neden olmayacak şekilde çalışmalar yürütülecek ve bu konuda tüm tedbirler alınacak, su akış rejimini ve kalitesini olumsuz yönde etkilemeyecek şekilde çalışmalar yürütülecektir. 24

Proje kapsamında 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ve 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü Ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik nin ilgili tüm maddelerine uyulacaktır. Proje sahası ve çevresine, dere yataklarına kesinlikle hafriyat atığı bırakılmayacaktır. Mevcut yola zarar verilmesi veya malzeme ile desteklenmesi halinde İl Özel İdaresi nin ve Karayolları nın yollar için isteyeceği bütün şartlar yerine getirilecektir. Ayrıca çevre arazilere ve konutlara verilecek zararlar telafi edilecektir. Proje bünyesinde gerek inşaat alanlarında gerekse inşaat çalışmalarında yeni yollar açılması için gerekirse ağaç kesimi yapılacaktır. Ağaç kesimleri Orman Bölge Müdürlüğü nün vereceği izinler doğrultusunda yapılacaktır. İnşaat çalışmaları bittikten sonra Orman Bölge Müdürlüğü nün onaylayacağı rehabilitasyon projesine göre yeni ağaçlar dikilerek düzenleme yapılacaktır. Su Kullanımı Projede Tapsur Deresi nden toplam 1,537 m 3 /s proses amaçlı su kullanımı olacaktır. Projede biyolojik ihtiyaç suyunun kontrolü maksadı ile AGİ cihazının on line olarak proje sahipleri tarafından DSİ Bölge Müdürlüğüne bağlantılı kurulacaktır. Biyolojik hayat için ihtiyaç duyulan su miktarının son on yıllık debi ortalamalarının % 10 u dere yatağına bırakılacaktır. Ayrıca regülatörler ile santral yeri arasında kalan kısımdaki derelerden sulama suyunu sağlayan tarım alanlarının(bağ-bahçe) kullanımı için yaz aylarında yeteri kadar sulama suyu bırakılacaktır. Regülatörlerle santral arasında su ürünleri tesisi, değirmen vb. tesisler mevcut değildir, yapılması durumunda bu tesisler için de can suyu ve sulama suyu dışında yeterli miktarda su bırakılacaktır. Evsel Nitelikli Atık Sular İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES inşaat ve işletme aşamalarında çalışacak personelden ötürü su kullanımı ve buna bağlı olarak atıksu oluşumu olacaktır. Projenin işletme aşamasında proses kaynaklı bir atıksu oluşmayacaktır. Tapsur HES inşaat sahasında çalışacak 20 kişiden oluşacak evsel nitelikli atık su miktarı; 3.000 lt/gün dür. İşletmesi sırasında çalışacak 5 kişiden oluşacak evsel nitelikli atıksu miktarı ise; 750 lt/gün dür. Oluşacak evsel nitelikli atıksular projenin inşaat aşamasından önce 19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümleri gereğine uyularak yapılacak olan sızdırmasız bir fosseptikte toplanacaktır. Oluşacak evsel nitelikli atıksuların bertarafı için Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nce uygun görülecek arıtma ve/veya bertaraf yöntemleri uygulanacaktır. Bununla ilgili inşaat aşamasında Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne gerekli başvurular yapılacaktır. 25

Fosseptikte biriken atıksular doldukça İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kiralanacak bir vidanjörle Yeşilyurt Köyü kanalizasyon sistemine iletilecektir. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti.inşaata başlamadan önce; Yeşilyurt Köyü muhtarlığına başvurarak evsel nitelikli atıksuların doldukça ücreti karşılığı çekilmesi için anlaşma yapacaktır. Ayrıca projenin tüm aşamalarında; 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazeet de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, 13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Yönetmelikleri nin hükümlerine uyulacaktır. Toz ve Gaz Emisyonları İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES inşaatında hafriyat işlemleri sırasında toz oluşumu olacaktır. İşletme aşamasında herhangi bir toz oluşumu söz konusu olmayacaktır. İnşaat aşamasında 7.000 m 3 hafriyat yapılacaktır. Tapsur HES inşaat aşamasında toz emisyonu için hesaplanan toplam değer hem kontrolsüz hem de kontrollü durum için 1 kg/saat sınır değerinin altında kaldığı için hesapla elde edilen hava kirlenmesine katkı değerleri ve bu değerlerle teşkil edilen toplam kirlenme değerlerinin hesaplanması yapılmamıştır. Projede Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nin İşletmeler İçin Emisyon Sınırları eki (Ek-1) d bendinde belirtilen hususlara uyulacaktır. Tapsur HES projesinin işletilmesi aşamalarında toz veya gaz emisyonu oluşmayacaktır. -İnşaat sahasına rüzgarı kesici levhalar yerleştirilmesi, -Kamyonlara savurma yapılmadan boşaltma ve doldurma yapılması, -Yüklenen malzemenin üstünün naylon branda veya tane büyüklüğü 10 mm den fazla olan maddelerle kapatılması, -Üst tabakaların %10 nemde muhafaza edilmesi,spreyleme gibi tedbirler alınacaktır. Tapsur HES projesinin işletilmesi aşamalarında toz veya gaz emisyonu oluşmayacaktır. Gürültü İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kurulması planlanan Tapsur HES de yapılacak tesislerin tamamı enerji amaçlıdır. Su alma yapısından iletim tünelleri ile alınacak su, cebri borular vasıtasıyla santrale giriş yapacaktır. Cebri boru öncesindeki vana odaları kattaki darbeleri elimine edecek ve su hareketinden dolayı olabilecek vibrasyonu emecektir. Türbinlerin çalışması ile meydana gelecek gürültünün en aza indirilebilmesi için gerekli ses yalıtımı ve izolasyonu yapılacaktır. Santral binasında oluşacak gürültü değerlerini inceleyebilmek ve 04.06.2010 tarih 27601 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği kapsamında değerlendirebilmek için belirli periyotlarda gürültü ölçümü yaptırılarak sanayi tesisleri için belirlenen sınır değerlerin alınacak önlemler ile aşılmaması sağlanacaktır. Ayrıca santral binasının etrafına geniş yapraklı perde görevi görebilecek ağaçlar dikilerek gürültünün etrafa yayılması önlenecektir. Santral binasında oluşacak gürültü tesisin çalışma süresine ve çalışma yoğunluğuna bağlı olarak yükseklik ve süreklilik gösterecektir. Ancak sürekli gürültüyü oluşturacak 26

hareketli parçalar özellikle dışarıya ses geçirmemesi için izole edilmiş durumda olacaklardır. Çalışanlar sürekli olarak gürültü kaynaklarının bulunduğu ortamda bulunmayacaklardır. Gürültü kaynaklarının bulunduğu ortama girdiklerinde kulaklık kullanacaklardır. Bunun dışında çalışanların gürültüden korumak için başka bir önlem alınmasına gerek bulunmamaktadır. Kurulacak Tapsur HES de oluşacak gürültünün çevre yerleşimlere ve çalışanlara zarar vermemesi için 04.06.2010 tarih 27601 sayılı sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, 30.12.2006 tarih ve 26392 sayılı Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik ve 23/12/2003 tarih ve 25325 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Titreşim Yönetmeliği nde belirtilen tüm hususlara uyulacaktır. Atık Yağlar İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES inşaat aşamasında kullanılacak iş makinalarının bakım ve yağ değişme işlemleri İspir İlçesi ne götürülerek yapılacaktır. İşletme aşamasında hareketli parçaların yağ değişimleri yetkili servisler tarafından yapılacaktır. Yağ değişiminde çıkan atık yağların, kategorisine göre, atık yağ geri kazanım veya bertaraf tesisine gönderilmesi ve taşıma işleminin lisanslı tesise ait yine atık taşıma lisansı olan araçlarla yaptırılması sağlanacaktır. İşletmede atık yağ oluşturabilecek parçaların bakım-onarım işlemleri, proje alanı içerisinde periyodik olarak teknik servis tarafından gerçekleştirilecektir. Proje alanında atık yağların bırakılması söz konusu değildir. Bakım ve onarım için seçilen yerin atık yağların alınmasına uygun olmasına dikkat edilecektir. Bakım ve onarım için seçilen yerin atık yağların alınmasına uygun olmasına dikkat edilecektir. Zemini geçirimsiz olarak inşa edilecektir. Atık yağların proje alanından taşınmasında kırmızı renkli ve üzerinde Atık yağ ibaresi bulunan, ağzı kapalı, yağmur suyu ve rüzgardan etkilenmeyecek şekilde olan kaplarla taşınması sağlanacaktır. Taşıma işlemlerinde yetkili servisin atık yağ taşıma lisansına sahip aracı ile taşınması sağlanacaktır. İşletme sırasında yapılacak bakım-onarım işlemlerinde, 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nin tüm maddelerine uyulacaktır. Ayrıca inşaat ve işletme aşamalarında; Atık yağ üretimini en az düzeye indirecek şekilde gerekli tedbirler alınacaktır. Atık yağ analizleri yönetmeliğe uygun şekilde yapılacak veya yaptırılacaktır. Atık yağlar kategorilerine göre yönetmelikte belirtilen şekillerde gerekmesi durumunda geçici olarak depolanacaktır. Tesisten ve makinelerden kaynaklanacak farklı kategorilerdeki atık yağlar birbirleri ile, PCB ve diğer tehlikeli atık yağlar ile karıştırılmayacaktır. Tehlikeli atıklar ile kirlenmiş yağların bertarafı için Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Atık yağların tesis dışına taşınması durumunda Ulusal Atık Taşıma Formu doldurulacaktır. Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne göre kayıt tutulacak ve Atık Yağ Beyan Formu nun doldurularak takip eden bşr sonraki yılın Şubat Ayı sonuna kadar Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne gönderilecektir. 27

Atık yağların yönetmeliklere uygun şekilde bertarafı ile ilgili belge ve dökümanlar düzenli olarak Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne gönderilecektir. Birer örneği de faaliyet alanında bulundurularak 5 yıl süre ile saklanacaktır. Yapılacak denetimler esnasında denetim yapan kişilerin istemesi durumunda ibraz edilecektir. Tehlikeli Atıklar İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES inşaat ve işletme aşamalarında tehlikeli atık oluşumu olmayacaktır. Santral işletmeye geçtikten sonra atıklar üzerinde yapılacak testlerde atıkların tehlikeli atık olarak belirlenmesi durumunda 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili tüm maddelerine uyulacaktır. Bu amaçla yönetmeliğin EK 8 de bulunan Atık Beyan Formu doldurularak Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğüne gönderilecektir. Ayrıca atıkların tehlikeli atık taşıma lisanslı araçlarla tehlikeli atık bertaraf tesisine taşınarak yönetmeliğine uygun şekilde bertaraf edilmesi sağlanacaktır. Yine atıklar üzerinde yapılacak testlerde PCB ve PCT tespit edilmesi durumunda 27.12.2007 tarih ve 26739 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Poliklorlu Bienil ve Poliklorlu Terfenillerin Kontrolü Hakkında Yönetmelik in ilgili tüm maddelerine uyulacaktır. Tehlikeli atık tespit edilmesi durumunda tehlikeli atıkların ilgili yönetmeliklere uygun şekilde bertarafı ile ilgili belge ve dökümanlar düzenli olarak Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ne gönderilecektir. Birer örneği de faaliyet alanında bulundurularak 5 yıl süre ile saklanacaktır. Yapılacak denetimler esnasında denetim yapan kişilerin istemesi durumunda ibraz edilecektir. Tıbbi Atıklar İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES inşaat ve işletme aşamalarında saha içerisinde revir bulundurma zorunluluğu bulunmamaktadır. Faaliyet sırasında meydana gelebilecek tıbbi müdahale gerektiren durumlarda, ecza dolabında olan tıbbi malzemeler ile müdahale edilecek ve ihtiyaç duyulması halinde en yakın sağlık kuruluşuna ulaştırılacaktır. Bu sebeplerden dolayı faaliyet sahasında tıbbi atık oluşması muhtemel değildir. Ancak 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilişkin hükümlerine uyulacaktır. Atık Pil ve Akümülatör Tesiste 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. Ömrünü Tamamlamış Lastikler Tapsur HES projesinde inşaat alanında kullanılacak araçların bakım ve onarımları İspir İlçesi nde yapılacağından, proje sahasında ömrünü tamamlamış lastik oluşmayacaktır. Projenin işletme aşamasında da ömrünü tamamlamış lastik oluşumu beklenmemektedir. Proje kapsamında ömrünü tamamlamış lastik oluşması durumunda 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Ömrünü Tamamlamış Lastiklerin Kontrolü Yönetmeliği nin tüm hükümlerine uyulacaktır. 28

Toprak Kirliliği Tapsur HES projesindeki çalışmaların toprak kirliliğine neden olması beklenmemektedir. Proje çalışmaları esnasında 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Toprak Kirliliğinin Kontrolü Ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Proje Ömrü ve Yapılacak Çalışmalar İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali projesinin ömrü projede kullanılacak ekipmanlar ile orantılıdır. Proje bünyesinde kullanılacak betonarme yapılarda uzun süreçlerde bir deformasyon beklenmemektedir. Oluşabilecek deformasyonlar tadilat yolu ile giderilecektir. Proje bünyesinde kullanılan mekanik parçalarda bozulma veya eskime nedeni ile değişiklikler yapılabilecektir. Ancak bu değişikliklerin proje ömrünü etkilemesi söz konusu değildir. Proje ömrü konusunda net bir süre vermek kolay değildir. Proje ömründen önce faaliyetin sonlandırılması durumunda proje alanına kurulan tüm ekipmanlar yerinden sökülerek veya taşınarak ya yeniden değerlendirilecek ya da ilgili yönetmeliklere göre bertaraf edilecektir. Proje kapsamında kullanılan alanlar Orman Bölge Müdürlüğü nün görüşleri doğrultusunda rehabilite edilerek Orman Bölge Müdürlüğü ne teslim edilecektir. Diğer Taahhütler Tapsur Regülatörü ve HES projesi inşaat ve işletme aşamalarında, 2872 Sayılı Çevre Kanunu ve ilgili Yönetmelikler ile diğer mevzuat kapsamında çevrenin korunacağı ve kirliliğin önlenmesi için gerekli her türlü izinler alınacak ve ilgili yönetmeliklere uyulacak, mer i mevzuat gereğince gerekli tüm izinler alınacaktır. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur Regülatörü ve Tapsur Hidroelektrik Santrali projesinin inşaat ve işletme aşamalarında mer i mevzuat gereği alınması gerekli tüm izinler alınacaktır. Tapsur HES proje ile ilgili çalışmalar başlamadan önce mutlaka kontrol birimlerine bilgi verilecek, bilgi vermeden faaliyete başlanmayacaktır. Proje sahasında, proje tanıtım dosyasına konu olan projenin dışında herhangi bir işlem yapılmayacak, ilave bir tesis kurulmasının planlanması durumunda ÇED Yönetmeliği gereğince gerekli müracaatlar yapılacaktır. Çalışmalar sonucu ortaya çıkan hafriyat malzemesi ve pasa malzemesinin ilgili kurumun gördüğü ve/veya izin verdiği alana Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ne uygun şekilde depolanacaktır. Proje kapsamında oluşan pasa ve hafriyatın bir kısmı proje kapsamında yapılacak servis yollarında dolgu amaçlı ve proje kapsamında yapılacak inşaat çalışmalarında kullanılacaktır. Tekrar kullanılamayacak ve geri kazanılamayacak hafriyatlar kontrollü olarak yönetmelikte belirtilen idari ve teknik esaslar doğrultusunda ilgili kurumun geçici veya kalıcı olarak depolanmasını uygun gördüğü ve/veya izin verdiği alanda depolanacaktır. Proje kapsamında tekrar kullanılamayacak ve geri kazanılamayacak pasa ve hafriyat Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde yasaklama 29

getirilen alanlara dökülmeyecek, projede pasa döküm yeri olarak kullanılacak alanlarda menfez yapılarak yağmur suları ile mevsimsel akışları engellemeyecek şekilde depolanacaktır. İletim tünelleri, iletim kanalları ve cebri boruların geçtiği alanlarda oluşan hafriyat; eğimli arazilerden gelişigüzel dere yataklarına bırakılmayacak, çalışmalar arazilerde tahribata neden olmayacak şekilde yürütülecektir ve bu konuda her türlü tedbir alınacaktır. Dere yataklarına ve pasa bırakılmayacaktır, çalışmalar su akış rejimini ve kalitesini olumsuz yönde etkilemeyecek şekilde yürütülecektir. Proje kapsamında ortaya çıkacak pasa ve hafriyat geçici veya kalıcı olarak depolanması için belirlenecek alanlar ile ilgili Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ve Atıkların Düzenli Depolanmasına Dair Yönetmelik gereğince izin vermeye yetkili kurumlardan gerekli görüş ve izinler alındıktan sonra geçici veya kalıcı olarak depolama işlemine başlanacaktır. Bitkisel toprak ve hafriyat toprağı ayrı ayrı depolanacaktır. Proje kapsamında inşaat çalışmaları aşamasında tozumanın engellenmesi için sürekli ve düzenli bir şekilde servis yollarında ve çalışma yapılan alanlarda sulama yapılacaktır. İnşaat ve işletme aşamalarında; çalışan sayısının yönetmelikte belirtilen kriterlerin üzerinde olması durumunda, oluşan evsel atıksuların bertarafı için Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü nce uygun görülecek arıtma ve/veya bertaraf yöntemleri uygulanacaktır. Bu konu ile ilgili olarak inşaat aşamasına başlanıldığı dönemde Çevre ve Şehircilik Müdürlüğü ne gerekli başvurular yapılacaktır. Tapsur Regülatörü ve HES proje ile ilgili çalışmalar başlamadan önce mutlaka kontrol birimlerine (Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, DSİ Bölge Müdürlüğü, Orman Bölge Müdürlüğü, TEİAŞ ve diğer ilgili kurumlar) bilgi verilecek, bilgi vermeden faaliyete başlanmayacaktır. 30

2- PROJENİN YERİ 2.a.Mevcut Arazi Kullanımı Ve Kalitesi (Tarım Alanı, Orman Alanı, Planlı Alan, Su Yüzeyi vb.) İlktes Elektrik Ltd.Şti. tarafından kurulması planlanan Tapsur HES projesi; Erzurum İli, İspir İlçesi sınırlarında, Tapsur Deresi üzerinde G46.d4 paftada yer alacaktır. Proje İspir İlçesi ne yaklaşık 15 km. uzaklıkta olup, proje alanında yerleşim yerleri mevcuttur. Tapsur Regülatörünün 250 m. batısında Çömlek Mahallesi, 1,5 km. güneydoğusunda Bahçeli Köyü bulunmaktadır. Tapsur HES in 300 m. kadar kuzeydoğusunda Çukur Mahallesi, 2 km. kuzeybatısında ise Yeşilyurt Köyü bulunmaktadır. Proje alanının İspir İlçesi ne uzaklığı 15 km., Erzurum a uzaklığı 161 km. dir. Tapsur Regülatörü, Tapsur Deresi üzerinde 1.225 m. talveg kotlarında inşa edilecektir. Tapsur Regülatörü ve HES projesi santralı Tapsur Deresinin sağ sahilinde yer almaktadır. Proje sahasının mülkiyet çalışmaları inşaat aşamasına başlanmadan önce yapılacaktır. Proje yapılarının bulunduğu alan daha çok hazine arazisidir. Şahıslara ait arazilere kiralama veya satın alma işlemi yapılacaktır. Anlaşma sağlanamayan araziler için EPDK ya (Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu) kamulaştırma talebinde bulunulacaktır. Proje sahasındaki mülkiyetlere ilişkin tüm izin ve ruhsatlar alınmadan inşaata başlanmayacaktır. 31

Şekil.3. Tapsur HES Regülatör Sahası Görünümü Şekil.4. Tapsur HES Regülatör Sahasında Arazi Çalışmalarından Görünüm 32

Şekil.5. Tapsur HES İletim Borusu Güzergahı Görünümü Şekil.6. Bahçeli Köyü nün üzerinden Tapsur HES İletim Borusu Güzergahının Görünümü 33

Şekil.7. Tapsur HES Santral Binası Yeri Görünümü Proje sahasının yerleşim yerlerine uzaklığı, tablo halinde verilmiştir. Tablo 13. Tapsur HES Projesi Yerleşim Yerlerine Uzaklıkları Ünite Yerleşim Yeri Uzaklık(m) Yön Tapsur REG Çömlek Mahallesi 250 Batı Tapsur REG Bahçeli Köyü 1.500 Güneydoğu Tapsur HES Çukur Mahallesi 300 Kuzeydoğu Tapsur HES Yeşilyurt Köyü 2.000 Kuzeybatı Proje sahası 3. derece deprem bölgesinde yer almaktadır. Proje alanı ile ilgili olarak Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar hakkındaki yönetmeliğe istinaden hazırlatılacak jeolojik ve jeoteknik etüt raporlarında belirtilecek hususlara uyulacaktır. Tüm proje ve hesaplamalarda, temel yapı ile ilgili kısımların inşaatında yürürlükte olan tüm yapı ve deprem yönetmeliklerine, genel ve fenni şartnamelere ve Afet İşleri Genel Müdürlüğü Deprem Yönetmeliklerine uyulacaktır. 34

2.b.EK-V Deki Duyarlı Yöreler Listesi Dikkate Alınarak; Sulak Alanlar, Kıyı Kesimleri, Dağlık Ve Ormanlık Alanlar, Tarım Alanları, Milli Parklar, Özel Koruma Alanları, Nüfusça Yoğun Alanlar, Tarihsel, Kültürel, Arkeolojik, Ve Benzeri Önemi Olan Alanlar, Erozyon Alanları, Heyelan Alanları, Ağaçlandırılmış Alanlar, Potansiyel Erozyon Ve Ağaçlandırma Alanları İle 16.12.1990 tarihli ve 167 Sayılı Yer Altı Suları Hakkında Kanun Gereğince Korunması Gereken Akiferler İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kurulması planlanan Tapsur HES Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği Ek-V dikkate alınarak aşağıda değerlendirilmiştir. 1.Ülkemiz mevzuatı uyarınca korunması gerekli alanlar a) 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2 nci maddesinde tanımlanan ve bu Kanunun 3 üncü maddesi uyarınca belirlenen "Milli Parklar", "Tabiat Parkları", "Tabiat Anıtları" ve "Tabiat Koruma Alanları", Erzurum da milli park olarak; bir kısmı Erzurum İl sınırları içerisinde kalan Sarıkamış- Allahüekber Dağları Milli Parkı bulunmaktadır. Erzurum daki Aziziye ve Mecidiye Tabyaları da 06.06.2009 tarih ve 27250 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren karar uyarınca Nene Hatun Tarihi Milli Parkı olarak ilan edilmiştir. Tapsur HES sahası milli parklar sınırları içinde kalmamaktadır. Bunun dışında Erzurum İli nde Tabiat Parkı, Tabiat Anıtı veya Tabiat Koruma Alanı bulunmamaktadır. b) 1/7/2003 tarihli ve 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı nca belirlenen "Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları", Erzurum İli nde 3 adet Yaban Hayatı Geliştirme Sahası bulunmaktadır. Bunlar Oltu İlçesi-Damlıca Dağı nda Yaban Keçisi Geliştirme Sahası, İspir İlçesi-Verçenik Dağı nda Çengel Boynuzlu Dağ Keçisi Geliştirme Sahası ve Çat İlçesi genelinde Çengel Boynuzlu Dağ Keçisi Geliştirme Sahası bulunmaktadır. Bunun dışında bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. c) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının "Tanımlar" başlıklı (a) bendinin 1, 2, 3 ve 5 inci alt bentlerinde "Kültür Varlıkları", "Tabiat Varlıkları", "Sit" ve "Koruma Alanı" olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 17/6/1987 tarihli ve 3386 sayılı Kanunun (2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bazı Maddelerin Eklenmesi Hakkında Kanun) ilgili maddeleri uyarınca tespiti ve tescili yapılan alanlar, Erzurum İli, İspir İlçesinde İspir Kalesi arkeolojik sit kapsamında yer almaktadır. Ayrıca İspir İlçesi nde Sultan Melik Mescidi ve Sarıkonaklar Kilisesi koruma altına alınmıştır.proje sahası ve yakın çevresinde Erzurum İli nde bulunan kentsel ve arkeoljik sit alanları, tescilli sit alanları ve yapılardan hiç biri bulunmamaktadır. ç) 22/3/1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu kapsamında olan Su Ürünleri İstihsal ve Üreme Sahaları, Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. 35

d) 31/12/2004 tarihli ve 25687 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği nin 17, 18, 19 ve 20 nci maddelerinde tanımlanan alanlar, Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. e) 2/11/1986 tarihli ve 19269 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hava Kalitesinin Korunması Yönetmeliği nin 49 uncu maddesinde tanımlanan "Hassas Kirlenme Bölgeleri", Erzurum İli genelinde Hassas Kirlenme Bölgeleri bulunmamaktadır. f) 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından "Özel Çevre Koruma Bölgeleri" olarak tespit ve ilan edilen alanlar, Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. g) 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu na göre koruma altına alınan alanlar, Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. ğ) 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu uyarınca orman alanı sayılan yerler, Proje sahası ve çevresinde orman alanı sayılan yerler için inşaata başlamadan önce başvurularak ilgili yasa ve yönetmelikler çerçevesinde gerekli izinler alınacaktır. h) 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu gereğince yapı yasağı getirilen alanlar, Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. ı) 26/1/1939 tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanunda belirtilen alanlar, Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. i) 25/2/1998 tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanununda belirtilen alanlar, Proje alanı ve çevresinde bu alanların varlığı, mülkiyetler hakkında ilgili kurumlarla yapılacak yazışmalar sonucunda belli olacaktır. j) 17/5/2005 tarihli ve 25818 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği nde belirtilen alanlar Proje alanı ve çevresinde yasal koruma statüsüne alınmış bu tür bir alan yoktur. 36

2. Ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler uyarınca korunması gerekli alanlar a) 20/2/1984 tarihli ve 18318 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi" (BERN Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlardan "Önemli Deniz Kaplumbağası Üreme Alanları"nda belirtilen I. ve II. Koruma Bölgeleri, "Akdeniz Foku Yaşama ve Üreme Alanları", Proje alanı ve çevresinde Bern Sözleşmesine göre koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır. b) 12/6/1981 tarih ve 17368 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Akdeniz in Kirlenmeye Karşı Korunması Sözleşmesi" (Barcelona Sözleşmesi) uyarınca korumaya alınan alanlar, Erzurum İli sınırları içinde Barcelona Sözleşmesine göre koruma altına alınmış alanlar bulunmamaktadır. ı) 23/10/1988 tarihli ve 19968 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan "Akdeniz de Özel Koruma Alanlarının Korunmasına Ait Protokol" gereği ülkemizde "Özel Koruma Alanı" olarak belirlenmiş alanlar, Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. ıı) 13/9/1985 tarihli Cenova Bildirgesi gereği seçilmiş Birleşmiş Milletler Çevre Programı tarafından yayımlanmış olan "Akdeniz de Ortak Öneme Sahip 100 Kıyısal Tarihi Sit" listesinde yer alan alanlar, Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. ııı) Cenova Deklerasyonu nun 17. maddesinde yer alan "Akdeniz e Has Nesli Tehlikede Olan Deniz Türlerinin" yaşama ve beslenme ortamı olan kıyısal alanlar, Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. c) 14/2/1983 tarihli ve 17959 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Dünya Kültür ve Tabiat Mirasının Korunması Sözleşmesi"nin 1. ve 2. maddeleri gereğince Kültür Bakanlığı tarafından koruma altına alınan "Kültürel Miras" ve "Doğal Miras" statüsü verilen kültürel, tarihi ve doğal alanlar, Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. ç) 17/5/1994 tarihli ve 21937 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren "Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanların Korunması Sözleşmesi" (RAMSAR Sözleşmesi) uyarınca koruma altına alınmış alanlar Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. 37

d) 27/7/2003 tarihli ve 25181 sayılı Resmî Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Avrupa Peyzaj Sözleşmesi kapsamında alanlar Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. 3. Korunması gereken alanlar a) Onaylı Çevre Düzeni Planlarında, mevcut özellikleri korunacak alan olarak tespit edilen ve yapılaşma yasağı getirilen alanlar (Tabii karakteri korunacak alan, biogenetik rezerv alanları, jeotermal alanlar ve benzeri), Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. b) Tarım Alanları: Tarımsal kalkınma alanları, sulanan, sulanması mümkün ve arazi kullanma kabiliyet sınıfları I, II, III ve IV olan alanlar, yağışa bağlı tarımda kullanılan I. ve II. sınıf ile, özel mahsul plantasyon alanlarının tamamı, Proje alanı ve çevresinde bu alanların varlığı, mülkiyetler hakkında ilgili kurumlarla yapılacak yazışmalar sonucunda belli olacaktır. c) Sulak Alanlar: Doğal veya yapay, devamlı veya geçici, suların durgun veya akıntılı, tatlı, acı veya tuzlu, denizlerin gel-git hareketinin çekilme devresinde 6 metreyi geçmeyen derinlikleri kapsayan, başta su kuşları olmak üzere canlıların yaşama ortamı olarak önem taşıyan bütün sular, bataklık sazlık ve turbiyeler ile bu alanların kıyı kenar çizgisinden itibaren kara tarafına doğru ekolojik açıdan sulak alan kalan yerler, Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. ç) Göller, akarsular, yeraltı suyu işletme sahaları, Projenin su kaynağı Çoruh nehri ne kuzeyden karışan Sarıkonaklar Çayı nın Tapsur Dere kollarıdır. d) Bilimsel araştırmalar için önem arz eden ve/veya nesli tehlikeye düşmüş veya düşebilir türler ve ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervi, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, benzersiz özelliklerdeki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar Proje sahası ve çevresinde bu maddede belirtilen alanlar bulunmamaktadır. 38

4. Flora ve Fauna FLORA Erzurum İli, İspir ilçesi, Tapsur Dere üzerinde kurulması planlanan hidroelektrik santrali sahası Türkiye Florası nda kullanılan kareleme sistemine göre A8 karesinde bulunmaktadır. (Davis 1965-1988) Proje kapsamında mevcut flora ve fauna çalışmaları, öncelikle yörenin genel özelliklerinin ortaya konulması açısından bölgesel olarak incelenmiş, daha sonra sahada (Proje sahası merkez alınarak 5 km çapında bir alanda inceleme yapılmış yörenin topoğrafik durumu da göz önüne alınarak çalışma alanı sınırları tespit edilmiştir.) mevcut flora ve fauna irdelenerek, elde edilen sonuçlar birlikte değerlendirilip, yorumlanmıştır. Proje Yeri Şekil.8. Türkiye Karelaj Sistemi Alanın flora listesi, bu geziden toplanan bilgiler, yapılan gözlemler ve literatür taramalarına dayanılınarak Flora of Turkey and the East Aegean Islands adlı eserdeki evrimsel sıraya göre hazırlanmıştır. Ayrıca türlerin tehlike sınıfları ve hangi fitocografik bölgenin elementi olduğu da belirtilmiştir. Bunlardan başka türlerin habitatları ve bolluk değerleri ile ülkemizdeki yayılış durumu hakkında da bilgiler verilmiştir. Erzurum İli kuzeybatısında ve Rize İli nin güneyinde Zigana ve Soğanlı Dağları nın en üst sınırlarıyla Iran-Turan (Irano-Turanian) Flora alanına ait ekosistem benzeri ekosistemler bulundurmaktadır. Bu sayede dağların yüksek kesimlerinde çok miktarda İran- Turan kökenli bitki taksonu da proje alanı florasına dahil olmaktadır. Bu bölüm, daha Doğuya doğru devam eden Kafkas bitki örtüsü ile bitki türleri ve benzer bitki örtüsüne sahiptir. Proje alanı ve yakın çevresinde doğal veya doğal olmayan toplam 183 adet bitki taksonu saptanmıştır. Bu taksonlardan sadece Acer cappadocicum var. stenocarpum (Doğu Karadeniz Akçaağaç) taksonu endemik olup, IUCN (Uluslararası Doğal ve Doğal Kaynaklar Koruma Birliği) ne göre Zarar Görebilir (VU) kategorisinde yer almaktadır. Endemik olmakla birlikte bu taksonun tespit edildiği alan tünelle geçilen yapraklı karışık orman olup, taksonun zarar görmesi olası değildir. Soğanlı ve Yumrulu bitkilerin uluslar arası ticaretini düzenleyen CITES kapsamında alanda saptanan Cyclamen cinsine ait Cyclamen coum var. coum, 39

Spiranthes spiralis ve Dactylorhiza urvilleana taksonlar alanda doğal olarak bulunmaktadır ve bu taksonlar CITES kapsamında Doğal Çiçek Soğanlarının İhracatı Yasak Olan Bitkiler Listesi I. Sütun da yer almamaktadır. Yapılan incelemeler sonucu alanda bu taksonların doğadan toplanarak ihraç edilmediği de saptanmıştır. Avrupa ölçeğinde tehlike altında olan bitkilerden alanda Vaccinium arctostaphylos ve Cyclamen coum tespit edilmiştir. Bu türler özellikle Avrupa da hızlı sanayileşme sonucu oluşan asit yağmurları ile azalmış, ancak ülkemizde bol olarak bulunan türlerdir. Yukarıda da belirtildiği üzere, Cyclamen coum CITES listesinde doğadan toplanıp ihracatı yasak olanlar listesinde toplanması mümkün olan takson olarak yer almaktadır. Bunun sebebi ise, Bulgaristan, Kırım ve Batı Suriye nin aksine, türün ülkemizde geniş alanlarda ve doğadan yararlanalabilecek yoğunlukta yayılmakta olmasıdır. Proje sahasının florasında Bern Sözleşmesine göre koruma altına alınmış tür bulunmamaktadır. Kullanılan kısaltmalar aşağıdaki gibidir. Habitatlar; 1-Kültür alanları 2-Yol kenarları 3-Makilik-çalılık 4-Ormanlık alanlar 5-Kuru çayır ve taşlık alanlar 6-Su kenarları ve nemli ortamlar Nispî bolluk; Bunun için aşağıda belirtilen bolluk yöntemi kullanılmıştır. 1-Çok nadir 2-Nadir 3-Nispeten bol 4-Bol 5-Çok bol veya saf populasyon oluşturmakta Kısaltmalar; ssp.; Alttür Ak.el ; (Akdeniz elementi) Avr.-Sib.; Avrupa-Sibirya flora elementi D.Ak.el (Doğu akdeniz elementi) Ir-Tur (İran-turan elementi) B.; Batı D.; Doğu K.; Kuzey G.; Güney Yaygın.; Bölge genelinde geniş yayılış gösteren End.; Endemik İlgili flora listesi Tablo 14 te verilmiştir. 40

Tablo 14. Bölgesel Flora Tablosu HABİTAT 1 2 3 4 5 6 NİSBİ BOLLUK FLORA BÖLGESİ TÜRKİYE DE YAYILIŞI Ailanthus altissima X 4 Ir - Tur D. Karadeniz (Kokar Ağaç) Polygonum nepalense X 3 Ir - Tur D. Karadeniz (Nepal Çoban Değneği) Polygonum thunbergii X 3 Ir - Tur D. Karadeniz Phytolacca americana X 4 Ir - Tur D. Karadeniz (Şekerci Boyası ) Commelina communis X 3 Ir - D. Karadeniz Tur Artemisia verlutorum X 4 Ir - Tur D. Karadeniz (Pelin Otu) Migrostegium minium X 4 Ir - Tur D. Karadeniz Dichrocephala X 3 Ir - Tur D. Karadeniz integrifolia Robinia pseudoacacia X 5 Ir - Tur D. Karadeniz (Yalancı Akasya) Pyrus communis X 5 Avr Sib Yaygın (Armut) Malus sylvestris X 5 Avr Sib Yaygın (Elma) Prunus domestica X 5 Avr Sib Yaygın (Erik) Conyza canadensis (At X 5 Avr Sib Yaygın Otu) Cucurbita maxima X 5 Avr Sib Yaygın (Kabak) Cucumis sativus X 5 Avr Sib Yaygın (Salatalık) Solanum tuberosum X 5 Avr Sib Yaygın (Patates) Solanum melongeana X 5 Avr Sib Yaygın (Patlıcan) Allium cepa (Mutfak X 5 Avr Sib Yaygın Soğanı) Allium porrum X 5 Avr Sib Yaygın (Sarımsak) Brassica sp.(lahana) X 5 Avr Sib Karadeniz Solanum capsicum X 5 Avr Sib Yaygın (Biber) Solanum esculentum X 5 Avr Sib Yaygın (Domates) Zea mays (Mısır) X 5 Avr Sib Yaygın Phaseolus vulgaris X 5 Avr Sib Yaygın (Fasulye) Ipome purpurea X 4 Avr Sib Yaygın Oxalis corniculata X 4 Avr Sib Yaygın (Ekşi Yonca) Pteridium aquilinum (Kartal Eğreltisi) X 3 Ir Tur Yaygın 41

Equisetum arvense (At X 4 Avr Sib Yaygın Kuyruğu) Phyllitis X 4 Avr Sib Yaygın scolopendrium (Geyik Dili Eğrelti) Polypodium vulgare X 3 Avr Sib Yaygın (Kaya Eğreltisi) Blechnum spicant X 4 Avr Sib Yaygın Asplenium trichomanes X 4 Avr Sib Yaygın Asplenium rutamuraria X 3 Avr Sib Yaygın Ceterah officinarum X 4 Avr Sib Yaygın Athyrium filix-foemina X 3 Avr Sib Yaygın Polystichum commune X 3 Avr Sib Yaygın Fagus orientalis (Doğu X 4 Ir Tur Karadeniz Kayını) Quercus petraea subsp. X 4 Avr Sib Yaygın iberica (Sapsız Meşe) Alnus glutinosa ssp. X 3 Avr Sib Yaygın barbata (Kızılağaç) Juglans regia (Ceviz) X 3 Avr Sib Yaygın Carpinus betulus (Adi X 4 Avr Sib Yaygın Gürgen) Acer platanoides (Çınar Yapraklı X 3 Avr Sib Karadeniz Yaygın Akçaağaç) Acer cappadocicum X 2 Avr Sib Karadeniz var. stenocarpum Rhododendron ponticum (Mor Orman Gülü) X 3 Avr Sib Karadeniz Yaygın Rhododdendron luteum (Sarı Orman Gülü) X 3 Avr Sib Karadeniz Yaygın Salix caprea (Keçi X 3 Avr Sib Yaygın Söğüdü) Osmanthus decorus X 2 Avr Sib Karadeniz Rosa canina (Yabani X 3 Avr Sib Yaygın Gül, Kuşburnu) Cornus sanguinea X 4 Avr Sib Yaygın (Orman Kızılcığı) Euonymus europaeus X 4 Avr Sib Yaygın (Adi Papaz Külah) Buxus sempervirens (Adi Şimşir) X 3 Avr Sib Karadeniz Yaygın Sambucus nigra (Siyah Mürver) X 3 Avr Sib Karadeniz Yaygın Frangula alnus ssp. alnus (Barut Ağacı) X 3 Avr Sib Karadeniz Yaygın Smilax excelsa (Gıcır) X 4 Avr Sib Yaygın Rubus platyphyllos (Büyük yapraklı Böğürtlen) X 3 Avr Sib D. Karadeniz Rubus caucasicus (Kafkas Böğürtleni, Diken) X 4 Ir Tur D. Karadeniz 42

Ficus carica (İncir) X 4 Avr Sib Yaygın Staphylea pinnata X 3 Avr Sib Yaygın (Patlangaç Çalısı) Sanicula europaea X 2 Avr Sib Karadeniz Viola sieheana X 4 Avr Sib Yaygın (Menekşe) Ranunculus caucasicus X 4 Avr Sib Yaygın (Düğün Çiçeği) Ranunculus X 4 Avr Sib Yaygın costantinopolitanus (Düğün Çiçeği) Urtica dioica (Isırgan) X 5 Avr Sib Yaygın Hypericum orientale (Doğu Sarı Kantaronu) X 4 Avr Sib Karadeniz Yaygın Hypericum perforatum (Binbir Delik Otu) X 4 Avr Sib Karadeniz Yaygın Silene alba (Ak Nakıl Çiçeği) X 4 Avr Sib Karadeniz Yaygın Silene compacta (Pembe Nakıl Çiçeği) X 4 Avr Sib Karadeniz Yaygın Polygonum persicaria X 4 Avr Sib Yaygın (Çoban Değneği) Rumex pulcherima X 5 Avr Sib Yaygın (Kuzu Kulağı) Rumex acetosella X 4 Avr Sib Yaygın Malva neglecta X 5 Avr Sib Yaygın (Ebegümeci) Parietaria judaica X 4 Avr Sib Yaygın Nasturtium officinale (Su Teresi) X 3 Avr Sib Karadeniz Yaygın Capsella bursapastoris X 4 Avr Sib Yaygın (Çoban Çantası) Cardamine impatiens X 4 Avr Sib Yaygın Solanum nigrum (İt Üzümü) X 3 Avr Sib Karadeniz Yaygın Primula vulgaris ssp. sibthorpi X 4 Avr Sib Karadeniz Yaygın (Çuha Çiçeği) Chenopodium album X 3 Avr Sib Yaygın Cyclamen coum var. X 3 Avr Sib Yaygın coum (Yer Somunu) Lysimachia X 3 Avr Sib Yaygın verticillaris Convolvulus arvensis X 4 Avr Sib Yaygın Sedum album (Dam X 4 Avr Sib Yaygın Koruğu) Sedum spurium X 3 Avr Sib Yaygın Saxifraga rotundifolia (Taşkıran Otu) X 2 Avr Sib Karadeniz Yaygın Saxifraga cymbalaria X 3 Avr Sib Yaygın Aruncus vulgaris X 4 Avr Sib Yaygın Fragaria vesca X 5 Avr Sib Karadeniz (Yabani Çilek, Orman Çileği) Geum urbanum X 4 Avr Sib Yaygın 43

Vicia cracca (Yaban Fiği) X 3 Avr Sib Karadeniz Yaygın Lathyrus laxiflorus X 3 Avr Sib Yaygın (Mürdümük) Trifolium pratense X 4 Avr Sib Yaygın (Üçgül) Trifolium arvensis X 3 Avr Sib Yaygın Calystegia sylvatica X 4 Avr Sib Karadeniz (Deniz Sarmaşığı) Trifolium medium X 3 Avr Sib Yaygın Melilotus officinalis X 3 Avr Sib Yaygın (Taş Yoncası) Lotus corniculatus X 4 Avr Sib Yaygın (Gazal Boynuzu) Circaea lutetiana X 3 Avr Sib Yaygın Mercurialis annua X 4 Avr Sib Yaygın Lamium purpureum X 4 Avr Sib Yaygın (Mor Ballıbaba) Oxalis acetosella (Ekşi Yonca) X 4 Avr Sib Karadeniz Yaygın Geranium robertianum (Turna Gagası) X 3 Avr Sib Karadeniz Yaygın Geranium psilostemon X 3 Avr Sib Yaygın Impatiens noli-tangere X 4 Avr Sib Yaygın (Kına Çiçeği) Polygala major X 3 Avr Sib Yaygın Sanicula europaea X 4 Avr Sib Yaygın Astrantia maxima X 4 Avr Sib Yaygın Chaerophyllum X 4 Avr Sib Yaygın astrantiae Daucus carota (Yabani X 4 Avr Sib Yaygın Havuç) Gentiana asclepiadea X 5 Avr Sib Yaygın Atropa belladonna X 5 Avr Sib Yaygın (Güzel Avrat Otu) Myosotis arvensis X 5 Avr Sib Yaygın (Unutma Beni) Trachystemon X 4 Avr Sib Yaygın orientalis (Tomara) Calamintha X 4 Avr Sib Yaygın grandiflora Ajuga reptans (Mayasıl X 3 Avr Sib Yaygın Otu) Galeobdelon luteum X 4 Avr Sib Yaygın Stachys iberica X 3 Avr Sib Yaygın Prunella vulgaris X 4 Avr Sib Yaygın Mentha longifolia X 5 Avr Sib Yaygın (Nane) Salvia verticillata (Ada X 4 Avr Sib Yaygın Çayı) Salvia forskahlei (Mavi Çiçekli Ada Çayı) X 4 Avr Sib Karadeniz Yaygın Salvia glutinosa (Sarı Çiçekli Ada Çayı) X 4 Avr Sib Karadeniz Yaygın Veronica persica X 4 Avr Sib Yaygın Veronica officinalis X 4 Avr Sib Yaygın 44

Veronica beccabunga X 4 Avr Sib Yaygın Echium vulgare X 5 Avr Sib Yaygın (Engerek Otu) Campanula lactiflora X 4 Avr Sib Yaygın (Çan Çiçeği) Campanula alliarifolia X 3 Avr Sib Yaygın Galium rotundifolium (Yoğurt Otu) X 4 Avr Sib Karadeniz Yaygın Galium X 3 Avr Sib Yaygın odoratum Galium X 4 Avr Sib Yaygın aparine Sambucus ebulus (Otsu X 4 Avr Sib Karadeniz Yaygın Mürver, Livor) Spiranthes spiralis X 2 Avr Sib D. Karadeniz Telekia X 3 Avr Sib Karadeniz speciosa Bellis perennis (Koyun Gözü Papatya) Aster caucasicus Senecio vulgaris (Kanarya Otu) Tussilago farfara (Öksürük Otu) Yaygın X 4 Avr Sib Yaygın X 4 Avr Sib Yaygın X 3 Avr Sib Yaygın X 4 Avr Sib Yaygın Petasites albus X 3 Avr Sib Yaygın Tanacetum parthenium (Gümüş Düğme) X 3 Avr Sib Karadeniz Yaygın Cirsium arvense (Eşek Dikeni, Köy Göçerten) Cichorium intybus (Kara Hindiba) Valeriana alliarifolia (Kedi Otu) Prenanthes cacaliifolia Lapsana communis Solidago virgaurea Plantago major (Geniş Yapraklı Sinir Otu) X 3 Avr Sib Karadeniz Yaygın X 4 Avr Sib Yaygın X 4 Avr Sib Yaygın X 3 Avr Sib Yaygın X 4 Avr Sib Yaygın X 3 Avr Sib Yaygın X 4 Avr Sib Yaygın Plantago X 4 Avr Sib Yaygın 45

lanceolata (Mızrak Yapraklı Sinir Otu) Juncus effusus X 3 Avr Sib Yaygın (Yabani Saz Otu) Oplismenus X 4 Avr Sib Yaygın undulatifolius Luzula forsteri X 4 Avr Sib Yaygın Carex pendula X 4 Avr Sib Yaygın Brachypodium X 3 Avr Sib Yaygın sylvaticum Agrostis tenuis X 4 Avr Sib Yaygın (Tavus Otu) Festuca X 3 Avr Sib Yaygın drymeja Lolium perene X 5 Avr Sib Yaygın (Çim) Poa pratensis X 3 Avr Sib Yaygın Holchus X 4 Avr Sib Yaygın lanatus Dactylis X 3 Avr Sib Yaygın glomerata Polygonatum X 3 Avr Sib Yaygın multiflorum (Mühr-ü Süleyman) Iris lazica X 2 Avr Sib Karadeniz (Süsen) Muscari neglectum (Arap Sümbülü) Tamus communis (Dövülmüş Avrat Otu) Dactylorhiza urvilleana (Orkide, Salep) FAUNA Yaygın X 4 Avr Sib Yaygın X 3 Avr Sib Yaygın X 2 Avr Sib Karadeniz Yaygın Çalışma alanın faunası arazi çalışmaları, literatür verileri ve yöre insanlarının gözlemlerine bağlı olarak çıkartılmıştır. Bu bilgilere ilaveten bölgenin biyotop özellikleri de dikkate alınarak bulunması muhtemel canlılarda listeye ilave edilmiştir. Fauna listesi ilkelden gelişmişe doğru; İki yaşamlılar (Amphibia), Sürüngenler (Reptilia), Balıklar (Pisces), Kuşlar (Aves), Memeliler (Mammalia) şeklinde oluşturulmuştur. Her gruba ait türlerin yaşam ortamları, Türkiye deki dağılışları, bilimsel isimleri, IUCN 1994 Red Data Book a göre risk sınıfları verilmiştir. Ayrıca, Bern Sözleşmesi ne göre koruma altına alınmış türlerin listesi verilmiştir. 46

IUCN (1994) e göre risk sınıfları : IUCN tarafından en son yayınlanan Red List Kategorileri dir. Avrupa ülkelerinde IUCN risk sınıflarına göre flora ve fauna türlerinin sınıflandırılması 1970 li yıllardan itibaren gerçekleştirilmeye başlanmıştır. Türkiye de de gerçekleştirilmiş çalışmalar mevcuttur. Ancak bir çok Avrupa ülkesi gibi Türkiye de de IUCN (1994) e göre risk sınıflandırılması henüz gerçekleştirilmemiştir. Rapordaki söz konusu sınıflandırma bu çalışma kapsamında gerçekleştirilmiştir. (EW) : Vahşi hayatta nesli tükenmiş Bu türler ya insanlaın himayesi altında botanik bahçesi gibi ortamlarda koruma altındadırlar yada dar bir alanda doğallaşmış haldedirler. (CR) : Ciddi tehlike altında yakın gelecekte doğal hayatta yok olma riski çok yüksek olan türler. (EN) : Tehlike altında Doğal hayatta henüz ciddi tehlike altında olmayıp yakın gelecekte çok yüksek risk altına girebilecek türler. (VU) : Hassas Henüz ciddi tehlike altında olmayan ancak orta vadede yok olma riski ile karşı karşıya kalacak türler. (LR) : Düşük risk Yukarıda belirtilen risk sınıflarına girmeyen ve henüz her hangi bir riskle karşı karşıya olmayan türler. Üçe ayrılırlar: 1.(cd): Korumaya bağımlı Eğer tür belirli bir program çerçevesinde koruma altına alınmazsa önümüzdeki 5 yıl içerisinde yukarıdaki risk sınıflarından birine dahil olabilir., 2.(nt): Yakın tehdit altında Korumaya bağımlı olmayan ancak (VU) kategorisine girmeye aday türler. 3.(Ic): En az endişe verici Korumaya bağımlı olmayan yada yakın gelecekte risk altında olmayan türler. RDB=KIRMIZI LİSTE Liste 1: Avrupa da yaşayan soyu tehlikede olan türler Liste 2: Avrupa dışındada yaşayan ve soyu tehlikede olan türler Liste 3: Soyu tehlike altında olmayan; ama Avrupa da özel ilgi gösterilen türler Liste 4: Soyu tehlike altında olan türler BERN SÖZLEŞMESİ: Ek-ll: Kesinlikle korunması gereken hayvan türleri Ek-lll: Korunması gereken hayvan türleri OO: Sözleşme ile ilgili tür bulunmamaktadır. Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali Projesinin yer aldığı Erzurum İli nin İspir İlçesi, Doğu Karadeniz Dağları nın güney yamaçlarında, denizden ortalama 1.900-2.000 m. yükseltiler arasında bulunmaktadır. Proje, Kafkasya Ekolojik Bölgesi veya Kafkasya Sıcak Noktası olarak adlandırılan alanın içerisinde bulunmaktadır. Kafkasya Bölgesi, Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) tarafından belirlenen, dünyanın biyolojik çeşitlik açısından özel öneme sahip 200 Ekolojik Bölgesi arasında yer almakta ve Uluslararası Koruma Örgütü [Conservation International (CI)] tarafından yeryüzünün en önemli biyolojik çeşitliliğe sahip ve tehdit altındaki 25 sıcak noktası arasında değerlendirilmektedir. Kafkasya Ekolojik Bölgesi veya Kafkasya Sıcak Noktası olarak adlandırılan bu alan, Karadeniz ile Hazar Denizi arasında Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan ülkelerinin tamamı ile İran, Rusya ve Türkiye nin bir bölümünü kapsayan 580,000 km 2 büyüklüğe sahip bir bölgedir. 47

Dünyanın en önemli biyolojik çeşitliliğe sahip ve tehdit altındaki bölgelerinden biri olan Kafkasya Ekolojik Bölgesi/Sıcak Noktasında içerisinde bulunan Doğu Karadeniz Dağları, eşsiz orman, yüksek dağ ve akarsu ekosistemleri ile çok önemli memeli, kuş, sürüngen, amfibi, balık ve böcek türüne ev sahipliği yapmaktadır. Doğu Karadeniz dağlarının zengin yaban hayvan türlerinden bazıları aşağıda listelenmiştir; Boz ayı (Ursus arctos), Kurt (Canis lupus), Tilki (Vulpes vulpes), Yaban keçisi (Capra aegagrus), Çengel boynuzlu dağ keçisi (Rupicapra rupicapra), Karaca (Capreolus capreolus), Yaban domuzu (Sus scrofa), Su samuru (Lutra lutra), Gelincik (Mustella nivalis), Ağaç sansarı (Martes martes), Kaya sansarı (Martes foina), Porsuk (Meles meles), Cüce yarasa (Pipistrellus pipistrellus), Büyük kulaklı yarasa (Myotis bechsteini), Büyük farekulaklı yarasa (Myotis myotis), İmparator Kartal (Aquila heliaca), Dağalası (Salmo trutta magrostigma), Kafkas semenderi (Mertensiella caucasiaca), Kafkas kurbağası (Pelodytes caucasicus), Ağaç kurbağası (Hyla arborea). Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali Projesinin bulunduğu alan, aynı zamanda Türkiye nin Doğu Karadeniz Dağları Önemli Kuş Alanları içerisinde bulunmaktadır. Doğu Karadeniz Dağlar Önemli Kuş Alanı ülkenin en büyük önemli kuş alanı olup, kuşlar açısından çok değişik özellikler arz etmektedir. Kuş türlerinin yanı sıra memeli, balık, sürüngen ve amfibi türleri bakımından da oldukça zengindir. Yöre orman ve dağ ekosistemlerinin ayrılmaz birer parçası olan ayı, kurt, tilki, vaşak, karaca, yaban domuzu, yaban keçisi, çengel boynuzlu da keçisi, kaya sansar, ağaç sansarı, gelincik ve su samuru gibi memelilerin yanı sıra, özellikle akarsu ekosisteminde Salmo trutta, Salmo labrax, Squalis cephalus, Barbus tauricus, Alburnoides bipunctatus, Liza aurata, Neogobius rizensis ve Rutilis frisii gibi balık türlerini barındırmaktadır. Ayrıca, Kafkasya Ekolojik Bölgesi nin en önemli endemik türlerinden olan Kafkas semenderi (Mertensiella caucasica) yine yöredeki akarsu boyları, göletler, nemli dere içleri ve nemli diğer birçok ekosistemde yaşam sürdürmektedir. Alandaki akarsularda yaşayan en önemli türlerden birisi olan Dağalası (Kırmızı benekli alabalık) (Salmo trutta macrostigma) yumurtlama döneminde akarsuların sığ olan yukarı havzalarına tırmanmaktadır. Dağalasının, yanal çizgisi üzerinde bir sıra halinde uzanan ve küçük noktaların kümelenmesinden oluşan 10-12 adet etrafı beyaz halkalarla çevrili büyükçe, kırmızı benekler bulunur. Preoperküller üzerinde daima gayet belirgin şekilde görülen siyah bir leke vardır. Vücut üzerindeki siyah lekeler yanal çizginin altında pek görülmezler. Özellikle hızlı akan, temiz ve bol oksijenli soğuk dağ sularını tercih eder. Bütün hayat süresince daima akarsularda kalan ve hiçbir şekilde denize inmeyen, çok dar alanlar içinde sınırlı göçler yapan bir formdur. En fazla 30 48

cm boy ile cüce bir form sayılırlar. Yine en fazla, 0,5-1 kg ağırlığa ulaşabilir. Avlananlarda ağırlık 100-200 gr. arasında değişir. Türkiye genelindeki yumurtlaması soğuk (5-7 C), berrak ve bol oksijenli, genellikle orman içi akarsuların kaynak kısımlarında sonbaharda (Ekim- Kasım-Aralık) gerçekleşir. Bu dönemde daima akarsuların sığ olan yukarı havzalarına tırmanırlar ve özellikle çakıllı zeminlere yumurta bırakırlar. 3,5-4 mm çapındaki yumurtalardan larvalar 400 Gün-Derece civarında çıkarlar. Etobur olan bu balık, sulardaki sinek larvalar, kabuklu canlılar ve diğer balıkların larva ve yavrularıyla beslenirler. Halk arasında gerçek alabalık denildiğinde akla gelen çok lezzetli bir balıktır. Proje sahası ve etki alanında belirlenen fauna listesi aşağıda tablo halinde verilmiştir Tablo 15. İki Yaşamlılar: TÜR ADI Mertensiella caucasica (Kafkas Semenderi) Triturus karelini (Pürtüklü semender) Triturus vittatus ophryticus (Şeritli semender) Bufo bufo (Karakurbağası) Bufo viridis (Gece kurbağası) Hyla arborea (Ağaç kurbağası) Pelodytes caucasicus (Kafkas Kurbağası) Rana camerani (Şeritli kurbağa) Rana ridibunda (Ova kurbağası) BERN SÖZLEŞMESİ IUCN'YE GÖRE RİSK SIINIFLARI - nt - lc - lc - lc - lc - lc - lc - lc - lc Tablo 16. Balıklar: TÜR ADI Salmo trutta macrostigma (Dağ Alası) Salmo trutta labrax (Deniz Alası, Alabalık) Alburnoides bipunctatus (Noktalı İnci Balığı) Barbus tauricus (Bıyıklı Balık) Capoeta capoeta sieboldi (Siraz Balığı) Capoeta tinca (Karabalık, Siraz Balığı) Chalcalburnus chacloides (Tatlısu Kolyoz Balığı) Chondrostoma regium (Karaburun Balığı) BERN SÖZLEŞMESİ IUCN'YE GÖRE RİSK SIINIFLARI - nt - lc - lc - lc - lc - lc - lc - lc 49

Noegobius rizensis (Kaya Balığı) Leuciscus cephalus (Tatlısu Kefali) Rhodeus sericeus amarus (Acıbalık) Scardinus erythrophthalmus (Kızılkanat) Rutilus frisii (Levkit Balığı) Liza aurata (Çöpçü Balığı) Silurus glanis (Yayın Balığı) - lc - lc - lc - lc - lc - lc - lc Tablo 17. Sürüngünler: FAMİLYA / TÜR ADI BERN SÖZLEŞMESİ IUCN'YE GÖRE RİSK SINIFLARI TÜRKİYE'DE YAYILIŞLARI Cyrtopodion kothschyi (İnce Parmaklı Keler) - nt Geniş Lacerta trilineata (Büyük Yeşil Kertenkele) - nt D. Karadeniz Anguis fragilis (Yılan Kertenkele) - nt Geniş Coluber najadum (İnce Yılan) - nt Geniş Coluber ravergieri (Kocabaş Yılan) - nt Geniş Natrix natrix (Yarı Sucul Yılan, Küpeli Su Yılanı) Natrix tessellata (Su Yılanı) Vipera ammodytes (Boynuzlu Engerek) Vipera barani (Baran Engereği) - nt Geniş - nt Tüm Türkiye Ek II nt Geniş - nt Geniş Tablo 18. Kuşlar: TÜR ADI TÜRKÇE ADI BERN RDB SÖZLEŞMESİ KIRMIZI LİSTE Accipiter brevipes Yaz atmacası - - Accipiter gentilis Çakırkuşu - L3 Accipiter nisus Atmaca - - Acrocephalus schoenobaenus Kındıra kamışçını - - Acrocephalus scirpaceus Saz kamışçını - - Aegypius monachus Kara Akbaba - - Alcedo atthis Yalıçapkını Ek II L3 Alectoris chukar Kınalı keklik - - 50

Anas clypeata Kaşıkgaga - - Anas crecca Çamurcun - L3 Anas platyrhynchos Yeşilbaş - L3 Anser anser Boz kaz - Anthus campestris Kır incirkuşu - - Anthus spinoletta Dağ incirkuşu - - Anthus trivialis Ağaç incirkuşu - - Apus apus Ebabil - - Apus melba Ak karınlı ebabil Ek II L2 Aquila chrysaetos Kaya Kartalı - L3 Aquila heliaca Şah kartal - - Aquila pomarina Küçük Orman Kartalı - L3 Ardea cinerea Gri Balıkçıl - L3 Ardea purpurea Erguvani Balıkçıl Ek II L2 Ardeola ralloides Alaca balıkçıl Ek II L2 Asio flammeus Kır Baykuşu Ek II L3 Asio otus Kulaklı orman baykuşu - L3 Aythya ferina Elmabaş Patka - - Aythya marila Karabaş Patka - - Bubulcus ibis Sığır balıkçılı - - Buteo buteo Şahin - - Buteo rufinus Kızıl Şahin - L3 Caprimulgus europaeus Çobanaldatan - - Carduelis cannabita Ketenkuşu - - Carduelis carduelis Saka - - Carduelis chloris Florya - - Carduelis flavirostris Sarı gagalı ketenkuşu - - Carpodacus erythrinus Çütre - - Casmerodius albus Büyük ak balıkçıl Ek II L2 Charadrius dubius Halkalı Küçük Cılıbıt Ek II L3 Charadrius hiaticula Halkalı cılıbıt Ek II L3 Ciconia ciconia Leylek - L3 Cinclus cinclus Derekuşu Ek II L3 Circaetus gallicus Yılan kartalı - - Circus pygargus Çayır delicesi - - Columba palumbus Tahtalı Ek III L3 Coracias garrulus Gökkuzgun Ek II L3 Corvus corone Gri leş kargası Ek III L3 Corvus frugilegus Ekin Kargası Ek III L3 Cuculus canorus Guguk - - Delichon urbica Ev Kırlangıcı - - Dendrocopos syriacus Alaca Ağaçkakan - L3 Dryocopus martius Kara ağaçkakan - - Emberiza cia Kaya Çintesi Ek II L3 Emberiza hortulana Kirazkuşu - - Emberiza melanocephala Kara başlı çinte Ek II L3 Eremophila alpestris Kulaklı Toygar - - Falco cherrug Ulu Doğan - - Falco peregrinus Gökdoğan - - Falco subbutteo Delice Doğan - L3 Falco tinnunculus Kerkenez - - Ficedula hypoleuca Kara sinekkapan - - Ficedula parva Küçük sinekkapan - - Ficedula semitorquata Alaca sinekkapan - - 51

Fringilla coelebs İspinoz - - Fringilla montifringilla Dağ ispinozu - - Galerida cristata Tepeli Toygar - - Gallinula chloropus Sutavuğu - - Garrulus glandarius Alakarga - - Gypaetus barbatus Sakallı Akbaba - - Gyps fulvus Kızıl akbaba - - Haliaeetus albicilla Ak kuyruklu kartal - L3 Himantopus himantopus Uzunbacak - - Hirundo rustica Kır kırlangıcı - - Irania gutturalis Taş bülbülü - - Lanius minor Kara Alınlı Örümcekkuşu - - Larus armenicus Van gölü martısı Limosa limosa Çamurçulluğu - - Luscinia svecica Mavigerdan - - Mergus albellus Sütlabi Ek II L2 Miliaira calandra Tarla Çintesi - - Monticola saxatilis Taşkızılı Ek II L3 Motacilla cinerea Dağ Kuyruksallayanı - L3 Motacilla citreola Sarı Başlı Kuyruksallayan - - Neophron percnopterus Küçük akbaba - - Nucifraga caryocatactes Göknar kargası Ek II L3 Nycticorax nycticorax Gece Balıkçılı Ek II L3 Oenanthe isabellina Boz kuyrukkakan Ek II L3 Oriolus oriolus Sarıasma Ek II L3 Otis tarda Toy - - Parus caeruleus Mavi Baştankara - - Parus major Büyük Baştankara - Passer montanus Ağaç serçesi - - Perdix perdix Çilkeklik - - Pernis apivorus Arı şahini - - Phalacrocorax carbo Karabatak - - Phoenicurus ochruros Kara kızılkuyruk Ek II L3 Phylloscopus sibilatrix Orman çıvgını - - Phylloscopus sindianus Kafkas çıvgını - - Pica pica Saksağan Ek III L3 Picus viridis Yeşil Ağaçkakan - - Plegadis falcinellus Çeltikçi - - Prunella collaris Büyük dağbülbülü - - Prunella modularis Dağbülbülü - - Prunella montanella Sibirya dağbülbülü - - Prunella ocularis Sürmeli dağbülbülü - - Ptyonoprogne rupestris Kaya Kırlangıcı - - Pyrrhocorax graculus Sarı gagalı dağ kargası - - Pyrrhocorax pyrrhocorax Kırmızı gagalı dağ kargası - - Pyrrhula pyrrhula Şakrak - - Remiz pendulinus Çulhakuşu - - Rhodopechys sanguinea Ala mecek - - Saxicola rubetra Çayır taşkuşu Ek II L3 Saxicola torquata Taşkuşu Ek II L3 Serinus pusillus Kara iskete - - Strix aluco Alaca Baykuş - - Sturnus vulgaris Sığırcık - - Sylvia communis Ak Gerdanlı Ötleğen - - 52

Sylvia curruca Küçük akgerdan - - Tachybaptus ruficollis Küçük batağan -- - Tadorna ferruginea Angıt - - Tetraogallus caspius Urkeklik - - Tichodroma muraria Duvar Tırmaşıkkuşu - - Tringa ochropus Yeşil Düdükçün Ek II L3 Tringa totanus Kızılbacak - L3 Turdus torquatus Boğmaklı ardıç - L3 Vanellus leucurus Ak kuyruklu kızkuşu - - Vanellus vanellus Kızkuşu - L3 Tablo 19.Memeliler: TÜR ADI / TÜRKÇE ADI Allactaga williamsi (Araptavşanı) Apodemus sylvaticus (Dağ Faresi) Capra aegagrus (Yabankeçisi) Capreolus capreolus (Karaca) Chionomys gud (Kafkas Karfaresi) Chionomys nivalis (Kar Faresi) Dryomys nitedula (Hasancık-Ağaç Yediuyuru) Martes foina (Kaya Sansarı) Meriones persicus (İran Çölfaresi) Mesocricetus brandti (Türk Avurtlağı) Microtus daghestanicus (Dağıstan Kısakulaklıfaresi) Microtus socialis (Küçük Tarlafaresi) Mustela nivalis (Gelincik) Myotis blythii (Küçük Farekulaklı Yarasa) Myotis emarginatus (Kirpikli Yarasa) Nannospalax nehringi (Anadolu Körfaresi) Plecotus auritus (Kahverengi Uzunkulaklı Yarasa) Plecotus macrobullaris (Uzunkulaklı Kafkas Yarasası) BERN SÖZLEŞMESİ IUCN'YE GÖRE RİSK SINIFLARI - Ic - Ic Ek II nt - nt TÜRKİYEDE YAYILIŞLARI İç ve Doğu Anadolu, Orta ve Doğu Karadeniz Erzurum, Orta Karadeniz, Kütahya, Batı Trakya Erzurum, Artvin, Erizncan, Tunceli, Sivas, Kayseri, Antalya Karadeniz, Trakya, Marmara ve Kuzey Ege - nt Doğu Karadeniz - Ic Kuzeydoğu Anadolu, Kırşehir, Çankırı, Bolu - Ic Tüm Türkiye Ek III Ic - Ic Doğu ve Güneydoğu Anadolu hariç Tüm Türkiye Erzurum, Iğdır, Siirt, Hakkari - Ic İç ve Doğu Anadolu - Ic Erzurum, Ardahan, Kars, Artvin, Rize - nt Erzurum Ek III nt Trabzon, Giresun, Erzurum, Kastamonu - Ic Tüm Türkiye - Ic Erzurum, Doğu Karadeniz hariç Tüm Türkiye Kıyı Kesimleri - Ic Erzurum, Sivas, Ankara - Ic Erzurum, Ardahan, Rize, Erzincan, Kayseri - Ic Doğu Anadolu 53

Rhinolophus euryale Trabzon, Ordu, Giresun, - nt (Akdeniz Nalburunlu Yarasası) Antalya ve İzmir Rhinolophus ferrumequinum (Büyük Nalburunlu Yarasa) - Ic Tüm Türkiye Rupicapra rupicapra (Çengelboynuzlu Dağkeçisi) Sciurus vulgaris (Kızıl Sincap) Sorex raddei (Kırmızıdişli Böcekçil) Sus scrofa (Yabandomuzu) Tadarida teniotis (Buldog Yarasa) Ursus arctos (Bozayı) Vulpes vulpes (Tilki) Ek III Ek III nt nt Doğu Karadeniz ve Doğu Anadolu Doğu Karadeniz ve Trakya - nt Doğu Karadeniz - Ic Tüm Türkiye - Ic - Ic - nt Trabzon, Gümüşhane, Giresun, Artvin İç Anadolu ve Ege Hariç Tüm Türkiye İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Genel Değerlendirme : Proje sahası ve yakın çevresinin faunası arazi gözlemleri, literatür bilgisi ve yöre insanlarının tecrübelerinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Yapılan çalışmalar sonucu fauna listelerinde belirlenen türlerin varlığı belirlenmiştir. Bu türlerin Bern Sözleşmesine göre korunma statüleri tabloda belirtilmiştir. Ancak tespit edilen türler ülkemizde geniş yayılışa sahip oldukları için yok olma tehlikesi ile karşı karşıya değillerdir. Sadece Capra aegagrus (Yabankeçisi) Bern Sözleşmesi Ek II kapsamında koruma altına alınmış bir türdür. Gerçekleştirilmesi planlanan projenin bu türe bir etkisi beklenmemektedir. 54

3- PROJENİN VE YERİN ALTERNATİFLERİ İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kurulması planlanan Tapsur Hidroelektrik Santrali(HES) projesi toplam kurulu gücü 2 MWm/1,8 MWe olacaktır. Projenin kurulum amacı elektrik üretimidir. Proje Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali nden oluşacaktır. Tapsur HES projesinin yıllık enerji üretimi 5,9 GWh olacaktır. Olabildiğince ayrıntılı olarak incelenmiş ve ekonomik olarak yapılabilirliği belirlenmiş Tapsur HES projesinin devreye girmesi ile yerli ve yenilenebilir bir kaynak olan hidrolik potansiyelimizin bir parçası daha elektrik enerjisi üretimine ve ülke ekonomisine kazandırılmış olacaktır. Tapsur HES projesi planlanırken, projeye ilişkin fizibilite raporu hazırlanmış ve detaylı çalışmalar yapılmıştır. Sahadaki mevcut vadinin jeolojik yapısı nedeniyle depolama tesisi yapma imkanı olmadığından bu alternatif düşünülmemiştir. Projenin alternatifi olarak aynı regülatöre sahip olacak şekilde basınçlı iletim borusu yerine sağ sahile serbest akışlı kutu kesitli iletim kanalı planlanmıştır. Regülatörden alınan sular 2230 m uzunluğundaki kanal ile yükleme havuzuna alınacaktır. Yükleme havuzunda basınca alınan sular 260 m uzunluğundaki cebri boru ile santral binasına gelmeden önce branşman ile iki kola ayrılacak ve santral binasında türbinlendikten sonra tekrar Tapsur Deresine bırakılacaktır. Ayrıca; meteorolojik, jeolojik ve topoğrafik koşulları dikkate alarak yapılan çalışmalarda değişik kotlarda dere suyunun daha optimum kullanılabileceği başka bir alternatif proje üretmenin mümkün olmadığı, değişik alternatifler içinde en uygun çözümün üretildiği sonucuna varılmıştır. 55

SONUÇLAR İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kurulması planlanan Tapsur Hidroelektrik Santrali(HES) projesi toplam kurulu gücü 2 MWm/1,8 MWe olacaktır. Projenin kurulum amacı elektrik üretimidir. Proje Tapsur Regülatörü ile çevrilen sular iletim borusu vasıtasıyla santral binalarına ulaştırılacak ve burada türbinlenerek enerji üretimi yapılacaktır. Tapsur HES projesinin yıllık enerji üretimi 5,9 GWh olacaktır. Proje tanıtım dosyasında sadece Tapsur HES değerlendirilmiş, enerji iletim hattı değerlendirilmemiştir. Proje faaliyete geçmeden önceki aşamalarda 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca enerji iletim hattı için ayrıca başvurulacaktır. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kurulması planlanan Tapsur HES tesisleri inşaatında 20 kişi çalıştırılması planlanmaktadır. İşletme aşamasında ise deneyimli 5 kişi çalıştırılacaktır. Tapsur HES projesinin çevresel etkileri aşağıda değerlendirilmiştir. Hava kirliliği açısından Tapsur HES Projesi nin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi; İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılıp işletilmesi planlanan Tapsur HES inşaatında hafriyat işlemleri sırasında toz oluşumu olacaktır. İşletme aşamasında herhangi bir toz oluşumu söz konusu olmayacaktır. İnşaat aşamasında 7.000 m 3 hafriyat yapılacaktır. Proje sahasında arazinin hazırlanması ve hafriyat işlemleri 20 ay sürecektir. Ayda 26 gün ve günde 8 saat tek vardiya olarak çalışılacaktır. Tapsur HES inşaat aşamasında toz emisyonu için hesaplanan toplam değer hem kontrolsüz hem de kontrollü durum için 1 kg/saat sınır değerinin altında kaldığı için hesapla elde edilen hava kirlenmesine katkı değerleri ve bu değerlerle teşkil edilen toplam kirlenme değerlerinin hesaplanması yapılmamıştır. Projede 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen tüm hususlara uyulacaktır. Tapsur HES projesinin işletilmesi aşamalarında toz veya gaz emisyonu oluşmayacaktır. Hafriyat işlemleri sırasında toz oluşumunu en aza indirmek için; kamyonlara savurma yapılmadan yükleme ve boşaltma yapılacak, taşıma esnasında kamyonların üstü branda ile örtülecek, spreyleme yapılacaktır. Tüm işlemler esnasında 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. Su kirliliği açısından Tapsur HES Projesi nin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi; İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES inşaat ve işletme aşamalarında çalışacak personelden ötürü su kullanımı ve buna bağlı olarak atıksu oluşumu olacaktır. 56

Projenin inşaat aşamasındaki günlük su kullanım miktarı 3.000 lt, işletme aşamasındaki günlük su kullanım miktarı ise 750 lt. olarak hesaplanmıştır. Günlük su tüketiminin tamamının atıksuya dönüşeceği varsayılarak; inşaat aşamasındaki günlük atıksu miktarı 3.000 lt., işletme aşamasındaki günlük atıksu miktarı ise 750 lt. olacaktır. Çalışacak personelden kaynaklanacak evsel nitelikli atıksular; inşaat aşamasında 19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümleri gereğine uyularak yapılacak olan sızdırmasız fosseptikte toplanacaktır.. Fosseptikte biriken atıksular doldukça İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kiralanacak bir vidanjörle Yeşilyurt Köyü kanalizasyon sistemine iletilecektir. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti.inşaata başlamadan önce; Yeşilyurt Köyü muhtarlığına başvurarak evsel nitelikli atıksuların doldukça ücreti karşılığı çekilmesi için anlaşma yapacaktır. Projenin tüm aşamalarında; 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, 13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu ve Yönetmelikleri nin hükümlerine uyulacaktır. Toprak kirliliği ve atıklar açısından Tapsur HES Projesi nin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi; Tapsur HES inşaatı esnasında; yapılacak hafriyat ve çalışacak personelin kullanımından doğacak evsel nitelikli katı atık oluşumu olacaktır. Tapsur HES inşaat aşamasında toplam 7.000 m 3 hafriyat yapılacaktır. Bu hafriyat toprağının tamamı 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği Madde 26 ya göre peyzaj, sahadaki eğime bağlı engebelerin düzeltilmesi, yapıların dolgu işlemlerinde kullanılacaktır. İnşaat çalışmalarında oluşan hafriyat eğimli arazilerden gelişigüzel dere yataklarına bırakılmayacak, arazilerde tahribata neden olmayacak şekilde çalışmalar yürütülecek ve bu konuda tüm tedbirler alınacak, su akış rejimini ve kalitesini olumsuz yönde etkilemeyecek şekilde çalışmalar yürütülecektir. Proje kapsamında 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ve 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü Ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik nin ilgili tüm maddelerine uyulacaktır. Proje sahası ve çevresine, dere yataklarına kesinlikle hafriyat atığı bırakılmayacaktır. İnşaat sahasına rüzgarı kesici levhalar yerleştirilmesi, Kamyonlara savurma yapılmadan boşaltma ve doldurma yapılması, Yüklenen malzemenin üstünün naylon branda veya tane büyüklüğü 10 mm den fazla olan maddelerle kapatılması, Üst tabakaların %10 nemde muhafaza edilmesi, spreyleme gibi tedbirler alınacaktır. 57

Tapsur HES inşaatında; çalışacak olan 20 personelden günde 26,8 kg ve işletme aşamasında çalışacak olan 5 personelden ise günde 6,7 kg evsel nitelikli katı atık oluşacaktır. Bunlar gerekenler ayrı ayrı toplanmak üzere saha içinde ağzı kapalı çöp konteynerinde biriktirilecek, dolduğunda İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından İspir Belediyesi katı atık sahasına götürülerek bertaraf edilecektir. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. Tapsur HES inşaatına başlamadan; İspir Belediyesi ne başvurularak evsel katı atıkların bertarafı için gerekli izinler alınacaktır. İnşaat ve işletme aşamalarında evsel nitelikli katı atıkların toplanması, biriktirilmesi ve bertarafı için 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne ve bu yönetmelikte değişik tarihlerde yapılan tüm değişikliklere uyulacaktır. Ayrıca Tapsur HES projesinin hazırlık, inşaat ve montaj çalışmalarında; hafriyat ve personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıklar dışında inşaat(demir, tahta, metal vb) ve ambalaj(çimento torbaları, ekipmanların kapları, kağıt vb) atıkları oluşacaktır. Bunlar hurda olarak toplanacak, geri kazanımı mümkün olan atıklar yeniden kullanılacak ve/veya lisans almış geri dönüşüm firmalarına verilecektir. Bunların toplanması ve diğer işlemler esnasında; 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin, 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili maddelerine uyulacaktır. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES inşaat aşamasında kullanılacak iş makinalarının bakım ve yağ değişme işlemleri İspir İlçesi ne götürülerek yapılacaktır. İşletmede atık yağ oluşturabilecek parçaların bakım-onarım işlemleri, proje alanı içerisinde periyodik olarak teknik servis tarafından gerçekleştirilecektir. Proje alanında atık yağların bırakılması söz konusu değildir. Bakım ve onarım için seçilen yerin atık yağların alınmasına uygun olmasına dikkat edilecektir. İşletme sırasında yapılacak bakım-onarım işlemlerinde, 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği nin tüm maddelerine uyulacaktır. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES inşaat ve işletme aşamalarında tehlikeli atık oluşumu olmayacaktır. Olması durumunda 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili tüm maddelerine uyulacaktır. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından yapılması planlanan Tapsur HES inşaat ve işletme aşamalarında saha içerisinde revir bulundurma zorunluluğu bulunmamaktadır. Faaliyet sırasında meydana gelebilecek tıbbi müdahale gerektiren durumlarda, ecza dolabında olan tıbbi malzemeler ile müdahale edilecek ve ihtiyaç duyulması halinde en yakın sağlık kuruluşuna ulaştırılacaktır. Bu sebeplerden dolayı faaliyet sahasında tıbbi atık oluşması muhtemel değildir. Ancak 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin ilişkin hükümlerine uyulacaktır. Tesiste 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. 58

Tapsur HES inşaat ve işletme safhasında oluşacak atıklar aşağıdaki tabloda toplu olarak gösterilmiştir. Tablo 20. Projenin İnşaat ve İşletme Aşamasında Oluşacak Atıklar İNŞAAT AŞAMASI KAYNAK MİKTAR BERTARAF YÖNTEMİ Personel(20 kişi) 26,8 kg/gün İspir İlçesi Çöp Döküm Sahası Katı Atıklar Hafriyat 20.000 m 3 Engebelerin düzeltilmesi/projede dolgu amaçlı Sıvı Atıklar Personel(20 kişi) 3.000 lt/gün Yeşilyurt Köyü Kanalizasyon Sistemi Toz Atıklar Hafriyat Kontrolsüz 0,499 kg/saat SKKHKKY sınır Atık Yağlar İŞLETME AŞAMASI Kontrollü İnşaat sırasında kullanılacak kamyonekskavatör bakımı KAYNAK 59 0,201 kg/saat - MİKTAR Katı Atıklar Personel(5 kişi) 6,7 kg/gün Sıvı Atıklar Personel(5 kişi) 750 lt/gün değerinin altındadır. Yağ değişimi için yetkili servisler BERTARAF YÖNTEMİ İspir İlçesi Çöp Döküm Sahası Yeşilyurt Köyü Kanalizasyon Sistemi Projenin inşaat ve işletme aşamalarında, doğal ortama hiçbir katı veya sıvı atık bırakılmayacaktır. Bu nedenle Tapsur HES projesinin toprak kalitesi üzerinde olumsuz bir etkisi beklenmemektedir. Gürültü düzeyi açısından Tapsur HES Projesi nin çevresel etkilerinin değerlendirilmesi; İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kurulması planlanan Tapsur HES inşaat aşamasında hafriyat çalışmalarında kullanılacak iş makinelerinden dolayı gürültü oluşumu olacaktır. Regülatörün ve Hidroelektrik Santralin inşaat çalışmaları aynı anda başlayacaktır. Ancak sahaların birbirlerine olan mesafeleri yüzünden her birim için gürültü hesaplamaları ve değerlendirmeleri ayrı ayrı yapılmıştır. Tapsur HES inşaat aşamasında kullanılacak iş makinelerinden dolayı oluşacak gürültü değerleri gündüz yaklaşık 20 m.den itibaren 04.06.2010 tarih 27601 sayılı sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde belirtilen sınır değerlerin altına düşecektir. İş makinelerinden kaynaklanacak gürültünün çalışanları olumsuz yönde etkilemesini önlemek amacıyla Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne ve 30.12.2006 tarih ve 26392 sayılı Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik e uyulacak, bu yönetmelikler uyarınca her bir makine ile gürültüye maruz kalan işçiler bazında sorumlu kurum veya kuruluşlarca hazırlanan ilgili mevzuat çerçevesinde getirilen tedbirler alınacaktır. İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. tarafından kurulması planlanan Tapsur Regülatörü ve Hidroelektrik Santralinde yapılacak tesislerin tamamı enerji amaçlıdır. Su alma yapısından

iletim tünelleri ile alınacak su, cebri borular vasıtasıyla santrale giriş yapacaktır. Cebri boru öncesindeki vana odaları kattaki darbeleri elimine edecek ve su hareketinden dolayı olabilecek vibrasyonu emecektir. Türbinlerin çalışması ile meydana gelecek gürültünün en aza indirilebilmesi için gerekli ses yalıtımı ve izolasyonu yapılacaktır. Kurulacak Tapsur HES projesinde oluşacak gürültünün çevre yerleşimlere ve çalışanlara zarar vermemesi için 04.06.2010 tarih 27601 sayılı sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, 30.12.2006 tarih ve 26392 sayılı Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik ve 23/12/2003 tarih ve 25325 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Titreşim Yönetmeliği nde belirtilen tüm hususlara uyulacaktır. Projenin sahibi olan İlktes Elektrik Tesisat Tic.Ltd.Şti. ; 11.08.1983 tarih ve 1813 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, 2872 sayılı Çevre Kanunu, 13.05.2006 tarih ve 26167 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, 5491 sayılı Çevre Kanunu nda değişiklik yapılmasına dair kanun, 19.07.2005 tarih ve 25880 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanım Kanunu, 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü Ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik 18.10.1983 tarih ve 18198 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, 18.07.1997 tarih ve 23053 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Karayolları Trafik Yönetmeliği ne 29.04.2009 tarih ve 27214 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelik 24.02.2010 tarih ve 27503 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevre Kanununca Alınması Gereken İzin ve Lisanslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 10.06.2003 tarih ve 25134 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, 4857 sayılı İş Kanunu, 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, 14.03.1991 tarih ve 25777 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, 13.02.2008 tarih ve 26786 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 22.07.2006 tarih ve 26236 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, 04.06.2010 tarih 27601 sayılı sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, 31.08.2004 tarih ve 25569 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği 03.03.2005 tarih ve 25744 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, 60

Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 19.03.1971 tarih ve 13783 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Lağım Mecrası İnşaası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik, 23.12.2003 tarih ve 25325 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Gürültü Yönetmeliği, 07.03.2008 tarih ve 26809 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, 30.12.2006 tarih ve 26392 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile İlgili Yönetmelik, 23.12.2003 tarih ve 25325 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Titreşim Yönetmeliği, 24.08.2011 tarih ve 28035 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, 08.06.2010 tarih ve 27605 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Toprak Kirliliğinin Kontrolü Ve Noktasal Kaynaklı Kirlenmiş Sahalara Dair Yönetmelik, 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, 25.11.2006 tarih ve 26357 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Ömrünü Tamamlamış Lastikleri Kontrolü Yönetmeliği, 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği, 22.07.2005 tarih ve 25883 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, 11.07.1993 tarih ve 21634 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliği 18.01.2008 tarih ve 26760 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Tehlikeli Kimyasallar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, 10.08.2005 tarih ve 25902 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik, 13.01.2005 tarih ve 25699 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, 06.03.2007 tarih ve 26454 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan, Deprem Bölgelerinde Yapılacak Binalar Hakkında Yönetmelik, hükümlerine uyacak, yukarıda verilen mer i mevzuatla ilgili kurum ve kuruluşlardan gerekli izinleri alacaktır. 61