Solarex İstanbul Mevzuatın Değerlendirilmesi

Solarex İstanbul Mevzuatın Değerlendirilmesi 08 Nisan 2016 İstanbul Bilal Şimşek GES Proje Müdürü www.tedas.gov.tr 1

Kurulu Güç 2015 Sonu YAKIT TÜRÜ KURULU GÜCÜ (MW) SANTRAL SAYILARI TERMĠK 41.903,0 449 HĠDROLĠK 25.867,8 560 RÜZGAR 4.503,2 122 JEOTERMAL 623,9 21 GÜNEġ 248,8 362 TOPLAM 73.146,7 1.514 KURULUġLAR KURULU GÜÇ KATKI KAMU 20.322,6 27,8 ÖZEL SEKTÖR 52.824,2 72,2 TOPLAM 73.146,7 100,0 Kaynak: TEİAŞ, www.teias.gov.tr 2

Kurulu Gücün Yakıtlara Dağılımı KAYNAKLAR KURULU GÜÇ KATKI MW % KÖMÜR(TaĢ+Ġthal+Linyit+Asfaltit) 15.492,5 20,6 DOĞALGAZ + LNG 21.260,9 29,1 HĠDROLĠK 25.867,8 35,4 RÜZGAR 4.503,2 6,2 YENĠLENEBĠLĠR+ATIK +JEO 986,3 1,3 DĠĞER-1- (Fueloil+Nafta+Motorin) 461,3 1,2 DĠĞER-2- (Çok Yakıtlı Katı+Sıvı) 4.325,9 5,9 GÜNEġ 248,8 0,3 TOPLAM 73.146,7 100,0 Kaynak: TEİAŞ, www.teias.gov.tr 3

Üretimin Kaynaklara Dağılımı (2015 Sonu) BR:GWh KAYNAKLAR 2015 YILI KATKI KÖMÜR (TaĢ+Ġthal+Linyit+Asfaltit) 73.872,6 28,4 DOĞALGAZ+LNG 98.193,4 37,8 HĠDROLĠK 66.903,2 25,8 RÜZGAR 11.552,1 4,4 YENĠLENEBĠLĠR ATIK + JEO 4.831,8 1,9 DĠĞER-1-(Fueloil+Motorin+Nafta) 4.243,2 1,6 DĠĞER-2-(Çok Yakıtlı+Katı+Sıvı) 94,1 0,0 TOPLAM 259.690,3 100,0 2015 YILI KATKI % KAMU 55.368,8 21,3 ÖZEL 204.321,5 78,7 TOPLAM 259.690,3 100,0 Kaynak: TEİAŞ, www.teias.gov.tr 4

TEDAġ Genel Müdürlüğü Türkiye elektrik dağıtım sisteminde serbest piyasa düzenine geçiģ çalıģmaları çerçevesinde, dağıtım bölgeleri baz alınarak Kamu mülkiyetindeki elektrik iģletmelerinin yeniden yapılandırılması suretiyle elektrik dağıtım ve perakende satıģ hizmetlerinin özelleģtirilmesine karar verilmiģ ve TEDAġ 2004 yılında ÖzelleĢtirme Yüksek Kurulu kararı ile özelleģtirme kapsam ve programına alınmıģtır. Bu kapsamda Türkiye 21 dağıtım bölgesine ayrılmıģtır. Dağıtımda ilk özelleģtirmeler 2009 yılında 3 bölgede yapılmıģtır. 30.09.2013 tarihi itibarıyla dağıtım tesislerinin mülkiyeti TEDAġ a ait olmak kaydıyla 21 dağıtım bölgesinin tamamında iģletme hakkı özel sektöre devredilmiģ durumdadır. ÖzelleĢtirme sonunda 12.744.750.000 ABD Doları gelir elde edilmiģtir. ÖzelleĢtirme sonrası TEDAġ Genel Müdürlüğü, Ankara bulunan merkez teģkilatı ve 21 Dağıtık dağıtım bölgesinde Verimli Dağıtım bulunan 21 Temsilciliği ile elektrik dağıtım sektöründe çalıģmalarını Üretim Tüketim yürütmektedir. TEDAġ ın Yeni Misyonu; Eğitim, Mühendislik ve DanıĢmanlık, Koordinasyon ve Standardizasyon, Kontrol ve Denetim olarak belirlenmiģtir. Kamunun TEDAġ a verdiği birtakım görevleri yerine getirmektedir. 5

Dünya da Yenilenebilir Enerjinin Son On Yılı Tespitler REN21 Renewables 2015 Global Status Report Yenilenebilir enerji tüm beklentileri aşarak büyüme kaydetmiştir. Yenilenebilir enerji teknolojilerinden elektrik üretim kapasitesi önemli ölçüde artmıştır. Pahalı teknoloji yerini daha uygun maliyetlere bırakmıştır. Yenilenebilir enerji kaynaklarını destekleyen politik gelişmeler artış göstermiştir. 6

Photovoltaik (PV) Toplam Kapasite PV Son bir yılda 40 GW lık güç ilavesi oldu. Toplam kapasite 177 GW Dünya çapında tüm PV kapasitesinin %60 ı son üç yılda kuruldu. Asya ülkelerinde yüksek miktarda kurulum gerçekleģti. 7

Photovoltaik (PV) Ülkeler Sıralaması PV Kurulum (Ülkeler) Çin 2014 yılında en fazla kurulum yapan ülke oldu. Japonya ve Amerika takip eden ülkeler. BeĢ ülke 1 GW kurulum gerçekleģtirdi. 8

CSP (Concentrating Solar Power) 9

Dağıtım ġebekeleri ve Üretim Merkezi santrallerden son kullanıcılara doğru tek yönlü güç akıģı Bilindiği üzere mevcut dağıtım Ģebekesi tek yönlü güç akıģı varsayılarak, Talebin karģılanması, Teknik kalitenin yükseltilmesi, Tedarik sürekliliğinin artırılması, Dağıtım Dağıtık Üretim Verimli Tüketim Ġletim tesisleri ile bütünlük sağlaması,gibi kriterlere göre dizayn ediliyordu. Dağıtım Ģebekeleri üretim santrallarının bağlantısı için değil tüketiciler için planlanıyordu. 10

AG ve OG den Bağlı Santraller Artmakta 380 kv EİH Ototrafolar 380kV ve 154 kv seviyesinden bağlı büyük güçlü, Hidrolik, Kömür, Doğalgaz, Rüzgar Santralleri 154 kv EİH Orta Gerilimden Bağlı/Bağlanacak Santraller (Hidrolik, Rüzgar, Doğalgaz, Güneş, vs) Dağıtım Trafosu 34,5 kv OG ENH 0,4 kv AG 154/OG TM Küçük güçte dağıtılmış üretim (PV Ağırlıklı) Enerji alanında farkında olmasak da sessiz bir devrim gerçekleģiyor. Yeraltı AG Hattı 11

ġebeke Ġhtiyaçları YEK Entegrasyonu (asenkron, senkron ve evirici tabanlı sistemler), Yüklerdeki değiģim (elektrikli araç, depolama imkanları), Tedarik sürekliliği gereklilikleri (otomatik uzaktan izleme ve kontrol sistemleri), Enerji kalitesi ölçüm sistemleri, Elektrik kesinti sayısı ve süreleri, Akıllı ölçümler (OSOS) Herkesin serbest tüketici olacağı bir piyasa yapısı (Dağıtım ve Perakende AyrıĢımı), Dağıtım Varlık yönetim sistemi, Dağıtık Üretim Verimli Tüketim Akıllı ev, iģyeri ve rezidans sayısında artıģ (ısıtma, soğutma, havalandırma ve aydınlatma sistemleri sabit saatlerde değil, ihtiyaca göre anında devreye giren sistemler), 12

Aktif ġebekelere GeçiĢ 34 Radyal şebeke Tek yönlü güç akışı Aşırı akım koruma röleleri ve sigortalar ile şebeke işletimi, 34 Arıza akımının büyüklüğü ve yönü değişebilir. Fiderler için yanlış açma Koruma cihazları arasındaki koordinasyonun değişmesi Başka sorunlar olabilir. 13

Çözüm: Akıllı ġebeke? Talep Yönetimi Akıllı Sayaçlar YEK Entegrasyonu Saha Uygulamaları (Varlık Yönetimi, CBS vb.) SMART GRID Otomasyon (SCADA, DMS) Dağıtım Dağıtık Üretim Verimli Tüketim Arıza Yönetim Sistemi Yük Profil Değişimleri Güç Kalitesi ve Planlama 14

Bağlantı Noktası OG ġebeke OG ġebeke Bağlantı Noktası TEDAġ Trafo MüĢteri Trafo AG ġebeke Bağlantı Noktası AG Tüketiciler G G Dahili Yükler Üretim tesisi şebekeye hangi gerilim seviyesinden bağlı ise kurallar ona göre değişir. Şebeke bağlantı noktasının neresi olduğu çok önemlidir. 15

GES ve Güç Kalitesi Konvansiyonel ve modern dağıtım sistemi yapıları Dağıtım Sistemi Tüketim Tesisi Dağıtık Enerji Santrali Güç Kalitesi Pasif (Konvansiyonel) Var Yok f Tuketim Aktif (Modern) Var Var f Tuketim, Uretim Aktif bir dağıtım sisteminde güç kalitesi sorumluluk matrisi Parametre İlgili Elektriksel Büyüklük Sorumlu TTB Toplam Talep (Akım) Bozuşması (Harmonik) GES V Gerilim Düşümü/Yükselmesi GES Fliker Gerilim Salınımı (f < 50 Hz) GES DC Akım Enjeksiyonu DC Akım (Amper veya % I nom ) GES Pasif bir dağıtım sistemi için tanımlanan teknik kalite sorumluluk matrisi Güç Kalitesi Parametresi İlgili Elektriksel Büyüklük Sorumlu f Frekans TEİAŞ V Gerilim Düşümü Dağıtım Şirketi V-/V+ Gerilim Dengesizliği Dağıtım Şirketi THB Gerilim Bozuşması Dağıtım Şirketi TTB Talep (Akım) Bozuşması Tüketici Fliker Gerilim Salınımı (f < 50 Hz) Tüketici Mevzuat Elektrik piyasasında lisanssız elektrik üretimine ilişkin yönetmeliğin uygulanmasına dair tebliğ ve Elektrik piyasasında dağıtım sisteminde sunulan elektrik enerjisinin tedarik sürekliliği, ticari ve teknik kalitesi hakkında yönetmelik 16

GES ve Güç Kalitesi - Akım harmonik bozuşması sorumluluğu kullanıcıya ve ilgili fidere bağlı GES sahibine, - Gerilim Düşümü/Yükselmesi ( V) sürekli çalışmada dağıtım şirketine, devreye girip çıkma nedeniyle ise ilgili fidere bağlı GES sahibine, - Düşük frekanslı gerilim salınımı (f < 50 Hz) flicker sorumluluğu kullanıcıya ve ilgili fidere bağlı GES sahibine, - DC akım enjeksiyonu ilgili fidere bağlı GES sahibine ve tüketicilere aittir. - Aynı fidere birden fazla GES in bağlı olması durumunda herbir bağlantı noktasında ölçüm yapılarak güç kalitesi bozulmasının kaynağı tespit edilebilir. Ölçümler yapılırken fidere bağlı diğer santrallerin kapalı olması gerekir. 17

Uyulması Gereken Temel Standartlar Santral Kurulu Gücü Standart Adı < 16 A TS EN 50438 > 16 A ve AG den Bağlı TSE K 191 > 16 A ve YG den Bağlı TSE K 192 TSE K 191 Faz akımı 16 A den büyük olan jeneratörler için bağlantı kuralları - Dağıtım sistemine ag seviyesinden bağlanan TSE K 192 Faz akımı 16 a den büyük olan jeneratörler için bağlantı kuralları - Dağıtım sistemine og seviyesinden bağlanan 18

Akım Harmonikleri Toplam Temel Bileşen 50 Hz 3. Harmonik 150 Hz 5. Harmonik 250 Hz 7. Harmonik 250 Hz 9. Harmonik 250 Hz Bozuk dalga şeklinin harmoniklere ayrıştırılması I TEPE I RMS I H1 I H3 I H5 I H7 I H9 Temel Bileşen 50 Hz + 3. Harmonik = Harmoniksel bozuk dalga şekli Üçüncü harmoniğin akım dalga şekline bozucu etkisi Faz akımı 16 A olan ve AG seviyesinden bağlanan tesisler için akım harmonikleri Harmonik No 2 3 5 7 9 11 13 15 n 39 Sınır 1,08 2,3 1,14 0,77 0,4 0,33 0,21 0,15 ª (15/n) ª % 50 veya en yüksek ve en düşük arasında orta noktaya yakın diğer beyan edilen değerler. Türkiye de GES lerin uymakla yükümlü olduğu akım harmonik sınır değerleri verilmiştir. Bu değerler BS EN 50438 ve IEC 61000-3-2 ile uyumludur. 19

Gerilim Dalgalanması ( V) Türkiye de uygulanan gerilim düşümü/yükselmesi sınır değerleri (IEC 61000-3-3) Maksimum Değer (%) GES Devreye Girerken ±3.3 GES Devreden Çıkarken ±3.3 GES devreye girerken oluşturabileceği en büyük gerilim yükselmesi V (pu) GES devreden çıkarken oluşturabileceği en büyük gerilim düşümü V (pu) 1.1 1.0 V NOM Dağıtım Şirketi Üst Sınır V= + % 10 V GES = + % 3.3 1.1 1.0 V NOM Dağıtım Şirketi Üst Sınır V= + % 10 V GES = - % 3.3 0.9 Dağıtım Şirketi Alt Sınır V= - % 10 0.9 Dağıtım Şirketi Alt Sınır V= - % 10 GES OFF t ON GES ON zaman GES ON t OFF GES OFF zaman Gerilimin kabul edilebilir sınırlar dışına çıkmaması için bağlanacak GES lerin en kötü durum analizleri yapılarak özellikle uzun ve kırsal hatlarda gerilim dalgalanması değerlerine bakılmalıdır. En kötü durum analizleri minimum üretim-maksimum yük ve maksimum üretimminimum yük koşullarını içermelidir. 20

KırpıĢma (Flicker) Türkiye de uygulanan flicker sınır değerleri (IEC 61000-3-3) GES (IEC 61000-3-3) Tüketici (IEC 61000-2-2) P ST 1.00 1.00 P LT 0.65 0.80 Kırpışma şiddeti zamansal olarak iki farklı parametre ile değerlendirilir: P ST : Kısa dönem kırpışma şiddeti. 10 dakikalık ölçüm ile belirlenir. P LT : Uzun dönem kırpışma şiddeti. 21

DC Akım Enjeksiyonu Dağıtım sistemine alçak gerilim seviyesinden bağlanan PV GES lerin eviricilerinin sisteme DC akım verme olasılığı vardır. PV sistemlerde transformatör kullanımı açısından 3 tip evirici vardır: - Yüksek frekans transformatörlü, - Alçak frekans (50 Hz) transformatörlü, - Transformatörsüz Ülke Standard İzin verilen maksimum DC akım (Transformatörsüz) İzin verilen maksimum DC akım (Transformatörsüz Türkiye IEEE 929-2000 Evirici nominal akımının % 0.5 i Evirici nominal akımının % 0.5 i ABD IEEE 929-2000 Evirici nominal akımının % 0.5 i Evirici nominal akımının % 0.5 i Avusturalya AS 4777.2 5 ma 5 ma Almanya DIN VDE 126-1000 ma İspanya RD 1663/2000 - - Japonya Tech. Guidline for Grid Interconnection Evirici nominal akımının % 1 i Evirici nominal akımının % 1 i İngiltere ER G83/1-5 ma 22

GES Evirici Standartları Güvenlik Standartları Standard No IEC 62109-1 (EN 62109-1) IEC 62103 (EN 50178) AS 3100 UL 1741 IEEE 1547 Standard Adı Safety of power converters for use in photovoltaic power systems - Part 1: General requirements Electronic equipment for use in power installations Approval and test specification - General requirements for electrical equipment Inverters, Converters, Controllers and Interconnection System Equipment for Use With Distributed Energy Resources Standard for Interconnecting Distributed Resources with Electric Power Systems Etkilenmezlik (immunity) standartları Standard No IEC 61000-6-1 (EN 61000-6-1) IEC 61000-6-2 (EN 61000-6-2) Standard Adı Electromagnetic compatibility (EMC) - Part 6-1: Generic standards - Immunity for residential, commercial and light-industrial environments Electromagnetic compatibility (EMC) - Part 6-2: Generic standards - Immunity for industrial environments Emisyon standartları Standard No IEC 61000-6-3 (EN 61000-6-3) IEC 61000-6-4 (EN 61000-6-4) EN 55022/CISPR 22 Standard Adı Electromagnetic compatibility (EMC) Part 6-3: Generic standards Emission standard for residential, commercial and light-industrial environments Electromagnetic compatibility (EMC) Part 6-4: Generic standards Emission standard for industrial environments Information Technology Equipment - Radio disturbance characteristics - Limits and methods of measurement 23

GES Evirici Standartları Elektromanyetik uyumluluk standartları- Harmonikler Standard No IEC 61000-3-2 (EN 61000-3-2) IEC 61000-3-12 (EN 61000-3-12) IEC 61727 AS 4777 UL 1741 IEEE 1547 Standard Adı Electromagnetic compatibility (EMC) Part 3-2: Limits Limits for harmonic current emissions (equipment input current 16 A per phase) Electromagnetic compatibility (EMC) - Part 3-12: Limits - Limits for harmonic currents produced by equipment connected to public low-voltage systems with input current >16 A and 75 A per phase Photovoltaic (PV) systems - Characteristics of the utility interface Grid Connections of Energy Systems via Inverters Inverters, Converters, Controllers and Interconnection System Equipment for Use With Distributed Energy Resources Standard for Interconnecting Distributed Resources with Electric Power Systems EMC uyumluluk standartları- Voltaj Salınımı ve Kırpışma Standard No IEC 61000-3-3 (EN 61000-3-3) IEC 61000-3-11 (EN 61000-3-11) Standard Adı Electromagnetic compatibility (EMC) Part 3-3: Limits Limitation of voltage changes, voltage fluctuations and flicker in public low-voltage supply systems, for equipment with rated current 16 A per phase and not subject to conditional connection Electromagnetic compatibility (EMC) - Part 3-11: Limits - Limitation of voltage changes, voltage fluctuations and flicker in public low-voltage supply systems - Equipment with rated current 75 A and subject to conditional connection 24

GES Raporu (Lisanssız) Proje Onayı Yapılan Başvurular Tesis Geçici Kabul Yapılan Başvurular Toplam Başvurular Onay İşlemi Tamamlanan Başvurular Kabul İşlemi Tamamlanan Kabul Aşamasında Olan TESİS TİPİ Sayı (Adet) Kurulu Güç (kw) Sayı (Adet) Kurulu Güç (kw) Sayı (Adet) Kurulu Güç (kw) Sayı (Adet) Kurulu Güç (kw) BIYOGAZ 32 31.651 24 25.882 11 17.703 1 1.204 GES 6.194 5.213.727 583 2.884.249 501 366.449 155 136.059 RES 247 193.668 14 100.278 7 7.970 6 1.038 TRI/KOJEN 63 180.087 22 111.640 16 42.043 3 22.576 TOPLAM 6.536 5.619.133 643 3.122.049 535 434.165 165 160.877 25

GES Proje Durumları 26

Dağıtım ġirketlerine Göre Proje Sayısı 27

Ġllere Göre Proje Sayısı 28

Lisanssız Elektrik Üretimi (Adımlar) Başvuru Yapılması ve Bağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubu Alınması 1.AŞAMA Proje Onaylanması ve Bağlantı Anlaşması Yapılması 2.AŞAMA Geçici Kabul ve Sistem Kullanım Anlaşması Yapılması 3. AŞAMA 29

Proje Süreci Dağıtım Şirketi ile Bağlantı Anlaşması İmzalanması Geçici Kabul TEDAŞ ONAY TEDAŞ Başvuru Çağrı Mektubu Tebliğ Tarihi Proje tasarım, yerel onayların alınması TEDAġ Onayı Bağlantı AnlaĢması Tesisin Yapımı 90 gün 90 gün 30 gün AG 1 yıl OG 2 yıl 30

ÇalıĢmalarımız - 1 Genel Müdürlüğümüze onay için sunulan projeler, LUY Proje Takip Programı vasıtasıyla geliş tarihine göre sıralanmakta ve iş durumu uygun olan personelimize (elektrik mühendisi) yönlendirilmektedir. Söz konusu projelerin öncelikle mevzuat çerçevesinde temel belgelerin ön kontrolü yapılmaktadır. Belgelerde eksiklik olması halinde projeler ilgili firmaya iade edilmekte, eksiklik bulunmaması durumunda, proje paftaları, hesapları ENH projeleri kontrol edilmektedir. Bu safhada eksiklik tespit edilmesi sonucunda proje dosyasındaki eksiklikler bir yazı ile ilgili firmaya verilmekte ve eksiklikler süresi içinde tamamlandıktan sonra proje onayı yapılmaktadır. Genel Müdürlüğümüze onay için gelen projeler sadece üretim santralleri olmayıp, bu projeler kapsamında tesis edilecek olan AG/OG bağlantı hatları ENH projeleri de incelenmektedir. Bu projelerin incelenmesi de ayrı bir uzmanlık konusu olup, Genel Müdürlüğümüzdeki bu konuda tecrübeli ve dağıtım tesisi projeleri alanında yetişmiş personel tarafından incelenmektedir. 31

ÇalıĢmalarımız - 2 Hem proje hem de kabul aşamasındaki olumsuzlukların önüne geçilebilmesi ve yaşanan sürecin kısaltılarak işlemlerin hız kazanması bakımından ilgili personelin takviyesi, personel eğitimi, belli bir güce kadar projelerin tipleştirilmesi, proje ve kabul dosyalarında gerekli evraklar, teknik dokümanlar ve bilgilerin TEDAŞ ın Web sayfasında paylaşılarak yatırımcılar ile projecilerin önceden bilgi sahibi olmasının sağlanması için Genel Müdürlüğümüzce gerekli çalışmalar yapılmakta ve yapılmaya devam edecektir. Proje hazırlama sürecinden önce yaşanan olumsuzluklara ilave olarak, lisanssız üretim tesisi kurulması sürecinde proje hazırlayan firmaların/kişilerin de oldukça yetersiz olduğu bugüne kadar Genel Müdürlüğümüze ulaştırılan projelerden görülmektedir. Projelerin, Dağıtım Şirketinin verdiği Bağlantı Anlaşmasına Çağrı Mektubunun tebliğ tarihinden itibaren 90 gün içinde Genel Müdürlüğümüze verilmesi gerekmekteyken, genellikle bu sürenin sonuna doğru 80-85 inci gününde projeler teslim edilmekte, hatta proje dosyasında gerekli hiçbir belge olmaksızın son günde sadece bir dilekçe ile başvuru bile yapılmaktadır. Bu konudaki eksikliği gidermek için Teşekkülümüz elemanlarınca çeşitli ortamlarda eğitimler verilmiş, hem piyasadaki projeci, yatırımcı ve Dağıtım Şirketlerinin elemanları hem de TEDAŞ koordinatörlüklerindeki mühendisler bilgilendirilmiştir. Önümüzdeki süreçte de eğitim çalışmalarına devam edilecektir. Ayrıca proje incelenmesi aşamasında Genel Müdürlüğümüze gelen projeci mühendislere de elden gelen her türlü yardım yapılmış, bir kısım projeci proje hazırlama konusundaki eksikliklerini Genel Müdürlüğümüzdeki incelemeler sırasında gidermiştir. 32

ÇalıĢmalarımız - 3 Proje inceleme ve onay sürecini hızlandırmak amacıyla TEDAġ Genel Müdürlüğünde hafta içi ve hafta sonu mesai yapılmıģtır. 2015 yılının Haziran, Temmuz ve Ağustos aylarında hafta içi akģam 20.00 ye kadar ve hafta sonları 09.00 ila 17.00 saatleri arası gayretli çalıģmalar ile proje onayları hızlandırılmıģtır. Bu fazla mesai sonucunda yaklaģık 400 GES proje onayı yapılmıģtır. Ayrıca sahada kabuller gerçekleģtirilmiģ ve çok yoğun bir mesai ile santraller devreye alınmıģ ve alınmaya da devam edilmektedir. Sahada elde edilen tecrübe ve talepler doğrultusunda dağıtım Ģirketlerince; bir parsele ait 1 MW' tan küçük üretim santralleri için yapılacak baģvurularda ve aynı parsel içerisinde birden fazla farklı gerçek ve tüzel kiģi için yapılacak baģvurularda hiçbir kurum veya kuruluģtan ÇED Raporu yada ÇED Raporuna gerek olmadığına dair herhangi bir belge talep edilmemesi konusunda çalıģma yapılarak sektörün önü açılmasına katkı sağlanmıģtır. Ayrıca imar uygulamaları konusunda çalıģmalar yapılarak sorunun çözümünde katkı sağlanmıģtır. GES projelerinde statik projelerin onayı konusunda alternatif çözüm olarak üniversite onayları da devreye sokularak proje onay süreci hızlandırılmıģtır. Sektörün bütün taraflara ile toplantılar yapılarak sorunlar tespit edilmiģ ve çözümüne yönelik somut adımlar gerçekleģtirilmiģtir. Dağıtım ġirketleri ve OSB çalıģanların bilgilendirilmesi ve eğitilmesi amacıyla etkinliklere katılım sağlanmıģtır. Küçük güçteki santraller için baģvuru, izin, proje onay ve kabul iģlemlerinin kolaylaģtırılması için Tip ġartname çalıģmaları yapılmıģtır. 33

Hatalı Uygulamalar 34

Hatalı Uygulamalar Özellikle Avrupa daki uygulamalar incelendiğinde Almanya, Ġtalya ve Ġspanya gibi ülkelerde ilk yıllarda çok hatalı tesis kurulmuģ ve birçok olumsuzlukla karģılaģtırılmıģtır. Ancak TEDAġ Genel Müdürlüğünün proje inceleme aģamasında baģlamak üzere gösterdiği hassasiyet kabul aģamasında da sağlanmıģ ve yaklaģık 366 MW lık güç iģletmeye alınmasında tek bir sorun dahi yaģanmamıģtır. Proje onay ve kabul iģlemleri için standart ve disiplin sağlanmıģtır. 37

Sonuçlar YEK ve enerji verimliliği konusunda bilimsel, kurumsal ve teknolojik kapasitenin artırılması için, TEDAŞ Genel Müdürlüğü olarak dünyadaki teknolojik gelişmeler takip edilmekte, fuarlara katılım sağlanmakta ve uygulamalar yerinde incelenmektedir. Ayrıca üniversite işbirliği ve yurtdışı kurumlar ile ortak projeler geliştirilmektedir. Nitelikli insan gücü yetiştirilmesi amacıyla, teknisyen ve mühendis düzeyinde olmak üzere eğitim konusunda projeler hazırlanmakta ve eğitim çalışmaları yapılmaktadır. Ülkemizde son zamanlarda sıkça gündeme gelen lisanssız elektrik üretiminden kaynaklı kapasitenin hızla artarak enerji sektörüne katkısı küçümsenemez bir gerçektir. Gerek yatırımcıların gerek dağıtım bölgelerinin gerekse TEDAŞ ın yoğun çalışmaları ve iyileştirmeleriyle lisanssız kurulu gücün toplam kurulu güçteki payı hızla artmaktadır. Sürekli devam eden iyileştirmeler ve bilinçli yatırımcıların artmasıyla birlikte bu süreç daha da kolaylaşacaktır. Yakın bir zamanda tüketicilerin aynı zamanda potansiyel bir üretici olduğu hepimizin kabul edeceği bir gerçek olacaktır. 38

Proje Onay Ekibimiz MEHMET MUTLU DAİRE BAŞKANI fadil.fedai@tedas.gov.tr BİLAL ŞİMŞEK MÜDÜR(G) bilal.simsek@tedas.gov.tr ÇETİN ÇELİK MÜDÜR YRD (G) cetin.celik@tedas.gov.tr İBRAHİM ERSOY MÜDÜR YRD (G) İbrahim.ersoy@tedas.gov.tr LEYLA ARSLAN E.MÜHENDİS Leyla.Arslan@tedas.gov.tr CEM EDİZ BAŞ MÜHENDİS ( E. MÜH) Cem.Ediz@tedas.gov.tr CİHANGİR TOZKOPARAN E.MÜHENDİS cihangir.tozkoparan@tedas.gov.tr AYŞEGÜL ETCİ E.MÜHENDİS aysegul.etci@tedas.gov.tr MURAT YILMAZ E.MÜHENDİS murat.yilmaz@tedas.gov.tr GÜNER KOÇAK E.MÜHENDİS Guner.kocak@tedas.gov.tr MURAT GÜÇLÜ BAŞ MÜHENDİS ( E. MÜH) Murat.guclu@tedas.gov.tr YÜKSEL BAYKAN E.MÜHENDİS Yuksel.baykan@tedas.gov.tr VOLKAN TAN E.MÜHENDİS Volkan.tan@tedas.gov.tr FIRAT ÖNCİN E.ÖĞRT. Firat.oncin@tedas.gov.tr SELMA EROĞLU E.MÜHENDİS Selma.eroglu@tedas.gov.tr GÖKAY ARSLANOĞLU E.MÜHENDİS Gokay.araslanoglu@tedas.gov.tr SAVAŞ TAN E.ÖĞRT. Savaş.tan@tedas.gov.tr 39