UDB ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş

UDB ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş ALATAY HİDROELEKTRİK SANTRALİ PROJE TANITIM DOSYASI ORDU İLİ, GÖLKÖY İLÇESİ D E S T E K MÜHENDİSLİK & MÜŞAVİRLİK Adres. Özveren Sokak No:25/5 Çankaya/ANKARA Telefon. +90.312 232 45 70 Faks. +90.312 231 48 36 EKİM 2009

Proje Sahibinin Adı UDB ELEKTRİK ÜRETİM A.Ş. Adresi HASAT SOK. NO: 2/6 ŞİŞLİ/İSTANBUL Telefon ve Faks Numaraları 0 212 219 98 94 0 212 231 01 28 Projenin Adı PROJE TANITIM DOSYASI Proje Bedeli 7.295.349 TL Proje İçin Seçilen Yerin Açık Adresi ORDU İLİ GÖLKÖY İLÇESİ Peoje İçin Seçilen Yerin Koordinatları Alanın Koordinatları NOKTA NO Y X ALATAY I Regülatör 389168.5 4508166.3 HES 390970.6 4511503.0 ALATAY II Baraj 391260.9 4512802.1 HES 392891.1 4514702.8 ALATAY III Regülatör 392943.0 4514900.0 HES 394057.4 4516651.0 Projenin ÇED Yönetmeliği Kapsamındaki Yeri (Sektörü, Alt Sektörü) EK II LİSTESİ MADDE 28. KURULU GÜCÜ 0,5 MW VE ÜZERİ OLAN NEHİR TİPİ SANTRALLER PTD Hazırlayan Kuruluşun PTD Hazırlayan Kuruluşun Adresi, Telefon ve Faks Numaraları GMK Bulvarı Özveren Sok. No:25/5 P.K.:06570 Çankaya-Kızılay/Ankara Tel : (0 312) 232 45 70 Faks : (0 312) 231 48 36 PTD Sunum Tarihi Ekim-2009

YETERLİK BELGESİ TEBLİĞİ KAPSAMINDA ÇALIŞTIRILMASI TAAHHÜT EDİLEN PERSONEL TABLOSU Faaliyet Sahibi : UDB Elektrik Üretim A.Ş Faaliyetin Yeri : Ordu İli, Gölköy İlçesi Faaliyetin Adı : Alatay Hidroelektrik Santrali Dosyanın Hazırlandığı Tarih : Ekim, 2009 Yeterlik Belge No : 143 Tebliğin İlgili Maddesi Kapsamında Çalıştırılacak Personel Adı Soyadı Mesleği Sorumlu Olduğu Bölüm, Sayfa, bölüm, ekler vb. İmzası Çevre Mühendisi (5/1-a) Banu KÖMÜRCÜ Çevre Mühendisi Bölüm I, IV, V, VI Mühendislik veya mimarlık fakülteleri veya fakülte veya akademi veya dört yıllık yüksek okul veya fen veya edebiyat fakültelerinin... mezunu personel Abuzer EREN Mahmut ŞAHAN Maden Mühendisi Maden Mühendisi Bölüm II, VI Bölüm II, V (5/1-b) Doğan COŞKUN Kimya Mühendisi Bölüm III Kapsam Belirleme ve İnceleme Değerlendirme Komisyonunca veya PTD İnceleme değerlendirme komisyonunca belirlenmiş meslek grubundaki personel Rapor Koordinatörü (5/1-c) A. Semih ÇOKYAMAN Jeoloji Mühendisi Raporun tamamı

İÇİNDEKİLER 1. PROJENİN ÖZELLİKLERİ 2 a. Projenin İş Akım Şeması, Kapasitesi, Kapladığı Alan, Teknolojisi, Çalışacak Personel Sayısı 2 b. Doğal Kaynakların Kullanımı (Arazi Kullanımı, Su Kullanımı, Kullanılan Enerji Türü vb.) 12 c. Atık Üretimi Miktarı (Katı, Sıvı, Gaz, vb.) ve Bu Atıkların Fiziksel, Kimyasal, Biyolojik Özellikleri 18 d. Kullanılacak Teknoloji ve Malzemelerden Kaynaklanacak Kaza Riski.. 20 e. Projenin Olası Çevresel Etkilerine Karşı Alınacak Tedbirler.. 22 2. PROJENİN YERİ (Projeden etkilenmesi muhtemel alanın hassasiyeti değerlendirilirken aşağıda verilen hususlar göz önünde bulundurulmalıdır); 36 a. Mevcut Arazi Kullanımı ve Kalitesi (Tarım Alanı, Orman Alanı, Su Yüzeyi)... 37 b. Ek.V deki Duyarlı Yöreler Listesi Göz Önüne Alınarak (sulak alanlar, kıyı kesimleri, dağlık ve ormanlık alanlar, tarım alanları, milli parklar, özel koruma alanları, nüfusça yoğun alanlar, tarihsel, kültürel arkeolojik ve benzeri önemi olan alanlar, erozyon alanları, heyelan alanları, ağaçlandırılmış alanlar, potansiyel erozyon,ve ağaçlandırma alanları ile 167 sayılı yer altı suları hakkında kanun gereğince korunması gereken akiferler). 49 3. PROJENİN VE YERİN ALTERNATİFLERİ (Proje Teknolojisinin ve Proje Yerinin Seçilme Nedenleri). 62 SONUÇLAR (Burada yapılan tüm açıklamaların özeti ile projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve alternatiflerin karşılaştırıldığı genel değerlendirmesi yapılacaktır) 62 NOTLAR VE KAYNAKLAR 66

TABLOLAR VE GRAFİKLER Tablo-1 : Tesislere En Yakın Yerleşim Alanları...12 Tablo-2. Alatay I HES Regülatörü Aylık ve Yıllık Ortalama Akımları...14 Tablo-3. Alatay II HES Barajı Aylık ve Yıllık Ortalama Akımları...15 Tablo-4. Ara Havza Aylık ve Yıllık Ortalama Akımları...16 Tablo-5. Alatay II HES Çıkışı Aylık ve Yıllık Ortalama Akımları...16 Tablo-6. Alatay III HES Regülatörü Aylık ve Yıllık Ortalama Akımları...17 Tablo-7. Alatay I İçin Kazı Dolgu Hesapları...22 Tablo-8. Alatay II İçin Kazı Dolgu Hesapları...22 Tablo-9. Alatay III İçin Kazı Dolgu Hesapları...23 Tablo-10. Kütlesel Debiler...28 Tablo-11 : Gürültü Kaynakları ve Gürültü Seviyeleri...29 Tablo 12. Grup I Mesafelere göre Gürültü Dağılımı...30 Grafik 1. İnşaat Sırasında Oluşan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği (0 250)...30 Grafik 2. İnşaat Sırasında Oluşan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği (300 3000)...30 Tablo 13. Grup II Mesafelere göre Gürültü Dağılımı...31 Grafik 3. İnşaat Sırasında Oluşan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği (0 250)...32 Grafik 4. İnşaat Sırasında Oluşan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği (300 3000)...32 Tablo 14.Grup III Mesafelere göre Gürültü Dağılımı...33 Grafik 5. İnşaat Sırasında Oluşan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği (0 250)...34 Grafik 6. İnşaat Sırasında Oluşan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği (300 3000)...34 1

1. PROJENİN ÖZELLİKLERİ a. Projenin İş Akım Şeması, Kapasitesi, Kapladığı Alan, Teknolojisi, Çalışacak Personel Sayısı Alatay HES Projesi Ordu ili Gölköy ilçesi sınırları içerisinde Kızılen Irmağı üzerinde yer almaktadır. Alatay I HES regülatörü 658.00 talveg kotunda 389168.5 Doğu 4508166.3 Kuzey koordinatlarında, santral binası ise 390970.6 Doğu 4511503.0 Kuzey koordinatlarında yer alacaktır. Alatay II HES barajı 490.00 talveg kotunda 391260.9 Doğu 4512802.1 Kuzey koordinatlarında, santral binası ise 392891.1 Doğu 4514702.8 Kuzey koordinatlarında yer alacaktır. Alatay III HES regülatörü 348.00 talveg kotunda 392943.0 Doğu 4514900.0 Kuzey koordinatlarında, santral binası ise 394057.4 Doğu 4516651.0 Kuzey koordinatlarında yer alacaktır. Projenin amacı sadece elektrik enerjisi üretmek olup, sulama ve taşkın kontrolü gibi amaçları bulunmamaktadır. Projenin amacı, Kızılen ırmağı nın sularından faydalanmak suretiyle enerji üretmektir. Bu çalışmada, gerekli güncel veriler kullanılarak ve proje yeri incelenerek, planlama aşamasında detaylı bir çalışma yapılmış, teklif edilen tesislerin en uygun ve ekonomik çözüm olduğu belirlenmiştir. Hidroelektrik santrallar suyun enerjisinden faydalanarak elektrik üreten yapılardır. Hidroelektrik santral, suyun potansiyel enerjisinin mekanik enerjiye ve mekanik enerjinin de elektrik enerjisine dönüştürüldüğü yerdir. Irmaktan akan ya da yüksekten düşen suyun büyük bir enerjisi vardır. Yüzyıllar boyunca makineleri ve değirmenleri işletmek, su çarklarını döndürmek için hareket halindeki sudan yararlanılmıştır. Ama bugün artık su enerjisi bu biçimde doğrudan değil, genellikle hidroelektrik enerjisine çevrilerek kullanılmaktadır. (Hidro yunanca dan gelen bir sözcüktür ve suyla ilişkili anlamına gelir.) Hidroelektrik enerji santrallerinde, türbin denen makineler suyun etkisi ile çalıştırılır. Her türbinin mili, elektrik üretici ya da Jeneratör denen başka bir makinenin miline bağlıdır. Bu ikinci makine, türbin çalıştığı sürece elektrik akımı üretir. Elde edilen akım, kablolar yardımı ile gereksinim duyulan noktalara iletilir. Gelişmekte olan ülkelerden biri olan Türkiye için elektrik üretiminde hidroelektrik enerjinin önemli bir yeri vardır. Gelişmiş ülkelerin büyük bir çoğunluğu hidroelektrik potansiyellerinin neredeyse tümünü geliştirebilmeyi başarmışlardır. Ülkemizde ise mevcut hidrolik potansiyelden yeterince yararlanılamamaktadır. Dünya genelinde 14000 TWh lik değerlendirilebilecek hidrolik kapasite olduğu tespit edilmiştir. Bu kapasitenin %60 ı Avrupa ve Kuzey Amerika da kullanılmaktadır. Buna karşın dünyanın geri kalan kısmında ancak %10 luk bir potansiyelin kullanıldığı belirtilmektedir. Günümüzde artık toplumların gelişmişlik düzeylerinin belirlenmesinde enerji tüketimi önemli bir kriter olarak kullanılmaktadır. Dünyanın diğer ülkelerinde olduğu gibi ülkemizde de gelişmeye bağlı olarak enerji ihtiyacımız da devamlı olarak artmaktadır. Dolayısıyla enerji ihtiyacının kesintisiz, kaliteli, güvenilir ve ekonomik olarak çevreyi en az etkileyecek şekilde karşılanabilmesi bir zorunluluk olarak ortaya çıkmaktadır. 2

Bu nedenle, sürdürülebilir gelişmenin sağlanabilmesi amacıyla temiz ve çevre dostu bir enerji kaynağı olan yenilenebilir enerji kaynaklarının en yüksek düzeyde değerlendirilerek geliştirilmesi büyük önem arz etmektedir. Yenilenebilir enerji kaynaklarından en büyük öneme sahip enerji kaynağı hidroelektrik enerjidir. Elektrik enerjisi üretiminde fosil, nükleer yakıtlı, termik ve doğalgazlı santrallerin yanında hidroelektrik santrallerin yenilenebilir ve puant çalışma gibi iki önemli özelliği mevcuttur. Günün belirli saatlerinde artma ve azalma gösteren enerji talebini anında karşılayabilme ve taleplerin azalması halinde de devreden anında çıkabilme özelliğine sahip hidroelektrik enerji, diğer enerji üretim tesisleri arasında özel bir öneme sahiptir. Hidroelektrik santrallerin ekonomik yapılabilirliğinin hesaplanabilmesi için, enterkonnekte sistemde aynı enerjiyi üretecek kaynaklar gözden geçirilmekte, en ucuz enerji kaynağı belirlenerek hidroelektrik santral projesi bu kaynakla karşılaştırılmakta ve ancak daha ekonomik bulunursa önerilmektedir. Ekonomik HES potansiyeli içindeki tüm projeler termik santrallere göre rantabiliteleri daha yüksek projelerden oluşmaktadır. Alatay HES projesi, Ordu İli Gölköy ilçesine 6 km mesafede Tepealan mahallesi civarında yer almaktadır. Alatay HES Projesine ait tesisler 1/25000 ölçekli G39-a3, d2 nolu topografik haritalarda yer almaktadır. Kızılen Irmağı üzerinde planlanan Alatay HES Projesi kapsamında Alatay I-II-III HES ve bu yapılara ait tesisler planlanmaktadır. - Alatay I HES Regülatörü; 658 m kotunda, Deredam Mahallesinin batısında, 389168.5 Doğu - 4508166.3 Kuzey koordinatında, santral binası ise; 525 m kotunda, 390970.6 Doğu 4511503.0 Kuzey koordinatlarında, - Alatay II HES Barajı; 490 m talveg kotunda, 391260.9 Doğu - 4512802.1 Kuzey koordinatlarında, santral binası ise; 351.50 m kotunda, 392891.1 Doğu - 4514702.8 Kuzey koordinatlarında, - Alatay III HES Regülatörü ise; 348 m kotunda, 392943.0 Doğu - 4514900.0 Kuzey koordinatlarında, santral binası ise; 302 m kotunda, 394057.4 Doğu - 4516651.0 Kuzey koordinatlarında yer almaktadır. Kızılen Irmağı üzerinde tesis edilecek olan Alatay HES projesinde çevrilecek olan sular iletim tesislerine alınacaktır. İletim güzergahında kanalların kesiştiği yan derelerin (Damarlı D.,İçmesu D.,Kara D.) suları kanaldaki suya ilave edilecektir. Proje müracaatı Kızılen ırmağı ve yan havzasını oluşturan Sap Dere sularının değerlendirilmesi şeklinde yapılmış olup, projeye UDB Elektrik Üretim A.Ş. de müracat etmiştir. Alatay HES Projesi nin su kaynağı 22 No lu Doğu Karadeniz Havzası nda yer alan Melet Irmağı nın kollarından Sap Dere yi oluşturacak olan Kızılen Irmağı dır. 1800 m kotlarında doğan sular irili ufaklı pek çok dereden sonra Kızılen Irmağı nı oluşturur. Kızılen Irmağı Cumuklu Mahallesi yakınlarında sol sahilden Kızılen Deresi ile birleşerek Sap Dere yi oluşturur. Sap Dere de Tülbentli Mahallesi ni geçtikten sonra sol sahilden Melet Irmağı na karışır. Alatay HES Projesi; üzerinde bulunduğu Kızılen Irmağı nın 348 m kotları üzerindeki alanlardan toplanan sularla elektrik üretiminde bulunacak bir projedir. 3

Alatay HES Projesi, Giresun G39 a3,d2 no.lu 1/25000 ölçekli paftada yer almaktadır. Alatay HES projesi üç kademeli olarak planlanmış olup, 1. kademe Alatay I Regülatörü ve Santral binası tesisleri, 2. Kademe Alatay II HES tesisleri, üçüncü kademe ise Alatay III Regülatörü ve HES dir. Alatay HES proje alanı yerbulduru haritası Ek-1 de, Genel yerleşiminin gösterilmiş olduğu 1/25 000 ölçekli topoğrafik harita ise Ek 2 de verilmiştir. TEKLİF EDİLEN TESİSLER Daha önce herhangi bir çalışma kapsamında yer almamış olan Alatay HES projesi aşağıdaki şekilde formüle edilmiştir: - Alatay I Regülatörü ve HES Talvegden yüksekliği 3,80 m, savak genişliği 43 m olan dolgu gövdeli ve yandan alışlı regülatör, 3.484 kw gücünde olan iki adet Pelton türbin içeren santral binası, 4.790 m uzunluğunda, 2,80 m genişliğinde, 0.0006 eğime sahip, dikdörtgen kesitli iletim kanalı. 5 m genişliğinde, 36 m uzunluğunda ve 3,51 m derinliğinde yükleme havuzu 180 m uzunluğunda 1,10 m iç çapında cebri boru. - Alatay II Regülatörü ve HES Talvegden yüksekliği 32 m, kret uzunluğu 110 m, maksimum su seviyesi 520 m ve minimum su seviyesi 510 m, 2 adet 8 x 10 radyal kapağa sahip dolusavağı olan silindirle sıkıştırılmış katı dolgu baraj, 7.796 kw gücünde olan üç adet Pelton türbin içeren santral binası, 2.200 m uzunluğunda, 2,60 m çapında, 0.003 eğime sahip, atnalı kesitli enerji tüneli, Üst Çapı 10 m ve alt çapı 4 m olan 20 m derinliğe sahip denge bacası, 275 m uzunluğunda 1,45 m iç çapında cebri boru. - Alatay III Regülatörü ve HES Talvegden yüksekliği 6,80 m, savak genişliği 40 m olan 6 adet 3x3 kapağa sahip ve yandan alışlı regülatör, 2.641 kw gücünde olan iki adet Francis türbin içeren santral binası, 2360 m uzunluğunda, 4,45 m genişliğinde, 0.0004 eğime sahip, dikdörtgen kesitli iletim kanalı. 6 m genişliğinde, 48 m uzunluğunda ve 5,35 m derinliğinde yükleme havuzu 70 m uzunluğunda 1,70 m iç çapında cebri boru. 4

PROJE KARAKTERİSTİKLERİ ALATAY I REGÜLATÖRÜ Regülatör Yeri ve Rezervuar; Yer : Kızılen Irmağı AGİ : DSİ 22-67 Drenaj alanı : 63.266 km 2 Yıllık ortalama doğal akım : 42.94 hm 3 Yıllık ortalama doğal debi : 42.94 hm 3 Regülatör Yapısı; Tipi : Beton Dolgu Gövdeli Talvegden Yükseklik : 3,80 m Kret Uzunluğu : 52.00 m Güvenilir debi : 0,173 m 3 /s İletim Kanalı; Kanal Tipi : Dikdörtgen Taban Genişliği : 2,80 m Uzunluk : 4,790 m Eğim : 0,0006 Maksimum debi : 3,00 m 3 /s Yükleme Havuzu; Maksimum Su Seviyesi : 657,06 m Normal Su Seviyesi : 656,84 m Minimum Su Seviyesi : 656,21m Uzunluk : 36 m Genişlik : 5.0 m Derinlik : 3,51 m Cebri boru; Cebri boru iç çapı : 1,10 m Toplam cebri boru uzunluğu : 180.00 m Ortalama et kalınlığı : 0,008 m Maksimum debi : 3,00 m 3 /s Santral Binası; Yer : Sol Sahil Tip : Betonarme Kuyruk Suyu Seviyesi : 525,00 m Kurulu Güç : 3.484 kw Ünite Adedi : 2 5

Türbin; Tip : Pelton Ünite Kapasite : 1.742 kw Maksimum Türbin Debisi : 1,50 m 3 /s Minimum Türbin Debisi : 0,15 m 3 /s Frekans : 50 Hz Ünite Devir Sayısı : 350 d/dak Maksimum Randıman : 0,92 (% 85 yükte) Adet : 2 Brüt Düşü : 131,88 m Net Düşü : 130,55 m Jeneratör; Tip : Yatay Milli Senkron Generatör Kapasite : 2000 kva Güç Faktörü : 0,90 Gerilim : 6,3 kv Frekans : 50 Hz Generatör Devir Adedi : 350 d/dak Adet : 2 Dizel Jeneratör; Tip : Dizel Kapasite : 40 kva Devir : 1000 d/dak Adet : 1 İç İhtiyaç Trafosu; Kapasite : 40 Giriş Çıkış Voltajı : 34,5/0,4 kv Adet : 1 Transformatör; Tip : Açık tip yağ soğutmalı Transformatör Kapasite : 2,25 MVA Giriş Çıkış Voltajı : 6,3/34,5 kv Adet : 2 Yıllık Enerji Üretimi; Yıllık Güvenilir Enerji Üretimi Yıllık Sekonder Enerji Üretimi Yıllık Toplam Enerji Üretimi : 1.409 GWh : 9.074 GWh : 10.483 GWh 6

ALATAY II HES KARAKTERİSTİKLERİ Baraj Yeri ve Rezervuar; Yer : Kızılen Irmağı AGİ : DSİ 22-67 Drenaj Alanı : 122.148 km 2 Yıllık Gelen Akım : 82,91 hm 3 Taşkın Debisi (Q1000) : 233,41 m 3 /s Baraj Yapısı Birim Açıklama; Tip : Silindirle Sıkıştırılmış Katı Dolgu Talvegden Yükseklik : 32,00 m Kret Uzunluğu : 110,00 m Güvenilir Debi : 0,83 m 3 /s İletim Tüneli Birim Açıklama; Tip : Atnalı Çap : 2,60 m Uzunluk : 2.200 m Eğim : 0.003 Maksimum Debi : 5,25 m 3 /s Denge Bacası Birim Açıklama; Maksimum Su Seviyesi Minimum Su Seviyesi Üst Çap Alt Çap Derinlik : 519,23 m : 508,80 m : 10 m : 4.0 m : 20.0 m Cebri Boru; Çap : 1,45 m Uzunluk : 275,00 m Et Kalınlığı : 0,008 m Maksimum Debi : 5,25 m 3 /s Santral Binası; Yer : Sol Sahil Tip : Betonarme Kuyruk Suyu Seviyesi : 351,50 m Kurulu Güç : 7.796 kw Ünite Adedi : 3 7

Türbin; Tip : Pelton Ünite Kapasite : 2.599 kw Maksimum Türbin Debisi : 1,75 m 3 /s Minimum Türbin Debisi : 0,175 m 3 /s Frekans : 50 Hz Ünite Devir Sayısı : 250 d/dak Maksimum Randıman : 0,92 (% 85 yükte) Adet : 3 Brüt Düşü : 168,50 m Net Düşü : 165,77 m Jeneratör; Tip : Yatay Milli Senkron Generatör Kapasite : 3000 kva Güç Faktörü : 0.90 Gerilim : 6,4 kv Frekans : 50 Hz Generatör Devir Adedi : 250 d/dak Adet : 3 Dizel Jeneratör; Tip : Dizel Kapasite : 100 kva Devir : 1000 d/dak Adet : 1 İç İhtiyaç Trafosu; Kapasite : 100 Giriş Çıkış Voltajı : 34,5/0,4 kv Adet : 1 Transformatör; Tip : Açık tip yağ soğutmalı Transformatör Kapasite : 3,5 MVA Giriş Çıkış Voltajı : 6,3/34,5 kv Adet : 3 Yıllık Enerji Üretimi; Yıllık Güvenilir Enerji Üretimi Yıllık Sekonder Enerji Üretimi Yıllık Toplam Enerji Üretimi : 10.046 GWh : 20.827 GWh : 30.873 GWh 8

ALATAY III HES KARAKTERİSTİKLERİ Regülatör Yeri ve Rezervuar; Yer : Kızılen Irmağı AGİ : DSİ 22-67 Drenaj Alanı : 161.083 km 2 Yıllık Gelen Akım : 109.36 hm 3 Taşkın Debisi : 179.18 m 3 /s Regülatör Yapısı; Tip : Kontrollü Beton ( Kapaklı) Kapak Yüksekliği ve Adedi : 3x3 6 Adet Kret Uzunluğu : 40.00 m Güvenilir Debi : 0,998 m 3 /s İletim Kanalı; Tip : Dikdörtgen Taban Genişliği : 4,45 m Uzunluk : 2.360 m Eğim : 0,0004 Maksimum Debi : 6,20 m 3 /s Yükleme Havuzu; Maksimum Su Seviyesi Normal Su Seviyesi Minimum Su Seviyesi Uzunluk Genişlik Derinlik : 350,60 m : 350,34 m : 349,50 m : 48 m : 6.0 m : 5,35 m Cebri Boru; Çap : 1,70 m Uzunluk : 70.00 m Et Kalınlığı : 0,008 m Maksimum Debi : 6,20 m 3 /s Santral Binası; Yer : Sol Sahil Tip : Betonarme Kuyruk Suyu Seviyesi : 301.00 m Kurulu Güç : 2.641 kw Ünite Adedi : 2 9

Türbin; Tip : Francis Ünite Kapasite : 1.320,5 kw Maksimum Türbin Debisi : 3,10 m 3 /s Minimum Türbin Debisi : 0,99 m 3 /s Frekans : 50 Hz Ünite Devir Sayısı : 600 d/dak Maksimum Randıman : 0,94 (% 85 yükte) Adet : 2 Brüt Düşü : 49,31 m Net Düşü : 49,08 m Jeneratör; Tip : Yatay Milli Senkron Generatör Kapasite : 1.500 kva Güç Faktörü : 0,90 Gerilim : 6,3 kv Frekans : 50 Hz Generatör Devir Adedi : 600 d/dak Adet : 2 Dizel Jeneratör; Tip : Dizel Kapasite : 40 kva Devir : 1000 d/dak Adet : 1 İç İhtiyaç Trafosu Kapasite : 40 Giriş Çıkış Voltajı : 34,5/0,4 kv Adet : 1 Transformatör; Tip : Açık tip yağ soğutmalı Transformatör Kapasite : 1,75 MVA Giriş Çıkış Voltajı : 6,3/34,5 kv Adet : 2 Yıllık Enerji Üretimi; Yıllık Güvenilir Enerji Üretimi Yıllık Sekonder Enerji Üretimi Yıllık Toplam Enerji Üretimi : 3.324 GWh : 8.093 GWh : 11.417 GWh 10

Projenin Kapasitesi İlk kademede yapılması düşünülen Alatay I Regülatörü ve HES; regülatör, iletim kanalı, yükleme odası, cebri boru ve Alatay I HES den oluşmaktadır. Alatay I Regülatörü ve HES için 3.484 MW kurulu güç, kapalı kutu kesitli iletim sistemi ve 1,10 m cebri boru çapı optimum bulunmuştur. Buna göre proje debisi 3.00 m 3 /s olmaktadır. Hesaplanan enerji üretimleri aşağıda verilmiştir: Firm enerji Sekonder enerji Toplam enerji : 1.409 GWh : 9.074 GWh : 10.483 GWh İkinci kademede yapılması düşünülen Alatay II HES de ise, Alatay I HES in kuyruk suyundan alınacak sular, kanal ile yükleme odasına getirilecek ve buradan da cebri boru ile Alatay II HES e verilerek enerji üretilecektir. Buna göre 7.796 MW kurulu güç ve 1,45 m cebri boru çapı optimum bulunmuştur. Buna göre proje debisi 5,25 m 3 /s olmaktadır. Hesaplanan enerji üretimleri aşağıda verilmiştir: Firm enerji Sekonder enerji Toplam enerji : 10.046 GWh : 20.827 GWh : 30.873 GWh Alatay III Regülatörü ve HES tesisleri 3. kademeyi oluşturmakta olup, 2.641 MW kurulu güce sahiptir. Kızılen üzerinde düşünün değerlendirilmesi amacıyla planlanmıştır. Alatay III Regülatörü ve HES; regülatör, borulu iletim sistemi, yükleme odası, cebri boru ve Alatay III HES den oluşmaktadır. Buna göre proje debisi 6,20 m 3 /s olmaktadır. Hesaplanan enerji üretimleri aşağıda verilmiştir: Firm enerji Sekonder enerji Toplam enerji : 3.324 GWh : 8.093 GWh : 11.417 GWh Kurulu Güç Toplam Enerji ALATAY I HES = 3.484 MW 10.483 GWh ALATAY II HES = 7.796 MW 30.873 GWh ALATAY III HES = 2.641 MW 11.417 GWh TOPLAM KURULU GÜÇ = 13.921 MW 52.773 GWh Malzeme Ocağı ve Malzeme Temini: Proje inşaası sırasında kullanılacak çimento, sahaya en yakın fabrika olan Ünye Çimento Sanayi A.Ş. den temin edilecektir. Bu çimento fabrikasında normal portland çimentosu üretilmektedir ve fabrikanın proje sahasına uzaklığı 75 km dir. Gereken betonarme demiri ve diğer profiller proje alanına 600 km uzaklıkta olan Karabük Demir Çelik fabrikalarından temin edilecektir. Gerekli agrega yine proje gereksinimlerini karşılayacak şekilde; Dere malzemesi ihtiyacı...kızılen Irmağı yatağından 11

Kırmataş malzeme ihtiyacı...proje sahasında açılacak ocaklardan temin edilecektir. Geçirimsiz dolgularda kullanılacak olan kil için kesin proje aşamasında detaylı inceleme ve çalışmalar yapılıp, kullanılabilecek kalitede olan kil ocakları belirlenmelidir. Kesin proje öncesinde malzemenin temin edileceği sahalarda sondaj ve laboratuar deneyleri ile desteklenen malzeme etüdü yapılarak malzemenin kalitesi belirlenmelidir. Ünitelerin inşaatı için gerekli agreganın temini için ocak açılması durumu söz konusu olduğunda ÇED Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda Proje Tanıtım Dosyası hazırlanacak, ÇED Gerekli Değildir Belgesi alındıktan sonra GSM izinleri için ilgili kurumlara başvurularak konu ile ilgili tüm yasal işlemler tamamlandıktan sonra üretime başlanacaktır. Ocak açılması gerekli görülmediği taktirde yeteri kadar agrega ticari yollarla temin edilecektir. Çalışacak Personel Sayısı Faaliyet süresince; a) İnşaat aşamasında 50 kişi b) İşletme aşamasında 10 kişi olmak üzere toplam 60 kişi çalışacaktır. b. Doğal Kaynakların Kullanımı (Arazi Kullanımı, Su Kullanımı, Kullanılan Enerji Türü vb.) Arazi Kullanımı Alatay HES Projesi Ordu İli, Gölköy İlçesi ne 6 km mesafede Tepealan Mahallesi civarında Kızılen Irmağı üzerinde yer almaktadır. Regülatörler, baraj ve santral binalarının inşaa edileceği alanlar üzerinde herhangi bir yerleşim alanı bulunmamaktadır. Proje alanına en yakın yerleşim birimleri dağınık ve seyrek olarak bulunmakta olup kurulacak ünitelere olan yaklaşık mesafeleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo-1 : Tesislere En Yakın Yerleşim Alanları Kurulacak ünite En yakın yerleşim Mesafesi (m) ALATAY I Regülatör Deredam mah. 400 HES Azan mah. 450 12

Yükleme havuzu Kıranköy mah. 500 ALATAY II Baraj gövdesi Azak mah. 300 HES Kızılcaören mah. 700 Denge bacası Kestanebeleği mah. 1000 ALATAY III Regülatör Kestanebeleği mah. 1000 HES Uzunmahmut köyü 500 Yükleme havuzu Uzunmahmut köyü 500 Su Kullanımı * Arazi hazırlanması ve inşaat aşamasında kullanılacak su; Projenin inşaat aşamasında çalışacak personel sayısı 50 dir. Kişi başına kullanılacak su miktarı 150 L/gün olduğunda toplam kullanılacak su miktarı; 50 x 150 L/gün = 7.500 L/gün = 7,5 m 3 /gün olacaktır. * Projenin işletme aşamasında kullanılacak su; Projenin işletme aşamasında çalışacak personel sayısı 10 dur. Kişi başına kullanılacak su miktarı 150 L/gün olduğunda toplam kullanılacak su miktarı; 10 x 150 L/gün = 1.500 L/gün = 1,5 m 3 /gün olacaktır. Alatay HES Projesi nin su kaynağı 22 No lu Doğu Karadeniz Havzası nda yer alan Melet Irmağı nın kollarından Sap Dere yi oluşturacak olan Kızılen Irmağı dır. 1800 m kotlarında doğan sular irili ufaklı pek çok dereden sonra Kızılen Irmağı nı oluşturur. Kızılen Irmağı Cumuklu Mahallesi yakınlarında sol sahilden Kızılen Deresi ile birleşerek Sap Dere yi oluşturur. Sap Dere de Tülbentli Mahallesi ni geçtikten sonra sol sahilden Melet Irmağı na karışır. Alatay HES Projesi; üzerinde bulunduğu Kızılen Irmağı nın 348 m kotları üzerindeki alanlardan toplanan sularla elektrik üretiminde bulunacak bir projedir. Projenin membaında herhangi bir tesis bulunmamaktadır. 1. Alatay I HES Regülatörü Akımları Alatay I HES regülatör yerinin akımları bulunurken, DSİ 22-67 No lu AGİ nin kayıtları, regülatörün alanının (63.266 km 2 ) AGİ nin alanına (332 km 2 ) oranı ile çarpılmıştır ve Alatay I HES regülatörü nün akımları bulunmuştur. Alatay I HES regülatörü nün su temin tablosu aylık ve yıllık toplam akım olarak Tablo-1 de verilmiştir. Regülatöre gelen ortalama yıllık toplam akım 42,94 hm 3 tür. 13

Tablo-2. Alatay I HES Regülatörü Aylık ve Yıllık Ortalama Akımları 2. Alatay II HES Regülatörü Akımları Alatay II HES barajı yerinin akımları bulunurken, DSİ 22-67 No lu AGİ nin kayıtları, barajı alanının (122.148 km 2 ) AGİ nin alanına (332 km 2 ) oranı ile çarpılmıştır ve Alatay II HES Barajı nın akımları bulunmuştur. Alatay II HES regülatörü nün su temin tablosu aylık ve yıllık toplam akım olarak Tablo-3 de verilmiştir. Baraja gelen ortalama yıllık toplam akım 82.91 hm 3 tür. 14

Tablo-3. Alatay II HES Barajı Aylık ve Yıllık Ortalama Akımları 3. Alatay III HES Regülatörü Akımları Alatay III HES regülatörü yerinin akımları bulunurken öncelikle DSİ 22-67 No lu AGİ nin kayıtları, Alatay III HES regülatörü ile Alatay II HES barajı arasında kalan ara havzanın alanının (38.935 km 2 ) AGİ nin alanına (332 km 2 ) oranı ile çarpılmıştır ve ara havza akımları bulunmuştur. Daha sonra bulunan bu akımlar Alatay II HES çıkış akımları (dereye bırakılan can suyu + savaklanan su + türbinlenen su) ile toplanarak Alatay III HES regülatörü nün akımları elde edilmiştir. Alatay III HES regülatörü ve Alatay II HES barajı arasında kalan ara havzanın su temin tablosu aylık ve yıllık toplam akım olarak Tablo-4 de verilmiştir. Alatay II HES in işletme çalışması sonucu elde edilen çıkış akımlarının su temin tablosu aylık ve yıllık toplam akım olarak Tablo-5 de verilmiştir. Alatay III HES regülatörü nün su temin tablosu aylık ve yıllık toplam akım olarak Tablo-6 te verilmiştir. Regülatöre gelen ortalama yıllık toplam akım 109.36 hm 3 tür. 15

Tablo-4. Ara Havza Aylık ve Yıllık Ortalama Akımları Tablo-5. Alatay II HES Çıkışı Aylık ve Yıllık Ortalama Akımları 16

Tablo-6. Alatay III HES Regülatörü Aylık ve Yıllık Ortalama Akımları 4. Sulardan Yararlanma Şekilleri ve Su Hakları Deredeki doğal hayatın devamı için, Kızılen ırmağına eklenen diğer kollar da göz önünde bulundurularak Alatay I HES regülatörü, Alatay II HES barajı ve Alatay III HES regülatörü nden mansaba bırakılacak su miktarı; 18 Ağustos 2009 tarih ve 27323 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerince projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az % 10 u olacaktır. 5. Su İhtiyacı Elektrik üretimi için türbinlenen sular aynı miktarda yatağa geri verilir. Bu sebeple, Alatay HES tesislerinde türbinlenen sular aynı miktarda ve kalitesinde bir değişiklik olmadan dere yatağına geri verilecektir. 6. Dönen Sular Projede içme suyu veya sulama suyu temini söz konusu olmadığından dönen sular da bahis konusu değildir. 17

Enerji Kullanımı Proje sahası için gerekli enerji saha yakınında bulunan 34,5 kv lık iletim hattından temin edilecektir. Alatay HES de üretilen enerji 3.484 MVA (6,3/34,5 kv) gücündeki trafo çıkışlarında düzenlenecek şalt panoları üzerinden iletilecektir. Alatay I HES de üretilen ve Alatay II HES ve Alatay III HES den buraya iletilen toplam enerji 3 x 3/0 Pigeon gerilimli tek hatla 15 km mesafedeki Gölköy Trafo Merkezine bağlanacaktır. Enerji İletim Hattı (EİH) 15 km uzunluğunda olacağı için 17.07.2009 tarih ve 26939 sayılı resmi gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda ÇED Raporu hazırlanacaktır. Proje Alanı ve Çevresinde Bulunan Ormanlık Alanlar Proje; Ordu İli, Gölköy İlçesi sınırları içerisinde gerçekleşecektir. Proje alanının tamamı ormanlık araziler içerisinde kalmakta olup Çevre ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü nden 6831 sayılı Orman Kanunu nun 17. maddesi hükümlerine göre gerekli izinler alınacaktır. Ormanlık alanlar ile ilgili ayrıntılı bilgi Bölüm 2.a başlığı altında verilmiştir. c. Atık Üretimi Miktarı (Katı, Sıvı, Gaz, vb.) ve Bu Atıkların Fiziksel, Kimyasal, Biyolojik Özellikleri * Arazi hazırlanması ve inşaat aşamasında oluşacak atıklar; Evsel Katı Atıklar: Projenin inşaat aşamasında çalışacak personel sayısı 50 dir. Söz konusu personelden dolayı oluşacak evsel nitelikli katı atık miktarı, günlük kişi başına üretilen katı atık miktarı değeri 1,34 kg kullanılarak şu şekilde hesaplanmıştır: Birim atık miktarı Çalışan sayısı Günlük evsel katı atık miktarı : 1,34 kg/kişi-gün, : 50 kişi : 50 x 1,34 = 67 kg/gün Evsel katı atıklar 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hükümlere uygun olarak Gölköy Belediyesi ile yapılacak olan protokol doğrultusunda Belediye tarafından alınarak bertaraf edilecektir. Bu atıklar içerisinde geriye dönüştürülebilir atıklar (cam, naylon, teneke, kağıt) 24.06.2007 tarih ve 26562 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hükümler uyarınca ayrılacak ve lisanslı firmalara verilecektir. 18

Evsel Atıksular: İnşaat esnasında çalışacak 50 kişi için kişi başı 150 L/gün baz alınırsa ve bu suyun tamamının atığa dönüşeceği kabulü ile; Birim atık miktarı Çalışan sayısı Günlük evsel sıvı atık miktarı Kullanılacak toplam su miktarı : 150 L/kişi.gün : 50 kişi : 150 L/kişi.gün x 50 kişi = 7.500 L/gün (7,5 m 3 /gün) : 7,5 m 3 /gün Faaliyet esnasında oluşabilecek atıksular için, Sağlık Bakanlığının Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine uygun olarak sızdırmasız fosseptik çukuru yapılacaktır. Bu atıklar Gölköy Belediyesi ile yapılacak olan protokol doğrultusunda Belediye tarafından belli aralıklarla vidanjörle alınarak ilgili yönetmelik hükümlerine uygun olarak bertaraf edilecektir. Fosseptik Planı Ek 9 de verilmiştir. İnşaat Atıkları: İnşaat ve hafriyattan dolayı oluşacak olan atıklar, 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda bertaraf edilecektir. İnşaattan dolayı oluşacak olan katı atıkların, hemen hemen tamamı tekrar kullanılabilir veya geriye dönüştürülebilir atıklardan (kırılmış veya işlevini yitirmiş metal veya tahta beton kalıpları, tahta iskele parçaları, işçilerin çalışırken kullandıkları kırılmış, parçalanmış, bozulmuş veya işlevini yitirmiş iş elbisesi veya ekipmanları) oluşacaktır. Bu atıklar 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nin 8. Maddesine göre ayrılacak, biriktirilecek ve piyasada değerlendirilecektir. Atık Yağlar: Faaliyet sırasında alanda çalışan araç ve makinelerin Karayolları Taşımacılığı Yönetmeliği 132.ve 134. maddelerinde verilen hususlara uyması sağlanacaktır. Araçların yağ değişimleri 12 Ağustos 1996 tarih ve 18 sayılı "Petrol Atıkları Genelgesi" hükümlerine uygun olarak gerekli tedbirler alınarak gerçekleştirilecek, şantiye sahasında yağ değişim kanalı oluşturulacak, atık yağ hiç bir şekilde çöpe veya atık suya bırakılmayacaktır. Atık yağlar 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak madeni kaplarda biriktirilecek ve piyasada atık yağ alan firmalarla anlaşma yoluna gidilerek değerlendirilecektir. Makinelerin günlük, haftalık ve aylık bakımları düzenli bir biçimde yapılacak, yağ sızmaları önlenecektir. Yağ ve filtre değişimleri, Petrol Atıkları Genelgesi hükümlerine uygun şekilde ve devamlı olarak şantiyede kurulacak olan yıkama-yağlama istasyonunda yapılacaktır. 19

* Projenin işletme aşamasında oluşacak atıklar; Evsel Katı Atıklar: Projenin işletme aşamasında çalışacak personel sayısı 10 dur. Söz konusu personelden dolayı oluşacak evsel nitelikli katı atık miktarı, günlük kişi başına üretilen katı atık miktarı değeri 1,34 kg kullanılarak şu şekilde hesaplanmıştır: Birim atık miktarı Çalışan sayısı Günlük evsel katı atık miktarı : 1,34 kg/kişi-gün, : 10 kişi : 10 x 1,34 = 13,4 kg/gün Evsel katı atıklar 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hükümlere uygun olarak Gölköy Belediyesi ile yapılacak olan protokol doğrultusunda Gölköy Belediyesi tarafından alınarak, bertaraf edilecektir. Bu atıklar içerisinde geriye dönüştürülebilir atıklar (cam, naylon, teneke, kağıt) 24.06.2007 tarih ve 26562 sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hükümler uyarınca ayrılacak ve değerlendirilecektir. Evsel Atıksular: İşletme esnasında çalışacak 10 kişi için kişi başı 150 L/gün baz alınırsa ve bu suyun tamamının atığa dönüşeceği kabulü ile; Birim atık miktarı Çalışan sayısı Günlük evsel sıvı atık miktarı Kullanılacak toplam su miktarı : 150 L/kişi.gün, : 10 kişi : 150 L/kişi.gün x 10 kişi = 1.500 L/gün (1,5 m 3 /gün) : 1,5 m 3 /gün Oluşacak olan bu atıklar Gölköy Belediyesi ile yapılacak olan protokol doğrultusunda Belediye tarafından belli aralıklarla vidanjörle alınarak ilgili yönetmelik hükümlerine uygun olarak bertaraf edilecektir. Atık Yağları: İşletme aşamasında kullanılacak 2 adet binek aracından kaynaklanacak atık yağlar için yukarıda inşaat aşamasında oluşacak atık yağların bertarafı için gerekli olan tüm önlemler aynen alınacaktır. d. Kullanılacak Teknoloji ve Malzemelerden Kaynaklanacak Kaza Riski Faaliyetin türü itibariyle, işletme aşamasında herhangi bir tehlikeli ve riskli faaliyetin meydana gelmesi söz konusu değildir. Ancak inşaat aşamasında, baraj ve diğer yapıların inşa edilmesi sırasında çalışan işçilerle ilgili olarak çeşitli iş kazalarının oluşumu mümkün olabilir. 20

Herhangi bir kaza ihtimaline karşı, alanda ilk yardım malzemeleri daima hazır olarak bulundurulacaktır. Kaza anında işletmede bulunacak araçla, kazazedenin en yakın mesafedeki sağlık birimine ulaşımı sağlanacaktır. Oluşacak herhangi bir trafik kazası riskinin önlenmesi amacıyla, inşaat sahası ve sevkiyat/taşıma güzergahı giriş-çıkışları uyarı levhaları ile donatılacaktır. Çalışan personelin iş güvenliği hususunda eğitilmesi sağlanacak, personele 11.01.1974 tarih ve 14765 dayılı İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ndeki tedbirlere uygun olarak iş elbisesi, çizme, toz maskesi, kulaklık ve baret verilecektir. İşletme sahasında veya çevresinde; sabotaj veya iş kazalarından dolayı oluşabilecek muhtemel orman yangınlarına karşı şantiyede su tankı, kazma, kürek, kum kovaları, yangın söndürme tüpleri ile su dolu tenekeler bulundurulacaktır. Faaliyet, türü itibariyle orman yangınına yol açacak türden bir faaliyet değildir. Ancak, proje alanı civarında bulunan ormanların yangına hassas orman alanları olmamasına karşın aşağıdaki önlemler alınacaktır: Santral alanının etrafı tel örgü ile çevrilecektir ve alan koruma altına alınacaktır. Görülebilir yerlere yangın ikaz levhaları konacaktır. Çalışma alanında her ne amaçla olursa olsun kesinlikle odun ateşi yakılmayacaktır. Çalışma esnasında işçilerin sigara içmeleri önlenecek, verilecek kısa molalarda ve yangına karşı tecrit edilmiş alanlarda içilecektir. Kamyon şoförlerinin orman yollarında seyir halinde iken sigara içmeleri yasaklanacak ve gerekirse bu konuda yaptırım uygulanacaktır. Çalışma alanı çevresine gelen yabancı kişilerin ateş yakması durumunda bu kişiler uyarılacak ve gerekirse en yakın Orman İdaresine bildirilecektir. Tüm işçiler yangın konusunda eğitilecek, alınması gerekli bu önlemler bir Talimatname şekline getirilerek şantiyede görünen bir yere asılacaktır. Yangın Söndürme : Çalışma alanında veya görülebilen bir çevrede çıkacak yangınlar en yakın Orman İdaresine bildirebilmek için bu idare ile irtibat halinde olunacak, yangınların büyümesi ve işletme olanakları ile söndürülemediği takdirde, ivedi olarak idareye bildirilecektir. Orman yangınlarının söndürülmesinde kullanılmak üzere, orman idaresinin talimatları doğrultusunda yeteri kadar araç-gereç bulundurulacaktır. Bu araçgereçler başka amaçlar için kullanılmayacak ve devamlı bakımları yapılacaktır. Orman yangınlarında kaybolan veya bulunamayan araç-gereçlerin yerine yenileri konulacaktır. İşletme, Orman İdaresinin görevlendirdiği elemanların kontrolüne açık olacak, alınacak yeni önlem önerileri yerine getirilecektir. Yakın çevrede çıkacak yangınlara Orman İdaresinin talimat beklenmeden eldeki araç-gereçlerle müdahale edilecek ve yangının söndürülmesine çalışılacaktır. İşçiler, faaliyet alanı civarında bulunan ormanlarda çıkabilecek yangınları söndürme konusunda eğitilecek, bu konuda Orman İdaresiyle iletişim sağlanacaktır. 21

e. Projenin Olası Çevresel Etkilerine Karşı Alınacak Tedbirler 1) Toz Emisyonu Oluşumu Kazı Dolgu Hesapları ve Toz emisyonu Tablo-7. Alatay I İçin Kazı Dolgu Hesapları ALATAY I KAZI MİKTARI (ton) DOLGU MİKTARI (ton) Regülatör 300 2.000 İletim Kanalı L= 4.790 m 5.240 137.765 Yükleme Havuzu 3.040 1.170 Cebri boru Mesnetler 4.110 163 Santral Binası 4.940 1.600 TOPLAM 17.630 142.698 Tablo-8. Alatay II İçin Kazı Dolgu Hesapları ALATAY II KAZI MİKTARI (ton) DOLGU MİKTARI (ton) Baraj Gövdesi 30.134 8.210 Dolu Savak Yapısı 4.130 16.416 Su Alma Yapısı 9.200 2.050 Derivasyon Tüneli 7.765 78 Batardolar İşi 37.170 6.467 Enerji Tüneli 85.422 2.867 Denge Bacası 2.351 2.190 Cebri boru Mesnetler 30.565 3.895 Santral Binası 4.636 3.447 TOPLAM 211.373 45.620 22

Tablo-9. Alatay III İçin Kazı Dolgu Hesapları ALATAY III KAZI MİKTARI (ton) DOLGU MİKTARI (ton) Regülatör 500 2.250 İletim Kanalı L= 2.360 m 117.695 7.014 Yükleme Havuzu 4.286 1.560 Cebri Mesnetler boru 4.104 137 Santral Binası 7.266 2.680 TOPLAM 133.851 13.641 Projede en büyük hafriyat enerji kanallarında olacaktır. Bu kanalların inşaatında yapılması gereken platformun kazısından çıkan hafriyatın tamamı dolguya verilecektir. Bu inşaat şekli yol inşaatlarıyla eşdeğerdir. Çıkan hafriyatın uzak mesafelere veya proje dışı yerlere taşınması söz konusu değildir. Yukarıda da belirtildiği gibi kazıdan çıkan hafriyat dolguya verilecektir. Ayrıca dere geçişlerinde menfez yapılacaktır. Kazı hafriyatının bir kısmı bu menfezlerin dolgularında da kullanılabilecektir. Cebri borularda da kazı ve dolgu birbirini karşılayacaktır. Cebri borular sırt niteliklerini taşıyan yerlerde planlanmaktadır. Bu sırtlar tesviye edilecek, cebri boru yerleştirilecektir. Tesviye işlemi yapılırken artan hafriyat miktarı var ise sırtın sağ ve solunda dolgu malzemesi olarak kullanılacaktır. Regülatör, santral ve yükleme havuzu gibi inşaatlarda ise enerji kanalları ve cebri boru yerleri hafriyatı kadar büyük hafriyatlar yapılmayacaktır. Kazıdan çıkan hafriyat yapıların çevre dolgularında kullanılacaktır. Yaklaşım yollarında da enerji kanallarındaki yöntem uygulanacak ve kazıdan çıkan malzemenin tamamı dolguda kullanılacaktır. İnşaat aşamasında patlayıcı madde kullanılmayacaktır. Kazı alanında kayaç parçalıdır, bu nedenle patlatma yapılmayacaktır. Kazı işlemi ekskavatör ve benzeri makinelerle yapılacaktır. Toz Emisyonu: Toz emisyonu; kazıdan, dolgudan ve kazı malzemesi ile dolgu malzemesinin kamyonlara doldurulmasından, boşaltılmasından kaynaklanacaktır. Kazı ve dolgu işlemleri her ünite için ayrı zamanlarda veya ayrı yerlerde yapılacağı için toz hesabı yapılırken ünite hafriyatları emisyon hesapları ayrı ayrı yapılmıştır ve emisyon miktarları birbirine eklenmemiştir. 23

Çalışmalar 2 vardiya (16 saat) şeklinde gerçekleştirilecektir. Hafriyat işlemi 24 ay sürecektir. Toz hesapları yapılırken kullanılan formüllerdeki katsayılar aşağıda verilmiştir: Kazı Dolgu Yükleme Boşaltma Taşıma : 0,01 kg/ton : 0,01 kg/ton : 0,01 kg/ton : 0,01 kg/ton : 0,7 kg/km.araç ALATAY I 1 Kazıda Toz Hesabı Kazı Miktarı : 17.630 ton Kazı Esnasında 17.630 ton : 24 ay = 735 ton/ay 735 ton/ay : 25 (ayda 25 gün) = 30 ton/gün 30 ton/gün x 0,01 kg/ton = 0,3 kg/gün 0,3 kg/gün : 16 saat = 0,018 kg/saat Kazının Yüklenmesinde 0,3 kg/gün : 16 saat = 0,018 kg/saat Kazının Taşınmasında (40 tonluk 1 kamyon ile 1km mesafeye) 0,7 x 1 sefer x 2 gidiş-geliş x 1 km = 1,4 kg/gün 1,4 kg/gün : 16 saat = 0,087 kg/saat Kazının Boşaltılmasında 0,3 kg/gün : 16 saat = 0,018 kg/saat Toplam Toz Emisyonu Kazıda : 0,018 kg/saat Yüklemede : 0,018 kg/saat Taşımada : 0,087 kg/saat Boşaltmada : 0,018 kg/saat Toplam : 0,141 kg/saat 2 Dolguda Toz Hesabı Dolgu Miktarı : 142.698 ton Dolgunun Kamyona Yüklenmesinde 142.698 ton : 24 ay = 5946 ton/ay 5946 ton/ay : 25 (ayda 25 gün) = 238 ton/gün 238 ton/gün x 0,01 kg/ton = 2,38 kg/gün 2,38 kg/gün : 16 saat = 0,148 kg/saat 24

Dolgunun Taşınmasında (40 tonluk kamyon ile 1 km mesafeye) 238 ton/gün / 40 ton/sefer = 6 sefer 0,7 x 6 sefer x 2 gidiş-geliş x 1 km = 8,4 kg/gün 8,4 kg/gün : 16 saat = 0,525 kg/saat Dolgunun Boşaltılmasında 2,38 kg/gün : 16 saat = 0,148 kg/saat Dolgunun Tesviyesinde 2,38 kg/gün : 16 saat = 0,148 kg/saat Toplam Toz Emisyonu Yüklemede : 0,148 kg/saat Taşımada : 0,525 kg/saat Boşaltmada : 0,148 kg/saat Tesviyede : 0,148 kg/saat Toplam : 0,969 kg/saat ALATAY II 1 Kazıda Toz Hesabı Kazı Miktarı : 211.373 ton Kazı Esnasında 211.373 ton : 24 ay = 8.807 ton/ay 8.807 ton/ay : 25 (ayda 25 gün) = 352 ton/gün 352 ton/gün x 0,01 kg/ton = 3,52 kg/gün 3,52 kg/gün : 16 saat = 0,22 kg/saat Kazının Yüklenmesinde 3,52 kg/gün : 16 saat = 0,22 kg/saat Kazının Taşınmasında (40 tonluk kamyon ile 0,4 km mesafeye) 352 ton/gün / 40 ton/sefer = 9 sefer 0,7 x 9 sefer x 2 gidiş-geliş x 0,4 km = 5,04 kg/gün 5,04 kg/gün : 16 saat = 0,31 kg/saat Kazının Boşaltılmasında 3,52 kg/gün : 16 saat = 0,22 kg/saat Toplam Toz Emisyonu Kazıda : 0,22 kg/saat Yüklemede : 0,22 kg/saat 25

Taşımada Boşaltmada Toplam : 0,31 kg/saat : 0,22 kg/saat : 0,97 kg/saat 2 Dolguda Toz Hesabı Dolgu Miktarı : 45.620 ton Dolgunun Kamyona Yüklenmesinde 45.620 ton : 24 ay = 1.900 ton/ay 1.900 ton/ay : 25 (ayda 25 gün) = 76 ton/gün 76 ton/gün x 0,01 kg/ton = 0,76 kg/gün 0,76 kg/gün : 16 saat = 0,047 kg/saat Dolgunun Taşınmasında (40 tonluk kamyon ile 0,7 km mesafeye) 76 ton/gün / 40 ton/sefer = 2 sefer 0,7 x 2 sefer x 2 gidiş-geliş x 0,7 km = 1,89 kg/gün 1,89 kg/gün : 16 saat = 0,118 kg/saat Dolgunun Boşaltılmasında 0,76 kg/gün : 16 saat = 0,047 kg/saat Dolgunun Tesviyesinde 0,76 kg/gün : 16 saat = 0,047 kg/saat Toplam Toz Emisyonu Yüklemede : 0,047 kg/saat Taşımada : 0,118 kg/saat Boşaltmada : 0,047 kg/saat Tesviyede : 0,047 kg/saat Toplam : 0,259 kg/saat ALATAY III 1 Kazıda Toz Hesabı Kazı Miktarı : 133.851 ton Kazı Esnasında 133.851 ton : 24 ay = 5.577 ton/ay 5.577 ton/ay : 25 (ayda 25 gün) = 223 ton/gün 223 ton/gün x 0,01 kg/ton = 2,23 kg/gün 2,23 kg/gün : 16 saat = 0,139 kg/saat 26

Kazının Yüklenmesinde 2,23 kg/gün : 16 saat = 0,139 kg/saat Kazının Taşınmasında (40 tonluk kamyon ile 0,7 km mesafeye) 223 ton/gün / 40 ton/sefer = 6 sefer 0,7 x 6 sefer x 2 gidiş-geliş x 0,7 km = 5,88 kg/gün 5,88 kg/gün : 16 saat = 0,367 kg/saat Kazının Boşaltılmasında 2,23 kg/gün : 16 saat = 0,139 kg/saat Toplam Toz Emisyonu Kazıda : 0,139 kg/saat Yüklemede : 0,139 kg/saat Taşımada : 0,367 kg/saat Boşaltmada : 0,139 kg/saat Toplam : 0,784 kg/saat 2 Dolguda Toz Hesabı Dolgu Miktarı : 13.641 ton Dolgunun Kamyona Yüklenmesinde 13.641 ton : 24 ay = 568 ton/ay 568 ton/ay : 25 (ayda 25 gün) = 22 ton/gün 22 ton/gün x 0,01 kg/ton = 0,22 kg/gün 0,22 kg/gün : 16 saat = 0,013 kg/saat Dolgunun Taşınmasında (40 tonluk kamyon ile 0,7 km mesafeye) 22 ton/gün / 40 ton/sefer = 1 sefer 0,7 x 1 sefer x 2 gidiş-geliş x 0,7 km = 0,98 kg/gün 0,98 kg/gün : 16 saat = 0,06 kg/saat Dolgunun Boşaltılmasında 0,22 kg/gün : 16 saat = 0,013 kg/saat Dolgunun Tesviyesinde 0,22 kg/gün : 16 saat = 0,013 kg/saat Toplam Toz Emisyonu Yüklemede : 0,013 kg/saat Taşımada : 0,061 kg/saat Boşaltmada : 0,013 kg/saat 27

Tesviyede Toplam : 0,013 kg/saat : 0,100 kg/saat 3 Temmuz 2009 Tarih ve 27277 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde mevcut ve yeni kurulacak tesislerin bacalarından veya baca dışından atmosfere verilen emisyonların saatlik kütlesel debileri, mevcut tesislerde bacalarda ölçülerek, baca dışından atmosfere verilen emisyonlar ile yeni kurulacak tesisler için emisyon faktörleri kullanılarak tespit edilir. Saatlik kütlesel debi (kg/saat) değerleri Tabloda verilen değeri aşması halinde, tesis etki alanında emisyonların Hava Kirlenmesi Katkı Değeri (HKKD) mümkünse saatlik, aksi taktirde; günlük, aylık ve yıllık olarak hesaplanır hükmü getirilmiştir. Tablo-10. Kütlesel Debiler Emisyon Normal İşletme şartlarında ve haftalık iş günlerindeki işletme saatleri için kütlesel debiler (kg/saat) Toz Bacadan Baca Dışındaki Yerlerden 10 1 Kazı ve dolgu işlemleri her ünite için ayrı zamanlarda veya ayrı yerlerde yapılacağı için toz hesabı yapılırken ünite hafriyatları emisyon hesapları ayrı ayrı yapılmıştır. Buna göre hesaplanmış olan en yüksek toz emisyon Alatay III dedir. Toz oluşumu sınır değer olan 1,00 kg/saat olduğundan HKD ve TKD değerleri hesaplanmamıştır. Oluşacak olan toz miktarı yönetmelikte belirtilen sınır değerlerin altındadır. Bu nedenle proje alanındaki Alatay HES ve Regülatörüne 200-1000 m mesafelerde yerleşim birimlerinde oluşacak olan tozlanmadan etkilenmesi söz konusu olmayacaktır. Yapılan hesaplar doğrultusunda oluşacak olan toz miktarı yönetmelikte belirtilen sınır değerlerin altında olmasına karşın 3 Temmuz 2009 Tarih ve 27277 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanan, Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği doğrultusunda aşağıdaki önlemler alınacaktır: - Kazının depolanmasında tozlanmaya karşı depolama süresince hafriyat malzemesi sulanacaktır. - Proje alanı içerisindeki sirkülasyon yolları tozlanmaya karşı sulanacaktır. - Kamyonlarla taşıma yapılırken malzemenin üzeri branda ile kapatılacaktır. Ayrıca işçilerin tozdan olumsuz olarak etkilenmemeleri için; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın 11.01.1974 gün ve 14765 sayılı İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü nde öngörülen 76. maddenin gerektirdiği her türlü önlem alınacaktır. İşletme esnasında tozlanma olmayacaktır. 28

2) Gürültü Kirliliği İnşaat sırasında ortaya çıkacak gürültü; hafriyat, yükleme ve taşıma ile gereç alanlarından malzeme çıkarma sırasında kullanılacak makine ve araçlardan kaynaklanacaktır. Proje alanında kullanılacak ekipmanların gürültü seviyeleri; Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 22.01.2003 tarih ve 25001 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile İlgili Yönetmeliğin 5. maddesinde verilen ses güç seviyelerine göre aşağıdaki gibi hesaplanmıştır. Ancak bu araçlar hepsi aynı anda ve aynı yerde çalışmayacaktır. Bu yüzden aşağıda dökümü verilen araçlar ayrı ayrı gruplar halinde, aşağıda dağılımı verilen şekilde değişik bölgelerde çalışacaktır. Tablo-11 : Gürültü Kaynakları ve Gürültü Seviyeleri Gürültü Kaynakları Adet Gürültü Seviyesi Leq ( dba) Kamyon (40 ton) / Taşımada 4 100 Paletli-Tekerelekli Kepçe / Yüklemelerde 1 110 Greyder / Servis Yolu Yapımında 1 120 Silindir / Servis Yolu Yapımında 1 110 Buldozer / Sıyırma Kazılarında 1 120 Beton Pompası / Gövde ve Yapı İnşaatında 2 115 Beton Mikseri (Karıştırıcısı) / Gövde ve Yapı İnşaatında 2 115 Motopomplar / Sızıntı Suyu Tahliyesinde 2 120 *Kaynak: 30.12.2006 tarih ve 26392 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren Açık alanda kullanılan Teçhizat tarafından oluşturulan çevredeki gürültü emisyonu ile ilgili yönetmelik Grup I: Greyder + Silindir + Kamyon ( Servis Yolları yapımında ) LwT = 10Log 10 ( Lwi/10)... Formül-3 (Toplam Ses Gücü Düzeyi) LwT = 10log [(10 120/10 )+( 10 110/10 )+(10 100/10 )] LwT=120,45 Db Her bir kaynakta oluşan ses gücü düzeyinde uzaklığa göre oluşacak azalma miktarı aşağıdaki formülle hesaplanmaktadır. L pt = L wt + 10 Log (Q/A)... Formül-4 (Toplam Ses Basınç Düzeyi) A= 4 π r 2 Q= yönelme katsayısı(arazi tipine göre Q = 1) L pt = L wt + 10 log (Q/A) Yukarıdaki hesaplamalar sonucunda oluşturulan mesafeye göre ses basınç düzeyi grafiği aşağıda verilmiştir. 29

İnşaat aşamasında kullanılan ekipmanların çalışma frekans aralığı 500 4.000 Hz olduğundan, her bir noktanın ses basıncı düzeyi, yaklaşık gürültü düzeyine eşit olacaktır. Bu durumda L pt = L gündüz kabul edilebilmektedir. Tablo 12. Grup I Mesafelere göre Gürültü Dağılımı Mesafe 1 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 150 200 250 LpT 112 92 86 83 80 78 77 76 74 73 72 69 66 65 Mesafe 300 350 400 450 500 600 700 800 900 1000 1500 2000 2500 3000 LPT 63 62 60 59 58 57 56 54 53 52 49 46 45 43 Grafik 1. İnşaat Sırasında Oluşan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği (0 250) 120 İşletme Aşamasında Meydana Gelen Lgündüz 0-250 m 100 80 Lgündüz (dba) 60 40 20 0 0 50 100 150 200 250 Mesafe (m) Grafik 2. İnşaat Sırasında Oluşan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği (300 3000) İşletme Aşamasında Meydana Gelen Lgündüz 300-3000 m Lgündüz(dBA) 70 60 50 40 30 20 10 0 300 800 1300 1800 2300 2800 Mesafe (m) 30

Bu grupta, gürültü kaynağına 40 m mesafede, Gürültü Seviyesi'nin Yönetmelikte bulunan 80 dba üst sınırının altına düştüğü görülmektedir. 1000 m de ise bu sınır 52 dba'ya düşmektedir. Ancak burada yapılan işlem bir hat boyunca (servis yolu düzenlemesi), açık arazide ve yerleşim yerlerinin uzağında yapılacağından, pratikte sabit bir gürültü kaynağından söz etmek olanaksızdır. Ayrıca bu işlem ilk etapta ve çok kısa sürede tamamlanacağı için daimi bir etkilenme olmayacağından gürültüden etkilenme ihmal edilebilir. Grup II: Buldozer + Yükleyici Kepçe + Kamyon (Kanal platformu yapımında) LwT = 10Log 10 ( Lwi/10)... Formül-3 (Toplam Ses Gücü Düzeyi) LwT = 10log [(10 120/10 )+( 10 110/10 )+(10 100/10 )] LwT=120,45 db Her bir kaynakta oluşan ses gücü düzeyinde uzaklığa göre oluşacak azalma miktarı aşağıdaki formülle hesaplanmaktadır. L pt = L wt + 10 Log (Q/A)... Formül-4 (Toplam Ses Basınç Düzeyi) A= 4 π r 2 Q= yönelme katsayısı(arazi tipine göre Q = 1) L pt = L wt + 10 log (Q/A) Yukarıdaki hesaplamalar sonucunda oluşturulan mesafeye göre ses basınç düzeyi grafiği aşağıda verilmiştir. İnşaat aşamasında kullanılan ekipmanların çalışma frekans aralığı 500 4.000 Hz olduğundan, her bir noktanın ses basıncı düzeyi, yaklaşık gürültü düzeyine eşit olacaktır. Bu durumda L pt = L gündüz kabul edilebilmektedir. Tablo 13. Grup II Mesafelere göre Gürültü Dağılımı Mesafe 1 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 150 200 250 LpT 112 92 86 83 80 78 77 76 74 73 72 69 66 65 Mesafe 300 350 400 450 500 600 700 800 900 1000 1500 2000 2500 3000 LPT 63 62 60 59 58 57 56 54 53 52 49 46 45 43 31

Grafik 3. İnşaat Sırasında Oluşan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği (0 250) 120 İşletme Aşamasında Meydana Gelen Lgündüz 0-250 m 100 80 Lgündüz (dba) 60 40 20 0 0 50 100 150 200 250 Mesafe (m) Grafik 4. İnşaat Sırasında Oluşan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği (300 3000) İşletme Aşamasında Meydana Gelen Lgündüz 300-3000 m 70 60 Lgündüz(dBA) 50 40 30 20 10 0 300 800 1300 1800 2300 2800 Mesafe (m) Bu grupta, gürültü kaynağına 40 m mesafede, Gürültü Seviyesi'nin Yönetmelikte bulunan 80 dba üst sınırına düştüğü görülmektedir. 1000 m de ise bu sınır 52 dba'ya düşmektedir. Malzeme alınan alanlar, yerleşim yerlerine uzak olduklarından ve çalışılacak alanın açık arazi olmasından dolayı maruz kalınacak gürültü seviyesi pratikte yönetmelik değerlerinin altına düşecektir. 32

Grup III: Beton Pompası + Beton Mikseri + Motopomp +2 Kamyon (regülatör-santral ve bağlı yapıların yapımında) LwT = 10Log 10 ( Lwi/10)... Formül-3 (Toplam Ses Gücü Düzeyi) LwT = 10log [(10 115/10 ) + ( 10 115/10 ) + (10 120/10 ) +2 x ( 10 100/10 )] LwT=122,18 db Her bir kaynakta oluşan ses gücü düzeyinde uzaklığa göre oluşacak azalma miktarı aşağıdaki formülle hesaplanmaktadır. L pt = L wt + 10 Log (Q/A)... Formül-4 (Toplam Ses Basınç Düzeyi) A= 4 π r 2 Q= yönelme katsayısı(arazi tipine göre Q = 1) L pt = L wt + 10 log (Q/A) Yukarıdaki hesaplamalar sonucunda oluşturulan mesafeye göre ses basınç düzeyi grafiği aşağıda verilmiştir. İnşaat aşamasında kullanılan ekipmanların çalışma frekans aralığı 500 4.000 Hz olduğundan, her bir noktanın ses basıncı düzeyi, yaklaşık gürültü düzeyine eşit olacaktır. Bu durumda L pt = L gündüz kabul edilebilmektedir. Tablo 14.Grup III Mesafelere göre Gürültü Dağılımı Mesafe 1 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 150 200 250 LpT 114 94 88 85 82 80 79 77 76 75 74 71 68 66 Mesafe 300 350 400 450 500 600 700 800 900 1000 1500 2000 2500 3000 LPT 65 63 62 61 60 59 57 56 55 54 51 48 46 45 33

Grafik 5. İnşaat Sırasında Oluşan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği (0 250) 120 İşletme Aşamasında Meydana Gelen Lgündüz 0-250 m 100 80 Lgündüz (dba) 60 40 20 0 0 50 100 150 200 250 Mesafe (m) Grafik 6. İnşaat Sırasında Oluşan Gürültünün Mesafeye Göre Dağılım Grafiği (300 3000) İşletme Aşamasında Meydana Gelen Lgündüz 300-3000 m 70 60 Lgündüz(dBA) 50 40 30 20 10 0 300 800 1300 1800 2300 2800 Mesafe (m) Bu grupta, gürültü kaynağına 50 m mesafede, Gürültü Seviyesi'nin Yönetmelikte bulunan yaklaşık olarak 80 dba üst sınırının altına düştüğü görülmektedir. 1000m de ise bu sınır 54 dba' ya düşmektedir. İnşaat alanı, geniş bir alan olduğundan ve bu gruptaki gürültü kaynaklarının aynı anda ve aynı yerde çalışmayacakları düşünüldüğünde (yukarıda yapılan hesaplamalarda, gürültü kaynaklarının aynı anda ve aynı yerde devamlı çalıştıkları düşünülmüştür), maruz kalınacak gürültü seviyesi pratikte yönetmelik değerlerinin altına düşecektir. 34

Yapılmış olan bu hesaplamalar sonucunda proje süresince oluşacak olan gürültüden proje alanındaki Alatay HES ve Regülatörüne 200-1000 m mesafelerde yerleşim birimlerinin etkilenmesi söz konusu olmayacaktır. Ancak oluşacak olan gürültüden proje alanında çalışan işçilerin etkilenmesi söz konusudur. Bu etkinin azaltılması için; 1- Makineler devamlı bakımlı tutulacaktır. 2- İşçiler için "İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü" ile, 1475 sayılı İş Kanununda belirlenen hükümler doğrultusunda her türlü önlem alınacaktır. 3- İşçilere kulak tıkaçları ve koruyucu başlıklar dağıtılacaktır. 4- İşletme sırasında çalışacak olan iş makinelerinden meydana gelebilecek olan gürültü seviyeleri 07.03.2008 tarih ve 26809 Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nde verilmiştir. Bu aşamada meydana gelebilecek gürültü seviyeleri ilgili yönetmelik sınırlarını aşmayacaktır. 3) Heyelan, Toprak Kayması, Erozyona Karşı Alınacak Tedbirler Regülatör, santral, yükleme havuzu gibi ünitelerin düz ve heyelan tehlikesi olmayan yerlerde kurulması zorunludur. Bu yerlerin tespitinde jeolojik etüt, sondaj ve gözlem kuyuları verileri dikkate alınmaktadır. Bu nedenlerle bu yapı yerlerinde heyelan, toprak kayması gibi doğa olaylarının gerçekleşmesi söz konusu değildir. Heyelan ve toprak kayması gibi doğa olayları Enerji kanallarının inşaatlarında olasıdır. Bu nedenle aşağıdaki tedbirler alınacaktır: Jeolojik incelemeler sonucunda heyelan ve toprak kayması ihtimali olan yerler tespit edilecek ve bu yerlere hafriyat başlamadan istinat duvarları yapılacaktır. Bu tür ünitelerin inşaatı şu sıra ile yapılacaktır: Platform inşaatı: Enerji kanallarının oturtulacağı en az 5 m genişliğinde platform inşa edilecek. Sanat yapılarının inşaatı: Yamaç suyunun en yakın dereye kanalize edilebilmesi için yapılacak körü, büz gibi yapıların inşaatı. Hendek açılması: Gerek yamaçlardan gerekse platform üzerine düşen yağmur sularının platformda ve enerji kanallarında tahribat yapmadan sanat yapılarına ulaşmasını sağlayan yapılar. Gerek sanat yapıları gerekse hendek devamlı temizlenecek ve suyun akışını engelleyecek yağmurdan sonra oluşması olası küçük büyük bütün setler kaldırılacaktır. Enerji kanalı inşaatı: Enerji kanalı en son ve teknik olarak tüm boyutları ile hazırlanmış platform üzerine inşa edilecektir. Erozyon genelde enerji kanallarının terleştirilmesi için açılması gereken platformun dolgu şevinde oluşacaktır. Kazıdan çıkacak malzeme platformun dolgu kısmına yığılacak, bu yığılma esnasında özellikle dik yamaçlarda toprak dere yönünde aşağı kayacak, erozyon aşağı kayan bu malzemeler üzerinde oluşacaktır. 35

Erozyonu önlemek için şu tedbirler alınacaktır: 1- Toprak kaymalarını önlemek için yapılacak beton setler erozyonu büyük çapta önleyecektir. 2- Kazıdan çıkan malzemenin büyük bölümü güzergahta bulunan ve oldukça düz alanlara yığılacak ve tesviye edilecektir. 3- Ormanlık bölümlerde ağaç kesimleri platform genişliği ile sınırlı kalacak ve dolgu şevi üst sınırının aşağı kotunda kesinlikle ağaç kesilmeyecektir. Platformdan kesilen ağaçlar kesilip çıkarıldıktan sonra kalan kesim artıkları dolgu şevi sınırına yığılacaktır. Bütün bu önlemlerin yanında Karadeniz iklim şartlarına tam uyum sağlayan, çok çabuk büyüyen, çimlenme zorluğu olmayan, çok çabuk yayılan KIZILAĞAÇ erozyonun önlenmesinde çok büyük bir şanstır. Bu ağaç tohumlarını dolgu şevlerine yayacak, kolayca çimlenen tohumlar erozyona müsait alanları 3-4 sene içinde kapatacak ve 10 sene içerisinde aktif erozyon bitecektir. 1. PROJENİN YERİ (Projeden etkilenmesi muhtemel alanın hassasiyeti değerlendirilirken aşağıda verilen hususlar göz önünde bulundurulmalıdır); Alatay HES Projesi Ordu ili Gölköy ilçesi sınırları içerisinde Kızılen Irmağı üzerinde yer almaktadır. Alatay I HES regülatörü 658.00 talveg kotunda 389168.5 Doğu 4508166.3 Kuzey koordinatlarında, santral binası ise 390970.6 Doğu 4511503.0 Kuzey koordinatlarında yer alacaktır. Alatay II HES barajı 490.00 talveg kotunda 391260.9 Doğu 4512802.1 Kuzey koordinatlarında, santral binası ise 392891.1 Doğu 4514702.8 Kuzey koordinatlarında yer alacaktır. Alatay III HES regülatörü 348.00 talveg kotunda 392943.0 Doğu 4514900.0 Kuzey koordinatlarında, santral binası ise 394057.4 Doğu 4516651.0 Kuzey koordinatlarında yer alacaktır. Alatay HES Projesi, Giresun G39 a3, d2 no lu 1/25000 ölçekli paftada yer almaktadır. Alatay HES projesi üç kademeli olarak planlanmış olup, 1. kademe Alatay I Regülatörü ve Santral binası tesisleri, 2. Kademe Alatay II HES tesisleri, üçüncü kademe ise Alatay III Regülatörü ve HES dir. Alatay I HES için ana yapılar regülatör, su alma yapısı, çökeltim havuzu, iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru ve santral binasıdır. Alatay I HES regülatörü 658.00 m talveg kotunda olup, çevrilen 3.00 m3/s maksimum debisindeki su, uzunluğu 4790 m ve eğimi 0.0006 olan iletim kanalı vasıtasıyla yükleme havuzuna ulaştırılacak, 1.10 m çapındaki cebri boru ile Pelton iki ünitede türbinlenecektir. Alatay II HES için ana yapılar baraj, su alma yapısı, iletim tüneli, denge bacası, cebri boru ve santral binasıdır. Alatay II HES barajı 490.00 m talveg kotunda olup, çevrilen 5.25 m3/s maksimum debisindeki su, uzunluğu 2200 m olan iletim tüneli vasıtasıyla denge bacasına ulaştırılacak, 1.45 m çapındaki cebri boru ile Pelton üç ünitede türbinlenecektir. Alatay III HES için ana yapılar regülatör, su alma yapısı, çökeltim havuzu, iletim kanalı, yükleme havuzu, cebri boru ve santral binasıdır. Alatay III HES regülatörü 348.00 m talveg kotunda olup, çevrilen 6.20 m3/s maksimum debisindeki su, uzunluğu 2360 m ve 36

eğimi 0.0004 olan iletim kanalı vasıtasıyla yükleme havuzuna ulaştırılacak, 1.70 m çapındaki cebri boru ile Francis iki ünitede türbinlenecektir. Alatay HES Projesi içerisindeki, regülatörler ve santral binalarına ulaşım için, mevcut dere yatağı boyunca devam eden karayolu kullanılacaktır. Mevcut yolların bazı kesimlerinde iyileştirme çalışması yapılması öngörülmüştür. a. Mevcut Arazi Kullanımı ve Kalitesi (Tarım Alanı, Orman Alanı, Su Yüzeyi) Arazi Kullanma Durumu: Orman Alanları: Proje, Ordu İli, Gölköy İlçesi sınırları içerisinde gerçekleşecektir. Projenin gerçekleştirileceği alan orman vasıflı arazi olup, Çevre ve Orman Bakanlığı, Giresun Orman Bölge Müdürlüğü, Ordu Orman İşletme Müdürlüğü, Ulubey Orman İşletme Şefliği içerisinde yer almaktadır. Proje ünitelerinin yerleştirileceği orman alanlarındaki mesçere haritası Ek-10 da verilmiştir. Mesçere haritasında bulunan ağaç tipleri ise aşağıda verilmiştir: Tablo: Mesçere Tipleri ve açıklamaları Meşçere Tipi Açıklama KnLbc2 C çağında kayın bozuk ladin meşçeresi KnGnbc2 C çağında kayın bozuk gürgen karışık meşçeresi Knbc C çağında kayın bozuk kayın mesçeresi BM Bozuk meşe meşçeresi BkzDy Bozuk kızılağaç ve diyer yapraklı ağaç meşçeresi Kzbc C çağında kayın bozuk kızılağaç mesçeresi İletim hattı 154 kw olacaktır. Bu nedenle iletim hattının orman durumu proje kapsamında irdelenecektir. Ünitelerin kapladığı orman alanları için Çevre ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü nden gerekli izin alınacaktır. İyileştirme yapılacak yollarda ağaç kesimi olmayacaktır. Ormanlık alanlar için Çevre ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü nden 6831 sayılı Orman Kanunu nun 17. maddesi hükümlerine göre gerekli izinler alınacaktır. Tarım Alanları: Proje alanında tarım arazileri mevcut fakat herhangi bir tarımsal faaliyet söz konusu değildir. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı tarafından hazırlanmış ve 25.03.2005 Tarih, 25766 Sayılı Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe girmiş olan Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Proje Alanı Genel Jeolojisi Doğu Pontid tektonik kuşağında bulunan proje alanı, Ordu ili Melet ırmağına dökülen Sap deresini oluşturan Kızılen Irmağı üzerinde yer alır. Proje alanı ve dolaylarında Liyas öncesi metamorfik kayalar ile Liyas tan başlayan ve günümüze değin oluşmuş kaya birimleri yüzeylemektedir. 37

Bölgenin temelini oluşturan Dereli Metamorfikleri şist, metavolkanit, gnays ve mermerlerden oluşur. Dereli Metamorfikleri üzerine transgresif aşmalı olarak taban çakıltaşı ile başlayan Hamurkesen Formasyonu gelmektedir. Liyas-Malm yaşındaki Hamurkesen Formasyonu, taban çakıltaşı, kumtaşı, silttaşı, şeyl, çamurtaşı, kumlu kireçtaşı mercekleri ile bazaltikandezitik lav ve piroklastiklerinden oluşur. Hamurkesen Formasyonu üzerine uyumlu olarak Portlandiyen - Barremiyen yaş aralığında oluşmuş Zinav Kireçtaşı gelmektedir. Zinav Kireçtaşı üzerinde uyumlu olarak Apsiyen-Kampaniyen yaşındaki Mesudiye Formasyonu yer almaktadır. Mesudiye Formasyonu, andezitik-bazaltik lav ve piroklastikleri, kumtaşı, şeyl ve kireçtaşı merceklerinin ardalanmasından oluşmuştur. Mesudiye Formasyonu üzerine uyumlu olarak Kampaniyen - Maestrihtiyen yaşlı Fatsa Formasyonu gelmektedir. Fatsa Formasyonu mikritik kireçtaşı, kumtaşı, marn, bazaltik-andezitik lav ve piroklastiklerinin ardalanması ile dasitten oluşmuştur. Proje alanı ve çevresinde Fatsa Formasyonu nu kesip, Eosen çakıltaşına malzeme veren İkisu Granitoyidi siyenit, granit, siyenogranit, ve monzonitten oluşmuştur. İkisu Granitoyidi Kampaniyen - Maestrihtiyen yaşlı Fatsa Formasyonu nu kesip, Eosen taban çakıltaşına malzeme verdiğinden, yaşı Senoniyen sonu - Paleosen başlangıcıdır. Küiziyen- Lütesiyen yaşlı Yeşilce Formasyonu kendisinden yaşlı birimler üzerine taban çakıltaşı ile uyumsuz olarak gelir. Yeşilce Formasyonu çakıltaşı, kumlu kireçtaşı, andezitik-bazaltik lav ve piroklastiklerinden oluşmuştur. Diyorit, Gabro türündeki derinlik kayaları Yeşilce Formasyonunu kesmelerinden dolayı Üst Eosen ve sonrası yaştadırlar. Proje alanı ve çevresinde yukarıda anlatılan birimlerin üzerine açısal uyumsuzlukla literatürde "Alacalı Jipsli Seri" olarak geçen Oligosen (?) - Alt Miyosen yaşlı Karşıkent Formasyonu gelmektedir. Karşıkent Formasyonu çakıltaşı, kumtaşı, çamurtaşı, marn türü litolojilerden oluşmuştur. Karşıkent Formasyonu üzerine Alt Miyosen sonrası yaşta karasal andezitik-bazaltik karakterde Ekecek Volkanitleri gelir. Proje alanınde en genç çökeller güncel alüvyon ve yamaç molozudur. v Stratigrafik Jeoloji Genel ve stratigrafik jeoloji değerlendirmelerinde, MTA tafrafından Giresun çevresine ilişkin değişik tarihlerde hazırlanmış yayınlardan ve Giresun G39-a3, b4, d2 ve c1 1/25000 ölçekli jeoloji haritalarından yararlanılmış, arazi çalışmalarında elde edilen veriler bu raporlarla deneştirilmiştir. Alatay HES yapı yerlerinde gözlenen birimler ayrıntılı olmak üzere, istifi oluşturan kaya birimleri aşağıda açıklanmıştır. 1. Mesozoyik 1.1. Üst Kretase 1.1.1. Mesudiye Formasyonu (Km) Mesudiye Formasyonu andezitik-bazaltik lav ve piroklastikleri, mikritik kireçtaşı, kiltaşı, kumtaşı, silttaşı ve dasitten oluşmuştur. Mesudiye Formasyonu nun üst kesimlerinde yer alan dasitik lav ve piroklastikleri MTA tarafından yapılan çalışmalarda Batlamadere Üyesi olarak ayırtlanmıştır. Mesudiye Formasyonu andezitik, bazaltik lav, tüf, aglomera, killi kireçtaşı, kumtaşı ardalanmasından oluşmuştur. Bazaltlar, gri, siyah, yeşilimsi renkte, gaz boşlukludur. Yastık yapılar ve küresel ayrışmalar izlenmektedir. Bol çatlaklı olup, çatlaklar kalsit ve silis dolguludur. Tektoniğin yoğun olduğu ve granitlerin sokulum yaptığı kesimlerde çok fazla bozuşmaya ve epidotlaşmaya uğramıştır. Kapsadığı kireçtaşı anklavları silisleşmiştir. 38

İnce kesit örneklerine göre, subofitik, porfirik ve amigdaloidal dokuludur. Kısmen kloritleşmiş karbonatlaşmış ve plajiyoklas çubuklarının araları kuvars ve klorit dolguludur. Bol miktarda opak mineral içerir. Amigdaloidal bazalt mikrolitik porfirik dokuludur. Fenokristaller, karbonatlaşmış, kloritleşmiş, çok az kalıntı veren labrador karakterli plajiyoklastır. Hamur intersertal dokulu olup, plajiyoklas mikrolitleri ve araları kloritin doldurması ile oluşmuştur. Boşluklar iri kalsit kristalleri ile doludur. Andezit bazaltlara kıyasla daha az yayılım gösterirler. Kahverengi, kırmızı renkte olup, bol kırıklı ve ince tanelidir. Yer yer silisleşme ve limonitleşme yoğundur. petrografik inceleme sonucu genelde porfirik dokulu olan andezitlerin fenokristalleri, zonlu dokulu, kısmen serisitleşmiş, kloritleşmiş plajiyoklaslardır. Çatlaklar boyunca opak mineral infiltrasyonu gelişmiştir. Hamuru plajiyoklas,mafik mineral ve opak mineralden oluşmuş olup silisleşmiş kloritleşmiş ve karbonatlaşmıştır. Kuvarslı andezit porfirik dokuludur. Fenokristaller; albitleşmiş, karbonatlaşmış, kloritleşmiş plajiyoklastır. Mafik ve opak mineraller mikrofenokristal halindedir. Mafik mineraller tümüyle kloritleşmiş, kısmen karbonatlaşmıştır. Hamur opak inklüzyonlu kuvars, ayrışmış plajiyoklas ve mikrofenokristallerden oluşmuştur. Tüf-aglomeralar gri, kahverengi, mor renkte olup, kalın katmanlıdır. 1-30 cm çapa kadar ulaşan killi kireçtaşı, andezit, bazalt çakılları birbirleri ile karbonat çimento ile tutturulmuştur. Andezitik karakterli tüf ve aglomeralar, yüzey kayaç parçalarının volkanik bir hamurla bağlanmasından oluşmuştur. Bunlar, bazılarının hamuru tümden kloritleşmiş, ve karbonatlaşmış mikrolitik dokulu yüzey kayaç parçalarıdır. Serisitleşmiş, karbonatlaşmış plajiyoklas fenokristalleri ile opak oksitlerle boyanmış silis, klorit ve karbonattan oluşmuş bağlayıcı malzeme hamuru volkanik olup, porfirik dokuludur. Kumtaşları gri-sarı renkte, orta-kalın katmanlı, ince-orta taneli, kırıklı, yer yer bozuşmuş bir görünümdedir. Taneler genellikle volkaniklerden oluşmuş olup, karbonat çimento ile tutturulmuştur. Yanal devamlılığı bulunmamaktadır. Kireçtaşı olarak tanımlanan seviyeler killi kireçtaşı, mikritik kireçtaşı özelliğindedir. Gri, sarı, kırmızı renkli, ince taneli, ince-orta katmanlı, bol kırıklı ve kıvrımlıdır. Volkanikler içerisinde mercek şeklindedir. Yer yer marn ara seviyeleri de içeren kireçtaşları bol mikrofosillidir. Mesudiye Formasyonu üzerine Fatsa Formasyonu uyumlu olarak gelir. Formasyonunun kalınlığı 700 metredir. Mesudiye Formasyonu na kireçtaşı ve kumtaşı düzeylerinden saptanan fosillere göre Apsiyen- Kampaniyen yaşı verilmiştir. Birim derin bir ortamın çökellerinden oluşmuştur. Mesudiye Formasyonu nun çökelleri mikritik kireçtaşı, killi kireçtaşı ve türbiditik kumtaşlarından oluşmuştur. Bu ortama bol miktarda volkanikler eşlik etmiştir. Birimin üst seviyelerinde yer alan dasitik lav ve piroklastikleri, bölgesel çalışmalarda Mesudiye Formasyonu nun Batlamedere Üyesi olarak ayırtlanmıştır. Birim beyaz, sarı, gri renktedir. Yer yer dom şeklinde görülen dasitik lavlarda ışınsal ve sütunsal çatlaklar gelişmiştir. Dissemine pirit içeren lav ve piroklastikler, bazı kesimlerde yoğun hidrotermal bozuşmaya uğramıştır. Piroklastikler kalın katmanlı-masif olup, 1-10 cm arasında değişen boyutta köşeli dasit, andezit çakılları içerir. Dasit ince kesitte porfirik dokulu olup, fenokristalleri albitleşmiş, serisitleşmiş, kısmen karbonatlaşmış plajiyoklas, karbonatlaşmış, kloritleşmiş mafik mineraller (kristal formuna göre biyotit, hornblend±piroksen) ve mikrofenokristal halinde kuvarstır. Hamur bol ölçüde kuvars, mikrotaneler halinde mafik mineral ve opak mineralden oluşmuştur. Plajiyoklas mikrolitlerini inklüzyon olarak içermektedir. Birim Mesudiye Formasyonu nun diğer seviyelerini kesip üzerine yerleşmiştir. Üstten ise Fatsa Formasyonu tarafından örtülür. 150-700 metre kalınlık sunan birim içinde yaş verecek düzeyler saptanamamıştır. Mesudiye Formasonu nun son dönem ürünlerinden olması ve Mesudiye Formasyonu nun Apsiyen-Kampaniyen yaşında olmasından dolayı 39

yaşının Kampaniyen olması olasıdır. MTA çalışmalarında Batlamadere Üyesi denizel bir ortamda oluşmuş ve Mesudiye Formasyonu içerisinde gelişen volkazinmanın son ürünleri olarak değerlendirilmiştir. 1.1.2. Fatsa Formasyonu (Kf) Formasyon andezitik, bazaltik lav ve piroklastikleri, mikritik kireçtaşı, kumtaşı ve az olarak marn düzeylerinden oluşmuştur. MTA tarafından yapılan araştırmalarda formasyonun taban kesiminde yer yer görülen kireçtaşları Kestane Kireçtaşı Üyesi, üst kesimlerinde görülen dasit ise Yomrahisar Dasit Üyesi olarak ayırtlanmıştır. Andezit; yeşilimsi, siyah renkte, iri feldspat kristalli, kırıklı ve çatlaklı olup sağlam bir görünümdedir. Granitlerin kestiği ve tektoniğin yoğun olduğu kesimlerde epidotlaşma, silisleşme ve pişme izleri görülür. Soğuma anında oluşan boşluklar, kırıklar ve çatlaklar ikincil kalsit, klorit ve kuvars dolguludur. İnce kesitte mikrolitik porfirik dokuludur. Fenokristaller kısmen serisitleşmiş, kloritleşmiş, karbonatlaşmıştır. Plajiyoklas ise tümüyle karbonatlaşmış ve kloritleşmiştir. Kristal izlerine göre piroksen, mikrofenokristal olarak çok az ölçüde korrode kuvars ve opak mineralden oluşmuştur. Bazalt; yeşilimsi, gri, siyah renkte masif görünümlü, soğuma çatlaklı, gaz boşlukludur. Gaz boşlukları ve çatlaklar ikincil kalsit, klorit ve kuvars dolguludur. Küresel ayrışmanın yoğun olarak izlendiği bazaltlarda, granitlerin kestiği kesimlerde epidotlaşma, silisleşme ve pişme izleri görülmektedir. İnce kesitte subofitik dokuludur. Kısmen kloritleşmiş, karbonatlaşmış, plajiyoklas çubuklarının araları kuvars ve klorit dolguludur. Tüf-aglomera seviyelerinde tüfler sarı, kahve renkli, orta-kalın katmanlı olup, katmanlanma genelde belirgin değildir. 3-4 cm. boyutunda andezit-bazalt çakılları kapsar. Aglomeralar içerisindeki andezit, bazalt, korbonat ve dasitik kayaç çakılları 20 cm ye ulaşmakta olup, köşeli görünümdedir. Taneler volkanik hamur ile tutturulmuştur. Kumtaşı; gri, boz, yeşil renkte, ince-orta taneli, orta-kalın katmanlı, sert, volkanik kırıntılı, kötü boylanmalıdır. Bazı kesimlerde taban yapıları ve çapraz katmanlanma izlenmektedir. Genelde yanal yönde devamlılığı izlenemeyen kumtaşları, karbonat ve silis çimentoludur. Kireçtaşı, Fatsa Formasyonu nun diğer litolojileri arasında mercek ve ara seviyeler halinde izlenir. Pembe, krem renkli, ince taneli, ince-orta katmanlı, kırıklı ve az kıvrımlıdır. Fatsa Formasyonu altta Batlamadere Üyesi nin piroklastikleri ve Mesudiye Formasyonu ile uyumludur. Üzerine ise Eosen yaşlı Yeşilce Formasyonu uyumsuz olarak gelir. 100 ile 450 metre arasında kalınlık sunar. Birimin tortul seviyelerinde saptanan fosillere göre yaşı Kampaniyen-Maestrihtiyen`dir. Fatsa Formasyonu kapsadığı fosillerin yaşama ortamına göre neritik ve yer yer de daha derin kesimlerde çökelmiştir. Birimin çökelimi sırasında volkanizma da eşlik etmiştir. Kireçtaşı kaya türünden oluşan Kestane Kireçtaşı Üyesi kırmızı, gri ve sarı renkte, ince taneli, ince-orta düzgün katmanlı, kırıklı ve az kıvrımlıdır. Çatlaklar kalsit ve silis dolguludur. Kireçtaşı katmanları arasında yer yer çok ince kiltaşı düzeyleri bulunmaktadır. Fatsa Formasyonu nun taban kesimini oluşturan Kestane Kireçtaşı Üyesi altta bulunan Batlamadere Üyesi ve Mesudiye Formasyonu ile uyumlu, Fatsa Formasyonu nun diğer çökelleri ile geçişlidir. Birim 20 ile 180 metre arasında kalınlığa sahiptir. Saptanan 40

fosillere göre Kampaniyen-Alt Maestrihtiyen yaşındadır. Kapsadığı fosillerin yaşama ortamına göre birim, kısmen derin denizde, volkanizmanın sakin ve ulaşamadığı kesimlerde çökelmiştir. İri kristalli dasitik lavlardan oluşan Yomrahisar Dasit Üyesi beyaz, kirli beyaz, sarı renkte, sert, kırıklı ve sütunsal çatlaklıdır. Genelde iri kuvars ve biyotit kristalli, yer yer ince kristallidir. İçerisinde yer yer bazik lav ve silisifiye olmuş Zinav Kireçtaşı çakılları bulunmaktadır. Bazı kesimlerde arenalaşma, killeşme ve silisleşme izlenmektedir. Arazide dom şeklinde gözlenmekte olup, piroklastikleri yoktur. İnce kesitte genelde porfirik dokuludur. Fenokristaller; plajiyoklas, alkali feldspat, korrode kuvars, biyotit, amfibol ve klorittir. Hamuru fenokristallerin mineral bileşiminde olup, kripto ve mikro oluşumlar halindedir. Fatsa Formasyonu nu kesen Yomrahisar Dasit Üyesi nin üzerine uyumsuz olarak Yeşilce Formasyonu gelmektedir. Senoniyen (Kampaniyen-Maestrihtiyen) yaşlı Fatsa Formasyonu nu kesmesinden dolayı yaşı Maestrihtiyen sonu olarak kabul edilebilir. 1.1.3. Siyenit (Km) Doğu Karadeniz deki bölgesel ölçekli geniş bir sokulumun parçası olan birim taze yüzeyi gri, krem, pembe, bozuşma yüzeyi kahverengi ve sarıdır. Genel olarak ince, yer yer ise iri kristalli plajiyoklas, kuvars, ortaklas ve biyotitten oluşmuştur. Birim, sokulum esnasında içerisine bol miktarda mermer, şist ve lav parçaları almıştır. Bol eklemli ve çatlaklı olup, çatlaklar ikincil kalsit ve kuvars dolguludur. Hidrotermal bozuşma yoğun olarak izlenir. Küresel ayrışma ve arenalaşma gelişmiştir. Yer yer hematitleşme, killeşme ve kloritleşme izlenir. Birim sokulum yaptığı litolojilerde yoğun bozuşmalara ve kontak metamorfizmaya neden olmuştur. Bol miktarda pegmatit ve diyabaz daykları ile kesilmektedir. İnce kesitte, genelde taneli, porfirik, granoblastik ve yer yer milonitik dokuludur. Oligoklas, andezin, biyotit, hornblend, alkali feldspat ve kuvars kristallerinden oluşmuş olup, granit, monzonit, mikrosiyenogranit adı verilmiştir. Birim ince kesitlerinde iri taneli dokulu granit, siyenit, siyenogranit, monzonit olarak tanımlanmıştır. Birim Fatsa Formasyonu nu kesmiştir. Yaşı Senoniyen sonu- Paleosen başlangıcıdır. Değişik çalışmalarda birim granit-siyenit ve granodiyorit olarak adlandırılmıştır. 2. Senozoyik 2.1. Kuvaterner 2.1.1. Alüvyon (Qal) Kızılen Irmağı nda çakıl, kum, silt, kil boyutunda malzemelerden oluşan alüvyal çökeller yatağın eğimli olduğu yerlerde ince bloklardan oluşmakta ve ince malzeme oranı azalmaktadır. Yatak eğiminin düzleştiği kısımlarda ince malzeme oranı artan alüvyal çökeller magmatik, volkanik ve tortul kökenli orta-iyi boylanmış malzemeler içermektedir. Regülatör yerinde yaklaşık kalınlığının 0.75 2 metre arasında değiştiği tahmin edilmektedir. 41

1.1.2. Yamaç Molozu (Qym) Genel olarak bitki örtüsü ve fındık ağaçları ile kaplı olan yamaç eğimine bağlı olarak kalınlığı değişen killi, çakıllı ve bloklu malzemelerden oluşan yamaç molozu kalınlığı 0.50 m ile 5 m arasında değişmektedir. 3. Yapısal Jeoloji Çalışma alanı Ketin (1966) tarafından Doğu Pontid Tektonik Birliği olarak adlandırılmıştır. Çalışmacı yörede yaptığı incelemede Alp orojenezinin Austrik ve Subhersiniyen fazlarının etkin olduğunu belirtmiştir. Proje alanı ve dolayındaki temeli oluşturan metamorfikler KD-GB ve KB-GD doğrultularında olup, eğimleri KB ve KD`ya doğrudur. Dereli Metamorfikleri üzerine gelen tüm çökel kayalar genelde KD-GB doğrultusunda olup, KB-GD sıkışma nedeni ile kıvrımlanmaya uğramışlar ve eğimleri KBGD yönüne doğru gelişim göstermişlerdir. 4. Yapı Yerlerinin Mühendislik Jeolojisi 4.1. Alatay I HES 4.1.1. Regülatör ve Çökeltim Havuzu Yeri Regülatör ve çökeltim havuzu yerinde ana kaya Siyenit tir. Doğu Karadeniz deki bölgesel ölçekli geniş bir sokulumun parçası olan birim taze yüzeyi gri, krem, pembe, bozuşma yüzeyi kahverengi ve sarıdır. Genel olarak ince, yer yer ise iri kristalli plajiyoklas, kuvars, ortaklas ve biyotitten oluşmuştur. Birim, sokulum esnasında içerisine bol miktarda mermer, şist ve lav parçaları almıştır. Bol eklemli ve çatlaklı olup, çatlaklar ikincil kalsit ve kuvars dolguludur. Hidrotermal bozuşma yoğun olarak izlenir. Küresel ayrışma ve arenalaşma gelişmiştir. Yer yer hematitleşme, killeşme ve kloritleşme izlenir. Birim sokulum yaptığı litolojilerde yoğun bozuşmalara ve kontak metamorfizmaya neden olmuştur. Bol miktarda pegmatit ve diyabaz daykları ile kesilmektedir. İnce kesitte, genelde taneli, porfirik, granoblastik ve yer yer milonitik dokuludur. Oligoklas, andezin, biyotit, hornblend, alkali feldspat ve kuvars kristallerinden oluşmuş olup, granit, monzonit, mikrosiyenogranit adı verilmiştir. Birim ince kesitlerinde iri taneli dokulu granit, siyenit, siyenogranit, monzonit olarak tanımlanmıştır. Birim Fatsa Formasyonu nu kesmiştir. Yaşı Senoniyen sonu-paleosen başlangıcıdır. Değişik çalışmalarda birim granit-siyenit ve granodiyorit olarak adlandırılmıştır. Kızılen Irmağı yatağında alüvyal çökeller ile yamaçlarda kalınlığı 1 m ile 5 m arasında değişen yamaç molozu bulunmaktadır. Bu aşamada yapılan arazi gözlemlerine göre tahmini kalınlığı regülatör yerinde 0.5 ile 1.0 m arasında değiştiği tahmin edilen alüvyal çökeller ile yamaçlardaki yamaç molozu inşaat aşamasında kaldırılmalı, sert ve sağlam kireçtaşı seviyelerine ulaşılmalıdır. Temel kayasının kazısı sırasında saptanan erime boşlukları, karstik oluşumlar, ezik ve killi zonlar ağız açıklıklarının en az iki katı derinliğe kadar kırıntılı, killi, breşik ve gevşek malzemelerden temizlenerek betonla tıkaçlanmalıdır. Açık eklemeler, karstik oluşumlar ve memba-mansap istikametinde su yolu olabilecek her türlü süreksizlik de yukarıda belirtilen işlemlerden sonra noktasal ve/veya sistematik kuyular vasıtasıyla dolgu ve/veya konsolidasyon enjeksiyonuna tabi tutulmalıdır. 42

Regülatör yerinde açılacak temel araştırma kuyuları vasıtasıyla kireçtaşı biriminin geçirimliliği saptanmalı, göl alanının kaplanıp kaplanmayacağına ve regülatör yerinde geçirimsizlik perdesinin boyutuna karar verilmelidir. Bu aşamada yapılan yüzey gözlemlerine göre regülatör yerinde ve göl alanında duraylılıkla ilgili problem bulunmamaktadır. Kesin proje aşamasında her iki sahilde, dere yatağında ve çökeltim havuzu yerinde ekli plan ve kesitlerde yerleri ve derinlikleri gösterilen temel araştırma kuyuları açılarak kazı sınırı, temelin geçirimliliği, olası faylar ve konumları ile temel kayasının mühendislik özellikleri belirlenmelidir. 4.1.2. İletim Hattı Alatay I HES projesinde iletim hattı kanal, yükleme havuzu ve cebri borudan oluşmaktadır. Bu aşamada yapılan arazi gözlemlerine göre iletim hattında jeolojik problem görünmemektedir. Kati proje aşamasında iletim hattı boyunca gerekli temel araştırma etütleri yapılarak hat boyunca geçilecek jeolojik birimlerin yanal ve düşey yayılımları ile mühendislik özellikleri belirlenmelidir. Aşağıda, iletim hattı boyunca yer alan yapıların jeolojik değerlendirilmesi yapılmıştır. 4.1.2.1. İletim Kanalı Regülatörden itibaren projelendirilen iletim kanalı güzergahı Siyenit birimleri üzerinde yer almaktadır. Güzegah hemen hemen tümüyle bitki örtüsü ile kaplıdır. Yüzeysel gözlemlere göre güzergahta kalınlığının yer yer 5 m yi geçtiği tahmin edilen yamaç örtüsü bulunmaktadır. Kanal güzergahında yer alan aşınmış ve taşınmış birimlerden oluşan yamaç molozu kalınlığı, gerek yoğun bitki örtüsü gerekse ulaşım nedenleriyle kesin olarak belirlenememiştir. Bu nedenle güzergah boyunca hem volkanik hem de tortul seviyelerle karşılaşılması olasıdır. Doğu Karadeniz deki bölgesel ölçekli geniş bir sokulumun parçası olan birim taze yüzeyi gri, krem, pembe, bozuşma yüzeyi kahverengi ve sarıdır. Genel olarak ince, yer yer ise iri kristalli plajiyoklas, kuvars, ortaklas ve biyotitten oluşmuştur. Birim, sokulum esnasında içerisine bol miktarda mermer, şist ve lav parçaları almıştır. Bol eklemli ve çatlaklı olup, çatlaklar ikincil kalsit ve kuvars dolguludur. Hidrotermal bozuşma yoğun olarak izlenir. Küresel ayrışma ve arenalaşma gelişmiştir. Yer yer hematitleşme, killeşme ve kloritleşme izlenir. Birim sokulum yaptığı litolojilerde yoğun bozuşmalara ve kontak metamorfizmaya neden olmuştur. Bol miktarda pegmatit ve diyabaz daykları ile kesilmektedir. İnce kesitte, genelde taneli, porfirik, granoblastik ve yer yer milonitik dokuludur. Oligoklas, andezin, biyotit, hornblend, alkali feldspat ve kuvars kristallerinden oluşmuş olup, granit, monzonit, mikrosiyenogranit adı verilmiştir. Birim ince kesitlerinde iri taneli dokulu granit, siyenit, siyenogranit, monzonit olarak tanımlanmıştır. Birim Fatsa Formasyonu nu kesmiştir. Yaşı Senoniyen sonu-paleosen başlangıcıdır. Değişik çalışmalarda birim granit-siyenit ve granodiyorit olarak adlandırılmıştır. Bu aşamada yapılan gözlemlere göre İletim kanalında taşıma gücü ve duraylılık açısından bir problem görülmemektedir. Kesin proje aşamasında iletim kanalı güzergahında 250 m de bir sondaj kuyusu veya araştırma çukuru açılmalıdır. Elde edilecek verilerle kazı sınırı, temelin geçirimliliği, olası faylar ve konumları ile temel kayasının mühendislik özellikleri belirlenmelidir. 43

4.1.2.2. Yükleme Havuzu ve Cebri Boru Güzergahı Yükleme havuzu ve cebri boru güzergahı Siyenit üzerine oturmaktadır. Güzergahta yer yer değişik kalınlıklarda yamaç molozu bulunmaktadır. Cebri boru güzergahında sıyırma kazısına ilaveten mesnetlerin oturacağı kısımlarda yamaç molozu ve kayacın ayrışmış kısımları kazılarak sağlam kaya koşulları sağlanmalıdır. Sabit mesnetlerde kazı sonrası karşılaşılacak kaya koşullarına göre pasif ankrajlar kullanılmalıdır. Yükleme havuzu yerinde ve cebri boru güzergahında bu aşamada yapılan yüzeysel gözlemlere göre taşıma gücü ve duraylılık açısından herhangi bir problem bulunmamaktadır. Kesin proje öncesinde yükleme havuzu ve cebri boru güzergahında ekli plan ve kesitlerde yerleri ve derinlikleri belirtilen sondaj kuyuları açılarak jeolojik formasyonların yanal ve yatay değişimleri ile temel kayasının mühendislik özellikleri belirlenmelidir. 4.1.3. Santral Binası Santral binası Siyenit üzerine oturmaktadır. Santral binası yerinde kalınlığı 1 4 m arasında değişen yamaç molozu bulunmaktadır. Nehir yatağında alüvyon kalınlığının 0.5 1.0 m arasında değiştiği tahmin edilmektedir. Santral binası yerindeki kazılarda yamaç molozu, alüvyon ile kayacın ayrışmış kısımları kazılarak sağlam kaya koşulları sağlanmalıdır. Santral binası yerindeki kazılar andezit, bazalt gibi sağlam litolojilerde 1 yatay / 3 düşey oranında yapılabilir. Gevşek ve zayıf çimentolu aglomera ve tüflerde bu oran 1 yatay / 2 düşey veya 1 yatay / 1 düşeye kadar düşürülmelidir. Kazılar ön kaplama betonu, hasır çelik ve kaya bulonu gibi geçici destekleme elemanları ile desteklenmeli; gerekli kısımlarda kalıcı ankrajlar kullanılmalı, kazıyı kuruda tutmak için enjeksiyon ve benzeri yöntemler uygulanmalıdır. Santral binası yerinde duraylılık, geçirimlilik ve taşıma gücü problemi bulunmamaktadır. Kesin proje öncesinde santral binası yerinde ekli plan ve kesitlerde yerleri ve derinlikleri belirtilen sondaj kuyuları vasıtasıyla jeolojik formasyonların yanal ve yatay değişimleri ile temel kayasının mühendislik özellikleri belirlenmelidir. 4.2. Alatay II HES 4.2.1. Baraj Yeri Baraj yerinde ana kaya Mesudiye Formasyonu dur. Birim baraj yerinde sağ ve sol yamaç dere kenarında dereye paralel bir şerit halinde yüzeylenmektedir. Genelde ince yer yer orta tabakalı olan birim kirli sarımsı beyaz taze yüzeylidir. Kısmen kıvrımlanmalı olan killi kireçtaşı seviyeleri orta derecede eklemlidir. Arazide çekiç darbesine verdiği tepkiye göre birimin tahmini tek eksenli basınç dayanımı 30-100 MPa arasındadır. Tabaka düzlemleri yüzeyde yer yer açık ve kil dolguludur. Kızılen Irmağı yatağında alüvyal çökeller ile yamaçlarda kalınlığı 1 m ile 5 m arasında değişen yamaç molozu bulunmaktadır. Bu aşamada yapılan arazi gözlemlerine göre tahmini kalınlığı baraj yerinde 0.5 ile 2.0 m arasında değiştiği tahmin edilen alüvyal 44

çökeller ile yamaçlardaki yamaç molozu inşaat aşamasında kaldırılmalı, sert ve sağlam kireçtaşı seviyelerine ulaşılmalıdır. Temel kayasının kazısı sırasında saptanan erime boşlukları, karstik oluşumlar, ezik ve killi zonlar ağız açıklıklarının en az iki katı derinliğe kadar kırıntılı, killi, breşik ve gevşek malzemelerden temizlenerek betonla tıkaçlanmalıdır. Açık eklemeler, karstik oluşumlar ve memba-mansap istikametinde su yolu olabilecek her türlü süreksizlik de yukarıda belirtilen işlemlerden sonra noktasal ve/veya sistematik kuyular vasıtasıyla dolgu ve/veya konsolidasyon enjeksiyonuna tabi tutulmalıdır. Baraj yerinde açılacak temel araştırma kuyuları vasıtasıyla kireçtaşı biriminin geçirimliliği saptanmalı, göl alanının kaplanıp kaplanmayacağına ve baraj yerinde geçirimsizlik perdesinin boyutuna karar verilmelidir. Bu aşamada yapılan yüzey gözlemlerine göre baraj yerinde ve göl alanında duraylılıkla ilgili problem bulunmamaktadır. Kesin proje aşamasında her iki sahilde, dere yatağında ekli plan ve kesitlerde yerleri ve derinlikleri gösterilen temel araştırma kuyuları açılarak kazı sınırı, temelin geçirimliliği, olası faylar ve konumları ile temel kayasının mühendislik özellikleri belirlenmelidir. 4.2.2. İletim Hattı Alatay II HES projesinde iletim hattı tünel, denge bacası ve cebri borudan oluşmaktadır. Bu aşamada yapılan arazi gözlemlerine göre iletim hattında jeolojik problem görünmemektedir. Kati proje aşamasında iletim hattı boyunca gerekli temel araştırma etütleri yapılarak hat boyunca geçilecek jeolojik birimlerin yanal ve düşey yayılımları ile mühendislik özellikleri belirlenmelidir. Aşağıda, iletim hattı boyunca yer alan yapıların jeolojik değerlendirilmesi yapılmıştır. 4.2.2.1. İletim Tüneli Baraj dan itibaren projelendirilen iletim tüneli güzergahı Mesudiye Formasyonu üzerinde yer almaktadır. Bu formasyonun özellikleri yukarıda ayrıntılı olarak işlenmiştir. Bu aşamada yapılan gözlemlere göre İletim tünelinde taşıma gücü ve duraylılık açısından bir problem görülmemektedir. Kesin proje aşamasında iletim tüneli güzergahında olası faylar ve konumları ile temel kayasının mühendislik özellikleri belirlenmelidir. 4.2.2.2. Denge Bacası ve Cebri Boru Güzergahı Denge bacası ve cebri boru güzergahı Mesudiye Formasyonu ve Siyenit üzerine oturmaktadır. Güzergahta yer yer değişik kalınlıklarda yamaç molozu bulunmaktadır. Cebri boru güzergahında sıyırma kazısına ilaveten mesnetlerin oturacağı kısımlarda yamaç molozu ve kayacın ayrışmış kısımları kazılarak sağlam kaya koşulları sağlanmalıdır. Sabit mesnetlerde kazı sonrası karşılaşılacak kaya koşullarına göre pasif ankrajlar kullanılmalıdır. Denge Bacası ve cebri boru güzergahında bu aşamada yapılan yüzeysel gözlemlere göre taşıma gücü ve duraylılık açısından herhangi bir problem bulunmamaktadır. 45

Kesin proje öncesinde denge bacası ve cebri boru güzergahında ekli plan ve kesitlerde yerleri ve derinlikleri belirtilen sondaj kuyuları açılarak jeolojik formasyonların yanal ve yatay değişimleri ile temel kayasının mühendislik özellikleri belirlenmelidir. 4.2.3. Santral Binası Santral binası Siyenit üzerine oturmaktadır. Santral binası yerinde kalınlığı 1 4 m arasında değişen yamaç molozu bulunmaktadır. Nehir yatağında alüvyon kalınlığının 0.5 2.0 m arasında değiştiği tahmin edilmektedir. Santral binası yerindeki kazılarda yamaç molozu, alüvyon ile kayacın ayrışmış kısımları kazılarak sağlam kaya koşulları sağlanmalıdır. Santral binası yerindeki kazılar andezit, bazalt gibi sağlam litolojilerde 1 yatay / 3 düşey oranında yapılabilir. Gevşek ve zayıf çimentolu aglomera ve tüflerde bu oran 1 yatay / 2 düşey veya 1 yatay / 1 düşeye kadar düşürülmelidir. Kazılar ön kaplama betonu, hasır çelik ve kaya bulonu gibi geçici destekleme elemanları ile desteklenmeli; gerekli kısımlarda kalıcı ankrajlar kullanılmalı, kazıyı kuruda tutmak için enjeksiyon ve benzeri yöntemler uygulanmalıdır. Santral binası yerinde duraylılık geçirimlilik ve taşıma gücü problemi bulunmamaktadır. Kesin proje öncesinde santral binası yerinde ekli plan ve kesitlerde yerleri ve derinlikleri belirtilen sondaj kuyuları vasıtasıyla jeolojik formasyonların yanal ve yatay değişimleri ile temel kayasının mühendislik özellikleri belirlenmelidir. 4.3. Alatay III HES 4.3.1. Regülatör ve Çökeltim Havuzu Yeri Regülatör ve çökeltim havuzu yerinde ana kaya Siyenit tir. Doğu Karadenzi deki bölgesel ölçekli geniş bir sokulumun parçası olan birim taze yüzeyi gri, krem, pembe, bozuşma yüzeyi kahverengi ve sarıdır. Genel olarak ince, yer yer ise iri kristalli plajiyoklas, kuvars, ortaklas ve biyotitten oluşmuştur. Birim, sokulum esnasında içerisine bol miktarda mermer, şist ve lav parçaları almıştır. Bol eklemli ve çatlaklı olup, çatlaklar ikincil kalsit ve kuvars dolguludur. Hidrotermal bozuşma yoğun olarak izlenir. Küresel ayrışma ve arenalaşma gelişmiştir. Yer yer hematitleşme, killeşme ve kloritleşme izlenir. Birim sokulum yaptığı litolojilerde yoğun bozuşmalara ve kontak metamorfizmaya neden olmuştur. Bol miktarda pegmatit ve diyabaz daykları ile kesilmektedir. İnce kesitte, genelde taneli, porfirik, granoblastik ve yer yer milonitik dokuludur. Oligoklas, andezin, biyotit, hornblend, alkali feldspat ve kuvars kristallerinden oluşmuş olup, granit, monzonit, mikrosiyenogranit adı verilmiştir. Birim ince kesitlerinde iri taneli dokulu granit, siyenit, siyenogranit, monzonit olarak tanımlanmıştır. Birim Fatsa Formasyonu nu kesmiştir. Yaşı Senoniyen sonu-paleosen başlangıcıdır. Değişik çalışmalarda birim granit-siyenit ve granodiyorit olarak adlandırılmıştır. Kızılen Irmağı yatağında alüvyal çökeller ile yamaçlarda kalınlığı 1 m ile 5 m arasında değişen yamaç molozu bulunmaktadır. Bu aşamada yapılan arazi gözlemlerine göre tahmini kalınlığı regülatör yerinde 0.75 ile 2.5 m arasında değiştiği tahmin edilen 46

alüvyal çökeller ile yamaçlardaki yamaç molozu inşaat aşamasında kaldırılmalı, sert ve sağlam kireçtaşı seviyelerine ulaşılmalıdır. Temel kayasının kazısı sırasında saptanan erime boşlukları, karstik oluşumlar, ezik ve killi zonlar ağız açıklıklarının en az iki katı derinliğe kadar kırıntılı, killi, breşik ve gevşek malzemelerden temizlenerek betonla tıkaçlanmalıdır. Açık eklemeler, karstik oluşumlar ve memba-mansap istikametinde su yolu olabilecek her türlü süreksizlik de yukarıda belirtilen işlemlerden sonra noktasal ve/veya sistematik kuyular vasıtasıyla dolgu ve/veya konsolidasyon enjeksiyonuna tabi tutulmalıdır. Regülatör yerinde açılacak temel araştırma kuyuları vasıtasıyla kireçtaşı biriminin geçirimliliği saptanmalı, göl alanının kaplanıp kaplanmayacağına ve regülatör yerinde geçirimsizlik perdesinin boyutuna karar verilmelidir. Bu aşamada yapılan yüzey gözlemlerine göre regülatör yerinde ve göl alanında duraylılıkla ilgili problem bulunmamaktadır. Kesin proje aşamasında her iki sahilde, dere yatağında ve çökeltim havuzu yerinde ekli plan ve kesitlerde yerleri ve derinlikleri gösterilen temel araştırma kuyuları açılarak kazı sınırı, temelin geçirimliliği, olası faylar ve konumları ile temel kayasının mühendislik özellikleri belirlenmelidir. 4.3.2. İletim Hattı Alatay III HES projesinde iletim hattı kanal, yükleme havuzu ve cebri borudan oluşmaktadır. Bu aşamada yapılan arazi gözlemlerine göre iletim hattında jeolojik problem görünmemektedir. Kati proje aşamasında iletim hattı boyunca gerekli temel araştırma etütleri yapılarak hat boyunca geçilecek jeolojik birimlerin yanal ve düşey yayılımları ile mühendislik özellikleri belirlenmelidir. Aşağıda, iletim hattı boyunca yer alan yapıların jeolojik değerlendirilmesi yapılmıştır. 4.3.2.1. İletim Kanalı Regülatörden itibaren projelendirilen iletim kanalı güzergahı 1+527 m ye kadar Siyenit birimleri sonrasında Mesudiye Formasyonu üzerinde yer almaktadır. Güzegah hemen hemen tümüyle bitki örtüsü ile kaplıdır. Yüzeysel gözlemlere göre güzergahta kalınlığının yer yer 5 m yi geçtiği tahmin edilen yamaç örtüsü bulunmaktadır. Kanal güzergahında yer alan aşınmış ve taşınmış birimlerden oluşan yamaç molozu kalınlığı, gerek yoğun bitki örtüsü gerekse ulaşım nedenleriyle kesin olarak belirlenememiştir. Bu nedenle güzergah boyunca hem volkanik hem de tortul seviyelerle karşılaşılması olasıdır. Birimlerin ayrıntılı özellikleri yukarıda verilmiştir. Bu aşamada yapılan gözlemlere göre İletim kanalında taşıma gücü ve duraylılık açısından bir problem görülmemektedir. Kesin proje aşamasında iletim kanalı güzergahında 250 m de bir sondaj kuyusu veya araştırma çukuru açılmalıdır. Elde edilecek verilerle kazı sınırı, temelin geçirimliliği, olası faylar ve konumları ile temel kayasının mühendislik özellikleri belirlenmelidir. 4.3.2.2. Yükleme Havuzu ve Cebri Boru Güzergahı Yükleme havuzu ve cebri boru güzergahı Mesudiye Formasyonu üzerine oturmaktadır. Güzergahta yer yer değişik kalınlıklarda yamaç molozu bulunmaktadır. 47

Cebri boru güzergahında sıyırma kazısına ilaveten mesnetlerin oturacağı kısımlarda yamaç molozu ve kayacın ayrışmış kısımları kazılarak sağlam kaya koşulları sağlanmalıdır. Sabit mesnetlerde kazı sonrası karşılaşılacak kaya koşullarına göre pasif ankrajlar kullanılmalıdır. Yükleme havuzu yerinde ve cebri boru güzergahında bu aşamada yapılan yüzeysel gözlemlere göre taşıma gücü ve duraylılık açısından herhangi bir problem bulunmamaktadır. Kesin proje öncesinde yükleme havuzu ve cebri boru güzergahında ekli plan ve kesitlerde yerleri ve derinlikleri belirtilen sondaj kuyuları açılarak jeolojik formasyonların yanal ve yatay değişimleri ile temel kayasının mühendislik özellikleri belirlenmelidir. 4.3.3. Santral Binası Santral binası Mesudiye Formasyonu üzerine oturmaktadır. Santral binası yerinde kalınlığı 1 4 m arasında değişen yamaç molozu bulunmaktadır. Nehir yatağında alüvyon kalınlığının 0.75 2.5 m arasında değiştiği tahmin edilmektedir. Santral binası yerindeki kazılarda yamaç molozu, alüvyon ile kayacın ayrışmış kısımları kazılarak sağlam kaya koşulları sağlanmalıdır. Santral binası yerindeki kazılar andezit, bazalt gibi sağlam litolojilerde 1 yatay / 3 düşey oranında yapılabilir. Gevşek ve zayıf çimentolu aglomera ve tüflerde bu oran 1 yatay / 2 düşey veya 1 yatay / 1 düşeye kadar düşürülmelidir. Kazılar ön kaplama betonu, hasır çelik ve kaya bulonu gibi geçici destekleme elemanları ile desteklenmeli; gerekli kısımlarda kalıcı ankrajlar kullanılmalı, kazıyı kuruda tutmak için enjeksiyon ve benzeri yöntemler uygulanmalıdır. Santral binası yerinde duraylılık, geçirimlilik ve taşıma gücü problemi bulunmamaktadır. Kesin proje öncesinde santral binası yerinde ekli plan ve kesitlerde yerleri ve derinlikleri belirtilen sondaj kuyuları vasıtasıyla jeolojik formasyonların yanal ve yatay değişimleri ile temel kayasının mühendislik özellikleri belirlenmelidir. 5. Doğal Yapı Gereçleri Alatay HES yapıları için gerekli beton agrega malzemesi kırma taş olarak ve/veya Kızılen ırmağı yatağındaki alüvyonlardan sağlanacaktır (Pafta No : ALATAY-17, 18, 19). Kesin proje öncesinde araştırma kuyuları ve/veya çukurları, laboratuar deneyleri vasıtasıyla kapsamlı bir malzeme etüdü yapılarak yeni sahalar belirlenmelidir. 6. Depremsellik Proje alanı, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından hazırlanan Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası na (1996) göre 1. derece deprem kuşağı içinde yer almaktadır. Bu aşamada yapılan değerlendirmelere göre proje alanında 0.40 g yatay zemin ivmesi olarak kullanılabilir bir değerdir. Ancak kati proje aşamasında sismik risk analizi yapılarak proje deprem katsayısının belirlenmesinde 2.Eylül.1997 tarihli Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik de belirtilen esasların göz önünde bulundurulması uygun olacaktır. Proje alanının gösterilmiş olduğu Deprem Haritası Ek 4 de verilmiştir. 48

b. Ek.V deki Duyarlı Yöreler Listesi Göz Önüne Alınarak (sulak alanlar, kıyı kesimleri, dağlık ve ormanlık alanlar, tarım alanları, milli parklar, özel koruma alanları, nüfusça yoğun alanlar, tarihsel, kültürel arkeolojik ve benzeri önemi olan alanlar, erozyon alanları, heyelan alanları, ağaçlandırılmış alanlar, potansiyel erozyon,ve ağaçlandırma alanları ile 167 sayılı yer altı suları hakkında kanun gereğince korunması gereken akiferler) Faaliyetin gerçekleşeceği sahada 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu nun 2. maddesinde tanımlanan ve bu kanunun 3. maddesi uyarınca belirlenen Milli Parklar, Tabiat Parkları, Tabiat Anıtları ve Tabiat Koruma Alanları ile 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu nun 2. maddesinin a-tanımlar bendini 1.,2.,3. ve 5. alt bentlerinde Kültür Varlıkları, Sit ve Koruma Alanı olarak tanımlanan ve aynı kanun ile 3386 sayılı kanunun ilgili maddeleri uyarınca koruma alanları bulunmamaktadır. Ayrıca Ramsar Sözleşmesi kapsamına giren Sulak Alanlar bilimsel araştırmalar için önem arz eden ülkemiz için endemik olan türlerin yaşama ortamı olan alanlar, biyosfer rezervleri, biyotoplar, biyogenetik rezerv alanları, 2872 sayılı Çevre Kanunu nun 9. maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri olarak tespit edilen ve ilan edilen alanlar ile 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu nun 3. maddesinde tanımlanan Turizm Bölgeleri, Turizm Alanları ve Turizm Merkezleri olarak tespit ve ilan edilen alanlar da bulunmamaktadır. Proje alanında; ormanlık alan bulunmaktadır. Bu alanların faaliyetten olumsuz etkilenmemeleri için gerekli tüm önlemler alınacaktır. Ormanlık alanlar için Çevre ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü nden gerekli izinler alınacaktır. Faaliyet alanı ve çevresine ait flora ve fauna envanteri FLORA: Bitki coğrafyası bakımından dominant olarak Avrupa-Sibirya Bölgesine bağlanan proje alanı, Kolşik Flora sının hakimiyeti altındadır. Kozmopolit ve geniş yayılışlı bitkiler yaygın olarak bulunduğu alanda; Kafkas, Akdeniz, Hirkano Öksin, Avrupa-Sibirya flora bölgelerinin izleri kendini göstermektedir. Dağlık, taşlık kayalık bir arazi yapısı gösteren faaliyet alanı ve çevresinde ormanlık, çalılık, sucul, taşlık-kayalık gibi habitatlar ağırlıktadır. Bölgenin floristik listeleri tamamen gezide yapılan gözlemler, toplanan bitki örnekleri ve alanda daha önce yapılmış çalışmalarla ilgili literatür bilgilere dayanılarak hazırlanmıştır. Floristik listedeki familyalar Türkiye florasındaki sıraya göre düzenlenmiştir. Ayrıca her türün ait olduğu fitocoğrafik bölge, Türkiye deki yayılışı, nispi bolluğu, habitatı ve eğer biliniyorsa Türkçe adı ve dahil olduğu tehdit sınırı verilmiş, endemik türler belirtilmiştir. Buna göre alanda 45 familya ve bu familyalara ait 126 tür bitki tespit edilmiştir. Türkiye nin endemik bitkilerce en fakir bölgesi olan Karadeniz bölgesinde yer alan proje alanı ve yakın çevresinden tespit edilen türlerden, 4 tanesi endemiktir. Ancak Türkiye endemiği olan bu türler, ülke genelinde geniş yayılış göstererek, 3 tanesi LR (lc), 1 tanesi LR (cd) kategorisine girmektedir. 49

Proje alanı ve çevresinde bulunan bitki taksonları, yurdumuzda dar ve sınırlı yayılış gösteren ya da baskı altında olan türler olmayıp, aksine geniş dağılımlar arz etmektedirler. Dolayısıyla, bu projenin hayata geçirilmesiyle, kendini tekrar eden habitat özelliği gösteren alanda bulunan geniş populasyonlu ve bol bulunuşlu türlerin nesillerinin ortadan kalkması gibi bir tehdit unsuru söz konusu olmayacaktır. Bu türler alanda hem daha yüksek rakımlarda da bulunmakta hem de yurdumuzda geniş yayılım göstermektedirler. Doğal flora açısından dikkat edilmesi gereken husus, gerek örtü açma gerekse işletme döneminde endemik bitkilerin zarar görmemesi olmalıdır. Bunun için en etkili yöntem olarak hafriyat toprağının bulunduğu alandan sıyrılıp, çalışma alanı dışında bir bölgeye tekrar serilmesi düşünülebilir. Alan topografyasının bozulmaması için cüruf, malzeme, vb.lerin bir kısmı direk temellerinin kapatılmasında kullanılırken bir kısmı da mevcut vejetasyonun devamının sağlanması için alana yayılacaktır. Dolayısıyla alanda depolama yapılmayacaktır. Alandan toplanıp herbaryum malzemesi haline getirilen örnekler Flora of Turkey and The East Aegean Island (Davis, 1965-88) adlı eser temel alınarak değerlendirilmiştir. Vejetasyon döneminde olmayan bitki türleri için literatür çalışmaları yapılmıştır. Türkçe bitki adları için, Baytop 1997 esas alınmış, ayrıca Vural vd 1996'dan yararlanılmıştır. Floraya ilişkin endemizm ve tehlike sınıfları "Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı, 2000 adlı esere göre değerlendirilmiştir. Yeni kategorilere göre bitki taksonları aşağıdaki kriterler göz önüne alınarak sınıflandırılmaktadır: EX-Extinct-Tükenmiş: Son ferdinin tükendiği konusunda hiçbir şüphe yoksa, takson bu kategoriye konur. Türkiye Florası nda ülkemizde yetiştiğinden söz edilen, ancak özel arayışlara rağmen bulunamamış bazı taksonlar bu kategoriye konmuştur. EW-Extinct in the Wild- Doğada Tükenmiş: Takson bulunabileceği ortamlarda yapılan ayrıntılı araştırmalarda bulunamamış, yani doğada kaybolmuş ve yalnız kültüre alınmış bir şekilde yaşamaya devam ediyorsa, bu gruba konur. CR- Critically Endangered- Çok Tehlikede: Bir takson çok yakın bir gelecekte yok olma riski altında ise bu gruba konur. Yapılan floristik çalışmalarda, gelecekteki populasyonları zarar görebileceği düşünülen bitki taksonları bu kategoriye konmuştur. EN- Endangered- Tehlikede: Bir takson oldukça yüksek bir risk altında ve yakın gelecekte yok olma tehlikesi altında ancak henüz CR grubunda değilse, bu kategoriye konur. VU- Vulnerable-Zarar Görebilir: CR ve EN gruplarına konamamakla birlikte, doğada orta vadeli gelecekte yüksek tehdit altında olan taksonlar bu gruba konur. LR-Lower Risk-Az Tehdit Altında: Daha üst derecedeki tehlike gruplardan birine konamayan, onlara göre populasyonları daha iyi bitkiler bu kategoriye konur. Populasyonları oldukça iyi ve en az 5 lokaliteden bilinenler bu kategoriye konmuştur. Gelecekteki durumlarına göre tehdit açısından sıralandırılabilecek 3 alt kategori vardır: a- (cd)-conservation Dependent- Koruma Önlemi Gerektiren: 5 yıl içinde yukarıdaki kategorilerden birine girebilecek taksonlar. Hem tür hem de habitat açısından özel bir koruma statüsü gerektirenler. 50

b- (nt)-near Threatened-Tehdit Altına Girebilir: Bir evvelki gruba konamayan ancak VU kategorisine konmaya yakın adaylar. c- (lc)-least Concern-En az Endişe Verici: Herhangi bir koruma gerektirmeyen ve tehdit altına olmayanlar. DD- Data Deficient- Veri Yetersiz: Bir taksonun dağılım ve bolluğu hakkındaki bilgi yetersiz ise takson bu gruba konur. Bu kategorideki bir taksonun biyolojisi iyi bilinse bile, onun yayılış ve bolluğu hakkındaki bilgiler eksiktir. NE- Not Evalueted- Değerlendirilemeyen: Yukarıdaki herhangi bir kriterle değerlendirilemeyen taksdonlar bu gruba konur. Floristik listelerdeki familyalar Türkiye florasındaki sıraya göre düzenlenmiştir. Ayrıca her türün, hangi fitocoğrafik bölge elementi olduğu, nispi bolluğu, yayılış gösterdiği habitatı ve eğer mevcutsa Türkçe adı, bulunduğu tehdit sınırı verilmiş, endemik türler ayrıca belirtilmiştir. Aşağıda 1 den 6 ya kadar belirtilen numaralandırma türlerin yaşama ortamlarını, 1 den 5 e kadar yapılan numaralandırma ise türlerin nispi bolluğu (populasyon yoğunluğu) göstermektedir (Bu skalalar proje alanı ve çevresi göz önüne alınarak hazırlanmıştır). Habitatlar 1. Bitki dikim 2. Orman 3. Çalılık 4. Kayalık, taşlık yerler 5. Yol kenarı 6. Diğer ortamlar Nispi bolluluk skalası 1. Çok nadir 2. Nadir 3. Nispeten bol 4. Bol 5. Çok bol ve saf populasyon Flora Tablolarında Kullanılan Kısaltmalar: NB: Nispi bolluk TS: Tehlike Sınıfı FCB: Fitocoğrafik bölge END: Endemizm İr-Tur: İran-Turan Bitki Coğrafyası K.A. : Kuzey Anadolu Avr-Sib: Avrupa-Sibirya Bitki Coğrafyası D.K.: Doğu Karadeniz Akd: Akdeniz Bitki Coğrafyası Tablo 15. Tatlı Su Florası CHLOROPHYTA Closterium sp. Actinoptychus sp. BACILLARIOPHYTA Mastoglia sp. Sphaerocystis sp. Bacillaria paradoxa Navicula viridula CYANOPHYTA Closterioide sp. Rhoicosphenia curvata Merismopedia elegans Coscidoniscus lacustris Surirella ovalis Microcystis sp. Cymatopleura solea Synedra acus Nostoc sp. Cymbella cistula S.ulna EUGLENOPHYTA C.lanceolata Melosira varians Euglena sp. Gyrosigma sp. Phacus brachykenton 51

Tablo 16. Proje Alanı ve Yakın Çevresine Ait Bitki Envanter Listesi Habitatlar Türkiye'deki Türkçe Takson Adı 1 2 3 4 5 6 NB FCB Yayılış Adları END TS ACERACEAE Acer hyrcanum + + 3 Avr-Sib. K.A. Akçaağaç - Acer platanoides + + 4 Avr-Sib. Geniş Çınar yapraklı akç. - ADIANTACEAE Adiantum capillus-veneris + + 2 - Geniş Venüs Saçı - ASPIDIACEAE Dryopteris dilatatu + + 3 - Geniş Eğrelti - APOCYNACEAE Vinca herbacea + + + 3 Akd. Geniş Menekşe - AQUIFOLIACEAE - İlex aquifolium + + 4 - Geniş Çoban Püskülü İlex colchica + + 4 - Geniş Çoban Püskülü ARACEAE - Arum ponticum + + 3 Eux. Geniş Yılan yastığı ARALIACEAE Hedera helix + 3 - Geniş Orman sarmaşığı - ASCLEPIADACEA Cynanchum acutum + + 3 Vincetoxium fuscatum + 4 Avr-Sib. K. A. - - BETULACEAE Alnus barbata + Avr-Sib. Geniş Sakallı Kızılağaç Betula pendula + Avr-Sib. D.K. BORAGINACEAE Lappula barbata + + 3 - Geniş - Myosotis arvensis + 4 - K.A Boncuk otu - Onosma isauricum + 3 - Geniş Emzik otu + LR (lc) BUXACEAE Buxus sempervirens + + 2 - Geniş Şimşir - CAMPANULACEAE Asyneuma rigidum + 3 - Geniş - Campanula pterocaula + + 3 Akd. K.A Çançiçeği + LR (cd) CAPRIFOLIACEAE Lonicera caucasica ssp. orientalis + - Geniş Hanımeli + LR (lc) Sambucus ebulus + - Geniş Mürver - Viburnum lantana + Avr-Sib. K.A. Kartopu - CARYOPHYLACEAE Arenaria filicaulis ssp. filicaulis + Avr-Sib K.A. - - Dianthus calocephalus + 3 - Geniş Havuç - Silene compacta + 3 - Geniş Nakıl - S. dichotoma + 3 - Geniş - COMPOSITAE Achillea bierbesteinii + 3 - Geniş Civan perçemi - Anthemis cotula + + + 4 - Geniş Papatya - Anthemis tinctoria + + + 4 - Geniş - Artemisia absinthium + 3 - Geniş - Bellis perennis + + + 3 - Geniş Koyun gözü - Centaurea iberica + + 3 - Geniş Peygamber çiçeği - Cirsium arvense + + 4 Avr-Sib. K.A Köygöçüren - Lapsana alpina + 3 Avr-Sib. Geniş - Matricaria chamomilla + + 4 - KB,G Papatya - Senecio vernalis + + 3 - Geniş - Taraxacum serotinum + + 4 - Geniş Tüylü kanak - Telekia speciosa + + 4 Avr-Sib. K.A Andız otu - CONVOLVULACEAE 52

Tablo 14. Proje Alanı ve Yakın Çevresine Ait Bitki Envanter Listesi (Devamı) Habitatlar Türkiye'deki Türkçe Takson Adı 1 2 3 4 5 6 NB FCB Yayılış Adları END TS CORYLACEAE Carpinus betulus + 4 Avr-Sib Geniş Gürgen - Coryllus avellana + 3 Avr-Sib Geniş Fındık - CRASSULACEAE Sedum pallidium + 2 Avr-Sib Geniş Dam koruğu - S. reflexum L. + 3 - Geniş - CRUCIFERAE Alyssum murale + + 3 - Geniş Kevke - Cardamine lazica + 3 Avr-Sib K.A. Isatis glauca + 2 - Geniş İsa otu Raphanus raphanistrum + 3 Akd. Geniş - Thlapsi perfoliatum + 2 - Geniş - DIOSCOREACEAE Tamus communis + 3 - Geniş Sarmaşık - ERICACEAE Arbutus andrachne + 3 - Geniş Sandal - Rhododendron caucasicum + + 4 Avr-Sib D.K. Ormangülü - Vaccinium myrtillus + 3 - Geniş Çoban üzümü - EUPHORBIACEAE Euphorbia falcata + + 3 - Geniş Sütleğen - FABACEAE Astragalus ponticus + 3 - Geniş Geven - Medicago falcata + + 3 - Geniş Teknecik - Spartium junceum L. + 2 Akd Geniş Katır tırnağı - Trifolium euxinum + + 3 - Geniş Yonca - Vicia villosa + 2 Akd Geniş Burçak - FAGACEAE Castanea sativa + 3 - Geniş Kestane - Fagus orientalis L. + 3 - Geniş Kayın - Quercus infectoria + 3 - Geniş Mazı meşesi - GENTIANACEAE Blackstonia perfoliata + + 4 - Geniş - Centaurium erythaea + 3 Avr-Sib. K,B.A Kantaron - GLOBULARIACEAE Globularia cordifolia + + 3 Avr-Sib. K.A. Küre çiçeği - JUGLANDACEAE Juglans regia + - Geniş Ceviz JUNCACEAE Juncus inflexus + + - Geniş - - Luzula multiflora + - Geniş - - LAMIACEAE Lamium amplexicaule + 3 - Geniş Ballıbaba - Mentha aquatica + 3 - Geniş Taş nanesi - Nepeta albilora + 3 - Geniş Kedi nanesi Phlomis armeniaca + 4 Geniş Şalba - Salvia glutinosa + 3 Avr-Sib. K. A. Dağ çayı - Thymus subisophyllus + 3 - Geniş Kekik - LILIACEAE Gageae fisulosa + 2 - Geniş - - Gagea villosa + 2 - Geniş - - Ruscus hypoglossum + 2 - Geniş Tavşan kirazı - MALCACEAE Malva sylvestris + + 3 - Geniş Ebegümeci - PAPAVERACEAE Papaver apokrinomenon + + 4 - Geniş Gelincik + LR (lc) 53

Tablo 14. Proje Alanı ve Yakın Çevresine Ait Bitki Envanter Listesi (Deamı) Habitatlar Türkiye'deki Türkçe TAKSON ADI 1 2 3 4 5 6 NB FCB Yayılış Adları END TS PINACEAE Abies nordmanniana + 3 Avr. Sib. Geniş Göknar - Picea orientalis + 3 Avr. Sib. D.K. Ladin Pinus sylvestris + 3 Avr. Sib. K.A. Sarıçam POACEAE Aegilops geniculata + + 3 - Geniş - Bromus japonicus + + 3 - D.K. Dik brom - Dactylis hispanica + 2 - Geniş - Hordeum glaucum + + 3 - D.K. Pisipisi otu - Lolium perenne + + 2 - Geniş Delice - Poa bulbosa + 4 Avr-Sib Geniş - POLYGONACEAE Polygala anatoica + + 3 - Geniş Süt otu Rumex acetosella + 4 - Geniş Labada - RANUNCULACEAE Adonis aestivalis + + 3 - Geniş Kanavcı otu Consolida orientalis + + + 3 - Geniş Mor çiçek - Helleborus orientalis + 3 Avr-Sib. K.A Patlak çiçeği - Ranunculus arvensis + 4 - Geniş Düğün çiçeği - PRIMULACEAE Cyclamen coum + + 3 - Geniş Kır menekşesi - ROSACEAE Cerasus microcarpha + Yabani kiraz Agrimonia eupatoria + + 2 - Geniş Koyun otu - Crataegus monogyna + 3 - Geniş Alıç - Fragaria viridis + - Geniş Dağ çileği Potentilla reptans + 3 - Geniş - Pyrus eleagnifolius + 3 - Geniş Ahlat Pyrcantha coccinea + 3 - Geniş Tavşan elması Rosa canina + + 4 - Geniş Yabani gül - Rubus canescens + Rubus idaus + Sorbus aucuparia + + 3 - Geniş Üvez - Sorbus terminalis + 3 - Geniş Üvez - RUSSULACEAE Lactarious delicious + + 3 - Geniş Süt mantarı - SALICACEAE Populus tremula + - Geniş Titrek kavak - Salix alba + - Geniş Söğüt - SCROPHULRIACEAE Linaria genistifolia + - Geniş Nevruz otu - Verbascum kastamonicum + + 4 Avr.Sib. Geniş Sığırkuyruğu + LR (lc) TAXACEAE Taxus baccata + 3 - Geniş Porsuk - THYMELAECEAE Daphne pontica + 3 - Geniş Sırımbağı Thymelaea aucheri + + 3 Avr-Sib. B.K. TILIACEAE Tilia caucasica + Avr-Sib. Geniş Ihlamur Ağacı - ULMACEAE Ulmus minor + - Geniş Karaağaç - UMBELLIFERAE Amni visnoga + + 3 - Geniş Diş otu - Angelica sylvestris + + - Avr-Sib. Melek otu Bupleurum rotundifolium + 3 - Geniş - Eryngium virens + 3 - Geniş - - Opopanax hispidus + 2 - Geniş Kaymak otu - Torilis arvensis + 3 - Geniş - VERBENACEAE 54

FAUNA: Proje alanı ve yakın çevresi fauna envanterinin; gerek yerinde incelemeler ve gerekse literatür araştırmaları ile ortaya konulması bu bölümün ana amacını oluşturmaktadır. Belirtilen amaç doğrultusunda; yerinde yapılan gözlemler ve konu ile ilgili literatür kayıtlarının incelenmesi sonucunda yaban yaşamı envanterine ilişkin listeler hazırlanmıştır. Yaban yaşamı envanterinin oluşturulmasında üç yol izlenmiştir (Giles, 1978). 1. Halihazırdaki konu ile ilgili kitap, dergi, kayıt ve benzeri kaynaklar (Başoğlu ve Baran, 1977a; Başoğlu ve Baran, 1977b; Başoğlu ve Özeti, 1973; Demirsoy, 1988, 1992, 1996; Doğramacı, 1989; Doğramacı ve Gündüz, 1993; Giles, 1978; Heinzel, 1992). 2. Yörede yaşayanlar ile görüşme ve anketler. 3. Alan kılavuzları kullanılarak (Heinzel, 1992) ya da doğrudan yapılan gözlemler. Tablo 16 da verilmiş olan sürüngenler 9 tür ile temsil edilmekte olup, bu türler BERN listeleri içerisinde kalmaktadır. Ancak, bütün sürüngen türleri, Türkiye için, nt: nadir ve tehdit altında olmayan statüsündedir. Yörede sıkça rastlanılan 8 iki yaşamlı türü tespit edilmiştir. Bunlar içerisinde RDB kapsamında yer alan tür bulunmamaktadır. Ancak bu 8 tür Bern Sözleşmesi kapsamındadır. Tablo 15 de verilmiş olan tüm türler, Türkiye için geniş yayılışa sahip türlerdir. Yöre için, habitat karakteristikleri ile Tablo 17 de verilmiş olan 25 adet memeli türünün varlığı belirlenebilmiştir. Bunlar içerisinde; Bern Sözleşmesi'ne giren 14, RDB kapsamına giren 25 tür mevcuttur. Türlerin bölgedeki populasyonları iyi durumdadır. Tablo 18 de verilmiş olan 4 adet balık türünün bölgedeki ve ülke genelindeki populasyonları iyi durumdadır. Kuş faunası için, alanın büyük kesimlerini, daha sonra önemli bir kısmını izlemeye olanak veren hatlar boyunca çıplak göz ve optik cihazlar yardımı ile yapılan gözlemler, ERL ve Bern statüsü kriterlerine göre değerlendirilmiştir. Yörede Tablo 19 da listelenmiş olan 27 adet kuş türü belirlenmiştir. Kuş türleri içerisinde, 8 tür ERL ve 23 tür BERN kapsamında değerlendirilmektedir. Merkez Av Komisyonu kararına göre 22 tür Ek-2, 2 tür ise Ek-1 Listesi kapsamına girmektedir. Alanda tespit edilen kuş türleri, koruma statüleri açısından yoğunluk arz etmelerine rağmen ülkemizdeki ornito-faunanın yaklaşık %90'ı ERL ve BERN'e göre çeşitli statülerde koruma altına alınmış türlerdir. Kuşların ve memelilerin durağan canlılar olmaması sebebiyle civardan toplanan kayıtların çalışma alanı için de geçerli olacağı düşünülmüştür. Söz konusu türlerin hareket edebilme yetileri; arazi örtüsü, topoğrafya ve rakım gibi birçok faktörle ilişkilidir. Tilki ve benzeri makro omurgalı canlıların, bugün daha ziyade rakımı yüksek kesimlere çekildiği yöre sakinlerinden öğrenilmiştir. Küçük memeli canlılar için antropojenik ortamların da varlığına karşılık; gerek besin temini, gerekse saklanma ve barınma açısından uygun habitatların bulunduğu gözlenmiştir. Alanda tespit edilen karasal ve sucul fauna elemanları geniş yayılışlıdırlar. Derivasyon işlemi sırasında, sucul yaşamı paylaşan canlılar için alternatif alanlar 55

oluşacaktır. Karasal fauna elemanları için ise civarda alternatif alanlar zaten mevcut durumdadır. Bulanıklık nedeniyle oluşan etkiler, doğal mevsim döngüleri içinde de olagelmektedir. Bulanıklık nedeniyle, makrocanlılarda solunum güçlüğü görülecek olsa da bu durum populasyonların genelini etkilemeyecek ve ihmal edilecek düzeyde meydana gelecektir. Sonuç olarak, arazinin hazırlanması ve inşaat aşamasındaki faaliyetler, göl alanındaki mevcut populasyonlarının ortadan kalkmasına yol açacak, ancak, tür nesillerinin ortadan kalkması gibi bir tehlike unsuru yaratmayacaktır. Proje alanında tehdit altında ve potansiyel olarak tehlike sinyali veren türler bulunmaktadır. Ancak, bu durum alana özgü olmayıp, yurdumuzda konaklayan göçmen kuşlar ve yerli türler için de söz konusudur. Zira doğal yaşama ortamlarının zarar görmesi, aşırı ve kontrolsüz avlanma, ticari amaçla yumurta ve yavruların doğadan toplanması, vb. sebeplerle ülkemizde genel anlamda dünyada insan yerleşimlerinin arttığı ve koruma önlemlerinin alınmadığı her bölgede kuş populasyonları her geçen gün daha fazla zarar görmektedir. Bern Sözleşmesi ile Koruma Altına Alınan Türler: Bern Sözleşmesine göre fauna elemanları 2 ayrı liste halinde koruma altına alınmışlardır: Ek Liste II / Kesin Koruma Altına Alınan Fauna Türleri: a- Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri b- Üreme veya dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek c- Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek d- Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak e- Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti yasaktır. Ek Liste III / Korunan Fauna Türleri: a- Yabani faunayı yeterli populasyon seviyesine ulaştırmak amacıyla uygun durumlarda geçici veya bölgesel yasaklama. Kapalı av mevsimleri ve diğer ulusal esaslar (Merkez Av Komisyonu kararları) Faaliyetten ötürü, yukarıdaki fauna listelerinde belirtilen ve Bern Sözleşmesiyle koruma altına alınan türler ve diğer yaban hayatı türleri üzerine, faaliyetle ilgili olarak hiçbir ticari kaygı güdülmeyeceğinden bu türlerin avlanması, kasıtlı olarak öldürülmesi veya alı konması, yumurtalarına zarar verilmesi gibi etkiler söz konusu olmayacaktır. Söz konusu faaliyette Orman Bakanlığı Merkez Av Komisyonu kararlarına uyulacaktır. Baraj alanında gerek yerinde yapılan incelemeler, gerekse literatür kayıtlarının incelenmesi sonucunda; tesisin, canlı yaşam üzerinde meydana getirebileceği olası etkiler ve alınacak önlemler aşağıda anlatılmıştır. 56

İnşaat Aşamasında: 1. Proje alanı yakın çevresinde; karasal omurgalı fauna elemanları başta olmak üzere, flora ve fauna için habitat kaybını telafi edebilecek düzeyde alternatif alanlar mevcuttur. İnşaat döneminde, bu yönden kalıcı bir olumsuz etki beklenmemektedir. Kuşlar hareket yetenekleri sayesinde, habitatlarında meydana gelen rahatsızlıklardan ilk haberdar olan ve alanı ilk terk eden fauna elemanlarıdır. Bu nedenle, baraj inşaatı ve gereç alanlarının bulunduğu alanlardaki kuşlar, habitat kaybından dolayı alanı terk edeceklerdir. Ancak, inşaat ve malzeme ocaklarının yakın çevresinde, bu kuşların beslenme, barınma ve üreme ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri alternatif alanlar bulunmaktadır. Böylece kuşlar açısından oluşacak olumsuzlukların en aza indirgeneceği kaçınılmazdır. 2. Balıkların yumurtlama ve üreme alanları açısından, kıyı vejetasyonu ile dip yapısının bozulmamasına dikkat edilecektir (özellikle de ortamda bulunabilecek balık türlerinin yumurtlama dönemi, Mayıs-Temmuz ayları arasında). Ayrıca, ara havzadan gelen suları almak için tirol tipinde bir çevirme yapısı kurulacaktır. Her iki çevirme yapısında da balık geçidi bulunacak, dere yatağını canlı tutabilmek için minimum kritik debi olan 0,05m 3 /s su sürekli olarak dere yatağına bırakılacaktır. Dolayısıyla, canlı hayatın devamı için gerekli olan su, doğal olarak akışını sürdüreceğinden herhangi riskli bir durum söz konusu olmayacaktır. 3. İnşaat döneminde, makro canlıların rahatsızlık faktörü nedeni ile yer değişikliği ve diğer olumsuz davranışlara maruz kalmamaları açısından iş makineleri ile çalışma zaman ve saatlerine dikkat edilecektir. Nokturnal canlıların rahatsız olmaması açısından, gün uzunluğunun alaca karanlığa taşan marjinal saatlerinde gürültü oluşturulmamasına dikkat edilecektir. 4. İnşaat döneminde, hafriyat sonucu ortaya çıkan malzeme ile dolgu işlemleri, civarda bulunan fauna habitatlarının stabilizasyonunu bozmayacak şekilde minimize edilecektir. Hafriyat toprağının bulunduğu alandan sıyrılıp, çalışma alanı dışında bir bölgeye tekrar serilecektir. Yani alanda depolama yapılmayacaktır. 5. Bulanıklık nedeniyle oluşan etkiler, doğal mevsim döngüleri içinde de olagelmektedir. Bulanıklık nedeniyle, makrocanlılarda solunum güçlüğü görülecek olsa da bu durum populasyonların genelini etkilemeyecek ve ihmal edilecek düzeyde olacaktır. İşletme Aşamasında: 1. Proje alanı yakın çevresinde; karasal omurgalı fauna elemanları başta olmak üzere (Sürüngen, memeliler ve kuşlar) flora ve fauna için habitat kaybını tolöre edebilecek alternatif alanlar mevcuttur. İşletme döneminde bu yönden kalıcı olumsuz etki beklenmemektedir. 2- Herhangi bir emisyon oluşumuna (hava, su, toprak kirlenmesi, kimyasal bozunma) yol açmayacak bu kanal tipi hidroelektrik santral projesi, su tüketecek türden bir tesis olmadığından, söz konusu proje ile elektrik üretimi için türbinlenen sular, herhangi bir kalite değişikliğine uğramadan, aynı miktarda dere yatağına iade edilecektir. Dolayısıyla, işletmenin bölgedeki tatlı su alg florası, makro sucul canlıları, iki yaşamlı türleri, sudan yararlanan türleri ve kuş türleri üzerinde olumsuz bir etkisi olmayacaktır. 57

FAUNA TABLOLARINDA KULLANILAN KISALTMALAR DİZİNİ WCMC:WORLD CONSERVATION MONITORING CENTRE (Result of Red List country enguiry for Turkey) (EUROPEAN VERTABRATE RED DATA BOOK VE BERN SÖZLEŞMESİ) LİSTE 1 : NESLİ TEHLİKE ALTINDA OLAN AVRUPA'DA BULUNAN TÜRLER LİSTE 2 : NESLİ TEHLİKE ALTINDA OLAN AVRUPA'DA DIŞINDA DA BULUNAN TÜRLER LİSTE 3 : NESLİ TEHLİKE ALTINDA OLMAYAN AMA AVRUPA'DA KORUNMASI ÖNERİLEN TÜRLER LİSTE4 : NESLİ TEHLİKE ALTINDA OLAN ALTTÜRLER ENDEMİK: NESLİ TEHLİKE ALTINDA OLAN AVRUPADAKİ ENDEMİK TÜRLER. ( BERN SÖZLEŞMESİ) EK - II : SPFS ( Strictly Protected Fauna Species)= /Kesinlikle Korunması Gereken Hayvan Türleri EK - III : PFS ( Protected Fauna Species)= Korunması Gereken Hayvan Türleri (MERKEZ AV KOMİSYONU KARARI, 2005-06) EK 1 : BELLİ EDİLEN ZAMANLARDA AVLANILMASINA İZİN VERİLEN TÜRLER EK 2 : YURDUMUZDA KORUMA ALTINA ALINAN MEMELİLER VE KUŞLAR EK 3 : HER VAKİT AVLANILABİLEN TÜRLER EK 4 : YURDUMUZDA KORUMA ALTINA ALINAN KAPLUMBAĞALAR, YILANLAR VE KERTENKELELER (IUCN/RDB KATEGORİLERİ) O: TEHLİKE DIŞI, R: NADİR, E: TEHLİKEDE, V: TEHDİT ALTINDA Tablo 17. Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen İkiyaşamlı Türleri NO AMPHIBIA İKİYAŞAMLILAR IUCN/RDB BERN 1 Pelobates syricaus toprak kurbağası - PFS (Ek.3) 2 Pelodytes caucasicus kafkas kurbağası - PFS (Ek.3) 3 Bufo bufo siğilli kurbağa - PFS (Ek.3) 4 Bufo viridis gece kurbağası - SPFS (Ek.2) 5 Hyla arborea ağaç kurbağası - SPFS (Ek.2) 6 Rana dalmatina çevik kurbağa - SPFS (Ek.2) 7 Mertensiella caucasica kafkas semenderi - PFS (Ek.3) 8 Triturus vittatus şeritli semender - PFS (Ek.3) Tablo 18. Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Sürüngen Türleri NO REPTILIA SÜRÜNGENLER IUCN/RDB BERN AV (EK.4) 1 Ablepharus kitabelii ince kertenkele - SPFS (Ek.2) + 2 Lacerta agilis kars ker. - PFS (Ek.3) + 3 Lacerta trilienata iri yeşil ker. - PFS (Ek.3) + 4 Anguis fragilis Yılan kertenkelesi - PFS (Ek.3) + 5 Ophisaurus apodus oluklu ker. - PFS (Ek.3) + 6 Coronella austrica avusturya yılanı - SPFS (Ek.2) + 7 Elaphe longissima eskülap yılanı - SPFS (Ek.2) + 8 Natrix tesellata su yılanı - PFS (Ek.3) + 9 Vipera kaznakovi siyah / kafkas engereği - SPFS (Ek.2) + 58

Tablo 19. Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Memeli Türleri NO MAMMALIA MEMELİLER IUCN/RDB BERN AV 1 Erinaceus europaeus kirpi R PFS (Ek.3) Ek-2 2 Neomys fodiens su sivrifaresi O PFS (Ek.3) 3 Sorex caucasicus kafkas sivrifaresi O PFS (Ek.3) 4 Talpa caucasica kafkas köst. O 5 Rhinolophus hipposideros küçük nalbur. yarasa O SPFS (Ek.2) Ek-2 6 Pipistrellus nathusii pürtüklü derili yarasa O SPFS (Ek.2) Ek-2 7 Lepus europaeus yabani tavşan O PFS (Ek.3) Ek-1 8 Sciurus anomalus kafkas sincabı R 9 Clethrionomys glareolus kırmızı sırtlı fare O 10 Arvicola terrestris su sıçanı O 11 Spalax leucodon kör fare O 12 Dryomys nitedula ağaç yedi uyuru R PFS (Ek.3) 13 Muscardinus avellanairus fındık faresi R PFS (Ek.3) 14 Rattus rattus ev sıçanı O 15 Apodemus flavicollis sarı boyunlu or. faresi O 16 Mus domesticus ev faresi O 17 Canis lupus kurt V SPFS (Ek.2) Ek-3 18 Canis aureus çakal O Ek-3 19 Vulpes (Canis) vulpes tilki V Ek-1 20 Cervus dama geyik R SPFS (Ek.2) Ek-2 21 Vormela peregusna alaca kokarca V Ek-2 22 Martes martes ağaç sansarı V PFS (Ek.3) Ek-1 23 Meles meles porsuk R PFS (Ek.3) Ek-2 24 Ursus arctus boz ayı V SPFS (Ek.2) 25 Sus scrofa yabani domuz O PFS (Ek.3) Ek-3 Tablo 20. Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Balık Türleri NO PİSCES BALIKLAR BERN IUCN/RDB AV 1 Capoeta tinca Kara balık - - 2 Leuciscus borystheicus Tatlı su kefali - - 3 Rhodeus sericeus amarus Acı balık - - 4 Salma trutta labrax Alabalık - - 59

Tablo 21. Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Kuş Türleri KUŞ TÜRLERİNİN KORUNMA STATÜLERİ E.R.L. BERN AV LATİNCE ADI TÜRKÇE ADI IUCN LİSTE 3 EK - II EK-III DURUMU 1FOLCONIFORMES DOĞANLAR 1FALCONIDAE DOĞANGİLLER 1 Falco tinnunculus kerkenez Listede Yok Listede Var SPFS EK 2 2COLUMBIDAE GÜVERCİNGİLLER 2 Columba livia kaya güvercini Listede Yok PFS EK 1 3 Streptopelia decaocto kumru Listede Yok PFS EK 2 4 Streptopelia turtur üveyik Listede Yok Listede Var PFS EK 1 2STRIGIFORMES GECE YIRTICILARI 3STRIGIDAE BAYKUŞGİLLER 5 Athene noctua kukumav Listede Yok Listede Var SPFS EK 2 3APODIFORMES SAĞANLAR 4APODIDAE EBABİLGİLLER 6 Apus melba ebabil, karasağan Listede Yok PFS EK 2 5UPUPIDAE ÇAVUŞKUŞUGİLLER 7 Upupa epops ibibik Listede Yok SPFS EK 2 4PASSERIFORMES ÖTÜCÜ KUŞLAR 6ALAUDIDAE TARLAKUŞUGİLLER 8 Galerida cristata tepeli toygar Listede Yok Listede Var PFS EK 2 9 Alauda arvensis tarla kuşu Listede Yok Listede Var PFS EK 2 7HIRUNDINIDAE KIRLANGIÇGİLLER 10 Hirundo rustica is kırlangıcı Listede Yok Listede Var SPFS EK 2 11 Delichon urbica pencere kırlangıcı Listede Yok SPFS EK 2 8MOTACILLIDAE KUYRUKSALLAYANGİLLER 12 Anthus trivialis ağaç incirkuşu Listede Yok SPFS EK 2 13 Motacilla alba Akkuyruksallayan Listede Yok SPFS EK 2 Motacilla alba alba ak kuyruksallayan EK 2 9TURDIDAE ARDIÇGİLLER 14 Erithacus rubecula kızılgerdan Listede Yok SPFS EK 2 10 SYLVIIDAE ÖTLEĞENGİLLER 15 Phylloscopus trochilus söğütbülbülü Listede Yok SPFS EK 2 11 MUSCICAPIDAE SİNEKKAPANGİLLER 16 Muscicapa striata benekli sinekkapan Listede Yok Listede Var SPFS EK 2 60

Tablo 22. Proje Alanı ve Çevresinde Tespit Edilen Kuş Türleri (Devamı) KUŞ TÜRLERİNİN KORUNMA STATÜLERİ E.R.L. BERN AV LATİNCE ADI TÜRKÇE ADI IUCN LİSTE 3 EK - II EK-III DURUMU 12 PARIDAE BAŞTANKARAGİLLER 17 Parus major büyük baştankara SPFS EK 2 12 LANIIDAE ÇEKİRGEKUŞLARI 18 Lanius collurio çekirgekuşu Listede Yok Listede Var PFS EK 2 14 CORVIDAE KARGAGİLLER 19 Pica pica saksağan Listede Yok 20 Corvus monedula cüce karga Listede Yok 21 Corvus frugilegus ekinkargası Listede Yok 22 Corvus cornix leşkargası Listede Yok PFS 15 STURNIDAE SIĞIRCIKGİLLER 23 Sturnus vulgaris sığırcık Listede Yok EK 2 16 PASSERIDAE SERÇEGİLLER 24 Passer domesticus ev serçesi Listede Yok EK 2 25 Passer montanus dağ serçesi Listede Yok PFS EK 2 17 FRINGILLIDAE İSPİNOZGİLLER 26 Carduelis chloris florya Listede Yok SPFS EK 2 27 Carduelis carduelis saka Listede Yok SPFS EK 2 61

3. PROJENİN VE YERİN ALTERNATİFLERİ (Proje Teknolojisinin ve Proje Yerinin Seçilme Nedenleri) Alatay I Regülatörü ve HES, Alatay II HES, Alatay III Regülatörü ve HES şeklinde formüle edilmiş olan proje kapsamında, Alatay I, Alatay II ve Alatay III için önerilen tesislerin en ekonomik formülasyon olduğu tespit edildiğinden başka bir alternatif çalışmasına gerek duyulmamıştır. SONUÇLAR (Burada yapılan tüm açıklamaların özeti ile projenin önemli çevresel etkilerinin sıralandığı ve alternatiflerin karşılaştırıldığı genel değerlendirmesi yapılacaktır) Alatay HES projesi, Ordu İli Gölköy ilçesine 6.00 km mesafede Tepealan mahallesi civarında yer almaktadır. Alatay HES Projesine ait tesisler 1/25000 ölçekli G39-a3, d2 nolu topografik haritalarda yer almaktadır. Kızılen Irmağı üzerinde planlanan Alatay HES Projesi kapsamında Alatay I-II-III HES ve bu yapılara ait tesisler planlanmaktadır. Projenin amacı, Kızılen Irmağı nın sularından faydalanmak suretiyle enerji üretmektir. Alatay HES olarak isimlendirilmiş olan bu proje üç kademeli olarak planlanmış olup, 1. kademe Alatay I Regülatörü ve HES tesisleri, 2. Kademe ise Alatay II Baraj HES tesisleri, üçüncü kademe ise Alatay III Regülatörü ve HES dir. - Alatay I HES Regülatörü; 658 m kotunda, Deredam Mahallesinin batısında, 389168.5 Doğu - 4508166.3 Kuzey koordinatında, santral binası ise; 525 m kotunda, 390970.6 Doğu 4511503.0 Kuzey koordinatlarında, - Alatay II HES Barajı; 490 m talveg kotunda, 391260.9 Doğu - 4512802.1 Kuzey koordinatlarında, santral binası ise; 351.50 m kotunda, 392891.1 Doğu - 4514702.8 Kuzey koordinatlarında, - Alatay III HES Regülatörü ise; 348 m kotunda, 392943.0 Doğu - 4514900.0 Kuzey koordinatlarında, santral binası ise; 302 m kotunda, 394057.4 Doğu - 4516651.0 Kuzey koordinatlarında yer almaktadır. Proje ile ilgili yapılan çalışmalar neticesinde ortaya çıkan sonuçlar maddeler halinde kısaca aşağıda özetlenmiştir: Alatay I HES kurulu güç 3.484 kw, Alatay II HES kurulu güç 7.796 kw, Alatay III HES kurulu güç 2.641 kw olmak üzere proje kapsamındaki toplam kurulu güç 13.921 kw dır. Deredeki doğal hayatın devamı için, Kızılen ırmağına eklenen diğer kollar da göz önünde bulundurularak Alatay I HES regülatörü, Alatay II HES barajı ve Alatay III HES regülatörü nden mansaba bırakılacak su miktarı; 18 Ağustos 2009 tarih ve 27323 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Piyasasında Üretim Faaliyetinde Bulunmak Üzere Su Kullanım Hakkı Anlaşması İmzalanmasına İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerince projeye esas alınan son 10 yıllık ortalama akımın en az % 10 u olacaktır. 62

Faaliyet esnasında açığa çıkacak olan gürültüye karşın, 07.03.2008 tarih ve 26809 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanan ve 23.12.2003 tarihli ve 25325 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Gürültü Yönetmeliği ile Titreşim Yönetmeliği ne uygun olarak çalışılacaktır. Proje alanına en yakın yerleşim, Alatay HES ve Regülatörü ne 200-1000 m mesafede bulunan yerleşim birimleridir. Bu alanların faaliyetten olumsuz etkilenmemeleri için her türlü önlem alınacaktır. İşletme aşamasında oluşan katı 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hükümlere uygun olarak Gölköy Belediyesi ile yapılacak olan protokol doğrultusunda Belediye tarafından alınarak, bertaraf edilecektir. Bu atıklar içerisinde geriye dönüştürülebilir atıklar (cam, naylon, teneke, kağıt) 24.06.2007 tarih ve 26562 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen hükümler uyarınca ayrılacak ve değerlendirilecektir. Faaliyet esnasında oluşabilecek sıvı atıklar için, Sağlık Bakanlığının Lağım Mecrası İnşası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine uygun olarak sızdırmasız fosseptik çukuru yapılacaktır. Bu atıklar Gölköy Belediyesi ile yapılacak olan protokol doğrultusunda Belediye tarafından belli aralıklarla vidanjörle alınarak ilgili yönetmelik hükümlerine uygun olarak bertaraf edilecektir. Kullanılacak araçlar ve makinelerin yağ değişimleri, 12 Ağustos 1996 tarih ve 18 sayılı "Petrol Atıkları Genelgesi" hükümlerine uygun olarak gerekli tedbirler alınarak gerçekleştirilecek, atık yağ hiç bir şekilde çöpe veya atık suya bırakılmayacaktır. Yağ madeni kaplarda biriktirilecek ve piyasada atık yağ alan lisanslı kuruluşlarla anlaşma yoluna gidilerek değerlendirilecektir. Bu konuda yapılan çalışmalardan sonuç alınmadığı taktirde 30.07.2008 tarih ve 26952 Sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği ne göre bertaraf edilecektir. İşçilerinin güvenle çalışabilmelerini temin için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı nın 09.12.2003 tarih ve 25311 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği hükümlerine ve buna bağlı olarak hazırlanan ve halen yürürlükte olan tüzük ve yönetmelik hükümlerine uyulacaktır ve her türlü önlem alınacaktır. Faaliyet esnasında oluşacak toza karşı 3 Temmuz 2009 Tarih ve 27277 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliği nin Kontrolü Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda her türlü önlem alınacaktır. Faaliyetten oluşacak katı ve sıvı atıkların, yer altı ve yer üstü sularını kirletmesi önlenecek, deşarj ve depolama kriterleri belirlenirken Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ve Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ne uyulacaktır. 63

Proje alanı 1. Derecede Deprem Bölgesi içinde yer almaktadır. Bayındırlık ve İskan Bakanlığı nın Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik 1997 Deprem Yönetmeliği ( 1998 değişiklikleri ile birlikte) esaslarına uyulacaktır. Ayrıca çalışacak olan personel, ihtiyaç duyulan kalifiye elemanların dışındakiler yakın yerleşim birimlerinden sağlanacaktır. Böylece yöre halkının yeni bir iş alanında istihdam edilmeleri sağlanacaktır. İşçilerin günlük gıda gereksinimleri yakın çevre köyler ve ilçeden temin edilecektir. Bu yolla gerek köylülerin gerekse ilçede bulunan işyerlerine dönük ekonomik bir akış gerçekleşecektir. Faaliyet yeri ve çevresi, orman sayılan alanlardandır. Ancak, alanın yangına hassasiyet derecesi minimumdur. Buna rağmen, yangın öncesinde ve yangın sırasında gerekli tüm önlemler alınacaktır. İşletmede yeteri kadar yangın söndürme işinde kullanılacak araç ve gereç bulundurulacaktır. En yakın Orman İdaresi ile iletişim sağlanacak, ocak alanında ve çevrede çıkacak yangınlar vakit geçirmeden Orman İdaresine bildirilecek ve işletmede çalışan tüm işçilerle yangına müdahale edilecektir. Çalışan elemanlar gerek orman yangınları gerekse iş kazalarına karşı eğitileceklerdir. Gerekli görünen yerlere bu konularla ilgili talimatlar asılacaktır. Sonuç olarak; projenin gerçekleşmesi ile birlikte yöre ve ülke ekonomisine katkı sağlanacaktır. Özellikle inşaat süresince yerel halka iş imkanları yaratılacaktır. Ayrıca, Alatay HES de üretilecek olan elektrik enerjisiyle, ülkemizin enerji ihtiyacının bir kısmına karşılık verilmiş olunacaktır. Bu nedenlerden dolayı proje fizibil bir projedir. ÇED sürecinin olumlu sonuçlanmasına müteakip kurum ve kuruluşlardan gerekli izinler alınarak çalışmalara başlanacaktır. 4857 sayılı İş Kanunu na istinaden hazırlanıp yayınlanmış olan ve yürürlükte bulunan (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü v.b.) tüzük ve yönetmeliklere uyulacaktır. Tesiste yapılacak işlemler sırasında 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan tüm mevzuat hükümlerine uyulacaktır. Rapor içerisinde belirtilen önlemlerle birlikte; 17.07.2008 tarih ve 26939 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği 19.12.1984 tarih ve 18610 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Elektrik Kurumu Dışındaki Kuruluşların Elektrik Üretimi, İletimi, Dağıtımı ve Ticareti ile Görevlendirilmesi Hakkında Kanun 04.09.1985 tarih ve 18858 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Elektrik Kurumu Dışındaki Kuruluşlara Elektrik Enerjisi Üretim Tesisi Kurma ve İşletme İzni Verilmesi Esaslarını Belirleyen Yönetmelik 18.03.2004 tarih ve 25406 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği 07.03.2008 tarih ve 26809 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği 64

31.12.2004 tarih ve 25687 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği 14.03.1991 tarih ve 20814 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 05.04.2005 tarih, 25777 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmeliği 14.03.2005 tarih ve 25755 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği 30 Temmuz 2008 tarih ve 26952 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 11.01.1974 tarih ve 14765 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü 10.08.2005 tarih ve 25902 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 65. maddesi 6831 sayılı Orman Kanunu 2873 sayılı Milli Parklar Kanunu 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu 4857 sayılı İş Kanunu 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi hükümlerine riayet edilecektir. 65

EKLER DİZİNİ Ek 1. Proje Alanını Gösterir Yerbulduru Haritası Ek 2. Genel Yerleşimi Gösterir 1/25 000 Ölçekli Topoğrafik Harita Ek 3. Alatay I, II ve III e Ait Genel Yerleşim Planı Ek 4. Deprem Haritası Ek 5. Hidrometeoroloji Haritası Ek 6. Alatay I, II ve III e Ait Jeoloji Haritası Ek 7. Tek Hat Şeması Ek 8. Sızdırmasız Fosseptik Kesiti Ek 9. Faaliyet Alanını Gösterir Fotoğraflar Ek 10. 1/25.000 Ölçekli Mescere Haritası NOTLAR VE KAYNAKLAR Türk Çevre Mevzuatı Cilt I-II 03.07.2009 tarih ve 27277 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sanayi Kaynaklı Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği 06.06.2008 tarih ve 26898 sayılı Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği 24.06.2007 tarih ve 26562 sayılı Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği 30.07.2008 tarih ve 26952 sayılı Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği 07.03.2008 tarih ve 26809 sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanan 23.12.2003 tarih ve 25325 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Gürültü Yönetmeliği Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 22.01.2003 tarih ve 25001 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu ile İlgili Yönetmelik Hava Kirliliği, Kontrol ve Denetim, Kimya Müh. Odası yayını, 1991 Ordu İl Çevre Durum Raporu Orman Bakanlığı Milli Parklar ve Av-Yaban Hayatı Genel Müdürlüğü 2008 2009 Av Dönemi Merkez Av Komisyonu Kararı Kiziroğlu, İ. The Birds Of Turkey (Species List in Red Data Book) Türk Tabiatını Koruma Derneği yayınları No: 20 Ankara, 1993 Demirsoy A. Genel ve Türkiye Zoocoğrafyası Meteksan Ankara 1996 Kence, A., Bilgin, C. Türkiye Omurgalılar Tür Listesi Tübitak Yayınları Ankara 1996 Türkiye Bitkileri Kırmızı Bitkileri (Red Data Book) Ankara, 2000 Ekim, T. Koyuncu, M. Vural, M. Duman, H. Aytaç, Z. Adıgüzel Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı BERN, Avrupa Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi (1984) IUCN Red List Categories, IUCN Species Surrival Commision, 40 th Meeting of the IUCN Council, Gland, Switzerland (2008) Baytop, T., Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Ankara (1997) 66

EK 1 PROJE ALANINI GÖSTERİR YERBULDURU HARİTASI

Faaliyet Alanı YERBULDURU HARİTASI

EK 2 GENEL YERLEŞİMİ GÖSTERİR 1/25 000 ÖLÇEKLİ TOPOĞRAFİK HARİTA

EK 3 ALATAY I, II VE III E AİT GENEL YERLEŞİM PLANI

EK 4 DEPREM HARİTASI

DEPREM DURUMU Bakanlar Kurulu nun 18.04.1996 gün ve 96/8109 sayılı kararı ile kabul edilen yeni Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası nda ilçe ve çevresi 1.derecede deprem bölgesindedir. Dolayısıyla HES Tesisi Yapımında, Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkındaki Yönetmelik in ilgili maddelerine uyulmalıdır. ı Faaliyet Alanı

EK 5 HİDROMETEOROLOJİ HARİTASI

EK 6 ALATAY I, II VE III E AİT JEOLOJİ HARİTASI

EK 7 TEK HAT ŞEMASI

EK 8 SIZDIRMASIZ FOSSEPTİK KESİTİ

A 4 m 0,20 m B 0,20 m 4 m 1m 4 m A-B Kesiti 0,20m ÖLÇEKSİZ

EK 9 FAALİYET ALANINI GÖSTERİR FOTOĞRAFLAR

Alatay 1 HES Alanına Ait Fotoğraflar

Alatay 2 HES Alanına Ait Fotoğraflar

Alatay 3 HES Alanına Ait Fotoğraflar

EK 10 1/25.000 ÖLÇEKLİ MESCERE HARİTASI

PROJE TANITIM DOSYASINI HAZIRLAYANLARIN TANITIMI

ÖZ GEÇMİŞ ADI : A. Semih SOYADI : ÇOKYAMAN DOĞUM YERİ : Tekirdağ DOĞUM TARİHİ : 15.06.1956 EĞTİM : İstanbul Teknik Üniversitesi Maden Fakültesi MESLEĞİ : Jeoloji Mühendisi YABANCI DİL : ----- ÜYE OLDUĞU KURULUŞLAR : Jeoloji Mühendisleri Odası MESLEKİ TECRUBE : MTA Genel Müdürlüğü (1980-2000) Maden işleri genel müdürlüğü (2000-2005) Elektrik işleri etüd dairesi (2005-2006) DESTEK Mühendislik Madencilik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. -Ankara (Devam) AÇIKLAMA : Madencilik sektörüyle ilgili olarak çalıştığı kamu kurumlarını temsilen ÇED toplantılarına (İDK, Format Belirleme) katılmıştır. Ayrıca sondaj konusunda deneyim bulunmaktadır. Çeşitli Sektörlere Ait Proje Tanıtım Dosyası ÇED Raporu Hazırlanması

ÖZ GEÇMİŞ ADI : Banu SOYADI : KÖMÜRCÜ DOĞUM YERİ : Yozgat DOĞUM TARİHİ : 12.12.1980 EĞTİM : Niğde Üniversitesi MESLEĞİ : Çevre Mühendisi YABANCI DİL : İngilizce ÜYE OLDUĞU KURULUŞLAR : Çevre Mühendisleri Odası MESLEKİ TECRUBE : Aktel Mühendislik Eğitim Turizm Sanayi Ticaret Ltd. Şti. Ankara Makroplan Ltd. Şti Ankara Ntc Arıtım Mühendislik İnş. San. Tic. Ltd. Şti. DESTEK Mühendislik Madencilik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. -Ankara (Devam) AÇIKLAMA : Çeşitli Sektörlere Ait Proje Tanıtım Dosyası ÇED Raporu Hazırlanması konusunda tecrube. Altyapı projelerinin hazırlanması konusunda tecrübe.

ÖZ GEÇMİŞ ADI : Mahmut SOYADI : ŞAHAN DOĞUM YERİ : Nevşehir DOĞUM TARİHİ : 09.03.1984 EĞTİM : Karadeniz Teknik Üniversitesi MESLEĞİ : Maden Mühendisi YABANCI DİL : İngilizce ÜYE OLDUĞU KURULUŞLAR : Maden Mühendisleri Odası MESLEKİ TECRUBE : Çevre Ve Orman Bakanlığı- ÇED Planlama Dairesi Ankara- Staj Park Holding Yer Altı Kömür Ocağı Nallıhan/Ankara Staj Çayeli Bakır İşletmeleri Çayeli/Rize- Staj Aktel Mühendislik Eğitim Turizm Sanayi Ticaret Ltd. Şti. - Ankara Onat Madencilik Sanayi Ticaret Ltd. Şti. - Ankara DESTEK Mühendislik Madencilik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. -Ankara (Devam) AÇIKLAMA : Çeşitli Sektörlere Ait Proje Tanıtım Dosyası ÇED Raporu Hazırlanması konusunda tecrübe. İSO 9001 Kalite Kontrol Sertifikası Katılımcı Belgesi.

ÖZ GEÇMİŞ ADI : Abuzer SOYADI : EREN DOĞUM YERİ : Malatya DOĞUM TARİHİ : 26.06.1953 EĞTİM : Hacettepe Üniversitesi Maden Fakültesi MESLEĞİ : Maden Mühendisi YABANCI DİL : ----- ÜYE OLDUĞU KURULUŞLAR : Maden Mühendisleri Odası MESLEKİ TECRUBE : Kerim Mermer Sanayi A.Ş (1990-1999) DESTEK Mühendislik Madencilik İnşaat Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. -Ankara (Devam) AÇIKLAMA : Madencilik sektörüyle ilgili olarak Proje Tanıtım Dosyası ÇED Raporu Hazırlanması konusunda tecrube. Ayrıca sondaj konusunda deneyim bulunmaktadır.

ÖZ GEÇMİŞ ADI : Doğan SOYADI : COŞKUN DOĞUM YERİ : Şanlıurfa DOĞUM TARİHİ : 08.11.1952 EĞTİM : A.D.M.M.A MESLEĞİ : Kimya Mühendisi YABANCI DİL : ----- ÜYE OLDUĞU KURULUŞLAR : Kimya Mühendisleri Odası MESLEKİ TECRUBE : Üç Yıldız Boya Ltd. Şti. (1980-1982) Yılbak A.Ş- Pazarlama (1983-1984) Fahler A.Ş- Metallerin sert plastikle kaplanması (1984-1991) Uyum Metal A.Ş- Metallerin sert plastikle kaplanması Çeşitli tekstil işletmeleri (2000-2008) AÇIKLAMA : Metallerin soğuk plastik ile kaplanması ve tekstil konusunda tecrube. Çeşitli Sektörlere Ait Proje Tanıtım Dosyası ÇED Raporu Hazırlanması konusunda tecrube.