KBB htisas Dergisi 2002;9(3):208-214 KL N K ÇALIfiMA Aç k teknik rinoplasti sonuçlar m z * Results of open structure rhinoplasty Tar k fiapçi, U ur Günter AKBULUT Amaç: Bu çal flmada aç k teknik rinoplasti ameliyatlar nda uygulad m z teknikleri, ameliyat sonuçlar - n de erlendirmeyi ve deneyimlerimizi sunmay amaçlad k. Hastalar ve Yöntemler: Aç k teknik rinoplasti ameliyat ile tedavi etti imiz 122 hasta (64 erkek 58 kad n; ort. yafl 27; da l m 17-48) çal flmaya al nd. Olgular n %72.9 unda primer, %9 unda revizyon cerrahisi uyguland. Olgular n %18 inde travmatik deformiteler vard. Olgular ortalama 18 ay (da l m 3-24 ay) i z l e n d i. B u l g u l a r : Olgular n hiçbirinde transkolumellar skar oluflumu veya flep nekrozu ile karfl lafl lmad. Befl olguda (%4) ameliyat sonras erken dönemde, kolumella cildinde ödem ve hiperemi geliflti i görüldü. Auriküler kartilaj greft uygulanan olgular n birinde (%0.8) tip greft rezorpsiyonu geliflti. Bir olguda ameliyat sonras birinci y lda, nazal vestibül içinde, naylon dikifl materyali kullan m na ba l granülasyon dokusu geliflimi gözlendi. ki olguda (%1.6) ameliyat sonras erken dönemde aks deviasyonu saptand. Befl olguda (%4) revizyon cerrahisine gerek duyuldu. Sonuç: Aç k teknik rinoplasti, endikasyonu olan hastalarda deneyimli hekimler taraf ndan uyguland - nda çok iyi sonuçlar veren bir yöntemdir. Anahtar Sözcükler: Nazal septum/cerrahi; burun/cerrahi; rinoplasti/yöntem; cerrahi flep; dikifl teknikleri. Objectives: This study aimed to evaluate the techniques used in open structure rhinoplasty operations, together with a presentation of our results and experience. Patients and Methods: The study included 122 patients (64 males 58 females; mean age 27 years; range 17 to 48 years) who underwent open structure rhinoplasty. Of these, 72.9% had primary, 9% had revision surgeries; 18% had traumatic deformities. The mean follow-up period was 18 months (range 3 to 24 months). Results: We did not encounter transcolumellar scar formation or flap necrosis in any of the cases. In five cases (%4), edema and hyperemia were detected in the columellar skin in the early postoperative period. Resorption of the tip graft developed in one (%0.8) of the patients in whom auricular cartilage grafts were used. A year after surgery, one patient (%0.8) presented with granulation tissue formation in the nasal vestibule, secondary to the use of nylon suture material. Axial deviation was seen in the early postoperative period in two patients (%1.6). Five patients (%4) required revision surgery. C o n c l u s i o n : Open structure rhinoplasty gives excellent results when employed on proper indications and by experienced surgeons. Key Words: Nasal septum/surgery; nose/surgery; rhinoplasty/methods; surgical flaps; suture techniques. PTT E itim Hastanesi Kulak Burun Bo az Hastal klar Klini i, stanbul. Dergiye gelifl tarihi: 27 Aral k 2001. Düzeltme iste i: 13 May s 2002. Yay n için kabul tarihi: 26 May s 2002. letiflim adresi: Dr. Tar k fiapç. Gözenç Sok. Bar fl Apt., No: 14/6, 81070 Erenköy - stanbul. Tel: 0216-386 28 48 Faks: 0216-369 03 34 e-posta: tariksapci@turk.net * 26. Ulusal Türk Otorinolarengoloji ve Bafl-Boyun Cerrahisi * Kongresi nde sunulmufltur (22-26 Eylül 2001, Antalya). 208 Department of Otolaryngology, PTT Training Hospital, stanbul - Turkey. Received: December 27, 2001. Request for revision: May 13, 2002. Accepted for publication: May 26, 2002. Correspondence: Dr. Tar k fiapç. Gözenç Sok. Bar fl Apt., No: 14/6, 81070 Erenköy - stanbul, Turkey. Tel: +90 216-386 28 48 Fax: +90 216-369 03 34 e-mail: tariksapci@turk.net Presented at the 26th National Congress of Turkish Otorhinolaryngology, Head and Neck Surgery (September 22-26, 2001, Antalya, Tu r k e y ).
Aç k teknik rinoplasti, burnun k k rdak ve kemik yap lar na en iyi görüfl sa layan, ayr ca do rudan görüfl alt nda elle cerrahi manipülasyon ile greft yerlefltirilmesine olanak veren bir cerrahi tekniktir. lk kez 1934 y l nda Rethi taraf ndan tan mlanan aç k teknik rinoplasti, 1970 li y llara kadar Kuzey Amerika da uygulanmam fl, daha sonra Kanada l KBB uzman Wi l f o rd Goodman taraf ndan y a y g n l a fl t r l m fl t r. Kuzey Amerika da de eri çok geç anlafl lan bu teknik hakk nda, 1980 lerin bafl nda Anderson ve Wright gibi ünlü cerrahlar yazmaya bafllam fllard r. [ 1 ] Ülkemizde ise 1990 lar n bafllar nda uygulanmaya bafllayan teknik, günümüzde KBB hekimleri aras nda çok fazla yayg nlaflm flt r. [ 2-5 ] Aç k teknik rinoplasti endikasyonlar aras nda, ciddi tip, dorsum, septum deformiteleri; revizyonlar; yar k dudakl deforme burunlar; septal perforasyon ve hipofiz tümörleri say labilir. [6] Bu çal flmada, bu tekni i uygulad m z ameliyatlar n erken ve geç dönem sonuçlar n ve bu konudaki deneyimlerimizi paylaflmak amaçland. HASTALAR VE YÖNTEMLER Çal flmaya, primer olarak veya revizyon amac yla 1994-2001 y llar aras nda aç k teknik rinoplasti yap lm fl 122 olgu (64 erkek, 58 kad n; ort. yafl 27; da l m 17-48) al nd. Ameliyat edilmesine karar verilen olgular, daha önce cerrahi müdahale yap l p yap lmad ve keloid öyküsü aç s ndan ayr nt l bir flekilde araflt r ld. Alt yönden (ön, bazal, çift yönlü lateral, oblik) çekilen foto raflar üzerinde ameliyat öncesi analizler yap ld ve ameliyat plan oluflturuldu. TABLO I KULLANILAN KIKIRDAK GREFT TEKN KLER Greft Olgu Yüzde Kolumellar strut 122 100 Tip greft 89 72.9 Septal uzatma grefti 28 22.9 Spreader greft 17 13.9 Structure greft 17 13.9 Dorsum grefti 14 11.4 Batten greft 12 9.8 nteralar uzaklaflt rma grefti 2 1.6 Transkolumellar ters V insizyonu iki tarafl infrakartilajinöz insizyonlar ile birlefltirilerek; yaln zca b u run ucu rekonstrüksiyonu yap lacaklarda alar kartilaj n tamam görünecek flekilde; ek dorsum ve/veya septum sorunu olanlarda ise frontonazal bileflkeye kadar tüm cilt, muskuloaponevrotik tabakan n alt ndan eleve edildi. Dikifl tekniklerinde ve k k rdak greft implantasyonunda 5/0 PDS (polydioxanone), 5/0 ve 6/0 Prolen kullan ld. K k rdak grefti olarak septal kartilaj, revizyonlarda (septal kartilaj yoksa) auriküler kartilaj, homogreft (irradiye) kostal kartilaj kullan ld. Tüm osteotomiler endonazal olarak yap ld. Cilt insizyonu 6/0 Prolen, infrakartilajinöz insizyonlar ise 4/0 krome katgüt ile kapat ld. Ameliyat sonras nda oluflabilecek ödem ve ekimozu azaltmak için, olgular n hepsinde ameliyat s ras nda 8 mg deksametazon intravenöz olarak uyguland. lk y llarda endonazal tampon olarak antibiyotikli pomat emdirilmifl ekstrafor tamponlar kullan l rken, daha sonralar hava yollu silikon intranazal splintler kullan ld. Burun cildine bandaj ve üzerine fiksasyon için eksternal nazal splint (alüminyum) veya alç kullan ld. Ameliyat sonras 48. saatte endonazal tamponlar boflalt ld ; yedinci günde eksternal nazal splint ve eksternal insizyon dikiflleri al nd ; yedi gün daha bandaj uygulanmas ndan sonra olgulara masaj önerildi. Olgular ortalama 18 ay (da l m 3-24 ay) süreyle izlendi. BULGULAR Ameliyatlar n 114 ü (%93.4) genel, sekizi (%6.6) lokal anestezi alt nda yap ld. Endikasyonlar aç s ndan 89 olgunun (%72.9) primer, 22 olgunun (%18) travmatik, 11 olgunun (%9) ise revizyon oldu u görüldü (fiekil 1, 2 ve 3). Olgular n 105 inde (%86) greft olarak septal kartilaj, 12 sinde (%9.8) aurikula konkal kartilaj uyguland. Befl olguda (%4) irradiye edilmifl kostal homogre f t kartilaj kullan ld. Kullan lan greftler ve da l mlar Tablo I de, dikifl teknikleri Tablo II de gösterildi. TABLO II KULLANILAN D K fi TEKN KLER Sütur Olgu Yüzde nterdomal dikifl 92 75.4 Tip defination dikifl 58 47.5 Vertikal dome division-dikifl 23 18.8 209
En uzunu yedi y l olan izlem süresi içinde, olgular n hiçbirinde transkolumellar skar veya flep nekrozu görülmedi. Befl olguda (%4) ameliyat sonras erken dönemde kolumella cildinde ödem ve hiperemi saptand. Auriküler kartilaj grefti kullan lan bir olguda (%0.8) tip greft rezorpsiyonu geliflti. Bir olguda (%0.8) ameliyat sonras birinci y lda nazal vestibül içinde naylon dikifl materyaline ba l granülasyon dokusu gözlendi. ki olguda (%1.6) ameliyat sonras erken dönemde aks deviasyonu ile karfl lafl ld (Tablo III). Befl olguda (%4) revizyona gerek duyuldu. Ameliyat sonras aks deviasyonu oluflan iki olguda aç k teknik uygulan rken, kapal teknikle re v i z y o n yap lan üç olguda da dorsal düzensizli e müdahale edildi. TABLO III KARfiILAfiILAN KOMPL KASYONLAR TARTIfiMA Olgu Yüzde Kolumellar ödem-hiperemi 5 4 Aks deviasyonu 2 3.2 Greft rezorbsiyonu 1 0.8 Vestibülde granülasyon 1 0.8 ( a ) ( b ) ( c ) ( d ) ( g ) ( e ) ( f ) Aç k teknik rinoplasti ameliyat n n benimsenip yayg nlaflmas n sa layan nedenler, bu teknikle kemik ve k k rdak çat n n do al haliyle eksternal deformitelerin tan s n kolaylaflt racak en iyi flekilde görülebilmesi; görüfl hakimiyetinin iyi olmas ; uyfiekil 1 - ( a - h ) Submükoz rezeksiyon geçirmifl, halen deviasyonu var olan, sol nazal valv problemi olan hastaya aç k teknik septorinoplas - ti uyguland. Hastan n dört yönden ameliyat öncesi ve ameliyat sonras üçüncü ay görünümleri. 210 ( h )
( a ) ( c ) ( e ) ( b ) ( d ) ( f ) fiekil 2 -( a - f ) Primer septorinoplasti yap lan hastan n ameliyat öncesi ve ameliyat sonras üçüncü ay görünümleri. gulamadaki kolayl k ve cerraha birçok seçenek sa lamas d r. Yöntemin en önemli yararlar ndan biri de, do rudan görüfl alt nda ö retme ve ö renmenin kolay olmas d r. [1] Aç k teknik, Kuzey Amerika da genç cerrahlar n yapt klar rinoplasti ameliyatlar n n %90 nda kullan l rken, ileri yafltaki cerrahlar n ço u kapal tekni i tercih etmektedir. ki tekni i de uygulayabilip, gerekti inde kapal dan aç a geçebilmek, en iyi özelliktir. [7] Endikasyonlar içinde en önemli kullan m yeri burun ucu cerrahisidir. Daniel [ 7 ] h a f i f veya orta derece burun ucu deformitelerinde kapal teknik alt nda dikifl yöntemlerini kullanmay önerirken; ileri derece burun ucu deformitelerinde ( a ) ( b ) fiekil 3 - (a, b) ki tarafl nasal valv kollaps olan hastada alar kartilajlar ters çevrildi. Hastan n bazalden ameliyat öncesi ve ameliyat sonras alt nc ay görünümleri. 211
en iyi tedavi fleklinin aç k teknik oldu unu bildirm i fl t i r. Kapal ve aç k teknikte kullan labilen dikifl teknikleri burun ucu cerrahisinde, alar kartilaj rezeksiyonu ve k k rdak greft kullanmay gerektirmeden güvenilir ve mükemmel sonuçlar verebilmektedir. [7] Dikifl tekniklerinin savunucular ndan McCollough ve English [8] dört kruray horizontal matris dikifl ile birlefltirerek double-dome unit tekni ini tan mlam fllar ve genifl, bülböz burun ucu cerrahisinde alar kartilaj insizyonu ve eksizyonunu kullanmaks z n baflar l sonuçlar elde etmifllerdir. Tardy ve ark. [9] transdomal dikifl ad alt nda bu tekni i modifiye etmifller ve bu yöntemleri delivery rinoplasti tekni inde uygulam fllard r. Daniel [10] ise ayn tekni i domal creation dikifl ad yla aç k teknik rinoplastide kullanm flt r. Greft teknikleri önemli deformitelerin tamirinde kullan lan yöntemlerdir. [7] Düzgün yap s ve sertli i nedeniyle septal kartilaj, greft sa lamak için en uygun bölgedir. Septal kartilaj kullan lmas olanaks zsa aurikulan n konkal kartilaj tercih edilmektedir; ancak bu bölgenin ince ve konkavitesinin fazla olmas bir dezavantaj oluflturmaktad r. [11,12] Otogreft kostal kartilaj ve irradiye edilerek haz rlanm fl homogreft kostal kartilaj kullan labilecek di er seçeneklerdir. Günümüzde Toriumi nin yayg nlaflt rd greft teknikleri ile primer veya revizyon olgular nda çok baflar l sonuçlar al nmaktad r. [13] Kolumellar skar, aç k tekni in en önemli komplikasyonlar ndan biridir. Literatürdeki çok olgulu çal flmalara bak ld nda, Gunter [ 1 ] 1996 da yay nlad bir makalede, 1981 y l ndan itibaren ameliyat etti i hastalar n yaln zca birinde kolumellar skar revizyonu gerekti ini; hiçbir hastada kolumella cildi kayb na rastlamad n bildirmifltir. Skar ve flep n e k rozu ile karfl lafl lmad n bildiren daha birçok araflt rmac vard r. [ 6, 1 4-1 9 ] G o o d m a n, [ 2 0 ] 200 olguluk çal flmas nda yar k dudak rinoplastisi uygulad üç hastada skar revizyonu bildirmifltir. Birçok cerrah, insizyonun kapat lmas s ras nda teknik hata veya afl r germe yap lmad sürece skar oluflumu görülmeyece ini belirtmifltir. [ 1 5 ] Ayr ca, aç k teknik gere k t i ren, ancak skar riski olan hastalarda, medial k ruralar n kenar ndan footplate kadar uzat lm fl pararim (paramarjinal) insizyonu ile, transkolumellar insizyon yapmaks z n aç k teknik rinoplasti yap labilece i gösterilmifl ve bir seçenek olarak sun u l m u fl t u r. [ 2 1, 22] Septumda perforasyon (greft al nan bölgede), burun ucu ödemi, ciltte retraksiyonlar tekni in di- er komplikasyonlar d r. Retraksiyon, cildin genifl diseksiyonu ve cilt ile kemik-k k rdak yap aras nda oluflan skar dokusunun yol açt kontraksiyon nedeniyle görülmektedir. Bu nedenle, doku rezeksiyonunu en düflük düzeyde tutup, dikifl ve greft teknikleri ile rekonstrüksiyon yapmak bu riski azaltmaktad r. [23] Ameliyat sonras ödemle ilgili olarak, Toriumi ve ark.n n [24] bir çal flmas nda submuskuloaponevrotik çal flman n vasküler yap y koruyaca için daha az ödeme neden olaca veya ödemin kolay rezorbe olaca bildirilmifltir. Aç k tekni in bir baflka olumsuz yönü ameliyat süresinin uzun olmas d r. Gunter e [1] göre kapal tekni in tercih edilebilmesi için aç k teknik ile ayn veya ondan daha iyi sonuç vermesi gerekir. Böylece, hem ameliyat süresi k sal r, hem de kolumellar skar riski ortadan kalkar. Daha iyi sonuç alabilmek için aç k teknik gerekiyorsa daha fazla zaman harcama ve skar riski göze al nmal - d r. Gunter [1] ameliyat etti i hastalar n yaklafl k yar - s n n kapal teknik uygulanan revizyon hastalar oldu unu bildirmifl; sorunlar n kapal teknikten de il, cerrah n deneyimsizli inden veya komplikasyonlardan kaynakland n belirtmifltir. Aç k teknik klini imizde yedi y ld r uygulanmaktad r. lk y llarda ço unlukla nazal deformitelerde bu tekni i uygulamakla birlikte, son y llarda bu ameliyat gerekli ise yap yoruz. lk y llarda dikifl teknikleri ve rezeksiyon en fazla kulland m z yöntemler olmas na karfl n, sonradan k k rdak greft kullan m çok artt. Özellikle Toriumi ile tan flt m z 1997 y l ndan bu yana, önceleri yaln zca kolumellar strut ve tip greft ile s n rl olan greft kullan m m za, septum uzatma grefti, alar batten greft, spreader greft, lateral crural spanning greft (alar spreader greft), onlay greftler, radiks greftleri de eklendi. Tekni i uygulamaya bafllad m zdan bu yana, ilk y llarda kullan p sonra terk etti imiz birçok giriflim bulunmaktad r. Aç k teknikte destek mekanizmas n n bozulmas nedeniyle oluflabilecek tip distorsiyonunu engellemek için kolumellar strut kullan lmaktad r. [25] Ancak kolumellar strut kullan m nda tip projeksiyon kontrolündeki aksakl klar, bizi strutu kaudal septuma fikse etmeye yöneltti. Literatürde de benzer sorunlarla karfl lafl ld bildirilmektedir. [26] Bu teknikle tip projeksiyonunu kontrol etmek çok kolaylaflm flt r. 212
Günümüzde kullan m çok yayg nlaflm fl olan spreader grefti s k olmamakla birlikte biz de kullan yoruz; ancak deneyimlerimiz literatürün aksine nazal valv sorunlar nda bu greftlerin çok fazla ifle yaramad n göstermifltir. Bu nedenle, aks sorunu d fl nda bu grefti kullanmamay tercih ediyoruz. nferioru septal kartilaj ile desteklenmifl auriküler konkal kartilaj, semer burun deformitelerinde en çok kulland - m z yöntemdir. Ameliyat etti imiz hiçbir hastada transkolumellar skar revizyonu yap lmas na gerek duyulmam flt r. Befl hastada ameliyat sonras erken dönemde kolumella cildinde ödem ve hiperemi saptanm fl; ancak bu durum dikifl reaksiyonu olarak kabul edilerek lokal steroid uygulamas ile giderilmifltir. Greft uygulamas nda auriküler kartilaj kullan - lan bir hastada, tip greft rezorpsiyonu gözlenmifl; rezorpsiyonun auriküler kartilaj n ince olmas nedeniyle geliflti i düflünülmüfltür. Bunun d fl nda kullan lan greftlerde hiçbir sorunla karfl lafl lmam flt r. Zijlker ve Vuyk [12] 94 olgu içinden bir hastada rezorpsiyon belirlemifller; bunu da kartilaj n ince, cildin kal n olmas ndan kaynaklanan bas ya ba lam fllard r. Kamer ve Churukian [27] ise 34 olguluk çal flmalar nda, iki olguda greft enfeksiyonuna ba l rezorpsiyon bildirmifllerdir. Dikifl materyali olarak ço unlukla monoflamen naylon iplik kullan yoruz. Cildi ince hastalarda, renkli ipli in görülmesi ve bazen ipin d - flar ç kmas ender de olsa karfl laflt m z durumlard r. Bir hastada ameliyat sonras birinci y lda, nazal vestibül içinde naylon dikifl materyaline ba l granülasyon dokusu geliflti i gözlenmifltir. Son bir-iki y ld r naylon yerine PDS dikifl materyali kullanmaya bafllad k ve flimdiye kadar herhangi bir sorunla karfl laflmad k. lk y llarda, ayn seansta septorinoplasti uygulad m z baz hastalarda, ameliyat öncesinde görülmemesine karfl n ameliyat sonras erken dönemde aks deviasyonu ile karfl lafl lm flt r. Sorunun septumun anterior, inferior ve süperior bölgelerinin serbestlefltirilmesine ba l oldu u düflünülmüfltür. Bu sorun, anteriorda medial kruralara, anterior inferiorda da maksiller krete fiksasyon dikiflleri konmas ndan sonra çözülmüfltür. Ameliyat sonras periorbital ödem ve ekimozu azaltmak için ameliyat s ras nda intravenöz steroid uygulamas yap yoruz. Buna ek olarak, ameliyat sonras yo un buz uygulamas ödem ve ekimozu en aza indirmede çok yararl d r. Yapt m z ameliyatlar içinde befl hastada revizyona gerek duyuldu. Bunlar n ikisinde ameliyat sonras dönemde oluflmufl aks deviasyonu vard. Bu iki olguyu tekrar aç k teknik alt nda, spreader greft kullanarak ve septumu anteriorda maksiller krete fikse ederek ameliyat ettik. Di er üç olguda dorsal düzensizlik saptand. Kapal teknik kullan lan bu üç olgunun ikisinde lokal anestezi ile dorsum törpülenirken, birinde genel anestezi ile dorsuma auriküler kartilaj kullan ld. Revizyon yap lan olgularda ameliyat sonras baflar l sonuçlar elde edildi. Sonuç olarak, baz olumsuzluklar olsa da, aç k teknik deneyimli hekimlerce uyguland nda çok iyi sonuçlar veren bir yöntemdir. Özellikle anatominin görülmesi aç s ndan e itime büyük katk s vard r. Endikasyonu olan hastalarda, deneyimli cerrahlar taraf ndan veya onlar n kontrolünde uygulanmal - d r. KAYNAKLAR 1. Gunter JP. The merits of the open approach in rhinoplasty. Plast Reconstr Surg 1997;99:863-7. 2. fiapç T, Akbulut UG. Aç k teknik rinoplasti. KBB Bafl Boyun Cerrahisi Derg 1997;5:24-9. 3. Kat rc o lu S, Karatay MC, Süo lu Y. Nazal tip cerrahisinde double dome unit with division tekni i. Türk ORL Arflivi 1994;32:90-2. 4. Özturan O, Aktafl D, Miman MC, K z lay A. Fonksiyonel kozmetik nazal cerrahide histoakril. Kulak Burun Bogaz Ihtis Derg 2000;7:9-13. 5. Ünlü HH, Kano lu T, Yücetürk AV, Filiz Ü. Nazal tip rekonstrüksiyonunda aç k rinoplasti. Kulak Burun Bogaz Ihtis Derg 1999;6:141-5. 6. Zijlker TD, Adamson PA. Open structure rhinoplasty. Clin Otolaryngol 1993;18:125-34. 7. Daniel RK. Rhinoplasty: a simplified, thre e - s t i t c h, open tip suture technique. Part I: primary rhinoplasty. Plast Reconstr Surg 1999;103:1491-502. 8. McCollough EG, English JL. A new twist in nasal tip s u rg e r y. An alternative to the Goldman tip for the wide or bulbous lobule. Arch Otolaryngol 1985;111 : 5 2 4-9. 9. Tardy ME Jr, Patt BS, Walter MA. Transdomal suture refinement of the nasal tip: long-term outcomes. Facial Plast Surg 1993;9:275-84. 10. Daniel RK. Rhinoplasty: creating an aesthetic tip. A preliminary report. Plast Reconstr Surg 1987;80:775-83. 11. Önerci M, Sennaro lu L. Burun ucu cerrahisi. KBB Bülteni 1994;3:67-8. 12. Zijlker TD, Vuyk H. Cartilage grafts for the nasal tip. Clin Otolaryngol 1993;18:446-58. 13. Toriumi DM. Advanced aesthetic and functional rh i- n o p l a s t y. American Academy of Otolaryngology-Head and Neck Surgery; Bulletin 2000;19:88. 14. Adamson PA. Open rh i n o p l a s t y. Otolaryngol Clin North Am 1987;20:837-52. 15. Ezon FC. Open rhinoplasty. Ear Nose Throat J 1985;64: 416-20. 16. Anderson JR, Johnson CM Jr, Adamson P. Open rhinoplasty: an assessment. Otolaryngol Head Neck Surg 1982;90:272-4. 213
17. Wright WK, Kridel RW. External septorhinoplasty: a tool for teaching and for improved results. Laryngoscope 1 9 8 1 ; 9 1 : 9 4 5-5 1. 18. Stone JW. External rhinoplasty. Laryngoscope 1980; 90(10 Pt 1):1626-30. 19. T naz M, Aslan, Oysu Ç. Aç k rinoplastilerde skar de erlendirilmesi. Kulak Burun Bogaz Ihtis Derg 1996;3:474-6. 20. Goodman WS. The rotating burr in rhinoplasty. Arch Otolaryngol 1981;107:436-8. 21. Holmstrom H, Luzi F. Open rhinoplasty without transcolumellar incision. Plast Reconstr Surg 1996;97: 321-6. 22. Guerrerosantos J. Open rhinoplasty without skin-columella incision. Plast Reconstr Surg 1990;85:955-60. 23. Goodman WS. Recent advances in external rhinoplasty. J Otolaryngol 1981;10:433-9. 24. Toriumi DM, Mueller RA, Grosch T, Bhattacharyya TK, Larrabee WF Jr. Vascular anatomy of the nose and the external rhinoplasty approach. Arch Otolaryngol Head Neck Surg 1996;122:24-34. 25. Daniel RK. Secondary rhinoplasty following open rhinoplasty. Plast Reconstr Surg 1995;96:1539-46. 26. Byrd HS, Andochick S, Copit S, Walton KG. Septal extension grafts: a method of controlling tip projection shape. Plast Reconstr Surg 1997;100:999-1010. 27. Kamer FM, Churukian MM. Shield graft for the nasal tip. Arch Otolaryngol 1984;110:608-10. 214