TÜRKİYE ATOM ENERJİSİ KURUMU 2011 YILI FAALİYET RAPORU Ankara, Nisan 2012 STRATEJİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ
Çalışmadan, öğrenmeden, yorulmadan rahat yaşamayı alışkanlık haline getirmiş milletler; evvela haysiyetlerini, sonra hürriyetlerini ve daha sonra da istikballerini kaybetmeye mahkûmdurlar.
Üst Yönetici Sunuşu Ülkemiz, Barış için Atom Programı çerçevesinde nükleer teknoloji alanında çalışmaları ilk başlatan ülkelerden biridir. 1955 yılında Cenevre Konferansını takiben ABD ile Nükleer Enerjinin Barışçıl Amaçlarla Kullanılmasına Dair İşbirliği Anlaşması imzalanmıştır. 1956 yılında Atom Enerjisi Komisyonu kurulmuş ve 1957 yılında Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı na (UAEA) üye olunmuştur. Atom Enerjisi Komisyonu, 1982 yılında 2690 sayılı Kanun ile barışçıl amaçlarla Türkiye'de atom enerjisinin kalkınma planlarına uygun olarak ülke yararına kullanılmasını sağlamak, temel ilke ve politikaları belirleyip önermek, bilimsel, teknik ve idari çalışmaları yapmak, düzenlemek, desteklemek, koordine etmek ve denetlemek üzere Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) adı ile yeniden yapılandırılmıştır. Ülkemiz son yıllarda küresel kaynaklı etkilenmeler haricinde oldukça hızlı bir ekonomik gelişme göstermektedir. Bu gelişmenin küresel gelişmelerin olumsuz etkileri azaldığında daha hızlı olacağı ve buna paralel olarak enerji talebinde çok hızlı bir artışın olacağı beklenmektedir. Ülkemizin hızla artan elektrik enerjisi talebinin karşılanmasında diğer enerji kaynaklarının yanında nükleer enerjinin de yer alması planlanmıştır. Bu bağlamda TAEK, ülkemizin nükleer teknoloji geliştirme ve enerji üretmeye yönelik hedeflerine kararlı bir nükleer program dâhilinde ulusal sanayimiz ve insan gücümüz ile ulaşılabilmesi için üzerine düşen her türlü çabayı göstermeye devam edecektir. Bu görev ve sorumluluğun gereği olarak, mevcut araştırma ve eğitim merkezleri vasıflı insan gücü ve laboratuvar cihazlarıyla teçhiz edilmiş ve söz konusu merkezlerin, daha geniş araştırma ve uygulama olanaklarına kavuşturulmasına paralel olarak, yetkin bir duruma getirilmesi sağlanmıştır. Son yıllarda, nükleer teknolojilerin gelişmekte olan ülkelerde kullanımının gelişmiş ülkeler tarafından kontrol altında tutulmak istendiği gözlenmektedir. Bazı ülkelerin nükleer teknolojilerin sadece ürünlerine sahip olması öngörülürken bazılarının ise bu teknolojilerin tamamen uzağında kalması istenmektedir. Ülkemizin bu tür kısıtlamalara maruz kalmamasını ve nükleer teknolojilere sahip olarak bu teknolojilerden ülke menfaatine uygun her şekilde yararlanmasını sağlamak TAEK in en önemli stratejik hedefidir. Bu hedefe ulaşmak üzere TAEK, bir yandan düzenleyici ve denetleyici rolü ile nükleer teknolojilerin ülkemizde yaygın olarak kullanılabilmesi için gereken güven ortamını oluştururken, diğer yandan en gelişmiş cihazlarla donatılmış araştırma-geliştirme altyapısı ve birikimli insan gücü ile hem bu teknolojilerin edinilmesi ve ülkemizde geliştirilmesi için gereken faaliyetleri yürütmekte, hem de ilgili diğer kurum ve kuruluşlara öncülük etmekte ve yol göstermektedir. Zafer ALPER Başkan
İçindekiler ÜST YÖNETİCİ SUNUŞU İÇİNDEKİLER TABLO, GRAFİK, ŞEKİL ve RESİM LİSTESİ I- GENEL BİLGİLER... 1 A- Misyon ve Vizyon... 1 B- Yetki, Görev ve Sorumluluklar... 1 C- TAEK e İlişkin Bilgiler... 3 1- Tarihçe ve Fiziksel Yapı... 3 2- Örgüt Yapısı... 5 3- Bilgi ve Teknolojik Kaynaklar... 7 4- İnsan Kaynakları... 11 5- Sunulan Hizmetler... 13 6- Yönetim ve İç Kontrol Sistemi... 26 II- AMAÇ ve HEDEFLER... 29 A- TAEK in Amaç ve Hedefleri... 29 B- Temel Politikalar ve Öncelikler... 30 III- FAALİYETLERE İLİŞKİN BİLGİ VE DEĞERLENDİRMELER... 31 A- Mali Bilgiler... 31 1- Bütçe Uygulama Sonuçları... 31 2- Temel Mali Tablolara İlişkin Açıklamalar... 36 3- Mali Denetim Sonuçları... 36 B- Performans Bilgileri... 37 1- Faaliyet ve Proje Bilgileri... 37 2- Performans Sonuçları Tablosu... 99 3- Performans Sonuçlarının Değerlendirilmesi... 126 4- Performans Bilgi Sisteminin Değerlendirilmesi... 127 IV- KURUMSAL KABİLİYET ve KAPASİTENİN DEĞERLENDİRİLMESİ... 128 A- Üstünlükler... 128 B- Zayıflıklar... 128 C- Değerlendirme... 128 V- ÖNERİ VE TEDBİRLER... 130 EKLER: EK- 1 Mali Hizmet Birim Yöneticisinin Beyanı EK- 2 Üst Yöneticinin İç Kontrol Güvence Beyanı i i
Tablo, Grafik, Resim ve Şema Listesi TABLOLAR Tablo 1. Ölçme/uygulama üretim hizmetleri... 19 Tablo 2. Radyasyondan korunma hizmetleri... 20 Tablo 3. Ölçüm ve analiz hizmetleri... 23 Tablo 4. Kişisel doz izleme ve radon izleme hizmetleri... 24 Tablo 5. Işınlama hizmetleri... 24 Tablo 6. Elektrik/elektronik cihaz ve sistemlerin tasarımı, testi ve kurulması... 24 Tablo 7. Tablo 8. Tablo 9. Ekonomik sınıflandırmanın birinci düzeyine göre 2011 yılı bütçe ödenek ve gerçekleşme miktarları (TL)... 31 2011 yılı yatırım programında yer alan projelerin ödenek ve gerçekleşme miktarları (TL)... 33 Kurumsal koda göre 2011 yılı bütçe ödenek ve gerçekleşme miktarları (TL)... 34 Tablo 10. 2011 Yılı mal ve hizmet gelirleri tutarları (TL)... 35 Tablo 11. 2011 Yılı Ulusal Kurs Programı kapsamında ANAEM tarafından uygulanan ve koordine edilen eğitimler... 79 Tablo 12. TAEK 2011 Yılı Hizmet İçi Eğitim Programı nda yer alan ve gerçekleştirilen eğitimler... 81 Tablo 13. TAEK birimlerinde staj kontenjanları ve gerçekleşen staj sayıları... 86 Tablo 14. Uluslararası Kuruluşlara üyelikten doğan 2011 yılı aidat ödeme miktarları... 93 GRAFİKLER Grafik 1. Personelin birimlere göre dağılımı... 11 Grafik 2. Personelin eğitim durumlarına göre dağılımı... 11 Grafik 3. Hizmet sınıflarına göre personel dağılımı... 12 Grafik 4. Hizmet süresine göre personel dağılımı... 12 Grafik 5. ANAEM tarafından uygulanan ve koordine edilen eğitimlere ait kurs ve kursiyer sayıları... 80 ii ii
Grafik 6. 2011 yılı yurtdışı görevlendirmelerinin kuruluşlara göre dağılımları... 92 Grafik 7. Göstergelerin gerçekleşme durumlarına göre dağılımı... 126 RESİMLER Resim 1. TAEK Başkanlık... 3 Resim 2. ÇNAEM... 3 Resim 3. SANAEM... 4 Resim 4. ANAEM... 4 Resim 5. TR-2 Reaktör girişi... 37 Resim 6. TR-2 Reaktörü... 37 Resim 7. CNUREAS Programı: VVER Reaktörü kalp modeli... 38 Resim 8. CNUREAS Programı: Akı dağılımı... 39 Resim 9. Yarı otomatik iç jelleştirme düzeneği... 41 Resim 10. Silikon yağı içinde uranyum mikrokürecikleri... 41 Resim 11. İç jelasyondan elde edilen sinterlenmiş UO 2 peletinin taramalı elektron mikroskobu görüntüsü... 41 Resim 12. Dış jelleştirme ile elde edilmiş sinterlenmiş ThO 2 peletleri... 42 Resim 13. Radyoaktif atık sahası girişi... 42 Resim 14. Radyoaktif atık konteynerleri... 43 Resim 15. RESA sistemi ve radyoaktif atık deposu... 43 Resim 16. TAEK-PHT nin ön cephe görünüşü... 44 Resim 17. TAEK-PHT proton hızlandırıcı sistemi (30 MeV, 1,2 ma)... 44 Resim 18. ANS projesi... 45 Resim 19. Akkuyu sahası... 48 Resim 20. Akkuyu Nükleer Santral Projesi kapsamında saha çalışmaları... 48 Resim 21. Çeşitli dozimetreler ve TLD cihazı... 54 Resim 22. Mevcut RESA istasyonlarının dağılımı... 56 iii iii
Resim 23. Gama Spektrometri Laboratuvarı... 57 Resim 24. Toplam Alfa/Beta sayım sistemi... 58 Resim 25. Hava Örnekleme Sistemi... 58 Resim 26. WDXRF sayım sistemi... 59 Resim 27. Radon izleme laboratuvarı... 60 Resim 28. Radyoizotop Değişim Hücreleri... 62 Resim 29. Tedavi düzeyli dozimetre kalibrasyon laboratuvarı... 62 Resim 30. X-ışını kalibrasyon laboratuvarı... 63 Resim31a, Arkeolojik buluntuların radyografik muayenesi... 63 Resim 32. TAEK-PHT de endoskop ile yapılan görsel muayene... 64 Resim 33. Magnetik parçacık muayenesi... 64 Resim 34. Saha çalışmaları... 65 Resim 35. Geliştirilen domates ürünleri... 65 Resim 36. İklimleme Tesisi (Sera)... 66 Resim 37. Moleküler Laboratuvar... 66 Resim 38. C-14 Tarihlendirme Laboratuvarı... 67 Resim 39. Mini hızlandırıcı... 69 Resim 40. Floresan hedefteki proton demeti... 69 Resim 41. Hızlandırıcıda atomik ve moleküler Hidrojen iyonlarının çarptığı floresan hedef... 70 Resim 42. Proton demeti görüntüleri... 70 Resim 43. HIPRAD... 73 Resim 44. Güneş panelleri... 73 Resim 45. MTA Enerji Parkı nda yer alan TAEK e ait kamuoyu bilgilendirme standı... 77 Resim 46. ANAEM eğitim faaliyetleri... 78 Resim 47. UAEA Eğitim Kursu... 96 iv iv
Resim 48. LSC Çalıştayı... 97 Resim 49. Gama Çalıştayı... 97 ŞEMALAR Şema 1. TAEK in organizasyon şeması... 6 v v
I- Genel Bilgiler A- Misyon ve Vizyon Misyonumuz Türkiye de barışçıl amaçlarla nükleer teknolojiden yararlanılmasını temin etmek; ülkemizin nükleer teknolojide dünyada söz sahibi ve lider ülkeler arasına girmesini sağlamak; nükleer ve radyolojik konulara ilişkin düzenleme, denetleme, araştırma, geliştirme faaliyetlerinde bulunmak ve bu alanlarda vasıflı insan gücünün yetiştirilmesini sağlamaktır. Vizyonumuz Nükleer teknolojilerin barışçıl amaçlarla kullanılmasında uluslararası kalite ve güvenlik normlarına uygun faaliyet gösteren, güvenilir, yenilikçi ve gelişmeye açık bir Kurum olmak; ülkemizin nükleer teknolojide kendine yeter duruma gelmesini sağlayacak altyapıyı oluşturmaktır. B-Yetki, Görev ve Sorumluluklar Türkiye Atom Enerjisi Kurumu nun 2690 sayılı kuruluş Kanunu kapsamında belirlenen politika ve hedefler doğrultusunda tanımlanan görevleri aşağıdaki gibi belirlenmiştir. Atom enerjisinin barışçıl amaçlarla ülke yararına kullanılmasında izlenecek ulusal politikanın esaslarını ve bu konudaki plan ve programları belirlemek; ülkenin bilimsel, teknik ve ekonomik kalkınmasında atom enerjisinden yararlanılmasını mümkün kılacak her türlü araştırma, geliştirme, inceleme ve çalışmayı yapmak ve yaptırmak, bu alanda yapılacak çalışmaları koordine ve teşvik etmek. Nükleer hammaddeler, özel bölünebilir maddeler ve nükleer alanda kullanılan diğer stratejik maddelerle ilgili olarak yürütülen her türlü arama, çıkarma, arıtma, işletme, üretme, dağıtım, ithal, ihraç, ticaret, taşıma, kullanma, devir ve depolama gibi hususlarda uyulacak genel esasları saptamak, tavsiyelerde bulunmak ve işbirliği yapmak. Ülkenin gerek görülen yerlerinde araştırma ve eğitim merkezleri, birimler, laboratuvarlar, deneme merkezleri ve güç üretimine dönük olmayan pilot tesisler kurmak, kurdurmak, işletmek veya işlettirmek; ülke sanayisinin nükleer teknolojiye geçebilmesi amacına yönelik çalışmalar yapmak; yakıt çevrimine yönelik işletme, arıtma ve gerekli görülen diğer tesislerin kurulması için önerilerde bulunmak. Radyoizotop üretme, kalite kontrolü, ölçme ve dağıtma sistemi kurmak ve işletmek. Radyasyon cihazları, radyoaktif maddeler, özel bölünebilir maddeler ve benzeri iyonlaştırıcı radyasyon kaynakları kullanarak yapılan çalışmalarda iyonlaştırıcı radyasyonun zararlarına karşı korunmayı sağlayıcı ilkeleri ve önlemleri ve hukuki sorumluluk sınırlarını saptamak. Radyoaktif maddeleri ve radyasyon cihazlarını bulunduran, kullanan, bunları ithal ve ihraç eden, taşıyan, depolayan, ticaretini yapan resmi ve özel kurum, kuruluş ve kişilere ruhsata esas olacak lisans vermek, radyasyon güvenliği bakımından bunları denetlemek; bu görevlerin yerine getirilmesi sırasında sigorta yükümlülüğü koymak; radyasyon güvenliği mevzuatına aykırı hallerde, verilmiş olan lisansları geçici veya sürekli olarak iptal etmek; söz konusu kurum ve kuruluşlar 1 1
hakkında, gerekirse kapatma kararları almak ve genel hukuk esasları dâhilinde kanuni kovuşturmaya geçilmesini sağlamak. Radyoizotopların kullanılması, ithali, ihracı, nakli ve sigorta yükümlülüklerine ait esasları belirleyen tüzük ve yönetmelikleri hazırlamak. Nükleer güç ve araştırma reaktörleri ve yakıt çevrimi tesislerinin yer seçimleri, inşaat, işletme ve çevre güvenlikleri ile ilgili her türlü onay, izin ve lisansları vermek; gerekli inceleme ve denetimleri yapmak, izin ve lisanslara uyulmayan hallerde işletme yetkilerini sınırlamak; verilen izin veya lisansı geçici veya sürekli olarak iptal etmek ve bu tesislerin kapatılmaları için Başbakana önerilerde bulunmak. Gerekli teknik mevzuatı, tüzükleri ve yönetmelikleri hazırlamak. Nükleer tesislerden ve radyoizotop laboratuvarlarından çıkan radyoaktif atıkların güvenli şekilde işlenmeleri, taşınmaları, geçici veya sürekli depolanmaları için gereken önlemleri almak veya aldırmak. Atom enerjisi ile ilgili ulusal kurum ve kuruluşlarla ilişki kurmak; işbirliği yapmak; nükleer alandaki yabancı ve uluslararası kurum ve kuruluşların bilimsel çalışmalarına katılmak ve benzeri kuruluşlar ile temaslar kurmak ve işbirliği yapmak. Her türlü nükleer çalışmalar için yurt içinden veya dışından sağlanacak yardımların programlarını ve dağıtımlarını yapmak. Nükleer alanda görev yapacak personeli yetiştirmek veya gerektiğinde bunların yetiştirilmesine yardım etmek ve bu amaçla çalışan kuruluşlar ve yüksek öğretim kurumları ile işbirliği yapmak; nükleer konulardaki iç kaynaklı bursların dağıtımında önerilerde bulunmak; yabancı kaynaklı bursların dağıtımını yapmak; yurt içinde kurslar açmak ve açılmasına yardımcı olmak; yabancı ülkelere öğrenci ve personel göndermek; bunların yapacakları öğrenim ve çalışmaları planlamak ve izlemek. Atom enerjisi uygulaması ile ilgili olup gerekli görülen bilgileri ve çalışma sonuçlarını yurt içinden ve dışından toplamak, yaymak ve tanıtmak; gerekli bilgileri halka iletmek; nükleer konularda halkı aydınlatmak. Nükleer alanda ulusal ve uluslararası hukukla ilgili çalışmalar yapmak ve gerekli düzenlemeleri önermek. Nükleer madde ve tesislerin korunması ile ilgili esasları belirleyen tüzük ve yönetmelikleri hazırlamak, uygulamak ve bunlarla ilgili hususları denetlemek ve diğer kuruluşların konu ile ilgili olarak hazırlayacakları yönetmelikler hakkında görüş bildirmek. 2 2
C-TAEK e İlişkin Bilgiler 1- Tarihçe ve Fiziksel Yapı 1956 yılında 6821 sayılı Kanun ile Atom Enerjisi Komisyonu (AEK) Genel Sekreterliği Başbakanlığa bağlı olarak Ankara da kurulmuştur. 1982 yılında 2690 sayılı Kanun ile Başbakan a bağlı olarak Türkiye Atom Enerjisi Kurumu (TAEK) adı ile yeniden yapılanmıştır. TAEK in faaliyetleri, Başkanlık Teşkilatı bünyesinde bulunan daire başkanlıkları ile İstanbul ve Ankara da bulunan araştırma ve eğitim merkezleri tarafından yürütülmektedir. BAŞKANLIK TEŞKİLATI ÇNAEM Resim 1. TAEK Başkanlık Ankara da Eskişehir Yolu 9. km de bulunan ve 12.063 m 2 kapalı alana sahip TAEK Başkanlık binasında, Başkanlık ile Nükleer Güvenlik Dairesi (NGD) Başkanlığı, Radyasyon Sağlığı ve Güvenliği Dairesi (RSGD) Başkanlığı, Teknoloji Dairesi (TD) Başkanlığı, Araştırma Geliştirme Koordinasyon Dairesi (AGKD) Başkanlığı, İdari ve Mali İşler Dairesi (İMİD) Başkanlığı, Strateji Geliştirme Müdürlüğü (SGM) ve Hukuk Müşavirliği görev yapmaktadır. 1956 yılında İstanbul'daki Küçükçekmece Gölü kenarında bir araştırma reaktörünün kurulması amacıyla şimdiki arazi istimlâk edilmiştir. 06 Mart 1958 tarihli AEK kararı ile İstanbul da Küçükçekmece Gölü kenarında 1000 kw takatinde havuz tipi bir atom reaktörünün kurulması kararlaştırılmıştır. 1959 yılında ülkemizin ilk nükleer tesisi olan 1 MW gücündeki TR-1 araştırma reaktörünün temeli atılmış, 12 Ağustos 1960 tarihli AEK kararıyla atom reaktörü projesinin ismi, bulunduğu yere ve verilen görevlere izafeten Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi olarak belirlenmiştir. TR-1 reaktörü 06 Ocak 1962 tarihinde saat 19:14 de kritik olmuş, 27 Mayıs 1962 tarihinde resmi açılışı yapılarak Merkezin kuruluşu tamamlanmıştır. Resim 2. ÇNAEM 2 Kasım 1960'ta reaktör bina inşaatı, Nisan 1961 de laboratuvar ve atölye bölümü bitmiş ve ilk personel tayinleri Temmuz 1961'de yapılmaya başlanmıştır. 25/12/1981 de TR-2 reaktörü (TR-1 yerine) çalışmaya başlamıştır. Nükleer alanda profesyonel araştırma, geliştirme, uygulama ve eğitim çalışmaları yapmak amacı ile AEK Genel Sekreterliğine bağlı olarak kurulan ÇNAEM in kuruluşu 1962 yılında tamamlanmıştır. ÇNAEM halen İstanbul da Küçükçekmece Gölü kenarında; 2.200 dönüm arazi içinde, 36 adet hizmet binasıyla ve 32.000 m 2 lik kapalı alanda hizmet vermektedir. 3 3
SANAEM TAEK e bağlı Ankara Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi (ANAEM) ile Ankara Nükleer Tarım ve Hayvancılık Araştırma Merkezi nin (ANTHAM) kaldırılarak Sarayköy Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi (SANAEM) kurulması Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve Devlet Personel Başkanlığı görüşlerine dayanan Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı nın 03 Haziran 2005 tarihli ve 2388 sayılı yazısı üzerine, 27 Eylül 1984 tarihli ve 3046 sayılı Kanunun 17 nci maddesinin ikinci fıkrasının (d) bendine göre Bakanlar Kurulu nca 13 Haziran 2005 tarihinde kararlaştırılmış ve 01 Temmuz 2005 tarihli ve 25862 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Organizasyonu, Atom Enerjisi Komisyonu nun 87 nci toplantısında alınan kararla ve 18 Şubat 2005 tarihli Bakan onayıyla oluşturulmuştur. SANAEM halen Ankara da İstanbul Yolu 30. km Saray Mahallesi Atom Caddesi No:27 de 24.867 m 2 kapalı alan, 54.361 m 2 tarımsal nitelikli alan ve 368.659 m 2 imarlı alanda görevini sürdürmektedir. ANAEM Resim 3. SANAEM 1999 yılında Bakanlar Kurulu kararı ile kurulan Türk Devletleri Nükleer İşbirliği Araştırma ve Eğitim Merkezi nin (TÜDNAEM) kaldırılarak, Ankara Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi (ANAEM) nin kurulması Atom Enerjisi Komisyonu nun 113 üncü toplantısında alınan karar ve karara ekli gerekçeye istinaden, Bakanlar Kurulu nun 18 Ağustos 2010 tarih ve 2010/846 sayılı kararı ile kararlaştırılmış ve 30 Eylül 2010 tarih ve 27715 sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. ANAEM; Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi kampüsüne bitişik alanda toplam kapalı alanı yaklaşık 2500 m 2 olan ana binanın üst katında bulunan 800 m 2 lik kapalı alan ve ilave olarak giriş katında 15 m 2 lik bir ofisten oluşmaktadır. Resim 4. ANAEM 4 4
2- Örgüt Yapısı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Başkanı, Başbakan tarafından seçilir ve müşterek kararname ile atanır. Atom Enerjisi Komisyonu (AEK) tarafından belirlenen ilke ve programlar çerçevesinde 2690 sayılı Kanunla Kuruma verilen görevlerin yapılmasını sağlar. Kurumu temsil eder, yönetir ve Kurumun üst yöneticisidir. Kurum Başkanına çalışmalarında yardımcı olmak üzere üç başkan yardımcısı bulunmaktadır. Başkan yardımcıları, Başkan için belirtilen esas ve usullere göre atanır. Başkan yardımcıları Başkanın emrinde, başkanlık hizmetlerini Başkan adına ve onun yapacağı iş bölümü, yetki devri ve emirleri yönünde, mevzuat hükümlerine uygun olarak düzenler ve yürütür. Bu amaçla, başkanlığın kendisine bağlı bütün birim ve kuruluşlarına gereken talimatları verir, bunların uygulanmasını temin, takip ve kontrol eder. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, 2690 sayılı Kanunla verilen görevleri bünyesinde yer alan ana hizmet birimleri, danışma ve denetim birimleri ve bağlı kuruluşları ile yürütür. Atom Enerjisi Komisyonu, TAEK Başkanının başkanlığında, başkan yardımcıları, Milli Savunma, Dışişleri, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıklarından birer üye ile nükleer alanda eğitim, öğretim ve araştırma yapan dört öğretim üyesinden oluşur. Bakanlık ve yüksek öğretim kurumları temsilcisi üyeler, Başbakan tarafından seçilerek dört yıllık bir süre için görevlendirilir. Danışma Kurulu, nükleer alanda çalışan öğretim üyeleri ile öteki ilgili kurum ve kuruluşlardaki uzmanlar arasından, sayısı, nitelikleri ve seçimi yönetmelikle belirlenen üyelerden oluşur ve davet üzerine toplanır. Danışma Kurulu üyeleri, AEK nın önerisi ve Başbakanın onayı ile görevlendirilir. Kurul, AEK tarafından havale edilen konuları inceleyip sonuç ve önerilerini AEK ya bildirir. 5 5
6
3- Bilgi ve Teknolojik Kaynaklar TAEK deki işlem ve karar sürecinin hızlandırılması, etkinlik ve verimliliğin artırılması amacıyla kurum hizmetlerinin yürütülmesi sırasında bilgi ve teknoloji kaynaklarından azami ölçüde faydalanılmaktadır. TAEK birimlerinin bilgi işlem ve otomasyon ihtiyacını karşılamak, bilgisayar ve yeni teknolojiler konusunda bu birimlere destek vermek üzere Bilişim Birimi görev yapmaktadır. Başkanlık ile bağlı kuruluşlarında kullanılmak üzere ihtiyaç duyulan proje ve programların analiz, tasarım, kodlama, entegrasyon, dokümantasyon vb. hizmetleri ile Yönetim Bilgi Sistemleri ile ilgili programların yapılması/yaptırılması bu birim tarafından yerine getirilmekte, kullanılan bilgisayarların ve teknolojik cihazların hizmete sürekli hazır halde bulundurulması için bakımları yapılmaktadır. TAEK in http://www.taek.gov.tr internet ve http://portal.taek.gov.tr intranet adreslerinde: Kurumda üretilen her türlü mevzuata erişim, Kurumumuzda veya ulusal/uluslararası kurum/kuruluşlara ait belge ve dokümanlara erişim, Bilişim ve proje formlarına erişim, Ayniyat, Bütçe, Evrak, İnsan Kaynakları, Proje İzleme vb. birimlere ait otomasyonlara erişim, Eğitim ve sosyal hizmetlere ait bilgilere erişim, UAEA, OECD/NEA, ICTP vb. internet sitelerine erişim, Sürekli güncellenmekte olan Çevresel Radyasyon Değerleri bilgilerine erişim, RESA(Radyasyon Erken Uyarı Sistemi Ağı) ve EURDEP (Avrupa Radyolojik Veri Değişim Platformu) verilerine erişim, Radyasyonla çalışan personelin aldığı dozların takip edilmesi ve günlük güncellenmesi hizmetleri sunulmaktadır. TAEK, ÇNAEM ve SANAEM yerleşimlerinde en son teknolojik cihaz ve donanımla donatılmış laboratuvarlar ile ülkemize hizmet vermektedir. Ayrıca, yerinde radyasyon/radyoaktivite ölçümleri yapabilmek üzere gerekli ölçüm cihazlarına ve nükleer/radyolojik tehlike durumlarında etkin müdahale yapabilecek donanıma sahiptir. TAEK laboratuvarlarında geliştirilerek üretilen Radyasyon Erken Uyarı Sistemi ülke genelinde yaygınlaştırılarak, Radyasyon Erken Uyarı Sistemi Ağı (RESA) kurulmuştur. Kurumun sahip olduğu teknolojik altyapı aşağıda listelenmiştir: TR-2 araştırma reaktörü, Proton hızlandırıcısı tesisi, Elektron hızlandırıcısı tesisi, Düşük enerjili iyon hızlandırıcısı, Gama ışınlama tesisi, Nükleer yakıt pilot tesisi, Düşük seviyeli radyoaktif atık sınıflama, işleme, geçici depolama tesisi, Radyasyon ölçme cihazlarının kalibrasyon laboratuvarı, İkincil standart dozimetri laboratuvarı 7 7
Korunma düzeyli dozimetri kalibrasyon laboratuvarı Tedavi düzeyli dozimetri kalibrasyon laboratuvarı X-ışını kalibrasyon laboratuvarı TLD laboratuvarı Radyasyon ölçme cihazları üretim laboratuvarları, Radyasyon ölçme cihazları geliştirme laboratuvarı, Radyasyon ölçme cihazları bakım-onarım laboratuvarı, Radyoaktivite analiz laboratuvarları, Radyokimyasal ayırmalar laboratuvarı Gıda hazırlama laboratuvarı Toprak hazırlama laboratuvarı Gama spektrometri laboratuvarı Alfa spektrometri laboratuvarı Sıvı sintilasyon spektrometri laboratuvarı Toplam alfa/beta laboratuvarı Karbon-14 tarihleme laboratuvarı Nötron aktivasyon analizi laboratuvarı, Kimyasal analiz laboratuvarları, Kimyasal işlemler laboratuvarı Kromatografi laboratuvarları (GC, HPLC, GC-MS-MS, LC-MS-MS, iyon kromatografisi) Spektroskopi laboratuvarları (FTIR, FT-Raman, Dispersive Raman) Elementel analiz laboratuvarları (XRF ve AAS) Kararlı izotop analiz laboratuvarı (HR-ICP-MS ve IRMS) Trityum zenginleştirme laboratuvarı Cs-137 çöktürme laboratuvarı ICP-OES laboratuvarı Uranyum analizleri laboratuvarı Kütle spektrometri laboratuvarı Hava/partikül analizleri laboratuvarı Sitogenetik Laboratuvarı Doku Kültürü Laboratuvarı Biyolojik Dozimetri Laboratuvarı Kromozom Aberasyon Analiz Laboratuvarı, MN (Micro Nucleus) Analiz Laboratuvarı, 8 8
FISH (Fluoresans in-situ Hibridizasyon) laboratuvarı, Tahribatsız muayene (NDT) laboratuvarı, Radyografi laboratuvarı Ultrasonik laboratuvarı Magnetik parçacık laboratuvarı Sıvı penetran laboratuvarı Girdap akımları laboratuvarı Görsel test laboratuvarı Seramik malzeme laboratuvarı, Toz metalurjisi karakterizasyon laboratuvarı Taramalı elektron mikroskopi laboratuvarı Termal analiz laboratuvarı İndirgeme fırınları Sinterleme fırınları Proses geliştirme laboratuvarı X-ışınları kırınım analiz laboratuvarı Radyofarmasötik üretim ve kalite kontrol laboratuvarı, Ir-192 kaynak transferi hücreleri Mo-99/Tc-99m jeneratör üretim hücreleri Tl-201 dağıtım hücresi I-131 dağıtım hücresi Steril Tc-99m kitleri üretim laboratuvarı Doz kalibratörü kalite kontrol laboratuvarı Merkezi radyofarmasi laboratuvarı Termohidrolik laboratuvarı, Nötron çalışmaları laboratuvarı, Füzyon laboratuvarı, Hızlandırıcı fiziği laboratuvarı, Radyasyon algılama sistemleri laboratuvarı, Kişisel dozimetri laboratuvarları, Radon izleme laboratuvarı, Radyasyon mikrobiyolojisi laboratuvarı, Hayvancılık nükleer biyoteknoloji laboratuvarı, Hayvan sağlığı nükleer araştırma laboratuvarları, Toprak verimliliği ve bitki besleme laboratuvarı, 9 9
Bitki ıslahı laboratuvarları, Bitki koruma laboratuvarları, Gıda kimyası laboratuvarı, Işınlanmış gıdaların tespiti laboratuvarı, Gıda mikrobiyolojisi ve radyasyon entomolojisi laboratuvarı, Dahili dozimetri laboratuvarı, Moleküler genetik laboratuvarı, Malzeme araştırma ve karakterizasyon laboratuvarları, SEM laboratuvarı, Mikroskopi laboratuvarı, Dozimetri araştırma laboratuvarları, TL/OSL laboratuvarı ESR laboratuvarı Nükleer elektronik ve enstrümantasyon laboratuvarları, Farklı enerji ve tipteki radyasyonu ölçebilen radyasyon ölçme cihazları, Mühendislik tasarım kodları ve gelişmiş bilgisayarları, Merkezin fiziksel korunmasıyla ilgili donanımlar, Bilgisayarlar ve ağ sistemleri, Atölyeler. 10 10
4- İnsan Kaynakları TAEK personeli 2690 sayılı Kanuna tabi olup, bu Kanunda bulunmayan konularda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu hükümlerine tabidir. 31.12.2011 tarihi itibariyle Başkanlık ta 283, SANAEM de 244, ÇNAEM de 227 ve ANAEM de 13 olmak üzere toplam 767 personel görev yapmaktadır. Personelin birimlere göre dağılımı aşağıdaki diyagramda görülmektedir: Grafik 1. Personelin birimlere göre dağılımı TAEK de görev yapan personelin eğitim durumlarına göre dağılımını gösteren grafik aşağıda görülmektedir: Grafik 2. Personelin eğitim durumlarına göre dağılımı 11 11
Personelin görev yaptığı hizmet sınıflarını gösteren diyagram aşağıda görülmektedir: Grafik 3. Hizmet sınıflarına göre personel dağılımı Grafikte görüldüğü gibi lise düzeyinin altında 16 personel bulunmaktadır. TAEK de 520 kişi Teknik Hizmetler Sınıfında görev yapmaktadır. Tüm personelin yaklaşık % 68 ini oluşturan bu oranın daha da arttırılması hedeflenmektedir. Personelin hizmet sürelerine göre dağılımı ise aşağıdaki diyagramda görülmektedir: Grafik 4. Hizmet süresine göre personel dağılımı TAEK personelinin yaklaşık olarak %54 lük kısmının 20 yıldan fazla kamu hizmetinde bulunması tecrübeli personel oranının yüksekliğini göstermekle birlikte, yeni personel ihtiyacını da gündeme getirmektedir. 12 12
5- Sunulan Hizmetler TAEK in sunduğu hizmetler; Başkanlık yerleşimindeki ana hizmet birimleri, danışma ve denetim birimleri ve yardımcı birimler ile Bağlı Kuruluşları tarafından yerine getirilmektedir. 5-1. Ana Hizmet Birimleri Tarafından Sunulan Hizmetler NÜKLEER GÜVENLİK DAİRESİ BAŞKANLIĞI (NGD) Nükleer Güvenlik Dairesinin görevleri 2690 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (a) bendinde Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen görevlerden; nükleer güvenlikle ilgili olanları yerine getirmek, nükleer tesislerin yer seçimi, inşaat, sistem mühendisliği, hizmete alma, işletme, fiziksel korunma konuları ile radyasyondan korunma, nükleer madde güvenliği ve denetimi, çevre güvenliği hizmetlerini ve diğer ilgili görevleri yapmak. şeklinde ifade edilmektedir. NGD Başkanlığı; Nükleer Tesis Güvenliği, Nükleer Madde Güvenliği, Denetim ve Mevzuat Şube Müdürlüklerinden oluşmakta olup bu birimler tarafından aşağıdaki hizmetler verilmektedir: 1. Nükleer güvenlik ve emniyete ilişkin konularda mevzuat hazırlanması ve denetimlerin gerçekleştirilmesi, 2. Nükleer tesislere yönelik izin ve lisans hizmetleri, 3. Nükleer tesis işletme personeline yönelik lisans hizmetleri, 4. Nükleer gemi ziyaretleri çevresel izleme faaliyetleri, 5. Nükleer madde ve diğer stratejik maddelere ithal ve ihraç izinlerinin verilmesi hizmetleri, 6. Nükleer maddelerin sayımı ve kontrolüne ilişkin hizmetler, 7. Nükleer madde ve tesislerin fiziksel korunmasına ilişkin hizmetler, 8. Nükleer maddelerin kaçakçılığının önlenmesi ve bu konular ile ilgili olarak uluslararası anlaşma ve sözleşmelerin yükümlülüklerinin yerine getirilmesi ve ulusal ve uluslararası kuruluşlarla işbirliği. RADYASYON SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI (RSGD) Radyasyon Sağlığı ve Güvenliği Dairesinin görevleri 2690 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin (b) bendinde Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen görevlerden; lisanslama, radyasyondan korunma mevzuatı ve esaslarını tespit, radyoaktif maddelerin taşınma ve depolanması, radyasyon çıkaran cihaz ve sistemlerin denetimi hizmetlerini ve diğer ilgili görevleri yapmak şeklinde belirtilmiştir. RSGD Başkanlığı; Yetkilendirme, Denetim, Atık ve Taşıma Güvenliği, Çevre Güvenliği ve Bilgi Yönetimi ve Planlama Şube Müdürlüklerinden oluşmakta olup bu birimler tarafından aşağıdaki hizmetler verilmektedir: 1. Lisanslama, Radyasyon kaynaklarını bulunduran, kullanan, imal, ithal ve ihraç eden, alan, satan, taşıyan ve depolayan, ticaretini yapan gerçek ve tüzel kişilere verilen lisanslar, Radyasyon kaynaklarına verilen lisanslar, Tıpta kullanılan radyasyon kaynaklarına verilen lisanslar ve Sınai veya başka amaçlarla kullanılan radyasyon kaynaklarına verilen lisanslar. 2. İzin, Radyasyon kaynaklarının ithali, ihracı, yurtdışı edilmesi, transit geçişine ilişkin izinler. 13 13
3. Denetim, Lisanslı kuruluşların radyasyon güvenliği açısından denetimi. 4. Mevzuat ve standardizasyon, AB ve diğer uluslararası kuruluşların direktif ve tavsiyeleri doğrultusunda radyasyon güvenliğine ilişkin mevzuat ve standartların güncelleştirilmesi ve bu doğrultuda ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği. 5. Çevre güvenliği, Çevre radyasyonu izleme faaliyetleri. ARAŞTIRMA-GELİŞTİRME-KOORDİNASYON DAİRESİ BAŞKANLIĞI (AGKD) Araştırma Geliştirme ve Koordinasyon Dairesinin görevleri 2690 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde nükleer enerji ile ilgili etüt, nükleer teknik uygulama, radyo-izotop üretimi, uluslararası ilişkiler, proje, eğitim, yayın, halkla ilişkiler, tercüme hizmetleri ve diğer ilgili görevleri yapmakla yükümlüdür şeklinde belirtilmektedir. Kanunla verilen bu görevlerden; ulusal ve uluslararası işbirliklerinin, anlaşma, sözleşme ve protokollerin, hizmet içi, ulusal ve uluslararası eğitimlerin, yayın ve halkı bilgilendirme hizmetlerinin organizasyonu, koordinasyonu ve diğer ilgili görevleri yerine getirmekle sorumlu olup nükleer enerji ile ilgili etüt, nükleer teknik uygulama, radyoizotop üretimi görevleri TAEK in bağlı kuruluşları olan ÇNAEM ve SANAEM tarafından yürütülmektedir. AGKD Başkanlığı; Anlaşmalar, Dış İlişkiler, Eğitim, İdari ve Mali İşler Şube Müdürlükleri ile Baskı Tasarım, Yayın, Halkı Bilgilendirme ve Nükleer Dokümantasyon Birimlerinden oluşmakta olup bu birimler tarafından aşağıdaki hizmetler verilmektedir: 1. Nükleer teknoloji geliştirme ve işbirliği kapsamında, atom enerjisi ile ilgili ulusal ve uluslararası kurum ve kuruluşlar ile ilişki kurmak, işbirliği yapmak amacıyla gerçekleştirilecek anlaşma, sözleşme, protokol, vb. hazırlanması, 2. Ülkemizde ve yurt dışında düzenlenen, uluslararası toplantılar için nükleer konularda talep edilen ülke bilgi notları dahil ülkelerle ilgili her türlü yazışmaların oluşturulmasına yönelik organizasyon ve koordinasyonun sağlanması, 3. Ülkenin bilimsel, teknik ve ekonomik kalkınmasında atom enerjisinden yararlanılmasını mümkün kılacak her türlü araştırma, geliştirme ile düzenlenen bilimsel ve teknolojik etkinliklere destek sağlanması, bu alanda yapılacak çalışmaların koordine ve teşvik edilmesine yönelik faaliyetlerin yürütülmesi, 4. TAEK tarafından yayınlanacak her türlü eserin incelenmesi, değerlendirilmesi, basılması ve dağıtılması ile telif hakları ve benzeri konulardaki esas, uygulama ve işlemlerle ilgili görevlerin gerçekleştirilmesi, 5. TAEK faaliyetleri kapsamında hazırlanan belge ve dokümanların baskı çoğaltma ve gerektiğinde tasarım işlerinin yapılması 14 14
TEKNOLOJİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI (TD) Teknoloji Dairesinin görevleri 2690 sayılı Kanunun 8 inci Maddesi nin (d) bendinde Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen görevlerden; nükleer yakıt çevrimi ve nükleer hammaddeler ile güç üretimine dönük olmayan reaktör araştırma, kalite kontrol, ekonomik analiz ve endüstriyel ilişkilere dair hizmetleri ve diğer ilgili görevleri yapmak. şeklinde ifade edilmektedir. TD Başkanlığı; Teknoloji Politikaları, Mühendislik Hizmetleri, Endüstriyel İlişkiler Şube Müdürlükleri ve İdari ve Mali İşler Bürosu ndan oluşmakta olup bu birimler tarafından aşağıdaki hizmetler verilmektedir: 1. Nükleer teknolojinin ülkeye kazandırılması, 2. Nükleer teknoloji alanında ülkemizdeki çalışmaların koordinasyonu, 3. Ülkemizdeki konu ile ilgili çalışmaların izlenmesi, desteklenmesi veya yönlendirilmesi, 4. Konu ile ilgili kurum içi ve dışı çalışmaların başlatılması, yürütülmesi ve mühendislik hizmetlerinin verilmesi, 5. Konu ile ilgili ülke içindeki işbirliği ve ortak çalışma imkanlarının araştırılması. 5-2. Danışma ve Denetim Birimleri Tarafından Sunulan Hizmetler STRATEJİ GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ (SGM) Strateji Geliştirme Müdürlüğü (SGM), 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu gereği 2006 yılında kurulmuştur. SGM söz konusu Kanun ile Strateji Geliştirme Birimlerinin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile kendisine verilen görevleri, Bütçe, Muhasebe, Gelirler, İç Kontrol, Planlama ve Proje İzleme ile Ayniyat Şube Müdürlüklerinden oluşmakta olup bu birimler tarafından aşağıdaki hizmetler verilmiştir: 1. Ulusal kalkınma strateji ve politikaları, yıllık program ve hükümet programı çerçevesinde Kurumun orta ve uzun vadeli strateji ve politikalarının belirlenmesi ve stratejik planın ve performans programının hazırlanmasının koordine edilmesi, 2. Kurum politika ve hedeflerine uygun olarak TAEK Çalışma Programının hazırlanması, 3. Çalışma programında yer alan projelere yönelik Kurumca belirlenen usul ve esaslar doğrultusunda; projelerin hazırlanması, değerlendirilmesi ve izlenmesinin koordine edilmesi, 4. Kurum bütçesinin, stratejik plan ve performans programına uygun olarak hazırlanması, yürütülen faaliyetlerin bunlara uygunluğunun izlenmesi, raporlanması, bütçe kayıtlarının tutulması, izlenmesi ve değerlendirilmesi, 5. Yatırım programının planlanması, hazırlanması ve yönetimi ile programda yer alan projelerin hazırlanması, değerlendirilmesi ve izlenmesinin koordine edilmesi, 6. Kurum faaliyet raporunun hazırlanması, 7. Muhasebe hizmetlerinin yürütülmesi ve kayıtların tutulması ile kesin hesap ve mali raporların zamanında ve güvenilir olarak üretilmesinin sağlanması, 8. Kurum gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerinin yürütülmesi, 9. Ön malî kontrol faaliyetinin yürütülmesi, 10. İç kontrol sisteminin kurulması, standartlarının uygulanması, geliştirilmesi ve üst yönetimin 15 15
iç denetime yönelik işlevinin etkililiğini ve verimliliğini artırmaya yönelik hazırlıkların koordine edilmesi, 11. Mali kanunlarla ilgili mevzuatın uygulanması konusunda üst yöneticiye ve harcama yetkililerine ihtiyaç duyulan bilgi desteği ve danışmanlık hizmetinin verilmesi. HUKUK MÜŞAVİRLİĞİ TAEK in uluslararası hukuk işlerini takip etmek, Kurumun idari iş ve işlemlerinin hukuka uygun şekilde yürütülmesini sağlamak, nükleer alanda düzenleyici işlemler yapmak ve nükleer alanda araştırma-geliştirme faaliyetlerinde bulunmak üzere kurulan Kurumun uluslararası ilişkilerinde önemli yer tutan uluslararası anlaşmaların ve bu bağlamda uluslararası hukuk çalışmalarının en üst seviyede gerçekleşmesini sağlamak, taraf olduğu adli, idari davalar ile icra takiplerinde Kurumu en iyi şekilde temsil etmek amaçlarıyla aşağıdaki hizmetler verilmektedir: 1. Kurum bünyesindeki birimlerce sorulan hukuki konular hakkında görüş bildirilmesi, 2. Kurum menfaatlerini koruyucu, anlaşmazlıkları önleyici hukuki tedbirlerin zamanında alınmasına, anlaşma ve sözleşmelerin yapılmasına yardımcı olunması, düzenlenecek sözleşmelerin incelenerek görüş bildirilmesi, 3. Kurum tarafından veya Kurum aleyhine açılmış olan dava ve icra takiplerinde Kurum için uygun ve faydalı görüldüğü takdirde, ihtilafların sulh yoluyla halli, davadan feragat, davayı kabul, davayı takip etmemek, temyizden ve itirazlardan vazgeçilmesi ile tahsili mümkün olamayan alacaklardan vazgeçilmesi hususlarının yetki limitlerine göre onaya sunulması, 4. Dava, icra takibi ve Hukuk Müşavirliği nin diğer görevleri kapsamındaki işlerin kayıtlarının tutulması ve saklanması, 5. Kurum birimlerince hazırlanan kanun, tüzük, yönetmelik, genelge ve diğer düzenleyici işlemlere ilişkin taslaklar hakkında hukuki görüş bildirilmesi, 6. Mevzuat uyarınca veya Kurum Başkanlığı nca gerekli görülecek durumlarda komisyonlara ve toplantılara katılarak hukuki görüş sağlanması, 7. Dava, icra takipleri ve diğer faaliyetlere ilişkin olarak düzenlenecek faaliyet raporlarının Kurum Başkanlığı na sunulması, 8. Nükleer hukuk alanındaki uluslararası anlaşma ve sözleşmelerin takip edilmesi, 9. Nükleer alanda faaliyet gösteren uluslararası kuruluşların nükleer hukukla ilgili toplantılarında Kurumun temsil edilmesi, 10. Uluslararası Nükleer Hukuk mevzuatının iç hukuka kazandırılmasına yönelik çalışmalara katılım sağlanması ve bu doğrultuda hazırlanan taslak mevzuat hakkında görüş bildirilmesi, 11. Kurum Başkanı tarafından verilen diğer görevlerin yapılması. 5-3. Yardımcı Birimler Tarafından Sunulan Hizmetler İDARİ VE MALİ İŞLER DAİRESİ BAŞKANLIĞI (İMİD) İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığının görevleri 2690 sayılı Kanununun 8 inci Maddesi nin (e) bendinde; Kanunda belirtilen personel, özlük işleri, genel hizmetler, arşiv konuları ile inşaat, donatım, hizmetleri ile Kurum Başkanlığında yer alan birimlerin ödeme belgelerinin düzenlenmesi ve diğer ilgili görevleri yapmak. şeklinde ifade edilmektedir. İMİD Başkanlığı; Harcama, İkmal, Personel, Tahakkuk, İdari ve Sosyal İşler, Yapım Bakım 16 16
Onarım, Evrak ve Arşiv, Güvenlik Şube Müdürlükleri ile Bilişim Birimi nden oluşmaktadır ve bu birimler tarafından aşağıdaki hizmetler verilmektedir: 1. Taşınır ve taşınmaz malların kiralanması veya hizmet alımı, 2. Sosyal tesislerin kurulması ve yönetilmesi, 3. Başkanlığın sivil savunma ve seferberlik hizmetlerinin yürütülmesi, 4. Yapım, bakım, onarım, idame, kamulaştırma iş ve işlemlerinin yürütülmesi, 5. İnsan kaynakları planlaması ve personel politikasının oluşturulması, 6. Personelin atama, nakil, terfi, emeklilik, kadro, vb. özlük işlemlerinin yürütülmesi, 7. Görevde yükselme ve unvan değişikliği sınavlarının işlemleri, 8. Merkez disiplin ve yüksek disiplin kurullarının işlemleri, 9. Diğer kamu kurumlarındaki e-devlet uygulamalarındaki işlemler, 10. Maaş, ikramiye ve diğer ödemeler ile ilgili iş ve işlemler, 11. Yurt içi ve yurt dışı satın alma işlemleri, 12. Satın alma işlemleri ile ilgili harcama yetkililerinin taleplerinin mevzuat çerçevesinde desteklenmesi, 13. Bilişim ağ alt yapısının oluşturulması, işletilmesi ve yönetilmesi, 14. Bilgi güvenliğine yönelik tedbirlerin belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması, 15. Bilişim teknolojilerinin kullanımına destek vererek yaygınlaştırılması, 16. e-devlet dönüşüm çerçevesinde gerekli bilişim alt yapısının hazırlanması, 17. Evrak ve arşiv hizmetlerinin yürütülmesi, 18. Fiziki ve çevre güvenliğinin sağlanması ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi, 19. İdari ve sosyal hizmetlerin yürütülmesi. 5-4. Araştırma ve Eğitim Merkezleri Tarafından Sunulan Hizmetler ÇEKMECE NÜKLEER ARAŞTIRMA VE EĞİTİM MERKEZİ MÜDÜRLÜĞÜ (ÇNAEM) ÇNAEM in yapılanması araştırma geliştirme, uygulama, teknoloji, nükleer tesis ile ölçüm ve enstrümantasyon işlevlerini yerine getiren ve ana hizmet birimleri olarak tanımlanan beş teknik bölüm tarafından yerine getirilmekte olup ilgili faaliyetlerin eğitim, teknik ve idari hizmetleri 3 şube tarafından desteklenmektedir. 1. Nükleer Tesisler Bölümü (NTB) ÇNAEM de bulunan nükleer tesis kategorisindeki araştırma reaktörünü, nükleer yakıt tesisini ve radyoaktif atık işleme tesislerini yürürlükteki ulusal ve uluslararası mevzuat hükümlerine uygun olarak işletmekte, gereken nükleer, radyolojik ve fiziksel güvenlikleri sağlamakta, gerekli tedbirleri belirlemekte ve uygulamakta, güvenlik denetimi ve ek protokol, nükleer madde sayım ve kontrol yönetmeliği ve benzeri mevzuat hükümlerine göre nükleer madde ve radyoaktif madde envanter kayıtlarını tutmakta, gerekli bildirim ve denetim dokümanlarını hazırlamakta ve kalite güvencesi uygulamaları yapmaktadır. 2. Teknoloji Bölümü (TKB) Nükleer teknolojinin reaktör teknolojisi ve nükleer yakıt çevrimleri teknolojileri alanında her türlü teknoloji edinme faaliyetini yürütmekte, araştırma ve güç reaktörleri için tasarım, güvenlik, nötronik, termohidrolik hesapları ve gerektiğinde deneysel uygulamaları yapmakta, cevherden reaktöre girinceye kadar ve reaktörden çıktıktan sonraki safhalarda nükleer madde ve reaktör malzemeleri konusunda ana malzeme ve katkı malzemeleri özellikleri ve etkileri üzerine malzeme araştırmaları yapmakta, yakın gelecekte uygulanabilir üretim teknolojileri ve prosesleri 17 17
geliştirmekte, proses ve teknoloji edinmekte, prototip geliştirmekte ve uygulama faaliyetleri ile kalite güvencesi uygulamaları yapmaktadır. 3. Uygulama Bölümü (UGB) İyonize radyasyonun madde ve canlı ile etkileşimine dayalı uygulamalar alanında, başta ÇNAEM olmak üzere çalışanların, toplumun ve çevrenin radyasyondan korunması için gereken her türlü denetleme, tedbir ve müdahaleleri uygulamakta, radyasyondan korunma hizmetleri vermekte, radyasyonun biyolojik etkileri üzerinde uygulamalı araştırmalar yapmakta, her türlü biyolojik dozimetre, sitogenetik, radyobiyoloji çalışmaları ile endüstri ve tıbbi uygulama ihtiyaçları için radyoizotop ve radyofarmasötik uygulamaları yapmakta; bu tür maddeleri geliştirmekte, kullanılabilir hale getirmekte, kalite kontrollerini yapmakta, endüstrinin enstrümantasyon ve kalite kontrol amaçlı izotop uygulamalarını ve tahribatsız muayene uygulama faaliyetlerini yürütmekte, sayılan konularda gerekli laboratuvar düzenleme, endüstri ile ilişkiler, kalite güvencesi uygulamaları yapmaktadır. 4. Ölçme ve Enstrümantasyon Bölümü (ÖEB) Maddelerin nükleer ve radyoaktivite özelliklerine dayalı analizler başta olmak üzere, ülke ihtiyaçları için hizmet üretimi veya kurum projeleri ihtiyaçlarının karşılanması için gıda, metal, toprak, su, çevre, bitki numunelerinde her türlü radyoaktivite ve element analizi yapmakta, radyoaktivite ölçme, analitik ölçme, numune alma, numuneyi analize hazırlama, ölçme değerlendirme, raporlama hizmetlerini yapmakta, ölçme ve analiz yöntemi ve standardı geliştirmekte, endüstriyel, tıbbi, güvenlik, bilimsel uygulama amaçlı her türlü iyonize radyasyon ölçer cihazların ve dozimetrelerin kalibrasyonunu yapmakta, kalibrasyon ve metroloji yöntemi geliştirmekte, endüstriyel, tıbbi, güvenlik, bilimsel uygulama amaçlı her türlü iyonize radyasyon ölçer cihazları ve enstrümanları, tasarımlama, geliştirme, prototip üretme, gerekli teknoloji edinme faaliyetlerini yürütmekte; sayılan konularda gerekli laboratuvarları düzenlemekte; kalite güvencesi uygulamaları yapmaktadır. 5. Araştırma ve Geliştirme Bölümü (AGB) Başta nötron fiziği olmak üzere nükleer alanla doğrudan ilişkisi olan her türlü araştırma ve geliştirme faaliyetlerini yürütmekte; uygulamalı ve temel araştırmalar yapmaktadır. ÇNAEM de verilen ölçme/uygulama hizmetleri aşağıda sıralanmaktadır: Merkez içi ve İstanbul çevresinde sürekli radyasyon denetimleri, Radyolojik tehlikelerden halkın ve çevrenin korunması için gereken ölçüm ve tedbirler, Her türlü nükleer madde (uranyum, toryum, vb.) analizleri, Her türlü radyoaktif madde analizleri (α, β, γ spektrometreleri ve sıvı sintilasyon sayım sistemi ile), Gıda ürünlerinde radyoaktivite analizleri, Hava, su ve toprak ve yapı malzemelerinde radyoaktivite ölçümleri, Kromozom aberasyon analizi yöntemiyle biyolojik doz tayini, Radyasyon ve radyoaktif maddelerle çalışanlara radyasyondan korunma eğitimi, Toz metalurjisi test ve analizleri (indirgeme fırınları, partikül dağılımları), Seramik malzeme test ve analizleri (termal analiz, optik ve elektron mikroskopları), Kütle spektrometresi, atomik absorpsiyon ve XRF cihazları ile kimyasal analizler, Nötron aktivasyon analizi (reaktörde ışınlama ve gama spektrometresi ile analiz), Tıbbi teşhis ve tedavide kullanılan dozimetrelerin ve endüstride, güvenlikte ve bilimsel uygulama amaçlı kullanılan her türlü radyasyon ölçerlerin kalibrasyon işlemleri, Araştırma amaçlı üretilen malzemelerin radyasyon geçirgenliklerinin tespit edilmesi, 18 18
Radyasyon kaynakları veya radyoaktif maddelerin kullanımı sırasında değişik amaçlarla kullanılacak çeşitli radyasyon ölçüm cihazlarının üretilmesi, Çeşitli radyoizotop teknikleriyle, malzemede kalınlık, seviye ve yoğunluk ölçümleri, Tahribatsız test (NDT) yöntemleri ile endüstriden gelen malzeme testleri, Arkeolojik eserlerin tahribatsız muayene yöntemleri ile incelenmesi, Endüstride tahribatsız test konularında çalışan elemanlar için eğitimler, Hastane ve endüstriden gelen düşük seviyeli radyoaktif atıkların toplanıp sınıflandırılarak işlenmesi ve geçici depolanması, Radyoaktif atıklarla ilgili ulusal ve uluslararası düzeyde bölgesel eğitimler, Endüstri için Ir-192 radyoizotopunun son kullanıma uygun hazırlanması, Nükleer tıpta kullanılan Tc-99m soğuk kitlerinin ve radyofarmasötiklerinin kalite kontrolü, Temel radyofarmasi eğitimi, Doz kalibratörü kalite kontrolü. Yukarıdaki çalışmalara ek olarak ÇNAEM de yürütülen teknoloji geliştirme çalışmaları aşağıda sıralanmaktadır: Model araştırma reaktörleri teknolojileri geliştirmek, U ve Th esaslı nükleer yakıt teknolojileri geliştirmek, Cevherden toryum kazanma teknolojileri geliştirmek, Nükleer ölçüm cihazları ve sistemleri geliştirmek, Radyoaktif atık işleme teknolojileri geliştirmek, Nükleer yakıt pilot tesisi kurmak ve geliştirmek. Rutin Faaliyetler ve Verilen Hizmetler: Tablo 1. Ölçme/uygulama üretim hizmetleri Sıra No Hizmet Adı Hizmet Sayısı 1 Son kullanıma uygun paketlenmiş Ir-192 radyoizotop kaynağı 123 2 Son kullanıma uygun paketlenmiş Se-75 radyoizotop kaynağı - 3 Üretilip satılan soğuk radyofarmasötik kitleri - 4 Çeşitli tipte radyasyon ölçer cihaz üretimi 535 5 Çeşitli nükleer elektronik cihaz bakım-onarımı 262 6 RESA cihazı üretimi 20 7 RESA-GATE üretimi - 8 RESA ve RESA-GATE sistemlerinin kurulması 24 9 RESA ve RESA-GATE bakım-onarımı 198 10 Kanser teşhis ve tedavisinde kullanılan cihaz ve her tür radyasyon ölçerlerin kalibrasyonu 4742 11 Hastanelerden ve endüstriden gelen radyoaktif atıkların toplanıp geçici depolanması (gelen radyoaktif parça sayısı) 7503 12 Kütle Spektrometresi nde (ICP-MS) nükleer madde (uranyum, toryum) analizleri 318 13 Kütle Spektrometresi nde (ICP-MS) Uranyum izotopik oran analizi 20 14 ICP-MS te yapılan diğer analizler 337 15 Yüzey alanı tayini 104 16 Tane boyutu 100 17 X-ışını kırınım 29 19 19
Sıra No Hizmet Adı Hizmet Sayısı 18 Titratör 86 19 TGA+Dilatometre deneyleri 154 20 Piknometre ile yoğunluk ölçümü 47 21 SEM ölçüm ve analizi 490 22 Gıdalarda radyoaktivite analizi ve sertifikası (Cs-137/134) 871 23 Gıdalarda radyoaktivite analizi ve sertifikası (Pu-239/240, Sr-90, Am-241, U-238, Th-232) 4 24 Yapı malzemelerinde radyoaktivite analizi ve sertifikası (Ra-226, Th-232, K-40, Cs-137) 245 25 XRF yöntemiyle element analizi 431 26 AAS yöntemi ile yapılan element analizleri 533 27 DR 2800 ile yapılan spektrofotometrik analizler 180 28 Hydrolab data sonda 5 portatif su kalite ölçüm cihazı ile yapılan analizler 210 29 Radon detektörü dağıtma ve değerlendirme 238 30 Tahribatsız muayeneler 321 31 Nötron aktivasyon analizi - 32 Sularda alfa/beta analizi 759 33 Sularda trityum analizi 283 34 Merkezi radyofarmasi kalite kontrol analizleri 4 35 Doz kalibratörleri kalite kontrolü 97 Tablo 2. Radyasyondan korunma hizmetleri Sıra No Hizmet Adı Hizmet Sayısı 1 Lisanslamaya esas radyasyon kontrolü işlemleri 902/1255 2 Biyolojik doz tayini 126 SARAYKÖY NÜKLEER ARAŞTIRMA VE EĞİTİM MERKEZİ MÜDÜRLÜĞÜ (SANAEM) SANAEM in yapılanması araştırma-geliştirme, uygulama, teknoloji ile ölçüm ve enstrümantasyon işlevlerini yerine getiren ve ana hizmet birimleri olarak tanımlanan dört teknik bölüm tarafından yerine getirilmekte olup ilgili faaliyetlerin eğitim, teknik ve idari hizmetleri üç şube tarafından desteklenmektedir. 1. Uygulama Bölümü Tıp, endüstri, tarım, gıda, biyoteknoloji, hayvancılık ve sağlık fiziği alanlarında nükleer ve ileri tekniklerin kullanıldığı çeşitli uygulamaları yapmakta, bu sektörlerde diğer kurum ve kuruluşlara önderlik etmekte, lisanslamaya esas radyasyon kontrollerini, radyasyonla çalışanların doz değerlendirmelerini ve kayıtlarının tutulmasını kapsayan dozimetri hizmetlerini vermekte, endüstriyel amaçlı gama ışınlarıyla gıda ışınlaması ve gama ışınlarıyla tıbbi sterilizasyon üzerine çalışmaları gerçekleştirmektedir. 2. Araştırma ve Geliştirme Bölümü Ülkenin bilimsel, teknik ve ekonomik kalkınmasında nükleer enerji ve teknolojiden yararlanılmasını mümkün kılacak her türlü araştırma, geliştirme, inceleme ve çalışmayı yapmaktadır. 20 20
3. Teknoloji Bölümü Tıp, endüstri, çevre, tarım, gıda, biyoteknoloji, sentetik metaller ve nükleer teknoloji alanlarında kullanılabilecek malzemeler; iyonlaştırıcı radyasyonun madde ile etkileşmesini güvenilir şekilde belirleyebilmek için detektörler ve dozimetreler ile hızlandırıcı teknolojisinin kullanımı üzerine çalışmaktadır. 4. Ölçüm ve Enstrümantasyon Bölümü Halkın radyasyon sağlığı ve güvenliğinin temin edilmesi ilkesini esas alarak, çevrenin radyasyon düzeyinin izlenmesi, nükleer alanda emniyeti ve yargıyı ilgilendiren konulara teknik destek verilmesi, radyolojik ve radyolojik olmayan ölçme tekniklerinin uygulanması ve bu alanlardaki her türlü araştırma geliştirme faaliyetlerini sürdürmektedir. SANAEM'de verilen ölçme/uygulama hizmetleri aşağıda sıralanmaktadır: Gama spektrometreleri ile gama radyasyonu yayınlayan radyonüklitlerin aktivitelerinin, alfa spektrometresi ile içme sularında U-234, U-238, U-235, Ra-226, katı ve sıvı örneklerde U-234, U- 238, U-235, Am-241, Pu-238, Pu-239+240, Po-210 alfa radyasyonu aktivitelerinin, alfa/beta sayıcıları ile su, toprak, hava filtresi gibi örneklerde toplam alfa ve toplam beta aktivitelerinin ve sıvı sintilasyon spektrometresi ile sularda H-3, su, süt ve gıda örneklerinde Sr-90 beta aktivitelerinin ölçülmesi, sularda C-14, Cs-137, Ra-228 ile toplam diyette Cs-137, Sr-90 ve C-14 radyoizotopları için analiz metotları belirlenerek metot validasyon çalışmaları yapılması, Zenginleştirilmiş veya tüketilmiş uranyum örneklerinde, tahribatsız gama spektrometrik yöntemle uranyum zenginliğinin ( 235 U/ 238 U oranı) belirlenmesi ve ayrıca plütonyum tayininin yapılması, Havadan radyasyon tarama yöntemiyle, bir hava aracına monte edilen cihazlarla (toplam 56 litre NaI kristal hacimli sintilasyon dedektörleri ve He-3 nötron dedektörü) havadan tarama yapılması ve ülkemizin radyoaktivite açısından kontrolünün sağlanması, kaçak kaynakların tespiti ve radyoaktif (U/Th) maden cevherlerinin aranması, Mevcut Atomik Absorpsiyon Spektrometresi (AAS) ve X-ışınları Fluoresans (XRF) Spektrometresi ile alaşım, jeolojik, biyolojik, gıda ve çevre örneklerinde majör, minör ve eser miktarlardaki elementlerin nicel ve nitel analizlerinin yapılması, Taşınabilir XRF spektrometresi ile laboratuvar dışında, micro-xrf spektrometresi ile de çok küçük malzemelerin analizlerinin ve yüzey analiz haritalarının yapılması, Kromatografi Laboratuvarında mevcut olan Sıvı Kromatografisi Kütle Spektrometresi (LC- MS), Gaz Kromatografisi (GC), Gaz Kromatografisi Kütle Spektrometresi (GC-MS) ve İyon Kromatografisi (IC) gibi kromatografik teknikler kullanılarak organik moleküllerin, biyokimyasal numunelerin ve iyonlarının nicel ve nitel analizlerinin yapılması, Fourier Dönüşümlü Infrared Spektroskopisi (FTIR) ve Raman Spektroskopisi ile katı, sıvı ve gaz numunelerinin analizlerinin yapılması ve yapılarının açıklanması, Yüksek Çözünürlüklü İndüktif Eşleşmiş Plazma Kütle Spektrometresi (HR-ICP-MS) ile izotop/element analizlerinin yapılması ve İzotop Oranlı Kütle Spektrometresi (IRMS) cihazı ile de bitkilerde 13 C/ 12 C (δ 13 C) oran analizlerinin ve sularda D/H (δ 2 H) ve 18 O/ 16 O (δ 18 O) oran analizlerinin yapılması, Mevcut sistemler (TL/OSL, ESR) ile ülkemizde tek olan C-14 tarihlendirme sistemiyle jeolojik, arkeolojik ve antropolojik örneklerin tarihlendirilmesi, Nükleer ve analitik teknikler (EDXRF, WDXR, P-XRF, micro-xrf, ESR, TL/OSL) ve SEM, XRD gibi cihazlar kullanarak Anadolu Medeniyetleri Müzesi ile ortak çalışarak kültürel mirasın korunması, tanımlanması, yapılan restorasyonların belirlenmesi, yapıldığı teknolojiler hakkında bilgi edinilmesi, Gıda ürünlerinin ışınlanıp ışınlanmadığının ve gerek paketleme malzemeleri gerekse de tek kullanımlık tıbbi ürünlerin steril olup olmadığının tespitinin yapılması, 21 21
Hayvansal ve bitkisel gıdaların akredite edilmiş deney metoduna göre ışınlanıp ışınlanmadıklarının tespit edilmesi, Radyasyonla çalışan kişilerin radyasyon sağlığını korumak amacıyla, maruz kalınan radyasyon dozlarının film, TLD ve yüzük dozimetreler ile düzenli olarak takip edilmesi kapsamında; ülke genelinde tıp, endüstri, araştırma, eğitim vb. alanlarda faaliyet gösteren yaklaşık 4500 kuruluşta görev yapmakta olan 35.000 kişiye TS EN ISO/IEC 17025 standardının gereklerine göre TÜRKAK tarafından akredite edilmiş olan Kişisel Dozimetre Hizmeti verilmesi ve dozimetresinde inceleme düzeyinde doz tespit edilen kişilere, söz konusu dozun kaynağını belirlemek ve gerekli önlemlerin alınmasını sağlamak amacıyla, İnceleme Düzeyi Doz Araştırma Formu gönderilmesi, formlarda beyan edilen bilgilere istinaden gerekli değerlendirmeleri yapılması, hatalı kullanım ya da bilinçsiz ışınlama dışında kalan ve takip gerektiren durumlar için gerekli işlemlerin yapılması, İnsanlarda radyasyona bağlı olarak meydana gelebilecek biyolojik zararların hızlı ve kolay bir şekilde belirlenmesi (floresan mikroskop, real-time pcr cihazları) için araştırma, geliştirme ve uygulama çalışmalarının yapılması, Tıbbi uygulamalarda radyasyona maruz kalan kişilerin organ ve tüm vücut dozunun hesaplanması, X-ışını Kırınım Cihazı (XRD) ile -180 ila +1600 o C aralığında malzemelerin faz analizlerinin yapılması ve kristal yapılarının incelenmesi, Termal analiz cihazları TGA ve DSC sistemleri ile çeşitli malzemelerin, sıcaklığa bağlı kütle değişimleri ve ısıl kararlılıkları gibi termal özelliklerinin belirlenmesi, Elektron paramanyetik rezonans (EPR) tekniği ile arkeolojik, jeolojik ve antropolojik örneklerin yaş tayininin, gıdaların ışınlanıp ışınlanmadığının tespitinin yapılması, Optik Uyarmalı Lüminesans (OSL) ve Termolüminesans (TL) teknikleri ile arkeolojik ve jeolojik örneklerin yaş tayininin yapılması, Taramalı Elektron Mikroskobu (SEM) cihazıyla katı ve kuru örneklerin 500.000 kat büyütülmüş görüntülerinin alınabilmesi, Alanin/EPR dozimetrik materyaller geliştirilerek (10Gy - 200kGy) geniş doz aralığında %1-2 hata ile radyasyon doz ölçümünün ve tıbbi malzeme ve gıdalarda doz haritalama hizmetlerinin verilmesi, 10.000 Ci aktivite kapasiteli 1 adet Co-60 ve 2 adet Cs-137 kaynağına sahip bir deneysel ışınlama laboratuvarında Kurum içi ve Kurum dışı deneysel amaçlı numunelere ışınlama hizmetinin verilmesi ve rutin olarak kullanılan dozimetrelerin gama kaynaklarında kalibrasyonlarının yapılması, Endüstriyel ve deneysel ışınlama hizmetlerinin yanında yurtiçi ve yurtdışı şirket/kurumlarca talep edilmesi durumunda uydularda kullanılan elektronik kartların iyonlaştırıcı radyasyon testlerinin yapılabilmesi için, Co-60 gama kaynaklarında doz hızlarının ve toplam doz (TID) değerleri belirlenerek ışınlama hizmeti verilmesi. Ayrıca, inşaatı tamamlanan TAEK Proton Hızlandırıcısı Tesisi (PHT) ile SANAEM hızlandırıcı teknolojisi altyapısına kavuşacak, bu Tesis ile tıbbi amaçlı radyoizotopların ve bu radyoizotoplardan radyofarmasotik üretimi ile Ar-Ge çalışmalarının yapılması mümkün olacaktır. Kurulması amaçlanan İkincil Standart Dozimetri Laboratuvarı nda (İSDL) foton (X ve gama ışınları), beta ve nötron referans radyasyon demetlerinin elde edilmesi, radyoterapi, nükleer tıp, radyoloji alanlarında ve radyasyondan korunma amacıyla kullanılan iyon odalarının, doz ölçerlerin, kontaminasyon monitörlerinin ve kişisel dozimetrelerin kalibrasyonlarının yapılması amaçlanmaktadır. Bu projenin başarı ile tamamlanmasından sonra bölgesinde lider ülke olma yolunda hızla ilerleyen ülkemizin, iyonlaştırıcı radyasyon metrolojisi alanında birincil standart ölçüm yöntemlerini de uygulanılır hale getirmesi planlanmaktadır. 22 22
Rutin Faaliyetler ve Verilen Hizmetler: Tablo 3. Ölçüm ve analiz hizmetleri Sıra No Hizmet Adı Hizmet Sayısı 1 Sterilite testi (TS8232) 4 2 Bioburden testi (ANSI/AAMI/ISO 11737-1) 10 3 Radyasyonla sterilizasyon dozunun tespiti 11 (ANSI/AAMI/ISO 11137-2) 4 ESR ölçümü, spektrum başına 154 5 ESR ölçümü, spektrum (gonyometreli) 9 6 TGA, DSC analizleri 97 7 DSC analizi, örnek başına (sıvı azot sıcaklığı ile 650 C arası) 8 Eriyik akış indisi (MFI) ölçümü 38 9 Eriyik akış indisi (MFI) ölçümü için numune hazırlama - 10 Mekanik testler - 11 XRD ölçümü (oda sıcaklığında) 87 12 SEM ölçüm ve analizi 57 13 EDS ölçümü 8 14 ESR tekniği ile yaş tayini - 15 Radyoaktif kaynak sızıntı / bulaşma testi - 16 Sularda toplam alfa-beta radyoaktivite analizi 73 17 Sularda Trityum (H-3) analizi 424 18 İçme suyunda toplam gösterge dozu 424 19 İçme suyunda toplam gösterge dozu (ileri analiz) - 20 Sularda Cs-137/134 analizi - 21 Gıdalarda radyoaktivite analizi ve sertifikası (Cs-137/134) 1226 22 Gıdalarda radyoaktivite analizi ve sertifikası (Pu-239/240, Sr-90, Am-241, U-238, Th-232) 36 23 Yapı malzemelerinde radyoaktivite analizi ve sertifikası (Ra-226, Th-232, K-40, Cs-137) 131 24 Aynı lot için ilave sertifika 337 25 Diğer numunelerde gama radyoaktivite analizi (Cs-137/134, K-40, Ra-226, U-238, Th-232) 69 26 Diğer numunelerde alfa radyoaktivite analizi (Pu-239/240, Am-241, U-238, Th-232, Po-210) - 27 Diğer numunelerde beta radyoaktivite analizi (Sr-90) 102 28 AAS yöntemi ile yapılan element analizleri 495 29 IRMS ile izotop oranı analizi 961 30 HR-ICP-MS ile yapılan analizler 241 31 Element analiz cihazı ile (C, H, S, N, O) analizi - 32 XRF yöntemiyle element analizi 1561 33 FT-IR spektrum çekimi 679 34 Raman spektrum çekimi 168 35 UV-Görünür bölge spektrum çekimi 3 36 Kromatografik analizler 985 37 İyon kromotografi analizleri (kantitatif) 162 38 Gamma-Cell de yapılacak ışınlamalar 88 23 23 -
Sıra No Hizmet Adı Hizmet Sayısı 39 Gamma-Cell kaynağında özel doz hızlarında yapılacak ışınlamalar - 40 Gamma-Cell kaynağında yapılacak doz haritalama hizmetleri 1 41 EPR tekniği İle 0.01-200 KGy arası radyasyon dozlarının ölçülmesi 124 42 TL tekniği ile background (tabi fon) dozu ölçümü - 43 TS EN 1788:2001 standardına göre ışınlanmış gıdaların TL tekniği belirlenmesi - 44 TS EN 1787:2005 standardına göre selülöz içeren ışınlanmış gıdaların ESR spektroskopisi ile belirlenmesi 19 45 EPR tekniği ile yaş tayini 1 46 OSL tekniği ile yaş tayini 11 47 TS EN 13708:2004 standardına göre şeker içeren ışınlanmış gıdaların ESR spektroskopisi ile belirlenmesi 4 48 TS EN 1786:1996 standardına göre kemik içeren ışınlanmış gıdaların ESR spektroskopisi ile belirlenmesi 3 49 TL Tekniği ile yaş tayini - 50 DNA Komet Deneyi-Eleme Yöntemi ile ışınlanmış hayvansal ve bitkisel gıda maddelerinin tespiti - Tablo 4. Kişisel doz izleme ve radon izleme hizmetleri Sıra No Hizmet Adı Hizmet Sayısı 1 Kişisel doz izleme ve değerlendirme (film, TLD ve yüzük dozimetre) 176262 2 Tüm Vücut Sayım Sistemi Talep doğrultusunda yapılmaktadır. 3 Radon ölçme (çift dedektör) 800 dedektör 4 Kişisel doz izleme ve değerlendirme-kurum İçi (elektronik dozimetre) 80 Sıra No Tablo 5. Işınlama hizmetleri Hizmet Adı 1 Endüstriyel ışınlama hizmetleri (gıda) 2 Endüstriyel ışınlama hizmetleri (tıbbi) Hizmet Sayısı 722 adet (3303 m 3 ) 118 adet (874 m 3 ) Tablo 6. Elektrik/elektronik cihaz ve sistemlerin tasarımı, testi ve kurulması Sıra Hizmet Hizmet Adı No Sayısı 1 RESA ve RESA-GATE sistemlerin kurulması ve bakımları 79 2 Nükleer cihazların bakım onarım ve testlerinin yapılması 64 3 Bilgisayar ve donanımlarının bakım ve işletilmesi 181 24 24
ANKARA NÜKLEER ARAŞTIRMA VE EĞİTİM MERKEZİ MÜDÜRLÜĞÜ (ANAEM) ANAEM Müdürlüğü, kuruluş gerekçesinde kendisine verilen görevleri Eğitim Yönetimi Bölümü, Eğitim Uygulama Bölümü ve Kamuoyu Bilgilendirme Bölümü ile gerçekleştirmektedir. ANAEM tarafından sunulan hizmetler genel olarak dört ana sınıfa ayrılmaktadır. 1- Ulusal kurslar, 2- Hizmet içi eğitimler, 3- Kurum/Kuruluşlardan gelen taleplerin karşılanmasına yönelik eğitimler, 4- Kamuoyu bilgilendirilmesine yönelik eğitim ve tanıtım hizmetleri. Eğitim Yönetimi Bölümü tarafından verilen hizmetler: Eğitim plan ve programlarının hazırlanması, Eğitim materyallerinin geliştirilmesi ve güncellenmesi, Eğitmen havuzlarının oluşturulması ve yönetimi ile eğiticilerin eğitimi, Eğitimler için ilgili kuruluşlarla gerekli işbirliğinin yapılması, Ulusal ve uluslararası benzer eğitimlerin izlenmesi, incelenmesi ve değerlendirilmesi, Düzenlenen eğitimlerin ve eğitmenlerin değerlendirilmesi, Eğitim yöntemleri geliştirilmesi ve bu konuda inceleme ve araştırmaların yapılması, Eğitimlerle ilgili mevzuat geliştirilmesi. Eğitim Uygulama Bölümü tarafından verilen hizmetler: Eğitimlerin plan, program ve yönergelere göre gerçekleştirilmesi, Eğitimlerle ilgili hazırlıkların ve gerekli düzenlemelerin yapılması, Başarı/katılım belgelerinin düzenlenmesi ve dağıtımı, Kurum dışından gelen eğitmen taleplerinin değerlendirilmesi ve gerekli hallerde eğitmen görevlendirilmesi, Merkezde bulunan radyasyon kaynaklarının güvenliğinin sağlanması. Kamuoyu Bilgilendirme Bölümü tarafından verilen hizmetler: Kamuoyu bilgilendirme amacıyla kullanılan görsel materyallerin araştırılması ve mevcutların güncellenmesi, Kamuoyu bilgilendirme için müze, teknoloji/bilim parkı vb. mekanların düzenlenmesi, güncellenmesi ve bu amaçla kullanılabilecek yeni alanların araştırılması, Kamuoyu bilgilendirme için programların hazırlanması ve uygulanması, Etkin bir kamuoyu bilgilendirme için araştırmaların yapılması. ANAEM, görev ve yetkileri kapsamında vermesi gereken hizmetleri yürütürken kendi imkanlarını ve Kurumun diğer birimlerinin imkanlarını kullanmaktadır. Eğitim uygulamalarında kullanılmak üzere Merkeze ait teknolojik altyapıda 10 mci lik Cs-137 kaynağı, 2 adet 40 mci lik Am-Be ve 8 mci lik Cs137 radyoaktif kaynak içeren portatif yoğunluk ve nem ölçme cihazları, 3 adet portatif radyasyon ölçüm cihazı, 1 adet- 4 dedektörlü sabit radyasyon ölçüm cihazı ve kurşun önlük, tiroid koruyucu, gonad koruyucu, over koruyucu, kurşun eldiven, kurşun gözlük bulunmaktadır. Kurslarda yer alan bazı uygulamalı dersler, Kurumun imkanları yanı sıra yerinde eğitim amacıyla çeşitli kurum ve kuruluşların imkanlarından da yararlanılarak gerçekleştirilmektedir. 25 25
6- Yönetim ve İç Kontrol Sistemi TAEK Başkanı, Kurumun stratejik planının ve bütçesinin; kalkınma planına, yıllık programlara, Kurumun stratejik plan ve performans hedefleri ile hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanması ve uygulanmasından, sorumlulukları altındaki kaynakların etkili, ekonomik ve verimli şekilde elde edilmesi ve kullanımını sağlamaktan, kayıp ve kötüye kullanımının önlenmesinden, malî yönetim ve kontrol sisteminin işleyişinin gözetilmesi, izlenmesi ve 5018 sayılı Kanunda belirtilen görev ve sorumlulukların yerine getirilmesinden Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanına karşı sorumludurlar. TAEK 2690 sayılı Kanun ile kendisine verilen görevleri; 4 ana hizmet, 2 denetim ve danışma, 1 destek ve yardımcı hizmet birimi ve 3 araştırma ve eğitim merkezi ile yerine getirmektedir. TAEK birimlerine verilen görevler birim amirlerinin sorumluluğundadır. Birim amirleri; ana hizmet ile destek ve yardımcı hizmet birimlerinde daire başkanı, denetim ve danışma birimlerinde Strateji Geliştirme Müdürü ve Hukuk Müşaviri, araştırma ve eğitim merkezlerinde ise Merkez Müdürüdür. Birim amirleri Başkan veya bağlı oldukları Başkan Yardımcısına karşı sorumludur. TAEK in çalışma ilkelerinin ve programlarının saptanmasında, bütçe taslağının onaylanması ve nükleer alanla ilgili kanun tasarılarının ve tüzüklerin hazırlanmasında, Kurumla ilgili yönetmeliklerin kabul edilmesi çalışmalarının izlenmesi ve değerlendirilmesinde, yıllık çalışma programının ve raporunun hazırlanması ve onaya sunulmasında, Kurumun organizasyon ve kadrolarını gözden geçirip gerekli düzenlemelerin yapılmasında Atom Enerjisi Komisyonuna (AEK) danışılır. Komisyon yılda en az dört kere toplanmakta ve Komisyona TAEK Başkanı başkanlık etmektedir. Sekreterlik işleri Başkanlık sekretaryası ile AEK raportörü tarafından yürütülmektedir. AEK tarafından havale edilen konuların incelenmesi, sonuç ve önerilerin AEK ya bildirilmesi ise Danışma Kurulu tarafından yapılmaktadır. Danışma Kurulu TAEK Başkanı tarafından yılda en az bir kere toplantıya çağrılır ve Kurum Başkanı bu toplantıya başkanlık eder. Gerekli görüldüğünde Kurula yurt içi ve dışından uzman kişiler çağrılmakta, fikir ve mütalaaları alınmaktadır. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 68 inci maddesi gereği Sayıştay denetimine tabidir. Türkiye Atom Enerjisi Kurumuna İç Denetçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile 3 adet iç denetçi kadrosu ihdas edilmiş ancak bu kadrolara henüz iç denetçi atanmamıştır. İdarenin amaçlarına, belirlenmiş politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde yürütülmesini, varlık ve kaynakların korunmasını, muhasebe kayıtlarının doğru ve tam olarak tutulmasını, malî bilgi ve yönetim bilgisinin zamanında ve güvenilir olarak üretilmesini sağlamak üzere idare tarafından oluşturulan organizasyon, yöntem ve süreçle iç denetimi kapsayan malî ve diğer kontroller bütünü olan İç Kontrol kavramı kapsamında Kurumumuzda aşağıda belirtilen faaliyetler yapılmıştır. Kamu İç Kontrol Standartları Tebliği ve Kamu İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planı Rehberi gereğince Kurumumuzda uygulanacak iç kontrol standartlarını tespit etmek üzere kurulan İç Kontrol Standartları Belirleme Komisyonu tarafından hazırlanan Kurumumuz İç Kontrol 26 26
Standartları Eylem Planı 30/07/2009 tarihinde Başkanlık Makamı tarafından onaylanarak Maliye Bakanlığı na gönderilmiştir. Eylem planı hazırlık çalışmaları sırasında yapılan eğitim, bilgilendirme ve toplantılarda, üst yönetime ve harcama yetkililerine yeni bir kavram olan iç kontrolün sadece mali işlemlerle ilgili mevzuat kontrolü olmadığı, Kurum amaç ve hedefleri ile program dönemine ait risklerin belirlenmesini sağlayan ve süreç kontrolünü de içeren yönetim sorumluluğu ile ilgili bir kavram olduğu vurgulanmıştır. Kurumumuz uygulamalarının iç kontrol kapsamında mevcut durumu değerlendirilmiş, makul güvence sağladığı düşünülen uygulamalara ilişkin herhangi bir eylem öngörülmemiş, makul güvence sağladığı düşünülmeyen uygulamalarımız için ise eylemler öngörülmüştür. Eylemler öngörülürken Kurumumuzun personel dahil kısıtlı imkanları gözetilmiş ve ilk etapta yapılabilecek faaliyet ve düzenlemeler eylem olarak ifade edilmiştir. Söz konusu eylem planında Kurumumuz adına 2009-2011 tarihleri arasında gerçekleşmesi planlanan on sekiz adet eylem öngörülmüştür. Ancak Kurumun genişleyen görev, yetki ve sorumluluk alanları doğrultusunda teşkilat yapısının revize edilmesi çalışmaları nedeniyle söz konusu eylemlerin bir kısmı gerçekleştirilememiştir. Teşkilat yapısına ilişkin yasal mevzuat sürecinin tamamlanmasını müteakip eylem planı revize edilecektir. Yönetim Bilgi Sistemi kapsamında kurulan Analitik Bütçe Takip Sistemi ile cari ve yatırım giderlerine yönelik ödenekler, planlama aşamasından (ödenekler rezerv edilir) gerçekleşme aşamasına kadar kontrol ve takip edilmiş olup söz konusu programın geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılmıştır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamında ön mali kontrol tanımında yer alan ve harcama birimlerinde işlemlerin gerçekleştirilmesi aşamasında yapılacak kontrollerin dışında Strateji Geliştirme Müdürlüğüne bağlı İç Kontrol Şube Müdürlüğü bünyesinde ödeme yapılmadan önleyici, tespit edici ve düzeltici faaliyetler kapsamında, Kurum içi bir kontrol sistemi kurulmuş ve yapılan kontroller sonucu tespit edilen eksik veya hatalı hususlar Hata veya Noksanı Bulunan Ödeme Emri Listesi ekinde ilgili harcama birimlerine iade edilmiş ve bu uygulamanın neticesinde 53 adet ödeme emri ve eki belgelerinin birimlerce harcama gerçekleşmeden düzeltilmesi sağlanmıştır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu kapsamında ön mali kontrol tanımında yer alan ve harcama birimlerinde işlemlerin gerçekleştirilmesi aşamasında yapılacak kontrollerin dışında, İç Kontrol ve Ön Mali Kontrole İlişkin Esas ve Usuller hakkında yönetmeliğin dördüncü bölümünde yer alan ve harcama birimlerden gelen Mali Hizmetler Biriminin Ön Mali Kontrolüne Tabi Mali Karar ve İşlemler e ilişkin kontroller yapılmıştır. İç Kontrol ve Ön Malî Kontrole İlişkin Usul ve Esaslar Yönetmeliği nin 6 ncı maddesi gereği iç kontrol sisteminin yılda en az bir kez değerlendirilmesi ve gerekli önlemlerin alınabilmesi için Strateji Geliştirme Müdürlüğü tarafından 01/01/2011 ile 31/12/2011 tarihleri arasındaki döneme ait gider evraklarının incelenmesi neticesinde tespit edilen hususlara yönelik hazırlanan rapor Başkanlık Makamına sunulmuş ve gerekli önlemlerin alınması amacıyla harcama yetkilileri uyarılmıştır. 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 62 nci maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi kapsamında harcama birimlerince yapılan uygulamaların kontrolü ve kontrolün koordinasyona yönelik düzenleme yapılmıştır. Proje hazırlama ve yürütme esasları ile mal veya hizmet alımı, yapım, bakım ve onarıma yönelik iş 27 27
ve harcama süreçlerinin nasıl gerçekleşeceği ve kontrol edileceği 2008 ve 2010 yıllarında belirlenen usul ve esaslar ile düzenlenmiş, kitapçık halinde basılarak harcama birimlerine dağıtılmış, ayrıca Kurum intranet ortamında personele duyurulmuştur. Proje hazırlama ve yürütme esaslarının güncel ihtiyaçlar doğrultusunda revizesine yönelik çalışmalar devam etmekte olup revize edilen Harcama Prosedürü taslağı ile hazırlanan Ön Mali Kontrol Yönerge taslağı Makamın onayına sunulmuştur Kurumumuz araştırma ve eğitim merkezleri laboratuvarlarında kullanılan deney metotlarından; ÇNAEM 13 adet deney metodunda ve 2 SSDL kalibrasyon yönteminde, SANAEM ise 14 adet deney metodunda TÜRKAK Yönetim Kurulu Kararı ile Akredite olmuştur. 5766 sayılı Kanunun 2 nci maddesine istinaden hak sahiplerine yapılacak ödemelerde, Maliye Bakanlığına bağlı tahsil dairelerince vadesi geçmiş borcu bulunan mükelleflerin alacaklarından kesilen vergi borcunun mükellef adına vergi dairesi hesabına yatırıldığı hem mükellefe, hem de bağlı olduğu vergi dairesine ayrı ayrı resmi yazı ile bildirilmiştir. Kamu Harcama ve Muhasebe Bilişim Sisteminde (KBS); taşınırların giriş, çıkış, devir, terkin ve hurda işlemlerinin yapılabileceği, taşınır yönetim dönemi ve kesin hesap cetvellerinin hazırlanabileceği Taşınır Kayıt ve Yönetim Sistemi ile Kurum personelinin maaş ödeme, bordro ve ödeme emri belgesini oluşturmak ve otomatik olarak muhasebeleştirme işlemlerinin gerçekleştirildiği say2000i-kamu Hesapları Bilgi Sistemi Personel Modülü kullanımına geçilmiş olup uygulamalar bu modüller üzerinden yapılmaktadır. Ana hizmet birimleri tarafından yürütülen faaliyetlere yönelik Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü nün koordinasyonunda Kurumumuzca hazırlanan Ana Hizmet Birimlerine İlişkin Saklama Süreli Standart Dosya Planı ile yardımcı hizmet, danışma ve denetim birimleri ile diğer hizmet birimleri tarafından ortak yürütülen faaliyetlere yönelik Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğünce hazırlanan Ortak Alanlara Ait Standart Dosya Planı Genelge ile tüm birimlere duyurularak 2009 yılından itibaren uygulanmaktadır. Kurumumuz haberleşme kodları Devlet Teşkilatı Veri Tabanı (DTVT) kapsamında revize edilmiş, söz konusu haberleşme kodlarının birimlerce uygulanması ile uygulamaların kontrolü ve takibinden birim amirlerinin sorumlu olduğu Genelge ile tüm birimlere duyurulmuştur. Genelge ile ilan edilen standart dosya planı ve haberleşme kodları dışında birimlerce yeni kod verilemeyeceği ve kullanılamayacağına yönelik gerekli tedbirlerin alınmasına yönelik düzenleme yapılmıştır. Hizmet envanteri tablolarının oluşturulması, sürekli güncel tutulması, girilen kayıtların incelenerek onaylanması ile bu uygulamaların işletilmesi ve kurumsal standardın oluşturulabilmesine yönelik sorumlu koordinasyon birimi olan Strateji Geliştirme Müdürlüğünce veri onay görevlileri ile veri giriş görevlileri belirlenmiş, harcama yetkililerince söz konusu girişlerin sağlanmasına yönelik gerekli tedbirlerin alınması sağlanmış ve yapılan veri girişleri veri onay görevlileri tarafından koordine edilmiştir. Ancak yukarıda belirtilen açıklamalara rağmen iç kontrol sistemi tam anlamıyla oluşturulamamıştır. 28 28
II- Amaç ve Hedefler A- TAEK in Amaç ve Hedefleri 1. Nükleer teknoloji geliştirmek; a. Nükleer reaktör teknolojisi edinmek ve nükleer enerji programı kapsamında yürütülecek faaliyetleri ulusal kaynaklarla gerçekleştirmek, b. Nükleer enerji teknolojilerinin ülkemiz menfaatleri doğrultusunda kullanılmasında ihtiyaç duyulacak nükleer yakıt çevrimi teknolojilerini edinmek ve nükleer enerji programı kapsamında ihtiyaç duyulacak yakıt çevrimi hizmetlerinin yerli imkanlarla sağlanması için çalışmalar yürütmek, c. Nükleer teknoloji alanında yürütülen faaliyetlerden kaynaklanan radyoaktif atıkların yönetimi için uygun altyapıyı oluşturmak, d. Hızlandırıcı Teknolojisini edinmek, parçacık hızlandırıcıları ile araştırma, geliştirme ve uygulamalar yapmak. 2. Nükleer güvenlik ve emniyet ile radyasyon güvenliği ve radyasyon kaynaklarının emniyetini sağlamak; a. Nükleer güvenlik ve emniyetin sağlanmasını garanti altına almak, b. Radyasyondan korunma, radyasyon kaynaklarının kontrolü ve emniyetini sağlamak, c. Acil durumlara hazırlık ve koordinasyonu sağlamak, d. Çevre radyoaktivitesini ölçmek ve değerlendirmek. 3. Nükleer bilimlerde araştırma geliştirme faaliyetlerini yürütmek ve nükleer teknikleri ve radyasyon teknolojilerini yaygınlaştırmak; a. Radyasyon teknolojilerini uygulamak, ölçüm ve analiz hizmetleri vermek, b. Temel ve uygulamalı araştırmalar yapmak, c. Radyasyon dedektörleri ve ölçüm cihazları geliştirmek. 4. Altyapıyı geliştirmek ve çalışma alanlarını modernize etmek; a. Yeni nükleer araştırma merkezleri, laboratuvarları, pilot tesisleri, ölçüm istasyonları,vb. tesislerini planlamak, projelendirmek ve gerçekleştirmek, mevcutların modernizasyonunu ve bakım onarımını yapmak, b. Bilişim sistemleri kurmak ve geliştirmek, c. Kalite yönetim sistemine sahip olmak, d. Nükleer konularda kamuoyunu bilgilendirmek, e. Eğitim ve yayın altyapısını güçlendirmek ve geliştirmek. 5. Ulusal ve uluslararası kuruluşlarla işbirliğini geliştirmek a. Ulusal kuruluşlarla işbirliğini geliştirmek, b. Uluslararası kuruluşlarla işbirliğini geliştirmek, temel amaç ve hedeflerimizdir. 29 29
B- Temel Politika ve Öncelikler 1. Nükleer politikanın esaslarının belirlenmesi, 2. İyonlaştırıcı radyasyon kaynakları kullanarak yapılan çalışmalarda iyonlaştırıcı radyasyonun zararlarına karşı korunmayı sağlayıcı ilkelerin ve önlemlerin saptanması, 3. Radyasyon güvenliğinin sağlanmasının garanti altına alınması, 4. Nükleer güvenliğin sağlanmasının garanti altına alınması, 5. Nükleer bilim ve teknolojinin tüm alanlarında araştırmaların/çalışmaların yapılması ve teşvik edilmesi, 6. Nükleer alanda görev yapacak personelin yetiştirilmesi ve yetiştirilmesinin desteklenmesi, 7. Ulusal/uluslararası kuruluşlarla nükleer alanda işbirliği yapılması, 8. Nükleer alanda ulusal ve uluslararası hukuk ile ilgili çalışmaların yapılması, 9. Nükleer konularda halkın bilgilendirilmesi, temel politika ve önceliklerimizi oluşturmaktadır. 30 30
III-Faaliyetlere İlişkin Bilgi ve Değerlendirmeler A- Mali Bilgiler TAEK in 2011 yılına ait bütçesinin uygulama sonuçları ve temel mali tablolara ilişkin açıklamalar aşağıda sunulmaktadır. 1- Bütçe Uygulama Sonuçları 2011 yılında Türkiye Atom Enerjisi Kurumuna tahsis edilen ödeneğinin yaklaşık %78 lik kısmı kullanılmış olup gider türleri itibarıyla gerçekleşmelerin dağılımı aşağıdaki Tablo 7 de gösterilmiştir. Tablo 7. Ekonomik sınıflandırmanın birinci düzeyine göre 2011 yılı bütçe ödenek ve gerçekleşme miktarları (TL) Gider Türleri Bütçe Ödeneği Yıl Sonu Ödeneği Gerçekleşme Gerçekleşme (%) 01 Personel Giderleri 34.767.000 34.617.000 34.070.366 98,4 02 Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri 4.488.000 4.638.000 4.390.126 94,6 03 Mal ve Hizmet Alım Giderleri 16.702.000 16.113.272 14.808.395 91,9 05 Cari Transferler 2.955.000 3.978.160 3.884.925 97,6 06 Sermaye Giderleri 28.900.000 29.838.266 * 13.208.292 44,3 07 Sermaye Transferleri 3.100.000 3.100.000 1.474.110 47,6 TOPLAM 90.912.000 92.284.698 71.836.214 77,8 (*) 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 35 inci maddesi gereğince 2010 yılından 2011 yılına devredilen 938.265,75.- TL tutarında akreditif artığı bütçe ödeneğine dahil edilmiştir. Sermaye giderlerine yönelik 2011 yılında öngörülen ödenekler: Hızlandırıcı projesinde 2011 yılında planlanan son %10 luk dış kredi diliminin kullandırılması için gerekli olan belgelerin yüklenici firma tarafından kreditör bankaya sunulamaması, İkincil Standart Dozimetri Laboratuvarının projelendirilmesi ve inşası ile ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Yapı İşleri Genel Müdürlüğü tarafından projelendirme ihalesi tamamlanamadığından bina inşaatı sürecine geçilememesi, Gayrimenkul sermaye üretim giderleri ile gayrimenkul büyük onarım giderlerine yönelik merkez müdürlüklerinde öngörülen bazı işlerin gerçekleştirilememesi, Sinop ta Nükleer Teknoloji Merkezi kurulmasına yönelik ilgili ülkelerle yürütülen görüşmelerin sonuçlanmaması sebebiyle planlanan hizmet alımlarının gerçekleştirilememesi, 31 31
Yürütülen Ar-Ge projelerine yönelik çalışmaların bazılarının planlandığı şekilde gerçekleştirilememesi nedenleriyle ödenekler planlandığı şekilde gerçekleştirilememiştir. Sermaye transferlerine yönelik 2011 yılında öngörülen ödenekler: "Orta Doğu Sinkrotron Işığı Deneysel Bilim ve Uygulamaları Uluslararası Merkezi" (SESAME) projesi kapsamında sinkrotron radyasyonu kullanılan temel ve uygulamalı araştırmalar veya bunlarla yakın ilgili konularda yapılan araştırma alanlarında kullanılmak üzere sermaye transferi olarak 2011 yılında öngörülen ödeneğin, 03/01/2012 tarihli ve 6264 sayılı Kanunla katılmamız uygun bulunarak Bakanlar Kurulunun 05/03/2012 tarihli ve 2012/2916 sayılı kararı ile ancak 2012 yılında onaylanması nedeniyle ödenekler planlandığı şekilde gerçekleştirilememiştir. Ancak, 2011 yılı sermaye giderlerine yönelik; ile Yıl içerinde açılan ancak gider kaydedilemeyen 2.320.902,78.- TL tutarındaki akreditif artığı Hızlandırıcı başlıklı yatırım projesi kapsamında dış proje kredisi kullanımı için öngörülen 1.499.840,28.- TL tutarındaki ödenek 4749 Sayılı "Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi" hakkındaki Kanunun 14 üncü maddesine göre kayıt altına alınmış ve muhasebeleştirme işlemleri yapılmış ancak gerçekleşme miktarına dâhil edilmemiş, 3.000.159,72.- TL tutarındaki ödenek ise 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 35 inci maddesi gereğince 2011 yılından 2012 yılına yüklenme artığı olarak devredilmiş ancak gerçekleşme miktarına dâhil edilmemiştir. Yukarıda bahsedilen toplam 6.820.902,78.-TL. nin, 13.208.292.-TL. tutarındaki Sermaye Giderleri gerçekleşme miktarına dahil edildiğinde toplam gerçekleşme miktarının 20.029.194,78.- TL ve gerçekleşme oranının %67 olduğu görülmektedir. 32 32
Türkiye Atom Enerjisi Kurumu yatırım programı; nükleer teknolojiyle ilgili araştırma geliştirme (Ar-Ge) projeleri ile nükleer tekniklerin; tarım, hayvancılık, çevre, endüstri, tıp vb. alanlarda kullanılabilmesi, radyasyon uygulamalarına yönelik araştırmalar, radyasyon ölçüm ve analizleri, nükleer ve radyasyon emniyeti ve güvenliğiyle ilgili proje ve faaliyetlerden oluşmaktadır. 2011 yılında yatırım programında 7 proje yer almıştır. Bu projelerin isimleri ve aldıkları destek miktarları Tablo 8 de verilmiştir. Tablo 8. 2011 yılı yatırım programında yer alan projelerin ödenek ve gerçekleşme miktarları (TL) Proje Kodu Proje Adı Bütçe Ödeneği 1999K120110 HIZLANDIRICI TEKNOLOJİSİ Yıl Sonu Ödeneği Gerçekleşme Miktarı 3.192.000 3.677.000 3.609.187 (DIŞ KREDİ) 2.750.000 4.500.000 2011K120080 MUHTELİF İŞLER 8.458.000 9.355.054 5.139.688 2011K120090 İDAME VE BAKIM 4.000.000 2.835.000 1.437.490 2011K120100 TAEK PROJELERİ 5.500.000 4.471.212 2.113.108 2011K120110 2011K120120 2011K121120 ULUSLARARASI KURULUŞLARLA İŞBİRLİĞİ RADYASYONDAN KORUNMADA TEKNİK ALTYAPI SESAME-SİNKROTRON TESİSİNİN DEPOLAMA HALKASI VE YARDIMCI SİSTEMLERİNİN KURULUMU (1.500.000)* (1.500.000)* (1.474.110)* 5.000.000 5.000.000 908.819 (1.600.000)* (1.600.000)* 0 TOPLAM 28.900.000 (1) 29.838.266 13.208.292 (2) (*) Sermaye transferi yatırım niteliği taşımadığından gerçekleşmeye dahil edilmemiştir. (1) 13/01/2011 tarihli Resmi Gazete de yer alan 28.900.000.- TL lik 2011 yılı yatırım programı başlangıç ödeneğinin 4.500.000.-TL si Hızlandırıcı projesinde kullanılacak dış kredi için ayrılmıştır. (2) 1.499.840,28.- TL tutarındaki ödenek 4749 Sayılı "Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi" hakkındaki Kanunun 14 üncü maddesine göre kayıt altına alınmış ve muhasebeleştirme işlemleri yapılmıştır. Gerçekleşme miktarına dahil edilmemiştir. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 35 inci maddesi gereğince 3.000.159,72.- TL tutarındaki ödenek 2011 yılından 2012 yılına yüklenme artığı olarak devredilmiştir. Yıl içerisinde açılan ancak gider kaydedilemeyen toplam 2.320.902,78.- tutarındaki akreditif, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 35 inci maddesi gereğince akreditif artığı olarak 2012 yılına devredilmiş olup gerçekleşme miktarına dahil edilmemiştir. 33 33
TAEK harcama birimlerine ilişkin ödenek bilgileri ise Tablo 9 da verilmiştir. Tablo 9. Kurumsal koda göre 2011 yılı bütçe ödenek ve gerçekleşme miktarları (TL) Kurumsal Kod Birimler Bütçe Ödeneği Yıl Sonu Ödeneği Gerçekleşme Miktarı Gerçekleşme Miktarı (%) 40.27.00.02 Özel Kalem 594.500 648.500 540.339 83,3 40.27.00.04 İdari ve Mali İşler Dairesi Başkanlığı 15.990.000 14.224.113 12.974.910 91,2 40.27.00.23 Strateji Geliştirme Müdürlüğü 1.216.500 1.286.500 1.186.476 92,2 40.27.00.24 Hukuk Müşavirliği 1326.500 251.500 148.652 59,1 40.27.30.00 40.27.31.00 40.27.32.00 40.27.33.00 40.27.34.00 40.27.37.00 40.27.38.00 Teknoloji Dairesi Başkanlığı Nükleer Güvenlik Dairesi Başkanlığı Radyasyon Sağlığı ve Güvenliği Dairesi Başkanlığı Araştırma Geliştirme Koordinasyon Dairesi Başkanlığı Ankara Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü Sarayköy Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi Müdürlüğü 2.995.000 2.695.000 830.029 30,8 1.646.500 2.368.500 2.349.189 99,2 4.430.000 5.050.000 5.013.989 99,3 7.137.000 7.128.000 6.206.886 87,1 824.000 1.104.000 869.662 78,8 21.612.500 20.965.920 18.081.081 86,2 33.139.500 36.562.665 23.635.001 64,6 GENEL TOPLAM 90.912.000 92.284.698 71.836.214 77,8 34 34
Türkiye Atom Enerjisi Kurumu nda 2011 yılında 23.143.288,77.- TL mal ve hizmet geliri elde edilmiş olup. en çok gelir yaklaşık % 52 ile kişisel dozimetre hizmetlerinden sağlanmıştır. Tablo 10. 2011 Yılı mal ve hizmet gelirleri tutarları (TL) Mal ve Hizmet Türleri Gelir Miktarı* Gelir Miktarı (%) Lisanslama Hizmetleri 5.571.066,11 24,1 Radyasyon Kaynakları İle İlgili İzinler 124.177,00 0,5 Kalibrasyon 487.642,43 2,1 Radyoaktif Atıklar 205.363,03 0,9 Kişisel Dozimetre Hizmetleri 11.983.483,70 51,8 Radyoaktivite, Radyasyon Ölçüm ve Denetim Hizmetleri 257.371,80 1,1 Analiz Hizmetleri 1.640.097,97 7,1 Mühendislik ve Danışmanlık Hizmetleri 107.030,00 0,5 Kalite Kontrol Hizmetleri 12.920,00 0,1 Radyoizotop, Radyofarmasötik Üretimi ve Işınlama 927.446,73 4,0 Nükleer Elek. Cihaz Üretimi, Bakım ve Onarım Hizmetleri 1.049.193,27 4,5 İhracat 130.754,00 0,6 Radyasyonda Korunma Kursları ve Eğitimler 644.576,58 2,8 Faiz 1888,03 0,0 Diğer Hizmetler 278,12 0,0 TOPLAM 23.143.288,77 (*) Elde edilen gelirlere KDV dahildir. 35 35
2- Temel Mali Tablolara İlişkin Açıklamalar 2011 yılı ödeneklerine ait harcamalar planlandığı şekilde gerçekleşmiştir. Ancak, Sermaye giderlerinde 13.01.2011 tarihli Resmi Gazete de yer alan 28.900.000 TL tutarındaki 2011 yılı yatırım ödeneğinin 4.500.000 TL si Hızlandırıcı projesinde kullanılacak dış kredi için ayrılmıştır. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 35 inci maddesi gereğince 2.320.902,78 TL si sermaye giderlerine, 227.361,08 TL si de cari giderlere yönelik toplam 2.548.263,86 TL ödenek 2012 yılına devredilmiştir. 2011 yılında tahmini gelirin üzerinde gerçekleşen 300.000.-TL tutarında ödenek (Mal ve Hizmet Alım Giderlerine 75.000.- TL ve Cari Transferler Giderine 225.000.- TL) eklenmiştir. Detaylı açıklamalar ile ödeneklerin gerçekleşme oranları ilgili tabloların sunulduğu bölümlerde açıklanmıştır. 3- Mali Denetim Sonuçları Türkiye Atom Enerjisi Kurumu 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 68 inci maddesi gereğince 01/01/2006 yılından itibaren Sayıştay denetimine tabidir. Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği kapsamında hazırlanması gereken Kurumumuzun 2010 yılı Yönetim Dönemi Hesabı ile Taşınır Mal Yönetmeliği kapsamında hazırlanması gereken Kurumumuz harcama birimlerine ait Taşınır Yönetim Hesabı Cetvelleri hazırlanarak Sayıştay Başkanlığına sunulmuştur. Kurumumuzun, 2010 yılı Kesin Hesabı 6261 sayılı Merkezi Yönetim Kesin Hesap Kanunu ile 2012 yılı bütçe teklifleri de 6260 sayılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile kabul edilmiştir. Sayıştay Başkanlığının; Kurumumuz 2008 yılı idari hesabı ile ilgili çıkan 02/08/2010 tarihli ve 269 sayılı ilamı, 27/08/2010 tarihinde temyiz edilmiş olup 05/07/2011 tarihli ve 33516 sayılı Sayıştay Temyiz Kurulu İlamında Sayıştay Temyiz Kurulunca; hüküm tarihinden önce yapılmış olan söz konusu tahsilatın temyiz konusu olmayıp yargılamanın iadesiyle ilgili bulunduğundan, bu hususta Temyiz Kurulunca yapılacak işlem olmadığına ve gereğinin ifasını teminen dosyanın ilgili Daireye tevdiine karar verilmiştir. Kurumumuz 2009 yılı idari hesabı ile ilgili ise Sayıştay Başkanlığının 04/10/2010 tarihli ve 2009-06-30-6822-1735 sayılı sorgusuna karşılık 12/11/2010 tarihinde hazırlanan savunmalar neticesinde Sayıştay Başkanlığı nın 09/06/2011 tarihli ve 2009-110 nolu ilamı ile sorumluların beraatına karar verilmiştir. 36 36
B- Performans Bilgileri 1- Faaliyet ve Proje Bilgileri 2011 yılında TAEK birimlerinde yürütülen faaliyet ve projelerle ilgili yapılan çalışmalar aşağıda sıralanmıştır. 1-1. STRATEJİK AMAÇ 1 : NÜKLEER TEKNOLOJİ GELİŞTİRMEK 1-1-1. Nükleer Reaktör Teknolojisi Geliştirmek Nükleer Reaktör Teknolojisi Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 1 proje ve 2 faaliyet yürütülmüştür. Söz konusu faaliyetler kapsamında ÇNAEM tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: TR-2 Araştırma reaktörünün işletilmesi ve lisanslama hazırlıklarının tamamlanması çalışmaları kapsamında; TR-2 Reaktörünün düşük zenginlikli yakıtlarla 500 kw güç düzeyinde işletmeye alınabilmesi için gerekli başvuru yapılmıştır. Reaktör binasının depreme karşı güçlendirilmesi, daha sonra da normal güç düzeyinde işletmeye geçilmesi yönünde çalışmalara ağırlık verilmiştir. Yaptırılacak güçlendirme projesinin mevcut şartnamelere ve uluslararası kriterlere uygun olmasının garanti altına alınması amacıyla Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Deprem ve Yapı Mühendisliği Bölümü nden danışmanlık hizmeti alınmıştır. Hazırlanan teknik şartnameye uygun olarak seçilen proje şirketiyle anlaşma yapılarak reaktör binasının güçlendirilmesi ve reaktör destek binasının bu kapsamda yenilenmesi projeleri yaptırılmıştır. Projenin uygulanmasına 2012 yılı içerisinde başlanması planlanmaktadır. Resim 5. TR-2 Reaktör girişi Resim 6. TR-2 Reaktörü 37 37
Araştırma reaktörleri üzerine sistem ve güvenlik hesapları yapılması çalışmaları kapsamında; TR-2 reaktörünün birinci soğutma devresinin RELAP bilgisayar programı ile modellenmesi amacıyla bir çalışma başlatılmıştır. Söz konusu amaçla TR-2'nin bilgisayar ortamında 3 boyutlu bir modeli oluşturulmuştur. Ayrıca, TR-2 araştırma reaktörünün lisanslanması kapsamında belirlenen kaza senaryoları için doz dağılımı hesapları yapılmıştır. Yerli imkanlarla yapılması planlanan araştırma reaktörünün ön tasarım çalışmaları bitirilmiş ve ayrıntılı bir rapor hazırlanmıştır. Lisanslama çalışmalarına hazırlık yapmak ve hesaplama alt yapısının geliştirilmesi amacıyla VVER tipi güç reaktörlerinin incelenmesi çalışması başlatılmıştır. Bu kapsamda, VVER-1000 reaktörlerinin kalp analizi gerçekleştirilmekte, termal-hidrolik ve güvenlik hesapları yapılmaktadır. Tasarım ve analiz çalışmalarında kullanılan yazılımların geliştirilmesi ve test edilmesi gerçekleştirilmektedir. Resim 7. CNUREAS Programı: VVER Reaktörü kalp modeli 38 38
Resim 8. CNUREAS Programı: Akı dağılımı Nükleer Reaktör Teknolojisi Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında TD tarafından yürütülen proje kapsamında yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: Sinop Nükleer Teknoloji Merkezi Kurulması (I. Aşama) çalışmaları kapsamında; Büyük ölçekli bir nükleer enerji programı için Akkuyu sahasının yetersiz kalması nedeniyle kurulması planlanan diğer nükleer güç santralleri için uygun sahaların belirlenebilmesi amacıyla 2004 yılı sonunda başlatılan çalışmalar kapsamında, UAEA nın her aday saha için tavsiye ettiği prosedürler (UAEA, NS-R-3, Site Evaluation for Nuclear Installations) doğrultusunda ekonomik, mühendislik, çevresel, sosyolojik olmak üzere 4 ana kategori içinde, 43 ayrı parametreye göre değerlendirilmiş; nükleer santral ve teknoloji merkezi için bakılan sahalar içerisinde en uygun yer olarak Sinop sahası belirlenmiştir. Bu sahada nükleer güç reaktörlerinin yanı sıra Sinop Nükleer Teknoloji Araştırma ve Eğitim Merkezi nin kurulmasına yönelik çalışmalar yürütülmüştür. Bu kapsamda, Sinop sahasında hem nükleer güç reaktörlerinin hem de AR-GE tesislerinin kurulmasından önce yapılması gereken uzun zaman alan yer ve çevre çalışmaları, geçmişteki çalışmalar da dikkate alınarak ve nükleer güç reaktörlerinin tipinden ve kurulacakları tanımlı yerlerden bağımsız olarak gerçekleştirilmiştir. TAEK bünyesinde, ilgili kurum/kuruluş ve üniversitelerle işbirliği halinde gerçekleştirilen bu çalışmalar, 19 Aralık 1983 tarih ve 18256 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Nükleer Tesislere Lisans Verilmesine İlişkin Tüzük ve 21 Mart 2009 tarih ve 27176 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Nükleer Güç Santrali Sahalarına İlişkin Yönetmelik hükümleri ile Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı prosedürlerine uygun olarak yapılmıştır. Çalışmalarda, uzman TAEK personelinin yanı sıra bilim adamlarımız ile çeşitli kuruluşlardan sağlanan uzmanlar da görev almış, ihtiyaç duyulduğunda Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ndan ayrıca danışmanlık hizmeti de alınmıştır. 39 39
Sinop sahasının bir nükleer güç santral sahası olarak kabul edilmesine temel teşkil edecek bilgilerin elde edilmesine yönelik gerçekleştirilen çalışmalar aşağıda sunulmaktadır: Tamamlanan Çalışmalar: Jeolojik etütler Mikro-deprem araştırmaları Jeofizik etütler Deniz hidrolojisi etütleri Hidrojeolojik etütler Taşkın tsunami çalışmaları Çevresel etütler Çevresel izleme faaliyetleri İnsan kaynaklı dış olaylarla ilgili çalışmalar Devam Eden Çalışmalar: Meteorolojik ölçümler Nükleer güç tesisleri dahil tüm Ar-Ge tesislerini içerecek olan Sinop sahasına ilişkin çalışmalar, genel olarak gerçekleştirildiğinden, nükleer santral sahası özelinde ayrıca ilave detaylı yer çalışmaları gerekmekte olup bu çalışmaların Kurucu tarafından yapılması gerekmektedir. Halihazırda, Sinop sahasında kurulması planlanan nükleer güç santralleri ile ilgili Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile bazı ülkeler arasında görüşmeler yürütülmektedir. Bu kapsamda Güney Kore ile yapılan görüşmeler tam bir anlaşma sağlanamadığından şimdilik askıya alınmış, Japonya ile yapılan görüşmeler ise 11 Mart 2011 tarihinde meydana gelen Sendai-Tohoku Depremi sonrasında Japon tarafının karşılaştığı sorunlar nedeniyle önemli ölçüde yavaşlamıştır. SNTM nin kurulması ve nükleer alanda yürütülecek Ar-Ge çalışmalarının yönü ve kapsamı Nükleer Enerji Programından ayrı düşünülemez. Şu an için Akkuyu Nükleer Enerji Santralinin ve Sinop Projesinin Ar-Ge ihtiyaçları belirsizdir. Buna ek olarak, Akkuyu Nükleer Enerji Santralindeki gelişmeler yakın dönemde Kurumumuzun insan gücü kapasitesini nükleer santrale yönelik lisanslama işlerine yöneltmesi gereğini doğurmuştur. Bu bağlamda, mevcut belirsizlik durumu ortadan kalkana kadar SNTM nin kurulmasına yönelik çalışmalar ertelenmiştir. 1-1-2. Nükleer Yakıt Çevrimi Teknolojisi Geliştirmek Nükleer Yakıt Çevrimi Teknolojisi Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 3 faaliyet yürütülmüştür. Söz konusu faaliyetler kapsamında ÇNAEM tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: Yakıt çevrimi teknolojileri geliştirilmesi kapsamında yapılan çalışmalar kapsamında; yarı otomatik düzenekte nozül sisteminde değişiklik yapılmıştır. Karşılaşılan sorunlar nedeniyle sistemin sürekli hale getirilmesi çalışmalarına başlanmıştır. Çalışma 2012 yılında tamamlanacaktır. ThO 2 ve (U,Th)O 2 karışık oksit mikrokürecikleri üretilmesi çalışmaları dış jelasyon yöntemi ile yapılmıştır. Elde edilen uranyum mikrokürecikleri kalsine edilmiştir. O/U oranı ölçümleri, UO 2 mikroküreciklerinin morfoloji incelemeleri, yığma ve sarsma yoğunlukları ölçümü yapılmıştır. Yarı otomatik düzenekte elde edilen UO 2 peletlerinin mikro yapıları taramalı elektron mikroskobunda 40 40
incelenmiş, yoğunluk ölçümleri, daldırma yöntemiyle yapılmıştır. Al 2 O 3 +SiO 2 katışkılı UO 2 peletleri, Al 2 O 3 +SiO 2 katışkılı ThO 2 peletleri ve TiO 2 katışkılı ThO 2 peletlerinin sinterleme çalışmaları tamamlanmış, karakterizasyon çalışmaları yapılmıştır. ADU, AUC, Al 2 O 3 örneklerinde X-ışını kırınım cihazında incelemeler yapılmış, ADU, AUC termal bozunumları incelenmiştir. Dış jelasyon yöntemiyle elde edilen ThO 2 ve (U,Th)O 2 mikrokürecikleri preslenerek ThO 2 ve (U,Th)O 2 ham peletleri elde edilmiştir. Bu peletler sinterlendikten sonra taramalı elektron mikroskobunda mikro yapı incelemeleri yapılmıştır. Bor izotoplarından B-10 ayrılması çalışması kapsamında B-10 izotop zenginliğinin %43 düzeylerine çıktığı tespit edilmiştir. Resim 9. Yarı otomatik iç jelleştirme düzeneği Resim 10. Silikon yağı içinde uranyum mikrokürecikleri Resim 11. İç jelasyondan elde edilen sinterlenmiş UO 2 peletinin taramalı elektron mikroskobu görüntüsü 41 41
Resim 12. Dış jelleştirme ile elde edilmiş sinterlenmiş ThO 2 peletleri Mevcut pilot tesisin işletilmesi kapsamında yapılan çalışmalar çerçevesinde; tesisin mevcut durumunun korunabilmesi ve lisanslanması halinde işletmeye alınabilmesi için bakım ve iyileştirme faaliyetlerine devam edilmiştir. Bu kapsamda havalandırma tesisatı bakımı, alan monitörlerinin kontrolleri yapılmıştır. Nükleer yakıt tesisinin radyasyondan korunma, dokümantasyon kontrolü, konfigürasyon yönetimi ve ulusal nükleer madde sayım ve kontrol denetimi gerçekleştirilmiştir. 28-30 Kasım 2011 tarihlerinde UAEA elemanlarınca nükleer güvence (safeguards) denetimi yapılmıştır. Tesisin işletmeye alınabilmesi için lisanslama ile ilgili değerlendirmenin gelmesi beklenmektedir. 1-1-3. Radyoaktif Atık Yönetimi Teknolojisi Geliştirmek Radyoaktif Atık Yönetimi Teknolojisi Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 1 faaliyet yürütülmüştür. Söz konusu faaliyet kapsamında ÇNAEM tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: Mevcut radyoaktif atık tesisinin işletilmesi ve iyileştirilmesi kapsamında gerçekleştirilen faaliyetler çerçevesinde; 2011 yılı içerisinde 10 adet konteynır içerisinde 167 ton hurda teslim alınmış, atık depolama sahasında TENORM hurda konteynırlar için ayrılan yere yerleştirilmiş, sınıflandırılmış, kodlanmış ve kaydedilmiştir. 2011 yılı içerisinde 1039 adet kapalı kaynak (739 adet Cs-137, 300 adet Co-60) sıcak hücre içerisinde zırhından çıkartılarak ağzı kapatılabilir çelik tüpler içerisinde, kurşun zırh içerisine konulmuş ve baritli beton variller içerisine yerleştirilmiştir. Yaklaşık 6500 parça atık alımı yapılmıştır. Resim 13. Radyoaktif atık sahası girişi 42 42
Kapalı kaynakların kurşun zırhlarından oluşan 65 ton kurşun geri dönüşüme verilmiştir. Yine yaklaşık 100 ton hurda kurşun ve çelik malzeme geri dönüşüm için hazırlanmıştır. Hurda kurşunların bir kısmından 30 adet kurşun zırh yapılmıştır. Am-241 radyoaktif kaynağı içeren yaklaşık 2000 adet duman dedektörü ile 2500 adet paratonerin kaynakları sökülmüş, çelik tüpler içerisine konularak baritli beton variller içerisine yerleştirilmiş, kodlanmış ve kaydedilmiştir. 750 adet teknesyum jeneratörü işlenmiştir. Resim 14. Radyoaktif atık konteynerleri Tüketilmiş (depleted) uranyum içeren zırh malzemelerinin depolandığı RAY-D1 deposu boşaltılmış radyoterapi kaynakları, zırhları ile birlikte bu depoya taşınmıştır. Deponun kapı ve cam bölümleri demir parmaklıklarla güvenli hale getirilmiştir. Ayrıca, RAY-G-01 deposunda iç içe iki odadan oluşan bir depo yaptırılmış ve nükleer madde içeren zırhlar bu depoya konmuştur. Nötron kaynakları için zırhlar oluşturulmuş, nötron kaynaklarının sökülmesi işlemlerine devam edilmiştir. Data kayıtları UAEA envanterine geçirilmiştir. Radyoaktif Atık İşleme Tesisinin lisanslanması için gerekli başvuru yapılmıştır. Konu ile ilgili Çevresel Etki Değerlendirmesi yapılmaktadır. Radyasyon korunmasına yönelik, RAY Birimi personelinin radyasyon dozlarını belirlemede TLD ve NEB226 dozimetrelere ek olarak, NEB 236B Elektronik dozimetreler kullanıma alınmıştır. Radyoaktif atık depolarına ortamın doz hızını belirli seviyede tutabilmek amacıyla RESA, Radyoaktif Atık Birimi girişine de iki adet plastik sintilatörlü dedektör sistemi yerleştirilmiştir. Fiziksel güvenlik amacıyla görüntülü izleme sistemi kurulmuştur. Tesise havalandırma sistemleri konmuş, tesis demir çitle kapatılarak güvenlik altına alınmıştır. Resim 15. RESA sistemi ve radyoaktif atık deposu 43 43
1-1-4. Hızlandırıcı Teknolojisi Edinmek Hızlandırıcı Teknolojisi Edinmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 1 proje yürütülmüştür. Söz konusu projeler kapsamında SANAEM tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: Resim 16. TAEK-PHT nin ön cephe görünüşü Hızlandırıcı kurulması çalışmaları kapsamında; Öncelikli olarak tıbbi uygulamalarda kullanılan 123 I, 18 F, 111 In, 67 Ga, 201 Tl ile gelecekte gereksinim duyulacak diğer radyoizotopların ve bu radyoizotoplardan radyofarmasotiklerin üretilmesi, Radyofarmasötiklerin kalite kontrolü ve hasta dozu olarak dağıtımı, Özel olarak düzenlenmiş demet hattı ile proton kullanılarak yapılabilecek nükleer fizik ve malzeme araştırma çalışmaları gibi temel nükleer ve uygulamalı araştırmalar, nötron aktivasyon analizleri ve endüstriyel uygulamaların yapılması amaçlarıyla kurulması planlanan TAEK Proton Hızlandırıcısı Tesisi (TAEK-PHT) nin inşasının 2010 yılı sonunda tamamlanmasından sonra, tesisteki hızlandırıcı ve alt sistemleri ile radyofarmasötik üretim ve kalite kontrol laboratuvarlarında bulunan cihaz ve sistemlerin montajı ve işletmeye alma testleri de (I-123 hedef sistemi hariç) 2011 yılı sonunda tamamlanmıştır. Resim 17. TAEK-PHT proton hızlandırıcı sistemi (30 MeV, 1,2 ma) 44 44
Elektron Hızlandırıcı Tesisinin lisansı 27.05.2011 tarihinde alınmıştır. Tesiste baca gazı arıtılmasına yönelik olarak TÜPRAŞ ile işbirliği projesi başlatılmıştır. 1-2. STRATEJİK AMAÇ 2 : NÜKLEER GÜVENLİK VE EMNİYET İLE RADYASYON GÜVENLİĞİ VE RADYASYON KAYNAKLARININ EMNİYETİNİ SAĞLAMAK 1-2-1. Nükleer Güvenlik ve Emniyetin Sağlanmasını Garanti Altına Almak Nükleer Güvenlik ve Emniyetin Sağlanmasını Garanti Altına Almak başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 8 faaliyet yürütülmüştür. Söz konusu faaliyetler kapsamında NGD tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: Uluslararası güvenlik standartları ve UAEA güvenlik dokümanlarına göre nükleer güvenlik mevzuatının güncel tutulması kapsamında yapılan faaliyetler çerçevesinde; Mevzuat Çalışmaları: Radyasyondan Korunma Tüzüğü taslağı sonlandırılmıştır. AEK kararı ile başlatılan Kurumun Tüzük yapısının belirlenmesine yönelik çalışmanın sonuçları doğrultusunda bu tüzük taslağı yeniden değerlendirilecektir. Radyoaktif Atık Yönetimi Yönetmeliği taslağı sonlandırılarak Kurum dışı görüşe gönderilmek üzere AEK ya sunulmuştur. Nükleer Tesislerde Serbestleştirme ve Sahanın Düzenleyici Kontrolden Çıkarılmasına ilişkin Yönetmelik taslağı sonlandırılarak Kurum dışı görüşe gönderilmek üzere AEK ya sunulmuştur. Nükleer Tesis Güvenliği Yönetmelik taslağı sonlandırılmıştır. Nükleer Güç Santrali Personel Nitelikleri ve Lisanslarına İlişkin Yönetmelik taslağını hazırlama çalışmaları devam etmektedir. Nükleer Tesislerde Radyasyondan Korunma Yönetmeliği taslağı hazırlama çalışmaları devam etmektedir. NGS Kabul Kriterleri Kılavuzu çalışmaları ANS projesi içerisinde kapsamı daraltılarak sürdürülmektedir. Resim 18. ANS projesi 45 45
Nükleer Tesislerin Güvenliği için güvenlik kılavuzu dokümanları tamamlanmıştır. 2011 yılında AEK tarafından kabul edilen kılavuzlar: GK-KYS-05 Nükleer Tesislerin Güvenliği İçin Kalite Yönetim Sistemi Uygulanmasının Değerlendirilmesi Kılavuzu GK-KYS-06 Nükleer Tesislerin Güvenliği İçin Ürün ve Hizmetlerin Tedarik Faaliyetlerinde Kalite Yönetim Kılavuzu GK-KYS-07 Nükleer Tesislerin Güvenliği İçin İmalat Faaliyetlerinde KYS Güvenlik Kılavuzu GK-KYS-08 Nükleer Tesislerin Güvenliği İçin Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinde KYS Güvenlik Kılavuzu GK-KYS-10 Nükleer Tesislerin Güvenliği İçin Tasarım Faaliyetlerinde KYS Güvenlik Kılavuzu GK-KYS-11 Nükleer Tesislerin Güvenliği İçin İnşaat Aşamasında KYS Güvenlik Kılavuzu GK-KYS-12 Nükleer Tesislerin Güvenliği İçin Hizmete Alma Aşamasında KYS Güvenlik Kılavuzu GK-KYS-13 Nükleer Tesislerin Güvenliği İçin İşletme Aşamasında KYS Güvenlik Kılavuzu GK-KYS-14 Nükleer Tesislerin Güvenliği İçin İşletmeden Çıkarma Aşamasında KYS Güvenlik Kılavuzu Taslak mevzuat çalışmaları: Denetim yönergesi taslağı, denetçilerin yetkilendirilmesine ilişkin yönerge taslağı ve NGD Denetim Felsefesi Politikası taslağı hazırlandı. AKKUYU NGS denetim yaklaşımı ve hedefleri saha, imalat, inşaat aşamaları için belirlendi. Denetim Şubesi KYS Dokümanlarının gözden geçirilmesi ve Nükleer Tesislerin Denetimi için taslak prosedürler hazırlandı. Yönetim sistemi gerekleri konusunda taslak yönetmelik çalışmaları başlatıldı. Kurum dışı görüşe sunulan taslak yönetmelikler: Nükleer Madde Sayım ve Kontrolü Yönetmeliği Nükleer Tesislerin ve Nükleer Maddelerin Fiziksel Korunması Yönetmeliği Onaya sunulan tebliğ: Nükleer ve Nükleer Çift Kullanımlı Eşyaların İhracatında İzne Esas Olacak Belgenin Verilmesine İlişkin Yönetmelik Kapsamına Giren Eşya Kalemlerini Belirten Nükleer Transfer Uyarı Listesi ve Nükleer Çift Kullanımlı Eşya Listesine İlişkin Tebliğ (TAEK/NGD: 2012/1) Nükleer tesislerin güvenliği açısından gözden geçirme ve değerlendirme faaliyetleri kapsamında; Yakıt Pilot Tesisinin lisanslanması çalışmaları: Yakıt Pilot Tesisi (YPT) güvenlik analiz raporunun ve destekleyici dokümanların değerlendirilmesi tamamlanmış ve son değerlendirme raporu hazır hale getirilmiştir. YPT için başvurucunun lisans başvurusunu geri çekme ve laboratuvara dönme talebi değerlendirilmektedir. Nükleer yakıt çevrim faaliyetlerinde tesis ve tesis dışı yer (laboratuvar) ile 46 46
ilgili olarak kriter belirleme çalışmaları devam etmekte olup bu kriterlerin düzenleyici karar şeklinde başvurucuya bildirilmesi planlanmaktadır. Yakıt pilot tesisinin laboratuvara dönüştürülmesine yönelik yakıt çevrim faaliyetlerinde, tesis ve tesis dışı yer ile ilgili kriterler belirlenmeye çalışılmaktadır. Araştırma Reaktörlerinin lisanslanması ile ilgili çalışmalar: TR-2 nin 500 KW düşük güçte çalışma izni talebine bağlı olarak sunulan güvenlik analiz raporu ve destekleyici dokümanların değerlendirilmesine başlanmıştır. TR-2 nin tam güçte çalıştırılması için en önemli engellerden biri olan binanın ve sismik sınıf I de yer alan yapı sistem ve bileşenlerin etüdü ve sismik yeterliliği ile ilgili olarak TR-2 Lisans Koşullarının Belirlenmesi ne ilişkin çalışmalar devam etmekte olup bu koşulların düzenleyici karar şeklinde başvurucuya bildirilmesi planlanmaktadır. TR-2 güvenlik analizi raporu ve destekleyici dokümanlarda tespit edilen eksiklikler nedeniyle tesisin lisanslama süreci tamamlanamamaktadır. ÇNAEM TR-2 (TR-A) ve İTÜ TRİGA MARK-II (TR-B) Araştırma Reaktörlerinin Kalite ve Konfigürasyon Yönetimi Dokümanlarının gözden geçirilip değerlendirilmesi çalışmaları yapılıp bulgular ayrı ayrı iki rapor halinde raporlanarak araştırma reaktörlerinin işletme yönetimlerine iletilmiştir. Akkuyu Nükleer Santrali Lisanslama projesi çalışmaları: Akkuyu da nükleer güç santrali kurulmasına ilişkin yapılan başvurular değerlendirilmiş ve proje şirketi Kurucu olarak tanınmıştır. Proje şirketi tarafından sunulan belge ve dokümanlar incelenmiş ve gerekli yönlendirmeler yapılmıştır. Şirket ile ayda bir defa karşılıklı bilgilendirme toplantıları yapılmıştır. Ayrıca, yer, ve mevzuat olmak üzere 2 ayrı çalışma grubu oluşturulmuş ve bu gruplar gerektiğinde toplantılar vasıtası ile proje şirketine yardımcı olmaktadır. Mevzuat, Kalite Yönetimi, Lisanslama Dokümanları, Üretimi Uzun Süren Bileşenler, Fiziksel Korunma gibi konularda proje şirketi ile ortak çalışma grupları oluşturulmuş ve çalışmalar sürdürülmüştür. Teknik Destek Kuruluşu (TDK) ihalesine çıkılmak üzere hazırlıklar sürdürülmüş, Teknik Şartname taslağı UAEA nın da desteği ile hazırlanmış, Kamu İhale Kurumundan konuya ilişkin olarak eğitim alınmıştır. Teknik Destek Kuruluşunun seçiminde yer alacak kriterlerin belirlenmesi yönünde çalışma yapılmış ve yer aşaması için uygun görülen firmalar ile özel toplantılar düzenlenmiştir. Proje Şirketi ile alt yüklenicilerinin sahada sürdürmekte olduğu faaliyetler denetlenmiştir. Referans santral başvurusuna ilişkin değerlendirme sürdürülmektedir. Saha lisansının kullanım kuralları Akkuyu Yer Lisansı Lisans Koşulları olarak belirlenmiş ve proje şirketine bildirilmiştir. Ayrıca sunulan ASE ye ait Kalite Dokümanları incelenmiş ve yazışmalarla bu konudaki Kurumun gözden geçirme ve değerlendirme politikası APŞ ye iletilmiştir. 47 47
Resim 19. Akkuyu sahası Nükleer tesislerin yetkilendirme aşamalarında ve tesisin işletilmesi sırasında güvenlik denetimlerinin gerçekleştirilmesi çalışmaları kapsamında; Akkuyu Nükleer Santral Projesi kapsamında saha çalışmaları üç adet güvenlik denetimi yapılarak kontrol altına alınmıştır ve bu proje kapsamında yetkilendirilen kişinin saha taşeronları özellikle RIZZO ve ENVY firmalarının kalite yönetim sistemlerinin uygulamaları denetlenmiş ve tespit edilen uygunsuzluklar APŞ ye bildirilmiştir. Teknik Destek Kuruluşu ihalesine çıkmak üzere ön hazırlıklar yapılmış, olası kuruluşlara anket formları doldurtulmuş ve birçok görüşme yapılmıştır. Ayrıca, KİK kapsamında ihale yöntemleri araştırılmıştır. Teknik Destek Kuruluşunun seçiminde yer alacak kriterlerin belirlenmesi yönünde çalışma yapılmış ve yer aşaması için uygun görülen firmalar ile görüşmeler yapılmıştır. Resim 20. Akkuyu Nükleer Santral Projesi kapsamında saha çalışmaları 48 48
Nükleer madde ve tesislerin fiziksel korunmasına yönelik mevzuat, yetkilendirme ve denetim hizmetlerinin yürütülmesi çalışmaları kapsamında; Fiziksel korunma: UAEA nın INFCIRC/225 dokümanına uygun şekilde hazırlanmış Nükleer Tesislerin ve Nükleer Maddelerin Fiziksel Korunması Yönetmelik Taslağı Kurum dışı görüşlere sunulmuş ve alınan görüşlere göre gerekli değişiklikler yapılarak yayımlanması için hazır duruma getirilmiş, Ekim ayında Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi ve İstanbul Teknik Üniversitesi Enerji Enstitüsüne fiziksel koruma denetimleri gerçekleştirilmiş, Nisan ayında fiziksel koruma eğitimi düzenlenmiş ve UAEA nın düzenlediği nükleer maddelerin ve nükleer tesislerin fiziksel korunmasına yönelik uluslararası eğitim kurslarına katılım sağlanmıştır. Transit geçişler: Boğazlardan transit geçiş yapacak nükleer madde taşıyan gemilerle yapılan taşımanın uluslararası standartlara uygunluğu kontrol edilmiş ve Hava sahamızdan transit geçiş yapacak nükleer madde taşıyan uçaklarla yapılan taşımanın uluslararası standartlara uygunluğu kontrol edilmiştir. Nükleer maddelerin sayım ve kontrolüne ilişkin mevzuat, yetkilendirme ve denetim hizmetlerinin yürütülmesi çalışmaları kapsamında; Mart ayı içerisinde Çekmece Nükleer Araştırma ve Eğitim Merkezi ile İstanbul Teknik Üniversitesi Enerji Enstitüsünde Ek Protokol kapsamında denetim gerçekleştirilmiş, Mart ayı içerisinde iki adet tesis dışı yere denetim gerçekleştirilmiş, Nükleer tesis ve tesis dışı yer temsilcilerine nükleer madde sayım ve kontrolü eğitimi verilmiş, Taslak nükleer madde sayım ve kontrol yönetmeliği üzerindeki Kurum içi görüşler alınmış, Taslak Nükleer Madde Sayım ve Kontrol Yönetmeliği Kurum dışı görüşlere gönderilmek üzere Atom Enerjisi Komisyonuna sunulmuş, Komisyon tarafından önerilen bazı değişiklikler yapılarak ilgili kurum ve kuruluşlara görüş alınmak üzere gönderilmiş, Ocak ve Şubat aylarında UAEA ya yıllık Ek Protokol bildirimleri yapılması için ilgili kuruluşlardan ve üniversitelerden bilgiler toplanmış, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Safeguards Departmanı ve ile ilgili konulara ilişkin bir toplantı yapılmış, Eylül ayı içerisinde iki adet tesis dışı yere denetim gerçekleştirilmiş, Ekim ayı içerisinde tesislere ulusal denetim gerçekleştirilmiş, 28 Kasım-02 Aralık 2011 tarihleri arasında İstanbul ve Ankara da gerçekleşen UAEA denetimlerine eşlik edilmiş, Güvence Denetimi Anlaşmasına ilave Ek Protokol kapsamında UAEA ya yıllık bildirimler yapılmış, Tesis ve tesis dışı yerlere ilişkin Güvence Denetimi Anlaşması kapsamındaki yıllık bildirimler yapılmış, Aralık ayı içerisinde UAEA ya yapılacak bildirimlerin ve raporların zamanında yapılabilmesi amacıyla UAEA nın elektronik veri transferi sistemine geçilmesine yönelik bilgisayar programının alımı yapılmış, Meydana gelen nükleer madde hareketlerine ilişkin envanter değişim raporları UAEA ya iletilmiş ve UAEA tarafından talep edilen bazı açılmalara ilişkin cevap yazıları hazırlanmıştır. 49 49
Nükleer maddelerin ve diğer stratejik malzemelerin ithalat ve ihracatına yönelik mevzuat, yetkilendirme ve denetim hizmetlerinin yürütülmesi çalışmaları kapsamında; İthalat Kontrolü: Ekonomi Bakanlığı nın ithalat başvuruları (55 adet) Radyoaktif Maddeler ile Bunların Kullanıldığı Cihazların İthaline İlişkin Tebliğ (2012/1) uyarınca değerlendirilmiş ve uygun görülenlere ithalat uygunluk yazısı verilmiştir. İthal uygunluk yazıları verilen nükleer maddeler Nükleer Madde Sayım ve Kontrol sorumlularına bildirilmiştir. İhracat Kontrolü: Nükleer ve nükleer çift kullanımlı eşyaların ihracatında İzne Esas Olacak Belge alınmasına yönelik firma başvuruları (68 adet) ulusal mevzuat çerçevesinde incelenmiş, değerlendirilmiştir ve uygun görülenlere İzne Esas Olacak Belge düzenlenmiştir. İhracat kontrolüne yönelik Nükleer Tedarikçiler Grubu (NTG) ve Zangger Komitesi (ZK) nin faaliyetleri izlenerek elde edilen bilgiler, ulusal ihracat kontrolü sistemimizin geliştirilmesi amacıyla sürdürülen mevzuat güncelleme çalışmalarında kullanılmıştır. NTG, "Nükleer Transfer Uyarı Listesi"ni INFCIRC/254/Rev.10/Part1 adı altında, "Nükleer Çift Kullanımlı Eşya Listesi"ni ise INFCIRC/254/Rev.8/Part2 adı altında güncellemiş bulunmaktadır. İlgili Tebliğ ( Nükleer ve Nükleer Çift Kullanımlı Eşyaların İhracatında İzne Esas Olacak Belgenin Verilmesine İlişkin Yönetmelik Kapsamına Giren Eşya Kalemlerini Belirten Nükleer Transfer Uyarı Listesi ve Nükleer Çift Kullanımlı Eşya Listesine İlişkin Tebliğ TAEK/NGD: 2012/1) de bu bağlamda güncellenerek onaylanmıştır ve Resmi Gazete de yayımlatılması hususundaki süreç devam etmektedir. NTG nin ihracat kontrolüne yönelik ilke ve şartlarına getirilmek istenen değişiklik önerileri incelenerek değerlendirilmiş ve görüş verilmiştir. NTG ilkeleri 6. ve 7. paragrafların tadiline ilişkin çalışmalar takip edilmiş ve konuya ilişkin eşgüdüm toplantılarına katılım sağlanmıştır. İhracat kontrolü ve yayılmanın önlenmesi hususunda diğer kurumlarımızın teknik inceleme talepleri yanıtlanmıştır. Yıllık Zangger Komitesi bildirimi yapılmıştır. 30 Kasım 02 Aralık 2011 tarihleri arasında Amerikan Enerji Bakanlığınca EXBS oluşumu kapsamında Ankara da düzenlenen İleri Son Kullanım Son Kullanıcı Analizi çalıştayına katılım sağlanmıştır. Nükleer Güvenlik Dairesinin insan kaynaklarının geliştirilmesi ve yetkinleştirilmesi çalışmaları kapsamında; Nükleer Güvenlik Dairesi nde göreve yeni başlayan personele nükleer güvenlik ve emniyet temel düzey eğitimleri verilmiş ve personel sayısının artması üzerine eğitim tekrarlanmış, 5 kişi ara eğitim olarak Ukrayna ya gönderilmiş, 30 kişi proje şirketinden sağlanan VVER teknolojisine ilişkin kursa katılmış, 15 kişi Rus Düzenleyici Kuruluş ile işbirliği kapsamında sağlanan Ankara da 1 haftalık Saha Etütleri Gözden Geçirme eğitimine katılmış, Denetçi yetiştirme kapsamında 1 kişi kaynak konusunda, 2 kişi NDT Ultrasonik-Seviye 1 konularında özel eğitim almış, Daha önce Nükleer Güvenlik Denetimi Temel Eğitimi-1 e katılmamış olan 15 yeni NGD personeline bu kapsamda eğitim verilmiş, 18 kişi 04-07 Temmuz tarihlerinde Saha ile İlgili Dokümanların İncelenmesi hakkında Ankara da kursa katılmış, 50 50
10 kişi 12-15 Eylül tarihlerinde Performans Göstergelerinin Referans Seviyeleri hakkında Ankara da bölgesel çalıştaya katılmış, 12 kişi 26 Eylül-28 Ekim tarihlerinde ARGE Proje Yönetimi hakkında Ankara da kursa katılmış, 1 kişi 26 Eylül-30 Eylül tarihlerinde Radyasyon Önleme Eğitimi hakkında ABD de kursa katılmış, 1 kişi 26 Eylül-07 Ekim tarihlerinde Fiziksel Koruma Sistemlerinin Uygulamalı Kullanımı konusunda Rusya da kursa katılmış, 1 kişi 26 Eylül-7 Ekim tarihlerinde Nükleer Malzeme ve Tesislerin Fiziksel Korunması hakkında Slovenya da kursa katılmış, 1 kişi 10-14 Ekim tarihlerinde İleri Güvenlik Değerlendirme Araçları ve Metotları hakkında Ankara da bölgesel çalıştaya katılmış, 37 kişi 17-21 Ekim tarihlerinde WWER-1000 Tasarım ve İşletiminin Tanıtımı hakkında Ankara da çalıştaya katılmış, 2 kişi 14-18 Kasım tarihlerinde Nükleer Güvenlikte Düzenleyici Yaklaşım hakkında Almanya da kursa katılmış, 42 kişi 21-25 Kasım tarihlerinde Güvenlik Analizi Raporu nun (VVER1000) gözden geçirilmesi ve değerlendirilmesi hakkında Ankara da çalıştaya katılmış, 1 kişi 21 Kasım-2 Aralık tarihlerinde Nükleer Güç Santrallerinde İnşaat Teknolojileri hakkında Fransa da çalıştaya katılmış, 18 kişi 30 Kasım-2 Aralık tarihlerinde Kamu İhale Kanunu hakkında Ankara da kursa katılmış, 2 kişi 21 Kasım-2 Aralık tarihlerinde 2. Asya Sismik Güvenlik konulu Japonya da seminere katılmış, 1 kişi 21-25 Kasım tarihlerinde Kitle İmha Silahları hakkında Ankara da kursa katılmış, 2 kişi 30 Kasım 2 Aralık tarihlerinde İleri Son Kullanım Son Kullanıcı Analizi hakkında Ankara da kursa katılmıştır. Ayrıca, Nükleer Güvenlik Dairesinin altyapısını güçlendirmek amacıyla bir Instrument for Pre Accession (IPA) proje teklifi Avrupa Birliğine iletilmiştir. Bu IPA projesinin en önemli ayağını Nükleer Güvenlik Dairesi teknik personelinin uygun bir yabancı düzenleyici kurumda eğitilmesi oluşturmaktadır. Bu amaçla aday olarak belirlenen kuruluş Finlandiya düzenleyici kuruluşu olan STUK tur. Nükleer madde ve/veya radyoaktif maddelerin yasal olmayan ticaretinin önlenmesi ile ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği faaliyetleri kapsamında yapılan çalışmalar çerçevesinde; Gümrük Müsteşarlığı ile TAEK arasında yapılan işbirliği protokolü çerçevesinde gerekli görülen yerlere radyasyon ölçüm sistemleri kurulması çalışmaları yürütülmüş, Sistemin uyarı (alarm) verdiği durumlarda müdahale, ölçüm ve analiz faaliyetleri koordine edilmiş, 2011 yılı ilk altı aylık döneminde 200 adet, ikinci altı aylık döneminde ise 245 adet alarm alınarak toplamda 445 adet alarma gerekli müdahale yapılmış, İlgili kuruluşlarca Kurumumuza gönderilen şüpheli maddelerin ölçüm ve analiz faaliyetleri SANAEM ile eşgüdümlü olarak yürütülmüş, Mevcut Resa-Gate sistemlerinin bakım-onarım faaliyetleri gerçekleştirilmiş, Nükleer madde ve radyasyon kaynaklarının yasal olmayan ticaretinin önlenmesi kapsamında yerinde yapılacak herhangi bir müdahale için gerekli olan (ADYM cihaz parkında bulunan) taşınabilir radyasyon ölçüm cihazlarının bakım-onarım ve kalibrasyon işlemleri yerine getirilmiş ve ADYM personeli tarafından Acil Durum Müdahale görevleri kapsamında 2011 yılında 4 adet olaya yerinde müdahale edilmiştir. 51 51
1-2-2. Radyasyon Güvenliği ve Radyasyon Kaynaklarının Emniyetini Sağlamak Radyasyon Güvenliği ve Radyasyon Kaynaklarının Emniyetini Sağlamak başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 2 proje ve 6 faaliyet yürütülmüştür. Söz konusu faaliyetlerkapsamında RSGD tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: Mevzuat hazırlama ve güncelleme, AB müktesebatına uyumu sağlamaya yönelik faaliyetler, Yetkilendirme faaliyetleri, Denetim faaliyetleri, Radyoaktif madde takibi faaliyetleri ve İyonlaştırıcı radyasyon ile çalışanların doz takibine ilişkin düzenlemelerin yapılması faaliyetleri kapsamında; Mevzuat Çalışmaları: AB 96/29 direktifi çerçevesinde Radyasyondan Korunma Tüzüğü hazırlanması çalışmalarına devam edilmiş, Dozimetri Hizmeti Verecek Kuruluşlara İlişkin Usul ve Esaslar 06.07.2011 tarihinde yürürlüğe girmiş, Kontrollü Alanlarda Çalışan Harici Görevlilerin İyonlaştırıcı Radyasyondan Kaynaklanabilecek Risklere Karşı Korunmasına Dair Yönetmelik 18.06.2011 tarihli ve 27968 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmış, Radyoaktif Maddelerin Kullanımından Oluşan Atıkların Zararsız Hale Getirildiği yerlerin Lisanslanmasına İlişkin Yönerge 14.06.2011 tarihinde yürürlüğe girmiş, Radyasyon Kaynakları ile Uygulama Yapacak Olan Kişilere Lisans Verilmesi ile ilgili Usul ve Esaslara İlişkin Yönerge 10.05.2011 tarihinde yürürlüğe girmiş, Radyasyon Güvenliği Denetimleri ve Yaptırımları ile İlgili Usul ve Esaslara İlişkin Yönerge 12.05.2011 tarihinde yürürlüğe girmiş, Radyasyon Kaynaklarının Bulunacağı ve Kullanılacağı Alanların Zırhlama Hesaplamalarına İlişkin Yönerge 05.10.2011 tarihinde yürürlüğe girmiş, İmalat veya Bakım ve Onarım Faaliyetlerinin Yürütülmesi Sırasında Radyasyondan Korunmanın Sağlanmasına İlişkin Lisans Verilmesi ile İlgili Yönerge 12.10.2011 tarihinde yürürlüğe girmiş ve Radyasyon faaliyetleri uygulamaları ve tesislerine ilişkin lisanslama yönetmeliği hazırlanması çalışmalarına devam edilmiştir. Uygulamalar: Radyasyon Sağlığı ve Güvenliği Dairesi 2011 yılı içinde 3309 adet yeni lisans, 960 adet lisans belgesi üzerinde değişiklik ve 834 adet vize işlemi olmak üzere toplam 5103 adet lisans belgesi düzenlenmiştir. 3199 adet Lisansa esas kontrol talimatı verilmiş, lisans başvurularının ve kayıtların incelenmesi sonucunda 1279 kuruluşa yönelik tespit edilen eksik hususlar bildirilmiştir. Radyasyon kaynaklarının kullanılacağı 48 kuruluş için zırhlama projesi hazırlanmıştır. Radyasyon kaynaklarını kullanarak yapılan uygulama ve faaliyetleri yürütmek üzere lisans verilmiş resmi veya özel kurum, kuruluş ya da kişilerin kayıtları, belirli aralıklarla taranmakta ve güncellenmektedir. Tarama ve güncelleme, lisans sahipleriyle yapılan yazışmaların yanı sıra uygulamalara özgü olarak denetim programları çerçevesinde denetim sonuçları ile de yapılmaktadır. Ayrıca İçişleri Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı ile koordineli yürütülen çalışmalarla tarama ve güncelleme yapılmakta, lisanssız cihazlar tespit edilerek lisanslanmaları sağlanmaktadır. Yeni lisans müracaatlarında kuruluş kayıtlarının güncelleştirilmesi çalışmaları sürdürülmektedir. Tıbbi, endüstriyel, eğitim ve araştırma amaçlı radyasyon kaynağı bulunduran yaklaşık 584 kuruluşta bulunan toplam 2709 adet cihaz, sistem, tesis ve laboratuvarın radyasyon güvenliği yönünden denetimi yapılmıştır. 52 52
Tıbbi, endüstriyel, eğitim ve araştırma amaçlı radyasyon kaynağı bulunduran yaklaşık 1243 kuruluşta bulunan toplam 2472 adet cihaz, sistem, tesis ve laboratuvarın lisansa esas radyasyon kontrolleri yapılmıştır. Şikayet ve ihbar üzerine 23 kuruluşun denetimi yapılmıştır. İnceleme düzeyi üzerinde doz değerleri için 119 kişiye ait 87 kuruluştan gelen Araştırma Formu değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeler sonucu 33 kişinin dozimetrelerini hatalı kullandıkları ve 77 kişinin ise maruz kaldıkları dozun çalışma koşullarından kaynaklandığı tespit edilmiş olup 63 kuruluşa düzeltici önlemlerin alınması için uyarı yazısı yazılmıştır. 100 msv in üzerinde doz alan 9 kişinin sağlık tetkiklerinin Gülhane Askeri Tıp Akademisi Nükleer Tıp Anabilim Dalı Başkanlığında yaptırılması talep edilmiş ve söz konusu kişilere ait raporların değerlendirme sonucuna göre kuruluşlara uyarı yazıları yazılmıştır. Ayrıca, inceleme düzeyi doz aşımının uyarılara rağmen tekrarlanması üzerine 6 kuruluşta denetim yapılmıştır. Yurt içindeki yetkilendirilmiş uygulamalarda kullanılan radyoaktif madde hareketlerinin izlenmesi amacına yönelik olarak 156 adet atık ile ilgili işlem yapılmıştır. Radyoaktif maddelerin ithal/ihraç/transit geçiş/ satış-kaynak değişim/geçici giriş - çıkış izni verilme işlemlerinin yürütülmesi kapsamında 981 adet işlem yapılmıştır. Yurt içindeki yetkilendirilmiş uygulamalarda kullanılan radyoaktif madde hareketlerinin izlenmesi neticesinde 1223 adet taşıma işlemi gerçekleştirildiği görülmüştür. İthalat/Taşıma/İmalat veya Bakım ve Onarım faaliyetlerinde radyasyondan korunmanın sağlanmasına yönelik olarak 21 adet lisans belgesi düzenlenmiştir. Kurumumuz kayıtları ile konşimento veya gümrük çıkış beyannamelerinin incelenmesi neticesinde ihraç izni alınmış olmasına rağmen yurt dışı edilmemiş 68 adet Ir-192 radyoaktif kaynağı tespit edilmiş ve kuruluşun bu kaynakları atık işlemine tabi tutulmak üzere ÇNAEM-RAY Birimi ne tesliminin sağlanması işlemleri yürütülmüştür. Çevresel radyoaktivitenin belirlenmesi amacıyla Çevre ve Orman Bakanlığı arasında imzalanan işbirliği protokolü kapsamında gelen 391 adet numunenin radyoaktivite analiz sonuçları değerlendirilmiştir. Türkiye de 45 ilde mobil radyasyon ölçüm cihazı (Mobisys) ile doğal radyasyon taraması yapılmıştır. Radyasyon ölçümü yapabilme unsurları yerinde tetkik edilerek yeterli bulunan 5 gözetim firmasına Radyasyon Ölçümü Yapabilme Uygunluk Belgesi verilmiştir. Çevresel radyoaktivite ölçme sonuçlarına ilişkin veriler değerlendirilerek Türkiye deki Çevresel Radyoaktivitenin İzlenmesi, 2010 isimli teknik rapor hazırlanmıştır. 2010 yılı süresince gerçekleştirilen işlemlere ilişkin bilgilerin de yer aldığı Türkiye de Radyasyon Kaynakları 2010 isimli teknik rapor hazırlanmıştır. Sağlık Bakanlığı İlaç ve Eczacılık Genel Müdürlüğünde Beşeri Tıbbi Ürünlerin Güvenliğinin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmelik çerçevesinde Radyofarmasötiklerin Ruhsatlandırılması Komisyonu ndaki çalışmalar sürdürülmüştür. TAEK tarafından düzenlenmekte olan ve protokol yapılan üniversite ve kuruluşlar ile birlikte verilen Tanısal Radyolojide Radyasyondan Korunma, Endüstriyel Radyografide Radyasyondan Korunma, Endüstriyel Uygulamalarda Radyasyondan Korunma, Radyasyon Ölçümü ve Radyasyondan Korunma, Radyoaktif Madde ve Kaynakların Güvenli Taşınması kurslarına eğitmen desteği sağlanmıştır. Radyasyondan korunma ve radyasyon kaynaklarının güvenliğine ilişkin yazılı ve sözlü danışmanlık hizmetleri sürdürülmüştür. Radyasyon Güvenliği Komiteleri çalışma usul ve esasları doğrultusunda ilgili sağlık kuruluşlarına soru formları gönderilmiş ve gelen cevapların değerlendirilmesi yapılarak, Komitelerden gelen yazıların kayıtlarının tutulması işlemi sürdürülmüştür. 53 53
Radyasyon Güvenliği ve Radyasyon Kaynaklarının Emniyetini Sağlamak başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında ÇNAEM tarafından yürütülen projeye yönelik yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: Biyolojik doz tayini çalışmaları kapsamında; radyasyonun biyolojik etkilerini araştırmak amacıyla 1988 yılında kurulan Radyobiyoloji Birimi nde iyonlaştırıcı radyasyonların biyolojik etkileri hücresel (sitogenetik) düzeyde farklı teknikler kullanılarak incelenmektedir. Birimde, bilimsel araştırmaların yanı sıra, iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalan veya maruz kalma şüphesi olan kişilere biyolojik doz tayini hizmeti rutin olarak verilmektedir. 2011 yılında bu kapsamda; endüstride çalışan ve iyonlaştırıcı radyasyona maruz kalma şüphesi taşıyan 24 kişiye kromozom aberasyon analizi yapılmış ve Biyolojik Doz Sonuç raporları verilmiştir. Kurum içi doğal düzey belirleme çalışmaları kapsamında ÇNAEM de çalışmaya yeni başlayan 31 kişiye, Fukushima nükleer kazası sonrası Japonya ya giden ve orada 28 gün kalan arama kurtarma ekibine kromozom aberasyon analizi yapılmıştır. Radyasyon Güvenliği ve Radyasyon Kaynaklarının Emniyetini Sağlamak başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında SANAEM tarafından yürütülen proje ve faaliyete yönelik yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: Doz izleme çalışmaları kapsamında; radyasyon üreten cihazlar ve radyoaktif maddelerle çalışan kişilerin maruz kaldıkları kişisel dozların ulusal ve uluslararası sınırlar içinde kalmasını sağlamak amacıyla, bu dozlar periyodik olarak takip edilmekte, doz sonuçlarının Ulusal Doz Kayıt Sistemi ne kaydedilmesi ve doz sonuçlarının kişi/kuruluşlara Doz Raporu olarak bildirilmesi sağlanmaktadır. Kişisel dozimetri hizmeti; film, termolüminesans (TL) ve yüzük dozimetreler kullanılarak verilmektedir. 2011 yılında ülke genelinde yaklaşık 4.500 kuruluşta çalışan 35.000 kişiye iki aylık periyotlarla kişisel dozimetri hizmeti verilmiştir. Resim 21. Çeşitli dozimetreler ve TLD cihazı Türkiye nin radyasyondan korunmada teknik altyapısının geliştirilmesi çalışmaları kapsamında; Kurulacak İkincil Standard Dozimetri Laboratuvarı nda (İSDL) foton (X ve gama ışınları), beta ve nötron referans radyasyon demetlerinin elde edilmesi, radyoterapi, nükleer tıp, radyoloji alanlarında ve radyasyondan korunma amacıyla kullanılan iyon odalarının, doz ölçerlerin, kontaminasyon monitörlerinin ve kişisel dozimetrelerin kalibrasyonlarının yapılması amaçlanmaktadır. Bu projenin başarılı ile tamamlanmasından sonra bölgesinde lider ülke olma yolunda hızla ilerleyen ülkemizin, iyonlaştırıcı radyasyon metrolojisi alanında birincil derece standart ölçüm yöntemlerini de uygulanılır hale getirmesi planlanmaktadır. 54 54
1-2-3. Acil Durumlara Hazırlık ve Koordinasyonu Sağlamak Acil Durumlara Hazırlık ve Koordinasyonu Sağlamak başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 3 faaliyet yürütülmüştür. Söz konusu faaliyetler kapsamında ÇNAEM tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: Radyasyon Erken Uyarı Sisteminin (RESA) geliştirilmesi çalışmaları kapsamında; RESA-GATE sisteminin Gümrük Müsteşarlığı GÜMSİS sistemine entegrasyonu ile ilgili çalışma öngörüldüğü şekilde yapılmıştır. Bu çerçevede, RESA-GATE sisteminin Gümrük Müsteşarlığı GÜMSİS sistemine entegrasyonu için tarafımızca hazırlanmış olan 2 adet prototip (GÜMRAD) ile ilgili olarak Gümrük Müsteşarlığına bilgi verilmiştir. Ülkemiz genelinde kurulu olan mevcut RESA ağının genişletilmesi ve mevcut sistemin bakım/onarım çalışmalarına devam edilmiştir. 20 RESA istasyon bileşeni üretilmiş, 24 adet yeni istasyon kurularak toplam RESA İstasyonu sayısı 124 e ulaştırılmıştır. Ülke genelinde mevcut bulunan RESA sistemlerinin bakım onarım çalışmaları yapılmış, arızalı olan istasyonların onarımı yapılarak veya değiştirilerek çalışır hale getirilmiştir. Dönem içerisinde 100 adet RESA bileşeninin bakım-onarım ve elektronik testleri yapılmıştır. Çeşitli illerde kurulu olan arıza yapmış 57 adet RESA bileşeni yedeği ile değiştirilmiştir. Ülkemiz sınır kapılarında kurulu olan mevcut RESA-GATE ağının genişletilmesi ve mevcut sistemin bakım/onarım çalışmalarına devam edilmiştir. 1 adet yeni RESA-GATE istasyonu kurularak toplam istasyon sayısı 48 e ulaştırılmıştır. Ülke genelinde kurulu olan RESA-GATE sistemlerinin bakım/onarım çalışmaları sürdürülmüş, arıza yapan istasyonların onarımı yapılarak veya değiştirilerek çalışır hale getirilmiştir. Dönem içerisinde 98 adet RESA-GATE bileşenin bakım-onarım ve elektronik testleri yapılmıştır. Çeşitli gümrük kapılarında kurulu olan arıza yapmış 39 adet RESA-GATE sistemi ÇNAEM ve SANAEM personelince yedekleriyle değiştirilmiştir. ÇNAEM içi ve İstanbul ili ve çevresinde radyasyon kontrolleri, kaza dozimetre analizleri ve gereğinde yerinde müdahalelerin yapılması çalışmaları kapsamında; ÇNAEM laboratuvar, tesis, depo ve ofislerinde radyasyon ve kontaminasyon (kir örneği ve hava emişi dahil) denetimleri yapılmış, ÇNAEM çalışanlarının maruz kaldıkları dozların (film, TLD) kayıtları tutulmuştur. Reaktör, K.Çekmece gölü, Marmara Denizi suları ile yağmur ve musluk suları ile hava örneklerinde radyoaktivite analizleri yapmak üzere günlük ve aylık periyotlarla numuneler alınmıştır. Lisansa esas 778 Kuruluşa ait 1115 cihazın radyasyon kontrolleri yapılmıştır. Nükleer ve radyolojik tehlike durumlarına müdahalenin etkinleştirilmesi çalışmaları kapsamında; Japonya-Fukushima nükleer santral kazası sonrasında THY nin 18.03.2011-14.04.2011 tarihleri arasında Tokyo-İstanbul seferini yapan uçaklarda periyodik olarak radyasyon kontrolleri yapılmıştır. Çeşitli vesilelerle Japonya da bulunan, Kurumumuza müracaat etmiş 86 kişinin tüm vücut ve bagaj kontaminasyon ölçümleri yapılmıştır. Çeşitli tarihlerde gelen şikayetler üzerine AMBARLI Gümrüğü nde 4 adet radyasyon kontrolü, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi, Kemerburgaz Katı Atık İşleme Tesisi, Haydarpaşa Liman İşletmesi, 55 55
Grupaj Antrepo/Kartal da 1 adet ve Küçükçekmece Belediyesi çöp toplama merkezinde de 3 adet radyasyon kontrolü gerçekleştirilmiştir. Acil Durumlara Hazırlık ve Koordinasyonu Sağlamak başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında ADHK Birimi tarafından yürütülen faaliyete yönelik yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: Nükleer ve radyolojik tehlike durumlarına müdahalenin etkinleştirilmesi çalışmaları kapsamında; ADME personelinin bilgi güncelleme eğitimleri alması sağlanmış, Gerekli donanım ve ekipman temini yapılmış ve Çevresel ve Atmosferik Dağılım Modelleme Sisteminin (ÇADMS) düzenli olarak çalışması sağlanmıştır. Resim 22. Mevcut RESA istasyonlarının dağılımı 2-4 Çevre Radyoaktivitesini Ölçmek ve Değerlendirmek Çevre Radyoaktivitesini Ölçmek ve Değerlendirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 5 proje ve 3 faaliyet yürütülmüştür. Söz konusu proje ve faaliyetler kapsamında ÇNAEM tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: Türkiye nin çevre radyoaktivitesinin izlenmesi çalışmaları kapsamında; Çevre Bakanlığı ile yapılan protokol çerçevesinde 2011 yılı içerisinde Ankara (95), Kırıkkale (56 gama, 96 toplam alfa/beta), Mersin (64 gama, 45 toplam alfa/beta), Adıyaman (104 gama, 52 toplam alfa/beta), Van (25 gama, 42 toplam alfa/beta) illerinden gelen toprak örneklerinin gama spektrometrik ve toplam alfa/beta analizlerine başlanmıştır. Van ilinden gelen örneklerinin analizleri tamamlanmış olup diğerlerinin 2012 yılının ilk periyodunda tamamlanması programlanmıştır. Tarım Bakanlığı ile yapılan protokol çerçevesinde ÇNAEM e gelen 27 adet gıda örneğinde gama spektrometrik analizler ile 90 Sr analizleri gerçekleştirilmiştir. 56 56
Resim 23. Gama Spektrometri Laboratuvarı Kapalı ortamlardaki radon gazı aktivite derişiminin belirlenmesi ve değerlendirilmesi çalışmaları kapsamında; 2011 yılı içerisinde Türkiye nin radon haritasının çıkarılması amacıyla Iğdır ilinde ve istek üzerine Bursa, Osmaniye ve İstanbul illerinde araştırma amacıyla evlerde radon ölçümü yapılmıştır. Çevresel radyoaktivite ölçüm ve örnek alma metodolojilerinin ve tekniklerinin uyumu çalışmaları kapsamında;düşük enerjili gama yayıcı radyonüklitlerin sayım tekniklerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapmak amacıyla HpGe dedektör, 14 C analiz laboratuvarının kurulması amacıyla sample oxidizar satın alınmıştır. IAEA-CU-2010-3 World wide proficiency test on the determination of natural radionuclides in water and Ra-226 in soil konulu UAEA tarafından düzenlenen yeterlilik testi ile Avrupa Birliğinin hazırlamış olduğu Yaban mersini örneğinde 90 Sr, 137 Cs ve 40 K konulu uluslar arası karşılaştırma programına katılım sağlanmıştır. Çevresel su ve toprak örneklerinde Ra-226 ve U-234, 235, 238 analiz yöntemleri için metot geliştirme çalışmalarına başlanmıştır. Toplam alfa/beta laboratuvarında göreve başlayan 2 kişinin EPA 900.0 e göre metot validasyonu çalışmaları tamamlanmıştır. Çevre, gıda ve yapı malzemelerinde radyoaktivite ve elementel analizlerin yapılması, mevcut durumun kayıt altına alınması faaliyetleri kapsamında; Giresun (16), Trabzon (4), Batman (18), Rize (23), İTÜ (4) ve Nevşehir (27) Üniversitesinden gelen çevre örneklerinde (içme suyu, kaplıca suyu, kül, hava filtresi) örneklerinde toplam alfa/beta analizleri yapılmıştır. K.Çekmece gölü ve Marmara Denizinde belirlenen altı istasyondan alınan su örneklerinde toplam alfa/beta analizleri ile günlük, 15 ve 30 günlük periyotlarla değiştirilen hava filtrelerinde toplam alfa/beta (182) ve gama spektrometrik (32) ve elementel analizler gerçekleştirilmiştir. 759 adet içme suyu, kaynak, maden ve kaplıca sularında toplam alfa/beta analizleri yapılmış, içme suyu olarak kullanılacak olan su kaynakları için trityum analizleri de yapılmış, toplam gösterge dozları hesaplanmıştır. Gerektiği durumlarda ileri analizler yapılmıştır. 57 57
Resim 24. Toplam Alfa/Beta sayım sistemi İthalat ve ihracat amacıyla ÇNAEM e gelen 871 adet gıda, 245 adet yapı malzemesinin gama spektrometrik analizleri gerçekleştirilmiş, analiz raporları ve sertifikaları hazırlanmıştır. Karadeniz Bölgesinde seçilen illerde yetişen gıda ve gıdaların yetiştirildiği topraklar ile içme sularının radyoaktivite seviyelerini belirlemeye yönelik çalışma için malzeme alımı yapılmış ancak ilgili kuruluşlarla gerekli protokol yapılamadığından örnek temin edilememiştir. Türkiye denizlerinde radyoaktif kirlenme düzeylerinin belirlenmesi projesi kapsamında Marmara, Akdeniz, Karadeniz ve Ege Denizi ile Meriç, Tunca, Arda nehirlerinden alınan sediment ve deniz suyu örneklerinin gama spektrometrik (89) ve toplam alfa/beta (27) analizleri tamamlanmıştır. Aynı istasyonlardan alınan organizma örneklerinin bir kısmının gama spektrometrik analizleri tamamlanmış olup, diğer örneklerin kurutma ve homojen hale getirme işlemleri ile element analizleri halen devam etmektedir. Her gün hava örnekleri alınmıştır. 47 mm çaplı filtre kağıtları kullanılarak toplanan toplam havada asılı parçacıklar (TSP), önce Dalgaboyu X-Işını Floresans Analiz (WDXRF) Spektrometresi ile toksik ve eser elementler yönünden, daha sonra radyoaktivite konsantrasyonları (toplam alfa/beta ve gama) açısından analiz edilmiştir. Havanın yağış durumuna göre yağmur suları toplanmıştır. Yağmur suyu örneklerinin anyon analizleri iyon kromatografi cihazı ile eser ve toksik element analizleri ICP-OES Spektrometresi ile yapılmıştır. Resim 25. Hava Örnekleme Sistemi 58 58
Fukushima Nükleer Reaktör kazası sonrasında Japonya dan gelen kişilerin kıyafetlerinde ve Japonya dan kalkan uçaklardan alınan kir örneklerinde ve ÇNAEM çevresinden alınan toprak ve organizma örneklerinde gama spektrometrik analizler yapılmıştır. Ayrıca, arama kurtarma çalışması amacıyla Japonya ya giden 33 kişilik arama kurtarma birliği personelinin tiroid sayımları gerçekleştirilmiştir. TÜBİTAK-Ulusal Metroloji Enstitüsünün düzenlemiş olduğu Yeterlilik Test Programlarına katılım sağlanmış ( Atık Suda Metal Tayini, İçme Suyunda Metal Tayini ve İçme Suyunda Anyon Tayini ) ve 20 laboratuvar arasında başarılı sonuçlar elde edilmiştir. XRF laboratuvarının akreditasyon kapsamına alınması için çalışmalar devam etmektedir. Seibersdorf-UAEA laboratuvarlarının düzenlemiş olduğu Worldwide Open Proficiency Test for X- Ray Fluorescence Laboratories PTXRFIAEA/08: Determination of Minor and Trace Elements in Natural Soil Yeterlilik Test Programına katılım sağlanmış ve başarılı sonuçlar elde edilmiştir. Resim 26. WDXRF sayım sistemi Radyoaktif kirliliklerin adsorpsiyon yöntemiyle ortamdan uzaklaştırılması, adsorban olarak kullanılan doğal killer ile radyonüklitlerin yüksek verimle tutunurluğunun sağlanması ve çevre kirliliğinin azaltılması için yapılan çalışmalar devam etmektedir. Özel firmalar tarafından üretilen ve ithal edilen radyofarmasötiklerin kalite kontrolleri kapsamında gelen örneklerin gama spektrometrik analizleri gerçekleştirilmiştir. ÇNAEM SAF (29 gama, 42 toplam alfa/beta), RAY (12) ve Endüstri Birimi (2) ile ADME den gelen örneklerin gama spektrometrik analizleri gerçekleştirilmiştir. Çevre Radyoaktivitesini Ölçmek ve Değerlendirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında SANAEM tarafından yürütülen proje ve faaliyetlere yönelik yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: TENORM, TENORM hammaddeleri ve bunların bulunduğu ortamların U, Th, ve K aktiviteleri, aktivite derişim indisleri ve bunlardan kaynaklanan gama dozlarının hesaplanması çalışmaları kapsamında; Elektrik Üretim A.Ş. Genel Müdürlüğüne bağlı Seyitömer (Kütahya) Tunçbilek (Kütahya), Çatalağzı (Zonguldak), Afşin-Elbistan A, B (Kahramanmaraş), Kangal (Sivas), Orhaneli (Bursa) Çan (Çanakkale), Soma (Manisa), Yatağan (Muğla), Kemerköy (Muğla), Yeniköy (Muğla), Termik Santralleri ve Denizli Jeotermal santrallerinden numuneler alınarak gama spektrometrik ölçümleri ve dozimetrik hesaplama çalışmaları yapılmıştır. 59 59
Türkiye nin çevre radyoaktivitesinin izlenmesi çalışmaları kapsamında; Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile yapılan protokol çerçevesinde, tüketilen gıdaların gama ve Sr-90 radyoaktivite analizlerinin yapılmasına, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile yapılan protokol çerçevesinde, Türkiye nin radyoaktivite haritasının çıkarılmasına yönelik olarak bütün bölgelerden gelen toprak numunelerinde gama, su numunelerinde toplam alfa/beta ve trityum, toplam gösterge dozunun hesaplanabilmesi için 234 U, 238 U, 238 Pu, 239 Pu, 240 Pu, 241 Am, 226 Ra analizlerinin yapılmasına devam edilmiştir. Gümrük Müsteşarlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Üniversiteler, Belediyeler, TSE, İller Bankası, Sağlık Bakanlığı, gibi kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektörden gelen su, gıda, çevre numunelerinde toplam alfa/beta, trityum ve izotopik alfa ve gama radyoaktivite analizleri, yapı malzemelerinde uranyum 238 U, 232 Th ve 40 K aktivite derişimlerinin gama spektrometrik yöntemle ölçümü; ithal ve ihraç edilecek gıda ve benzeri numuneler için de gama radyoaktivite analizleri yapılarak gerekli izin belgeleri düzenlenmiştir. Denizaltı ziyaretlerine ilişkin deniz suyu ve sediment numunelerinin alfa/beta, H-3, Sr-90 ve gama spektrometrik analizleri yapılmıştır. 11 Mart 2011 tarihinde Japonya da meydana gelen deprem ve ardından oluşan tsunami neticesinde Fukushima Daiichi Nükleer Güç Santralindeki kaza sonrasında atmosfere yayılan radyoaktif kirliliğin ülkemize etkisini incelemek amacıyla farklı bölgelerden 3 ay süresince düzenli olarak yağmur suyu, toprak, hava numuneleri toplanmış ve radyoaktivite analizleri yapılmıştır. Bu kapsamda yaklaşık 3850 adet çevresel numunenin radyoaktivite analizleri yapılmıştır. Kapalı ortamlardaki radon gazı aktivite derişiminin belirlenmesi ve değerlendirilmesi çalışması kapsamında; Radon İzleme Laboratuvarı nda aktif ve pasif yöntemler ile kapalı ortamlarda radon aktivite konsantrasyonu ölçümleri yapılmaktadır. Pasif radon dedektörü olarak CR-39 katı hal iz dedektörleri kullanılmaktadır. Radon aktivite konsantrasyonu ölçümü yapılacak ortamda 1-2 ay süre ile bekletilen dedektörler, Radon İzleme Laboratuvarı nda kimyasal kazıma işlemine tabi tutulduktan sonra otomatik iz sayım sisteminde değerlendirilerek, ölçüm yapılan ortamın radon aktivite konsantrasyonu hesaplanmaktadır. Aktif ölçüm cihazı olan AlphaGuard ile havada, suda ve toprakta radon aktivite konsantrasyonu ölçümleri yapılmaktadır. Bu ölçümlerde 10 dakika gibi kısa bir sürede sonuç elde edilebilmektedir. Resim 27. Radon izleme laboratuvarı Toplam diyette 90 Sr, 14 C ve 137 Cs aktivitelerinin çift porsiyon numune toplama ve hazırlama tekniği kullanılarak sıvı sintilasyon ve gama spektrometrik yöntemlerle belirlenmesi çalışmaları kapsamında; toplam diyette Sr-90 ve C-14 radyonüklitlerinin analizlerinde numunelere yakma, kurutma, radyokimyasal ayırma ve saflaştırma gibi işlemler uygulanmaktadır. Bu kapsamda daha önceki çalışma döneminde toplanan diyet numunesi Sr-90 ile spike edilerek analizi tamamlanmış ve kullanılması planlanan metodun uygun olduğu görülmüştür. C-14 için de çalışmalar devam 60 60
etmektedir. Analiz için toplanan numuneler freze drier cihazında dondurularak kurutulduktan sonra iki paralel numune bilinen aktivitede standart Sr-90 ile spike edilmiş ve Çerenkov metoduna göre analiz edilmiştir. Sonuç olarak, uygulanan metodun gerçek diyet numuneleri için Sr-90 analizinde yüksek doğrulukla kullanılabileceği görülmüştür. Türkiye deki mineral ve içmece sularının 226 Ra, 234 U, 238 U ve 210 Po aktivitelerinin belirlenmesi ve yüklenmiş etkin dozlarının hesaplanması çalışmaları kapsamında; toplam alfa/beta analizleri tamamlanmış olan maden suyu ve içmece örneklerinden 17 adedinde toplam alfa değerinin sınır değerin üzerinde çıktığı ve 16 adet numunede ise toplam beta değerinin yüksek çıktığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla, projede belirtildiği gibi alfa yayınlayan doğal radyonüklit analizleri yanı sıra, toplam beta değeri yüksek çıkan numunelerde ise beta yayınlayan doğal radyonüklit analizlerinin de proje kapsamında yapılması gerektiği ortaya çıkmıştır. Yapılan bu değerlendirme sonucu, proje kapsamı genişletilerek toplam beta değeri yüksek olan numuneler içinde 228 Ra analizlerinin de yapılmasına karar verilmiştir. Toplam alfa değeri yüksek olan 17 adet numunenin 210 Po, 226 Ra 234 U ve 238 U analizleri tamamlanmıştır. Analiz sonuçlarından elde edilen alfa enerji spektrumlarının değerlendirilmesi, yukarıda belirtilen radyonüklit aktivite konsantrasyonlarının hesaplanması çalışmaları devam etmektedir. Ayrıca proje kapsamına dahil edilen sularda 228 Ra analizlerinde, uygulanacak yöntemin belirlenmesi için gerekli olan literatür araştırmaları ve ön deneme çalışmaları tamamlanmış olup, gerçek numulerin analizi için kalibrasyon çalışmalarına başlanmıştır. 1-3. STRATEJİK AMAÇ 3 : NÜKLEER BİLİMLERDE ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME FAALİYETLERİNİ YÜRÜTMEK VE NÜKLEER TEKNİKLERİ VE RADYASYON TEKNOLOJİLERİNİ YAYGINLAŞTIRMAK 1-3-1. Radyasyon Teknolojilerini Uygulamak, Ölçüm ve Analiz Hizmetleri Vermek Radyasyon Teknolojilerini Uygulamak, Ölçüm ve Analiz Hizmetleri Vermek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 7 proje ve 12 faaliyet yürütülmüştür. Söz konusu faaliyetler kapsamında ÇNAEM tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: Tahribatsız analiz ve test tekniklerinin taşınabilir kültür varlıklarının korunması, restorasyonu ve envanter çalışmalarında kullanımı çalışmaları kapsamında; İstanbul Arkeoloji Müzesi Müdürlüğü ile protokol imzalanması için görüşmeler yapılmış ve protokol taslağı hazırlanmıştır. Tarihi Haliç Zincirlerinin portatif XRF ve WDXRF ile element analizleri yapılmış, gama radyografisi yöntemiyle yapıları incelenmiştir. İstanbul Arkeoloji Müzesi tarafından getirilen Yılanlı Sütun un başı olduğu tahmin edilen ve arkeoloji müzesi bahçesinde yapılan kazılarda kopmuş olarak bulunan yılan başı figürünün, portatif XRF sistemi ile element analizi yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda yılan başının bakır-kalay alaşımı olduğu saptanmıştır. Ayrıca, radyografik (X ve Gamagrafi) yöntemle de malzeme yapısı ve hataları incelenmiştir. Radyoizotop ve ileri radyofarmasotik geliştirilmesi ve kalite kontrolü çalışmaları kapsamında; Merkezi Radyofarmasi Laboratuvarı nda yapılan kalite kontrollerle ilgili olarak çalışma talimatı ve formlar hazırlanmıştır. 2010 yılı içinde Türkiye de Radyofarmasötiklerin Kalite Kontrolü ve Standardizasyonu için Sağlık Bakanlığı ile protokol imzalanmasına yönelik görüşmeler yapılmıştır. 61 61
Resim 28. Radyoizotop Değişim Hücreleri Radyasyon ölçer cihazların kalibrasyonu, tahribatsız testler ve diğer analizlerin yapılması çalışmaları kapsamında; ülke genelinde faaliyet gösteren radyoterapi merkezleri tarafından kullanılmakta olan tedavi düzeyli dozimetrelerin 462 adedinin gama ve x-ışını enerjisinde hava kerma ve suda absorblanmış doz kalibrasyonları yapılmıştır. Toplam 4280 adet radyolojide, radyoterapide, endüstride kullanılan ve Türk Silahlı Kuvvetleri nin envanterinde bulunan radyasyon ölçer cihazların ve personel dozimetrelerinin kalibrasyonları yapılmış ve sertifikaları hazırlanmıştır. Tedavi düzeyli dozimetre kalibrasyon laboratuvarında Co-60 ışınlama sisteminde kullanılan su fantomuna, çeşitli dozimetre tiplerinin doğrudan su ortamında kalibrasyonlarının gerçekleştirilmesini sağlayacak aksesuar ve aparatlar yaptırılmış, doğruluğu deneysel çalışmalarla kanıtlanmış ve kullanılmaya başlanmıştır. Resim 29. Tedavi düzeyli dozimetre kalibrasyon laboratuvarı UAEA Network üyesi olarak her yıl UAEA tarafından organize edilen TLD ile posta yoluyla absorblanmış doz karşılaştırma programına katılım sağlanmıştır. UAEA tarafından organize edilen (IAEA/ SSDL Comparison of Therapy Ionization Chamber Calibration Coefficients) transfer iyon 62 62
odası kalibrasyon karşılaştırma çalışmasına katılım sağlanmıştır. SSDL de bulunan standartların kaynak kontrol, stabilite ve lineerite kontrolleri yapılmıştır. Endüstriden gelen malzemelere; 287 adet radyografik, 2 adet ultrasonik, 17 adet manyetik parçacık ve 8 adet görsel muayene olmak üzere toplam 314 adet muayene yapılmıştır. Resim 30. X-ışını kalibrasyon laboratuvarı Arkeoloji müzesine gidilerek ve arkeoloji müzesinden getirilen Osmanlı Dönemi ne ait ağırlıkların ve Bizans Dönemi yılanlı sütuna ait yılan başı figürünün radyografik ve ultrasonik muayeneleri yapılmıştır. Ayrıca, İstanbul Konservasyon ve Restorasyon Laboratuvarı Müdürlüğü nden getirilen 1915 yılı Erzurum yöresi tuzak mekanizması ve sikkelerin radyografik incelemeleri yapılmıştır. (a) (b) Resim 31a, b. Arkeolojik buluntuların radyografik muayenesi 63 63
WDXRF Spektrometresi ile sanayi kuruluşlarından, üniversitelerden, müzelerden, savcılıklardan ve emniyet müdürlüklerinden gelen toplam 431 adet çeşitli matrislerdeki malzemelerin elementel analizleri yapılmış, raporları hazırlanmıştır. Resim 32. TAEK-PHT de endoskop ile yapılan görsel muayene Resim 33. Magnetik parçacık muayenesi Radyasyon Teknolojilerini Uygulamak, Ölçüm ve Analiz Hizmetleri Vermek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında SANAEM tarafından yürütülen projelere ve faaliyetlere yönelik yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: Gıda ışınlama araştırmaları kapsamında; ceviz kabuğu, kurutulmuş kırmızı biber, yeşil çay, keklik otu, sarımsak kabuğu, defne yaprakları, ıhlamur, tavuk kemiği, Türk kahvesi örneklerinde EPR ve TL Teknikleri ile gıdaların ışınlanıp ışınlanmadıklarının tespit edilmesine çalışılmıştır. Ülkemizde ve dünyada medikal alanda sıklıkla kullanılan defne yaprakları ve ıhlamur örnekleri detaylı bir 64 64
şekilde incelenerek ESR ve TL teknikleri ile elde edilen sonuçların karşılaştırmaları yapılmıştır. İspanyada bulunan Centro Nacional de Alimentacion (CNA) merkezi tarafından laboratuvarlarımıza gönderilen yeşil çay ve keklik otu örneklerinin TL tekniği ile EN 1788 standardına göre, kurutulmuş kırmızı biber ve ceviz kabuğu örneklerinin ise ESR tekniği ile EN 1787 standardına göre analizleri yapılarak ışınlanıp ışınlanmadıkları belirlenmiştir. Her iki teknikle elde edilen sonuçlarda % 100 başarı sağlanmıştır. Nükleer ve ileri tekniklerin toprak verimliliği ve bitki beslemede kullanılması çalışmaları kapsamında; azot alımı, su kullanımı, toprak organik madde miktarı ve toprak strüktür kararlılığının Niğde koşullarında değişik münavebe sistemlerinde incelenmesi, Orta Anadolu koşullarında macar fiğ/mısır-buğday ve buğday-buğday münavebe sistemlerindeki değişik toprak amenajman durumlarındaki organik madde birikiminin nükleer tekniklerle belirlenmesi ve kontrollü salınan gübrelerin elde edilmesi ve etkinliklerinin 15 N tekniği kullanarak saptanmasına yönelik araştırma ve faaliyetlere devam edilmiştir. Resim 34. Saha çalışmaları Kültür bitkilerinde mutasyon ıslahı çalışmaları kapsamında; nükleer teknik kullanarak yeni domates genitörlerinin geliştirilmesine yönelik araştırmalar kapsamında sırık ve tarla tipi domates çeşitlerinden geliştirilmekte olan M5, M4, M3, M2 ve M1 seviyelerindeki mutant hatlarda hedeflenen özellikler doğrultusunda seleksiyon işlemlerine devam edilerek toplamda sırık tip için 72 hat, yer tipi içinde 30 hat üzerinde çalışmalar sürdürülmektedir. Geri kalan mutant hatlara ait tohumlar ise gen bankasında korumaya alınmıştır. Mevcut mutant hatlarda C vitamini, karoten, tokoferol ve fenolik bileşenlere yönelik olarak da kimyasal analizlere devam edilerek mutantlarla kontrol arasındaki fark da irdelenmektedir. Resim 35. Geliştirilen domates ürünleri 65 65
Sırık mutant popülasyonunda yapılan seleksiyon çalışmaları iklimlendirme hücresinde devam etmektedir. Nohutta mutasyon ıslahı projesi kapsamında; tescil edilen mutant nohut çeşidinin farklılığını belirlemek üzere yapılan moleküler çalışma tamamlanmıştır. Patateste mutasyon ıslahı projesi kapsamında; Marfona patates çeşidinden elde edilen ümitvar 16 adet hat ile denemeler devam etmektedir. Mutasyonla arpa ıslahı projesi kapsamında; M7 jenerasyonunda farklı tarımsal ve morfolojik üstün özelliğe sahip ileri mutant hatlarla tarla denemeleri devam etmektedir. Bununla birlikte, tüm ileri hatların anter kültürü tekniği ile katlanmış haploit üretimi konusunda da çalışmalar sürdürülmektedir. Buğdayda mutasyon ıslahı projesi kapsamında; M3 M6 jenerasyonlarında ekmeklik buğday çeşitleriyle yürütülen tarla denemeleri ve M6 jenerasyonlarındaki tuzluluğa toleranslı bitkilerle bitki büyütme odasında yürütülen çalışma devam etmektedir. Tarla denemelerine ve büyütme odasındaki tuz stresi çalışmalarına devam edilecektir. Makarnalık buğday kunduru 1149 çeşidinin mutant hatlarıyla devam eden çalışmada M7 jenerasyonunda ön verim denemesi ile devam edilmektedir. Verim bakımından üstün olan mutant hat ile Orta Anadolu bölgesinde farklı lokasyonlarda verim denemesi planlanmaktadır. Bazı yerli üzüm çeşitlerinde mutasyon ıslahı projesi kapsamında; mutant plantasyondan seçilen ümitvar çeşit adayı 3 çeşide ait 40 tipten alınan aşı kalemleri ile yapılan omega aşı ile çoğaltılan fidanlar ile Ankara Üniversitesi Kalecik Bağ istasyonuna ileri gözlem plantasyonu kurulmuştur. Gözlemler devam etmektedir. Kirazda mutasyon ıslahı projesi kapsamında; Yalova Atatürk Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü ndeki mutant plantasyonumuzdan belirlenen sekiz adet çeşit adayı için P.avium ve Gisela anacı üzerine 9 tekrarlı oluşturulan tescile esas ileri gözlem plantasyonunda gözlemler ve kültürel bakım işlemleri sürdürülmektedir. Resim 36. İklimleme Tesisi (Sera) Resim 37. Moleküler Laboratuvar Kırım Kongo Kanamalı Ateşi nin Naklinde Rol Oynayan Hyalomma spp nin Steril Böcek Tekniği (SIT) Kullanılarak Kontrolü projesi kapsamında; gerekli çalışmalar tamamlanarak sonuç raporu yazılmıştır. 66 66
Cryptosporidium sp. ookistlerinin elektron demeti (e-beam) ışınlama ile inaktivasyonu çalışmaları kapsamında; elde edilen Cryptosporidium sp ookistleri vital boyalar kullanılarak floresan mikroskopta incelenmeye başlanmıştır. Konsantre edilen örnekler DAPI/PI ve SYTO59 boyaları ile boyanmışlardır. Boyama sırasında çeşitli tamponlar, farklı boya konsantrasyonları ve farklı inkübasyon programları denenmiş, DAPI/PI ve SYTO 59 için en uygun boyama prosedürleri belirlenmiştir. Canlı ookist oranı DAPI/PI yönteminde %75, SYTO 59 yönteminde %70 bulunmuştur. Toplanan örneklerde ölü ookist oranının fazla olması nedeniyle yeni materyal aranacak ve boyamalar tekrarlanacaktır. Ayrıca sularda geri alım testleri için iki yöntem denenmiş, selüloz nitrat filtre kullanılarak izlenen yöntemle ookistlerin %71.6 sı geri toplanmıştır. İzleyen çalışmalarda sulardaki inceleme bu yöntemle yapılacaktır. Evsel atıksularda bulunan östrojenlerin gama ve elektron demeti (e-beam) ışınlama ile parçalanması çalışmaları kapsamında; östrojenlerin (östradiol, östriol, östron) sulardan ekstraksiyonu için katı faz yöntemi kullanılmaktadır. Ölçümler kit kullanılarak yapılmaktadır ve ekstraksiyon verimi estradiol için %47 bulunmuştur. Katı faz ekstraksiyon veriminin yükseltilmesi için çeşitli modifikasyonlar denenmektedir. Nükleer ve analitik teknikler kullanılarak arkeolojik, jeolojik ve organik kökenli numunelerin tarihlendirilmesi çalışmaları kapsamında; 2009 yılında merkezimizde kurulan ve ülkemizde bu amaçla çalışan tek sistem olan C-14 tarihleme laboratuvarında doğrulama çalışmaları sonrasında rutin analizler yapılabilecek duruma gelinmiştir. Dönem içerisinde Anadolu Medeniyetleri Müzesi nden getirilen Gordiyon kazı alanından Kral Midas ın tümülüsünden alınan ağaç parçalarına ait örneklerin tarihlendirme çalışmaları yapılmış ve bulunan değerlerin arkeologların tahmin ettikleri dönemlerle uyum içerisinde oldukları görülmüştür. 10 adet numunenin tarihlendirilmesi için yapılan başvurular sonuçlandırılmıştır. Resim 38. C-14 Tarihlendirme Laboratuvarı Nevşehir Ova ören kazılarında bulunan seramik ve kil numunelerinin Water Sorption cihazı yardımı ile tarihlendirilmesinin çalışmaları devam etmektedir. Ayrıca, Anadolu da farklı dönemlerdeki (Tunç, Klasik, Bizans, Roma) seramik eserler Anadolu Medeniyetleri Müzesi nden temin edilerek metodun testi için tarihlendirme çalışmalarına başlanmıştır. Bu sistemin devreye girmesiyle ülkemizde olmayan bir tarihlendirme metodu da faaliyete geçmiştir. Yüksek Çözünürlüklü ICP-MS sistemi ile Th, U, Pb izotopları malzemelerin karekterizasyonu için etütlük olarak ayrılan 100 mg civarındaki değişik dönemlere ait (Tunç, Hitit, Klasik, Roma, Bizans) bronz eserler temin edilerek çalışmalara başlanmıştır. 67 67
EPR, TL/OSL teknikleri kullanılarak arkeolojik, jeolojik ve antropolojik bulguların tarihlendirilmesi çalışmaları kapsamında; OSL ve EPR teknikleri ile kurum içi ve kurum dışından gelen jeolojik, arkeolojik ve antropolojik örneklerin tarihlendirilmesi ile ilgili rutin analiz faaliyetleri sürdürülmüş ve beklenen yaşa göre en fazla %10 hata ile tarihlendirmeler gerçekleştirilmiştir. İki adet jeolojik örneğin OSL tekniği ile tarihlendirilmesi çalışmaları ile Danimarka-Riso tarafından yürütülen uluslararası karşılaştırma projesine katılım sağlanmıştır. Radyonüklit Metrolojisi Altyapısının Geliştirilmesi çalışmaları kapsamında; Radyoaktivite Ölçüm Laboratuvarları nın mevcut hizmet, analiz ve ölçme kalitesi ve kapasitesini daha üst seviyeye çıkarmak için Avrupa Birliği ve TÜBİTAK-Ulusal Metroloji Enstitüsü ile ortaklaşa yürütülen EU- TR080209 kodlu Kimyasal ve İyonlaştırıcı Radyasyon Metrolojisi Altyapısının Geliştirilmesi (Improving Chemical and Ionising Radiation Metrology) projesi ile bağlantılı eğitim faaliyetleri devam etmektedir. Eğitimi tamamlanmış personelin edindiği tecrübeler doğrultusunda Radyonüklit Metroloji Laboratuvarları nın kurulması için gerekli cihaz ve ekipmanların belirlenmesi ve temini gibi altyapı hazırlama çalışmalarına devam edilmiştir. Bu kapsamda belirlenen Compton Baskılama Sistemi teslim alınmıştır. Sistemin kurulum işlemleri devam etmektedir. Ayrıca, Solid Angle Alpha Counting sisteminin imalatı bitmiştir. Sistemlerin kurulacağı laboratuvarların altyapı çalışmaları tamamlanmıştır. 1-3-2. Temel ve Uygulamalı Araştırmalar Yapmak Temel ve Uygulamalı Araştırmalar Yapmak başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 7 proje yürütülmüştür. Söz konusu projeler kapsamında SANAEM tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: Mesleki ve tıbbi ışınlanmalarda biyolojik hasarların araştırılması ve doz tespiti çalışmaları kapsamında; moleküler tanı yöntemleriyle biyolojik hasarın belirlenmesi ile biyolojik örneklerden nükleer madde analizi çalışmalarına devam edilmiş ve tıbbi radyasyon uygulamalarında tanı amaçlı yapılan ışınlamalar sonucu tüm vücut ve organların maruz kaldığı radyasyon dozları hesaplanmıştır. Bu çalışmada diğer biyolojik yöntemlere göre çok daha hızlı ve hassas bir yöntem olan Comet Assay yönteminin DNA hasarını belirlemede uygulanabilirliği araştırılmıştır. Çalışma sonuçları, DNA hasarını ölçmek için Comet Assay in oldukça uygun bir yöntem olduğunu göstermiştir. Çok kısa sürede, düşük maliyetle, etkin ve yüksek hassasiyette, düşük dozların bile neden olabileceği DNA hasarının tespitinde sonuç alınmıştır. Comet Assay yönteminin hızlı ve hassas ama radyasyona spesifik olmadığı belirlenmiştir. Kontrol kanı olmadan, hikayesi (ilaç kullanımı, radyoaktif madde ile muamele vb.) bilinmeden DNA hasarını radyasyona bağlamak mümkün değildir. Ancak, herhangi bir radyasyon kazası olması durumunda kazazedenin kontrol kanı olmadan belirlenmiş dozlarda önceden elde edilmiş olan doz-cevap eğrisi kullanılarak yaklaşık doz değeri verilebilmektedir. Comet assay kitleleri etkileyen radyasyon kazaları durumunda olayın büyüklüğünü en hızlı olarak tespit edebilecek bir tarama metodudur.comet assay in, kontrol kanı olması ve DNA da hasara neden olabilecek hikayesi bilindiğinde DNA hasarının radyasyondan kaynaklandığını tespit edebildiği, bu nedenle de herhangi bir radyasyon kazası durumunda da eleme testi olarak rutin faaliyete geçmesi için gerekli alt yapı oluşturulmuştur. Gen ekspresyon analizi hızlı, hassas ve radyasyonun neden olduğu etkiyi belirlemeye özgü bir yöntemdir. Bu çalışmada elde edilen veriler doğrultusunda Real time PCR cihazı ile yapılan gen ekspresyon analizi ile kişinin radyasyona maruz kalıp kalmadığının belirlenebildiği görülmüştür. Ancak, kişilerin genetik yapılarından kaynaklanan faklılıklar nedeniyle radyasyona karşı direncin değişiklik göstermesi maruz kalınan doz hakkında kesin yorum yapmayı mümkün kılmamaktadır. Hangi yöntem kullanılırsa kullanılırsın analizi yapılan örnek biyolojik bir örnek ise; doz hakkında 68 68
kesin değer vermek olası değildir. Bunun mümkün olabilmesi ancak en iyi tahmin yapılmasını gerektirir. Bu yöntemle en uygun (yani kişisel varyasyonların en az olduğu) ve radyasyona maruz kalındığında oluşan gen ifade düzeyinin en yüksek olduğu genlerden oluşan bir gen setinin belirlenmesi gereklidir. Dahili dozimetri laboratuvarında olası bir radyasyon kazası sonrasında bireyden alınacak olan idrar örneklerinin aktivite ölçümü için hazırlanması gerçekleştirilmiş ve bir numunenin radyoaktivite ölçüm laboratuvarında analizi yapılmıştır. Yapılan analiz sonucu belirlenen aktivite miktarı kullanılarak bireyin maruz kaldığı doz hesaplanmıştır. Bu çalışma ile tıbbi radyasyon uygulamalarında hastanın radyasyon güvenliğinin sağlanarak en az doz ile en iyi tanısal sonucun elde edilmesi, sağlam doku ve organların korunarak en doğru ve güvenilir şekilde tedavi edilmesi amacıyla konvansiyonel radyolojide yetişkin ve çocuk hastalara uygulanan protokoller için organ ve tüm vücut dozu hesaplamaları yapılmıştır. Tıbbi Radyasyon Uygulamalarında organ ve tüm vücut dozu hesabı rutin hizmet haline dönüştürülmüş olup; ülke genelinde tüm konvansiyonel x-ışını cihazları için yaygınlaştırılarak ülkemiz referans doz düzeylerinin belirlenmesi hedeflenmektedir. Küçük füzyon makineleri, iyon kaynakları, plazma çalışmaları ve hızlandırıcı bileşenleri çalışmaları kapsamında; ODAK-3K olarak adlandırılan 3kJ enerjili mather tipi plazma odak makinesinde geliştirme çalışmaları devam ettirilmiştir. Hem hızlandırıcıda hem de IEC küçük füzyon makinesinde 60 KV mertebesine ulaşılmış ve nötron üretme çalışmaları yapılmıştır. IEC için D-D reaksiyonun alt sınırı 50 KV den başlamaktadır. Proton görüntülemek için cam ekranlar imal etmek üzere kaplama sistemi tasarlanmıştır. Bu cihazla 45x10 cm alana sahip bir yüzey kaplanabilecektir. Bir hedefe döteryum çarptırılarak füzyon reaksiyonu ile nötron üretmek için mini hızlandırıcı/nötron jeneratörünün parçaları üretilmiş ve mini bir lineer hızlandırıcı yapılmıştır. Hidrojen gazı kullanılarak proton demeti elde edilmiş ve bu floresan hedef üzerinde görüntülenmiştir. Hidrojen ile yapılan deneylerde elde edilen bir görüntü aşağıda verilmiştir. Ağırlık farkının büyüklüğünden dolayı atomik hidrojen (H+) ve moleküler hidrojen (H2+) iyonlarının kolayca ayrıştığı görülmektedir. Resim 39. Mini hızlandırıcı Resim 40. Floresan hedefteki proton demeti 69 69
Resim 41. Hızlandırıcıda atomik ve moleküler Hidrojen iyonlarının çarptığı floresan hedef Yüklü parçacıklar için demet hattı tasarımı ve demet parametrelerinin ölçülmesi çalışmaları kapsamında; 100 KeV doğrusal hızlandırıcılı demet hattı çalışmasında hızlandırıcı bileşenleri (iyon kaynağı proton kaynağı, hızlandırıcı segmenti, elektrostatik mercek, manyetik mercekler, iyon görüntüleme ekranları ve diğer mekanik aksam) ile laboratuvarımızda tasarımlanan ve imal edilen bir Faraday Cup ve Einzel Lens imal edilerek demet hattına monte edilmiştir. 1-3 MeV dairesel tip hızlandırıcı (cyclotron) tasarımına yönelik olarak daha önce kaba mekanik tasarımı yapılmış 1-3 MeV dairesel tip hızlandırıcı tasarımı için iyon enjeksiyonu benzetim (simülasyon) modellerine başlanmıştır. Ayrıca, bir manyetik analizör tasarımlanmış ve imal edilerek demet hattındaki yerine monte edilmiştir. Böylelikle iyonların enerjilerini, kütle farklarını ölçmek mümkün olmuş hatta monokromatik iyon demeti de elde edilebilmiştir. 100 KeV DC doğrusal iyon (proton) hızlandırıcısı-sanaem PH-100, mevcut durumda 2 adet Kuadrupol magnet, 1 adet Einzel lens, 2 adet kamera ve fosfor yüzey, 2 adet pompa, 1 adet faraday kabı, ~2 m çelik demet iletim borusu, 3 adet DC güç kaynağı, 1 adet RF güç kaynağı, ICP tipli iyon kaynağı ve en son eklenen 1 adet analizör magnetten oluşmaktadır. Hızlandırıcının son hali Resim 39 da verilmiştir. 100 KeV den düşük olacak şekilde proton demeti için ölçme ve deneme çalışmaları yapılmış ve 50-70 KV gerilim farkında hızlandırılan proton demeti için elde edilen demet görüntüleri ise aşağıdaki şekilde verilmiştir. Resim 42. Proton demeti görüntüleri 70 70
Endüstriyel atık suların radyasyon prosesi teknolojisiyle arıtılması çalışmaları kapsamında; tam otomasyonlu biyolojik arıtma sistemi (TOBAS) ile yapılan ilk deneme çalışmalarında, daha doğru ve verimli sonuçlar alabilmek için sistem tasarımında değişiklik yapılması gerektiği tespit edilmiş ve gerekli düzenlemeler yapılmıştır. Düzenlemeler sonrası deneme çalışmalarına devam edilmektedir. Elektron hızlandırıcısıyla atık su numuneleri ışınlanırken anlık (online) doz ölçümünün yapılabilmesi için gerekli devre tasarımı yapılmış, devrenin imal edilmesi ve gerekli lazer ısı ölçerlerinin satın alınması işlemlerine başlanmıştır. Aynı zamanda, alkaloid atık suyunda bulunan kirleticilerin değişik ortamlarda ışınlama ile oluşan bozunma ürünlerinin ve bozunma mekanizmasının tespiti için standart referans maddeler kullanılarak kromatografik yöntemlerle analiz çalışmaları yürütülmektedir. Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. (TÜPRAŞ). ile imzalanan protokol çerçevesinde, baca gazlarından çevreye yayılan SO 2, NO x gibi zararlı gazların uzaklaştırılmasında elektron hızlandırıcısının kullanılmasına yönelik bir pilot tesis kurulma çalışmalarına başlanmıştır. 1-3-3. Radyasyon Dedektörleri ve Ölçüm Cihazları Geliştirmek Radyasyon Dedektörleri ve Ölçüm Cihazları Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 4 proje yürütülmüştür. Söz konusu proje kapsamında ÇNAEM tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: Radyasyon ölçüm cihazları geliştirilmesi ve üretimi (RADGE) çalışmaları kapsamında; NEB.236 model Kişisel Elektronik Dozimetre (KED) cihazları geliştirilmesi ile ilgi yapılması öngörülen çalışmaların birçoğu tamamlanmış olup öngörülmediği halde ilave çalışmalar başlatılmıştır. NEB.236 model Kişisel Elektronik Dozimetre (KED) cihazlarının IEC 61526 uluslararası standardında yer alan radyasyon şiddetine göre lineerlik ve radyasyon enerjisine bağlı açısal cevabı testleri SSDL de tamamlanmıştır. Menü dili İngilizce olan yeni NEB.236CE model cihazın geliştirme çalışmaları tamamlanmış ve 1 adet NEB.236CE cihazı üretilmiştir. NEB.236A, NEB236B, NEB.236C ve NEB.236CE KED cihazlarının çalışma algoritmalarında ve yazılımlarındaki hatalar ve yapılması gereken iyileştirmeler tespit edilmiştir. Bu hatalar giderilmiş ve yazılımda iyileştirmeler yapılmış olup ilgili cihazlara yüklenip test edilmesi çalışmalarına başlanmıştır. NEB.236A ve NEB.236B serisi cihazları kullanan personele ait radyasyon doz bilgilerinin bilgisayara aktarılarak izlenmesi amacıyla geliştirilen Dozimetre Yönetim Sistemi DYS-236 bilgisayar programının güncel versiyonu olan V0.28 e ait eksiklikler ve hatalar bulunup çözüm üretilmesine yönelik çalışmalar yapılmış ve rapor haline getirilmiştir. Programın iyileştirilmesi ve yenilenmesi çalışmalarına başlanmıştır. Pilot çalışma amacıyla, ÇNAEM birimlerindeki personel tarafından kullanılan toplam 50 adet NEB.236B model KED cihaz verilerinin DYS-236 Bilgisayar Programından izlenmesi çalışmalarına destek verilmiştir. Sintilatör dedektörlü radyasyon ölçüm cihazı prototipi geliştirme çalışmaları çerçevesinde cihazın yüksek gerilim devreleri üzerinde çalışmalara başlanmıştır. Satın alınan yüksek gerilim modülünün prototip cihaz kutusuna mekanik yerleşimi ve elektronik devre kartına bağlantıları yapılmış ve dedektörün radyasyon doz hızı/sayım sayısı eğrisinin elde edilmesi çalışmalarına başlanmıştır. 71 71
TSK için geliştirilmiş olan ASRAD100A model Birleştirilmiş Radyakmetre-Dozimetre cihazından Jandarma Genel Komutanlığı tarafından talep edilen 16 adet cihazın kutulanması çalışmaları tamamlanmış, Jandarma Genel Komutanlığı personeli tarafından gerçekleştirilen muayene ve kabul işlemleri sonrasında cihazlar Komutanlığa teslim edilmiştir. Çeşitli tipte radyasyon ölçüm ve izleme cihazlarından 535 adet üretilmiş ve çeşitli kurum ve kuruluşlara bedeli karşılığında 638 adet satılmıştır. Ayrıca başta TAEK laboratuvarları ve TSK olmak üzere, üniversiteler, çeşitli kamu kuruluşları ve özel sektör tarafından kullanılan çeşitli tipte 262 adet nükleer elektronik sistem ve cihazın bakım onarımları yapılmıştır. Birimlerden gelen istekler doğrultusunda 58 adet radyasyon ölçer cihaz üretilmiş ve ilgili birimlerin kullanımına sunulmuştur. Ayrıca üretimi yapılan 50 adet radyasyon ölçer cihaz, Başkanlık Makamının oluru ile Emniyet Genel Müdürlüğü ne hibe edilmiştir. Radyasyon Dedektörleri ve Ölçüm Cihazları Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında SANAEM tarafından yürütülen projelere yönelik çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: Yapay ve Doğal Dozimetrik Malzeme Araştırılması, Geliştirilmesi ve Detektör Malzemesi ile Doz Ölçüm Tekniklerinin Uygulamalar çalışması kapsamında; katkısız ve ağırlıkça % 0.1 europium oksit (Eu 2 O 3 ) ile katkılanan SrB 2 O 4 malzemelerinin termolüminesans özelliklerinin karakterizasyonu çalışmalarında elde edilen sonuçlar çerçevesinde, katkı elementinin ağırlıkça yüzdesi değiştirilerek elde edilen malzemelerin termolüminesans özelliklerinin incelenmesine karar verilmiştir. Çalışmalar bu kapsamda devam etmektedir. Y bazlı ve Bi bazlı inorganik bileşikler hazırlanarak bunların dozimetrik, yapısal, elektriksel özellikleri çalışılmış ve halen çalışılmaktadır. Dozimetrik malzemelerden olan didyonat amino asit, sentetik hidroksiapatite, vb., bazlı çalışmalar iki şekilde yürütülmüştür. İlkinde; daha önce Kurumumuzda ölçümü yapılan Amino asit örneklerinden (2010-Nisan) dozimetrik özellik gösterebileceği düşünülen 3 adet örneğin zamana bağlı Elektornik Spin Rezonans (ESR) ölçümlerine bu dönemde de devam edilmiştir. Literatür taraması sonucunda bazı Didyonat grubu maddelerin özellikle Amonyum didyonat maddesinin dozimetrik çalışması tespit edilmiş olup, belirli kimyasal işlemlerden sonra elde edilebilir olması ve piyasada doğrudan bulunamaması sebebiyle temin edilememiştir. Deneme amaçlı olarak farklı bir kategori olan sodyum didyonat malzemesi temin edilerek ışınlanmış ve diğer gruptaki örneklerle eşzamanlı olarak ESR ölçümleri alınmıştır. Yine aynı çalışma kapsamında, özellikle doğal diş örneklerinin (Hidroksiapatite kristali) içeriğinde olan maddenin sentetiği olan sentetik Hidroksiapatite satın alınmış olup o maddenin ESR çalışmaları ileriki dönemlerde yapılacaktır. Kaza dozimetrisi çalışmaları kapsamında, Sodyum Hidroksit (NaOH) ile deproteinize edilen insan diş minesi örneklerinin OSL tekniğinde kaza dozimetresi olarak kullanılabilirliği araştırılmış ve incelemeler devam etmektedir. Saç örneklerinin kaza dozimetresi olarak kullanım potansiyellerinin ESR tekniğinde araştırılması kapsamında, önceki dönemlerde tamamlanan ESR sinyal şiddetlerinin mikrodalga güç, kütle, doz ve oda sıcaklığında bekleme zamanına bağlı değişimleri incelemelerine ek olarak, bu dönemde sinyal şiddetlerinin yüksek sıcaklıklardaki değişimleri incelenmiş ve tüm sonuçlar saç örneklerinin kaza dozimetresi olarak kullanımı anlamında değerlendirilmiştir. Gama, e-beam, x-ışını ve yüksek enerjili fotonlara hassas doku eşdeğerli amino asitler olan EPR/ alanin dozimetrelerinin ihtiyaca göre ISO/ASTM 51607 standart metoduna göre üretilmesi çalışmalarına devam edilmiş ve ışınlama esnasında ürüne verilen radyasyon dozunun belirlenmesi ve doz haritalama çalışmalarında kullanılmak üzere yaklaşık 200 adet dozimetre üretimi gerçekleştirilmiştir. 72 72
Radyasyon algılama cihazlarının tasarımı ve üretilmesi çalışmaları kapsamında; MAPRAD Srl. (İtalya) ile sürdürülen işbirliği projesiyle tasarımı, mühendisliği ve üretimi gerçekleştirilen Yüksek Doğruluklu Radyasyon Dedektörü (HIPRAD) 11.07.2011 tarihinde Radyasyon Algılama Sistemleri Birimi Laboratuvarına getirilmiştir. Geliştirilen HIPRAD cihazında kullanılacak olan ana güç ünitesinin tasarımı yapılmış ve üretimi tamamlanmıştır. Bu güç kaynağına bir güneş enerjisi panel sistemi entegre edilmiştir. Resim 43. HIPRAD Resim 44. Güneş panelleri İyonlaştırıcı Radyasyon Ölçümü için Polimer Esaslı Malzemelerin Hazırlanması çalışması kapsamında; iyonlaştırıcı radyasyon ölçümüne yönelik yapımı gerçekleştirilen plastik sintilatör detektörlerinin kurulumları başlamıştır. İlk olarak Esenboğa Havaalanına kurulan sistem, önceliklerine göre Gümrük kapılarının tümüne kurulacaktır. Bunun yanı sıra elde taşınabilir bir detektör üretimi için de çalışmalara başlanmıştır. 1-4. STRATEJİK AMAÇ 4 : ALTYAPIYI GELİŞTİRMEK VE ÇALIŞMA ALANLARINI MODERNİZE ETMEK 1-4-1. Tesisleri Modernleştirmek Tesisleri Modernleştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında ve 4 faaliyet yürütülmüştür. Söz konusu faaliyet kapsamında ÇNAEM tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: ÇNAEM de laboratuvar binalarının iyileştirilmesi ve yenilenmesi çalışmaları kapsamında; Kartlı Geçiş Sistemlerine; yetkili kişiler için tanımlamalar yapılarak kullanıcıların sorunsuz olarak çalışmaları sağlanmış ve ÇNAEM de binalarda kurulu olan alarm sistemlerinin bakım-onarımları yapılarak çalışır duruma getirilmiştir. Tesisleri Modernleştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında SANAEM tarafından yürütülen çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: SANAEM laboratuvarlarında iyileştirmelerin yapılması çalışmaları kapsamında; SANAEM in tüm binalarında sıhhi tesisat, elektrik, elektronik, telefon, bilgisayar ağı, 73 73
kanalizasyon alt yapılarında iyileştirmeler ve geliştirmeler yapılmış, Laboratuvar yenileme çalışmaları (dolaplar, tezgah, lavabolar, aydınlatma, saç kaplama, elektrik, bilgisayar ağı, telefon, pencereler PVC doğramalar, havalandırma, aspiratör veya klima, alçı, alçıpan bölme, boya-yağlı boya, plastik boya veya antibakteriyel boya, antistatik zemin kaplama) sürdürülmüş, Araştırıcıların ihtiyaçları olan özel tasarım malzemeler Ağaç işleri, Mekanik Cam, Elektrik ve Tesisat İşleri Atölyelerinde yapılmış, İklimlendirme hücresindeki yenileme, değiştirme ve geliştirme çalışmaları yapılmış, TAEK Proton Hızlandırıcı Tesisinin alt yapı ve diğer eksiklikleri giderilmiş, SANAEM güvenlik duvarı için uygulama projesi yaptırılmış, Mevcut güvenlik sistemine ilave olarak iklimlendirme merkezi çevresi güvenlik sistemi tamamlanmış, Özürlüler için ana binada asansör yapım işi tamamlanmış ve Yemekhane binasında ve mevcut su deposunun yenileme işi yapılmıştır. 1-4-2. Bilişim Sistemleri Kurmak ve Geliştirmek Bilişim Sistemleri Kurmak ve Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 3 faaliyet yürütülmüştür. Bilgisayar ağ altyapısının (donanım ve yazılım) geliştirilmesi faaliyetleri; e-devlet uygulamaları faaliyetleri ve Yönetim Bilgi Sistemi geliştirilmesi faaliyetleri kapsamında; 2011 yılı için öngörülen çalışmalar yürütülmüştür. 1-4-3. Kalite Yönetim Sistemine Sahip Olmak Kalite Yönetim Sistemine Sahip Olmak başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 2 faaliyet yürütülmüştür. Söz konusu faaliyet kapsamında ÇNAEM tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: Akreditasyon kapsamında yapılan faaliyetler çerçevesinde; ÇNAEM de verilen deney/kalibrasyon hizmet kalitesinin ulusal ve uluslararası geçerliliğinin sağlanması amacıyla TS EN ISO/IEC 17025:2005 standardına göre çalışma yapan laboratuvarlarda, akreditasyon gerekliliklerinin sürdürülmesi, iyileştirilmesi ve akreditasyon kapsamlarının genişletilmesi çalışmalarıyla ilgili olarak; Gerekli prosedürler, çalışma talimatları ve Kalite El Kitabı revize edilmiştir. Yıllık iç denetim planı hazırlanmış ve denetim planı dahilinde yer alan laboratuvarlar denetlenmiştir. Bulunan uygunsuzluklarla ilgili düzeltici/önleyici faaliyetler talep edilerek uygunsuzlukların giderilmesi sağlanmıştır. Kalite Yönetim Birimi nin ve laboratuvarların 2011 yılına ait kalite hedeflerine yönelik performans değerlendirmeleri yapılmış, 2012 yılına ait kalite hedeflerinin hazırlanması sağlanmıştır. Endüstri Birimi tarafından NDT faaliyetleri ile ilgili olarak PTA nın hazırladığı uluslararası yeterlilik testine katılım sağlanmış ve başarılı olunmuştur. Radyoaktivite Ölçme ve Analiz Birimi tarafından UAEA nın düzenlediği uluslararası yeterlilik testine katılım sağlanmış ve başarılı olunmuştur. Analitik Ölçme ve Analiz Birimi tarafından UME nin düzenlediği ulusal yeterlilik testine katılım sağlanmış ve başarılı olunmuştur. 74 74
EURAMET, TC-Q faaliyeti çerçevesinde yıllık faaliyet raporu hazırlanmış ve EUROMET e gönderilmiştir. RAD Birimi tarafından EU-JRC nin düzenlediği laboratuvarlararası karşılaştırma testine katılım sağlanmış ve başarılı olunmuştur. MTR Birimi tarafından UAEA nın her yıl düzenlediği yeterlilik testine katılım sağlanmış ve başarılı olunmuştur. 15 Kasım 2011 tarihinde üst yönetimin akreditasyon faaliyetlerini değerlendirdiği Yönetimin Gözden Geçirme Toplantısı yapılmıştır. 2011 yılında 26 adet düzeltici faaliyet düzenlenmiştir. Müşteri memnuniyetinin takibi için Müşteri Memnuniyeti Anket Formları ile Öneri/Şikayet Başvuru Formları değerlendirmeye alınmıştır. TR-2 Reaktörü Tesisi Kalite El Kitabı, Prosedürleri ve Çalışma Talimatları revize edilmiştir. 18 Ağustos 2011 tarihinde deney laboratuvarları, 19 Aralık 2011 tarihinde kalibrasyon laboratuvarları TÜRKAK ve UAEA uzmanlarınca denetlenmiş ve hiçbir uygunsuzluk tespit edilmemiştir. TS EN 17024 e göre NDT Belgelendirme Kuruluşu oluşturma faaliyetlerine devam edilmiştir. Kalite Yönetim Sistemine Sahip Olmak başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında SANAEM tarafından yürütülen faaliyete yönelik yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: Akreditasyon kapsamında yapılan faaliyetler çerçevesinde; SANAEM de kurulan kalite yönetim sisteminin iyileştirilerek sürdürülmesi, akredite laboratuvar sayısının artırılması ve akreditasyon kapsamlarının genişletilmesi çalışmaları ile ilgili olarak 04.05.2009 itibari ile 12 deney metodu, 2010 yılında ise 2 deney metodu için kapsam genişletilerek toplam 14 deney metodu TÜRKAK dan akredite edilmiştir. Akreditasyon gereği yılda bir kez yapılan gözetim denetimleri kapsamında 30.05.2011 tarihinde TÜRKAK II Gözetim denetimi yapılmış ve başarılı olunmuştur. Kalite Yönetim Birimi ve laboratuvarların 2011 Kalite Hedefleri gerçekleşme kayıtları değerlendirilmiştir. TS EN ISO/IEC 17025 Standardı kapsamında Kalite Yönetim Birimi tarafından hazırlanan dokümanlar gözden geçirilerek prosedür, talimat, form ve listelerde gerekli görülen revizyonlar yapılmıştır. Ayrıca, laboratuvarların dokümanlarının revizyonlarının kalite yönetim sistemine uygunluğu kontrol edilerek onaylanmıştır. 2011 yılı kalibrasyon planı çerçevesinde akredite laboratuvarlarda bulunan cihazların periyodik kalibrasyonları uluslar arası izlenebilirliği olan kalibrasyon kuruluşlarına yaptırılmıştır. Laboratuvarların 2012 yılı kalibrasyon planlarını oluşturmaları sağlanmıştır. 2011 yılı itibariyle SANAEM personeline 332 saat/personel eğitimin (TS EN ISO/IEC 17025 Deney ve Kalibrasyon Laboratuvarlarının Yeterliliği için Genel Şartlar, Kalite Yönetim Sistemi Uygulamaları, Kalite Yönetim Sistemi Temel Eğitimi ve Kalite Politikasının Benimsetilmesi, Ölçüm Belirsizliği, İç Tetkik, Terazi Kalibrasyonu ve Sıcaklık Kalibrasyonu) KYB tarafından verilmesi sağlanmıştır. Müşteri beklentilerinin ve memnuniyetinin belirlenmesi için Müşteri Anket Formlarının etkin biçimde geri dönüşlerinin sağlanması ve gereken durumlarda düzeltici, önleyici faaliyetlerin yapılması sağlanmıştır. 28.04 10.05.2011 tarihlerinde akreditasyon kapsamındaki 10 laboratuvarda ve 11.10-16.11.2011 tarihlerinde ise 15 laboratuvar/birimde iç tetkikler yapılmıştır. İç tetkik raporları hazırlanarak, gerekli düzeltici faaliyetlerin yapılması sağlanmıştır. İç tetkikler kapsamında bulunan uygunsuzlukların takibi amacıyla ilgili laboratuvar ve birimlere takip tetkikleri yapılmış olup uygunsuzlukların giderildiği tespit edilmiştir. 27.12.2011 tarihinde Yönetimin Gözden Geçirmesi toplantısı yapılmıştır. 75 75
Akreditasyon kapsamındaki deney metotları bazında 2011 itibariyle 5 adet laboratuvarlar arası karşılaştırma testine ve 11 adet Yeterlilik testine katılım sağlanmıştır. Akreditasyon kapsamında bulunan cihazların kalibrasyonlarının takibi için yeni bir otomasyon programının hazırlanması ve uygulamaya konulması ile ilgili çalışmalar sürdürülmüştür. Numune Analiz Takip Sisteminin Sorgulama ve İstatistikler menülerinin daha işlevsel olarak ihtiyaca cevap verir hale getirilmesine yönelik olarak KYB tarafından belirlenen istatistiksel işlemlerin program üzerinden raporlanması için Bilişim Birimi ile ortak çalışmalar sürdürülmüştür. EURAMET TC-Q çerçevesinde 2011 yılına ait TC-Q yıllık raporu hazırlanmış ve EURAMET e gönderilmiştir. Gama Işınlama Tesisinin (GIT) TS EN ISO 9001 standardına göre belgelendirme çalışmaları kapsamında KYB dokümanlarının bir kısmı GIT ı kapsayacak şekilde revize edilmiş ve GIT a ait dokümanların yayımlanmasına başlanmış olup çalışmalar sürdürülmektedir. Kalite Yönetim Sistemine Sahip Olmak başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında NGD tarafından yürütülen faaliyete yönelik yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: Nükleer Güvenlik Dairesinde Kalite Yönetim Sisteminin Kurulması çalışmaları kapsamında; Akkuyu NGS Lisanslama Projesindeki iş yoğunluğu nedeniyle planlanan çalışmalar yavaşlayarak sürdürülebilmiştir. Bu kapsamda planlanan ve gerçekleştirilen çalışmalar: NGD vizyon ve misyon taslakları hazırlanmaktadır. İlke ve hedeflerin belirlenmesi çalışmaları devam etmektedir. NGD Kalite Yönetim Sistemi çalışmalarının sürdürülebilmesi için alternatif metotların bulunması da dahil, çalışmalar devam etmektedir. 1-4-4 Nükleer Konularda Kamuoyunu Bilgilendirmek Nükleer Konularda Kamuoyunu Bilgilendirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 1 faaliyet yürütülmüştür. Söz konusu faaliyet kapsamında ANAEM tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: Kurumun görev, yetki ve sorumlulukları kapsamında, kamuoyuna doğru ve tarafsız bir şekilde bilgi aktarılması için yapılan bilgilendirme faaliyetleri kapsamında yapılan çalışmalar; 1-4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu gereğince TAEK e yapılan başvurular yanıtlanmıştır. 2- Kamuoyu Bilgilendirme faaliyetleri kapsamında İlk ve Ortaöğretim Kurumları, Üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşlarından gelen eğitmen talepleri karşılanmıştır. a. Özel Hasan Tanık İlköğretim Okulu öğrencilerine MTA içindeki Enerji Parkı nda Nükleer Enerji konusunda bir sunu yapılmıştır. b. İstanbul Teknik Üniversitesi, Enerji Enstitüsü tarafından Lisansüstü Programında verilmekte olan Enerji, Çevre ve Hukuku dersi içerisinde, 16 Aralık 2011 tarihinde Nükleer Hukuk ile ilgili TAEK ten bir uzman seminer vermiştir. c. Özyeğin Üniversitesinde, II. Enerji Piyasaları ve Hukuku Sertifika Programı içerisinde 15 Ekim 2011 tarihinde Nükleer Enerji konusundaki ders için TAEK ten bir uzman seminer vermiştir. d. Milli Savunma Bakanlığına bağlı Savunma Sanayi ve Teknoloji Eğitim Merkezi (SATEM) Komutanlığında Nükleer Enerji Teknolojileri Eğitim Programı kapsamında 01 Kasım 2011 tarihinde TAEK uzmanlarınca seminerler verilmiştir. 76 76
e. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Sivil Savunma Teşkilatı Başkanlığı bünyelerinde bulunan arama-kurtarma ekip personelinin mesleki bilgilerinin geliştirilmesine yönelik olarak Radyasyondan Korunma ve Radyasyon Kazalarına Müdahale başlığı altında, 03-05 Ekim 2011 tarihleri arasında Lefkoşa da TAEK uzmanlarınca seminerler verilmiştir. 3- Bölgesel projelere yönelik gerçekleştirilen çalıştayların lojistik ve finansal işlemleri yürütülmüştür. 4-16 Şubat 2011 tarihinde Kamuoyu Bilgilendirme Koordinasyon Toplantısı yapılmış ve Kamuoyu Bilgilendirme Bölümünün misyonu, vizyonu ve planlanan çalışmalar ile ilgili bilgi verilmiştir. 5-26 Nisan 2011 tarihinde Kamuoyu Bilgilendirme Toplantısı yapılmış kamuoyu bilgilendirme konuları, konularla ilgili hedef kitle eşleştirmeleri, bu konularla ilgili çalışma gruplarının oluşturulma ve çalışma şekli belirlenmiştir. 6- Konuya ilişkin faaliyetlerde yer alan katılımcılara mevcut tanıtım broşürleri el kitapları, CD ler vs. dağıtımları yapılmıştır. Resim 45. MTA Enerji Parkı nda yer alan TAEK e ait kamuoyu bilgilendirme standı 1-4-5 Eğitim ve Yayın Altyapısını Güçlendirmek ve Geliştirmek Eğitim ve Yayın Altyapısını Güçlendirmek ve Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 6 faaliyet yürütülmüştür. Söz konusu faaliyetler kapsamında ANAEM tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: Nitelikli insan gücünün yetiştirilmesini sağlayacak ulusal eğitim faaliyetleri kapsamında yapılan çalışmalar çerçevesinde; nükleer alanda sürdürülen faaliyetlerde ülkenin ve Kurumun ihtiyaçları çerçevesinde bu teknolojinin gereksinim duyduğu ve mevzuata uygun bir şekilde belgelendirilmiş uygun nitelikli personel yetiştirilmesi amacıyla yürütülen eğitim faaliyetlerine yönelik eğitim programının hazırlanması ve koordinasyonu sağlanarak söz konusu programlar gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda gerçekleştirilen kurslar Tablo 11. de görülmektedir. Nükleer alanda çalışan/çalışacak uygun nitelik ve sayıda personel yetiştirilmesi amacına yönelik olarak düzenlenen ulusal eğitim faaliyetleri planlandığı gibi yürütülmüştür. Bu kapsamda; 77 77
Ulusal Kurslar: Kurum Başkanı tarafından onaylanmış olan 2011 yılı Ulusal Eğitim Programı başarılı bir şekilde uygulanmıştır. 2011 yılı kurs programına, yıl içerindeki talepler doğrultusunda ek kurslar açılmıştır. ANAEM tarafından yapılan ve koordine edilen ilgili kurslar sonucunda, eğitime katılan çalışanların farkındalığı artırılmıştır. Bu konuda da olumlu geri bildirimler alınmıştır. Kurumun ilgili birimleri ve işbirliği protokolü yapılan kuruluşların görüşleri, kurs koordinatörleri ve eğitmenlerin izlenimleri ve anket sonuçları doğrultusunda TAEK Eğitim Koordinasyon Grubu Toplantısı yapılarak 2012 Yılı Ulusal Kurs Program ı hazırlanmıştır. Ulusal Kurs Programında yer almayan, ancak zaman zaman kurum, kuruluş ve özel sektör tarafından yapılan başvurular çerçevesinde radyasyondan korunma ve nükleer emniyet ve radyoaktif kaynakların emniyeti konularında bilgilendirme veya diğer spesifik eğitim talepleri (Gümrük, Polis, Afet ve Acil Durum vs.) gerçekleştirilmiştir. Ulusal Kurs Programı kapsamında 2011 yılı içinde gerçekleştirilen kurslar Tablo 11. de verilmiştir. 2011 Yılı Ulusal Kurs Programı kapsamında uygulanan ve koordine edilen eğitimlere ait kurs ve kursiyer sayıları ise Grafik 5 de görülmektedir. Resim 46. ANAEM eğitim faaliyetleri 78 78
Tablo 11. 2011 Yılı Ulusal Kurs Programı kapsamında ANAEM tarafından uygulanan ve koordine edilen eğitimler Sıra Eğitimin Adı Tarihi Yer 1 17-21 Ocak ANAEM 2 28 Mart-01 Nisan ANAEM 3 09-13 Mayıs ANAEM 4 Endüstriyel Uygulamalarda 20-24 Haziran ANAEM Radyasyondan Korunma Kursu 5 20-24 Ağustos ANAEM-FMO (EURKK) 6 26-30 Eylül ANAEM 7 14-18 Kasım ANAEM 8 03-07 Aralık ANAEM-FMO 9 21-25 Şubat ÇNAEM 10 04-08 Nisan ÇNAEM 11 11-15 Nisan ANAEM-ÇNAEM 12 Endüstriyel Radyografide 02-06 Mayıs -RKS ÇNAEM 13 Radyasyondan Korunma Kursu 05-09 Eylül-RKS ANAEM (ERRKK) 14 03-07 Ekim ÇNAEM 15 21-25 Kasım-RKS ANAEM 16 12-16 Aralık ANAEM 17 14-18 Mart ÇNAEM 18 23-27 Mayıs ÇNAEM 19 Radyasyon Ölçümü ve 12-16 Eylül ÇNAEM Radyasyondan Korunma Kursu 20 (RÖRKK) 10-14 Ekim ANAEM 21 31 Ekim-4 Kasım ÇNAEM 22 28 Kasım-02 Aralık ANAEM 23 24-28 Ocak ÇNAEM 24 Tanısal Radyolojide 07-11 Mart ANAEM 25 Radyasyondan Korunma Kursu 23-27 Mayıs ANAEM 26 (TRRKK) 19-23 Eylül ANAEM 27 19-23 Kasım ANAEM-FMO 28 29 30 31 Radyoaktif Maddenin Güvenli Taşınması Kursu (RMGTK) Nükleer Tıpta Radyasyondan Korunma Nükleer Maddelerin ve Tesislerin Fiziksel Korunması Nükleer Madde Sayım ve Kontrolü 06-08 Haziran ANAEM 14-18 Şubat ÇNAEM 18 Nisan BAŞKANLIK 19-20 Nisan BAŞKANLIK 79 79
32 Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde Radyasyondan Korunma ve Radyasyon Kazalarına Müdahale 03-05 Ekim KIBRIS-AFAD 33 16 Ağustos ANAEM 34 14 Eylül ANAEM 35 Radyasyon, Radyasyondan Korunma, Hurdalarda Radyoaktif 05 Ekim ANAEM 36 Maddeler ve Taşınabilir 26 Ekim ANAEM Radyoaktif Ölçüm Cihazı Eğitimi 37 03 Kasım (1 günlük) ANAEM 38 02 Aralık ANAEM 39 22 Aralık ANAEM 2011 YILI KATILIMCI SAYILARI 1200 1135 1000 800 600 Kişi Sayısı 400 200 0 243 154 263 46 167 15 13 10 25 172 EURK TRRK ERRK LURK RÖRK NTRK RMGT NMFK NMSK HURDA TOPLAM Grafik 5. ANAEM tarafından uygulanan ve koordine edilen eğitimlere ait kurs ve kursiyer sayıları Müfredat geliştirme faaliyetleri kapsamında eğitim modüllerinin güncellenmesi ve standardizasyonu çalışmaları yapılmıştır. Mevzuat Geliştirme Çalışmaları: Nükleer alanda gerçekleştirilen eğitimleri sistematik hale getirmek ve standartlaştırmak amacıyla TAEK Eğitim Yönetmelik ve Yönerge taslakları hazırlanmış ve ilgili birimlerin görüşüne sunulmuş olup gelen görüşler doğrultusunda düzenlenerek AEK ya sunulmuştur. Protokol Çalışmaları: Mevcut İşbirliği Protokolleri kapsamında üniversiteler ve diğer kurum ve kuruluşlar ile işbirliği içerisinde nükleer/radyasyon uygulamaları alanındaki eğitimler sürdürülmüş, eğitimlerin daha verimli ve standart bir hale getirilebilmesi için yeni yapılacak olan İşbirliği Protokollerinin taslak çalışmaları sürdürülmüştür. 80 80
Eğitmen Havuzu Çalışmaları: TAEK in tüm birimlerinden bugüne kadar yapılan tüm eğitimlerde görev almış kişilerden oluşan bir eğitmen havuzu oluşturulmuştur. ANAEM in kurulması ile bu konudaki çalışmalar yeniden değerlendirilmiş ve konu ile ilgili hükümler eğitimle ilgili taslak Yönetmeliğe dahil edilmiştir. Yukarıda bahse konu olan Taslak Yönetmeliğin yürürlüğe girmesi ile birlikte eğitmen havuzunun yenilenmesi planlanmaktadır. Nitelikli insan gücünün yetiştirilmesine yönelik hizmet içi eğitim faaliyetleri kapsamında yapılan çalışmalar çerçevesinde; TAEK 2011 Yılı Hizmet İçi Eğitim Programı nda yer alan ve gerçekleştirilen eğitimler Tablo 12. de verilmiştir: Tablo 12. TAEK 2011 Yılı Hizmet İçi Eğitim Programı nda yer alan ve gerçekleştirilen eğitimler Sıra No Eğitimin Yeri Tarih Yer 1 2 Aday Memur Temel Eğitimi Programı Aday Memur Hazırlayıcı Eğitim Programı 3 Aday Memur Staj Programı 4 Uluslararası Kaynak Muayene Personeli-Temel 5 NGD TemelEğitimi-1 6 7 8 9 Nuclear Safety Trainings II -VVER 1200 teknolojisi Nükleer Güvenlik Denetimleri Temel Eğitimi-I NGD de göreve yeni başlayanlara NGD Temel Eğitimi I 1. Seviye Ultrasonik Muayene Eğitimi 24.01.2011 05.02.2011 14. 02.2011 14. 03.2011 01.04.2011 01.06.2011 28.12.2010 15.01.2011 10.01.2011 14.01.2011 14.03.2011 18.03.2011 25.04.2011 28.04.2011 23.05.2011 27.15.2010 06.06.2011 20.06.2011 Başkanlık Başkanlık, SANAEM ÇNAEM, ANAEM TAEK GSI SLV-TR Kaynak Tekn.Mrk Çiğdem Mh. Gökkuşağı Sit. Başkanlık Başkanlık 2. Kat Konferans salonu Başkanlık Başkanlık ODTÜ Kaynak Tekn. ve Tahribatsız Muay. Mrk. 10 Akkuyu NGS Proje Şirketi saha semineri 04.07.2011 07.07.2011 Başkanlık 2. Kat Konferans salonu 11 Uluslararası Kaynak Mühendisliği Eğitimi 27.12.2010 17.06.2011 GSI SLV-TR Kaynak Tekn. Mrk. Çiğdem Mh. Gökkuşağı Sit. 81 81
12 Temel Eğitim 10.01.2011 14.01.2011 Başkanlık 13 Bilgi Tazeleme Eğitimi 07.02.2011 Başkanlık 14 Bilgi Tazeleme Eğitimi 15 16 Kamu Harcama Ve Muhasebe Bilişim Sistemi Hizmet Envanteri Veri Tabanı (HEVT) Uygulamaları Eğitimi 14.03.2011 17.03.2011 07.03.2011 08.03.2011 Başkanlık Başkanlık 23.05.2011 Başkanlık 17 ÇNAEM de Radon 02.03.2011 ÇNAEM 18 19 20 21 Spektrometri Transfer ve Eş Zamanlı Gama Düzeltme Faktörlerinin Hesaplanması Parçacık Uyarımlı X-ışını Emisyon Spektrometresi (PIXE) Kudan Kulam VVER 1000 (Hindistan) Nükleer Güç Reaktörü Fukushıma Japonya Nükleer Reaktör Kazasıyla İlgili Bilgilendirme ve Değerlendirme 09.03.2011 ÇNAEM 23.03.2011 ÇNAEM 30.03.2011 ÇNAEM 12.04.2011 ÇNAEM 22 Referans Materyal Kullanarak AAS ve ICP/OES Analiz Sonuçlarının Karşılaştırılması 82 20.04.2011 ÇNAEM 23 ADME Eğitimi 27.04.2011 28.04.2011 ÇNAEM 24 Nükleer Güç Santrallerinde NDT Denetimi 29.04.2011 ÇNAEM 25 Radyasyondan Korunma 02.05.2011 Eğitimi (Aday Memur İçin) 06.05.2011 ÇNAEM 26 VVER Yakıtlarının Özellikleri 11.05.2011 ÇNAEM 27 Tahribatsız Muayene Personelinin Vasıflandırılması ve 18.05.2011 ÇNAEM Belgelendirilmesi 28 Sol-Gel Yöntemi İle Niyobyum Katkılı (U,Th)O 2 Mikro 08.06.2011 ÇNAEM Küreciklerin Eldesi 29 Bilim ve Strateji 15.06.2011 ÇNAEM 30 Uluslararası İş Başı Eğitimi 17.06.2011 ÇNAEM 31 Uluslararası Çalıştay 27.06.2011 01.07.2011 ÇNAEM 32 Ayırma Metotları Ekstraksiyon ve Kromatografi 29.06.2011 ÇNAEM 82
33 Siklotron Eğitimi 34 Spect Üretimi 13.02.2011 19.02.2011 16.01.2011 12.02.2011 IBA/Belçika VUB/Belçika 35 Kalite Kontrol 28.02.2011 04.03.2011 Raytest/Almanya 36 Elektron Hızlandırıcısı 03.04.2011 08.04.2011 Varşova/Polonya 37 TS EN ISO/ IEC 17025 standardı 20.01.2011 SANAEM 38 EMIT Workshop: Training Methodologies in Metrology in Chemistry EMIT Çalıştayı: Kimyasal Metrolojide Eğitim Yöntemleri 21.02.2011 25.02.2011 Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon 39 Quality Control of 18 F-FDG 18 F-FDG nin kalite kontrolü 28.02.2011 04.03.2011 RAYTEST Almanya 40 EMIT Workshop: Certification of Reference Materials EMIT Çalıştayı: Referans Malzemelerin Sertifikasyonu. 01.03.2011 02.03.2011 TUBİTAK-UME 41 Arkeolojik eserlerin spektroskopik tanımlanması 06.02.2011 05.03.2011 Römisch-Germanisch Zentral Museum Mainz, Almanya 42 (EMIT) workshop: İnorganik Referans Ölçümleri için Kimyada İzotopik Metodoloji ve Metrolojinin Esasları ve Uygulamaları 15.03.2011 17.03.2011 TUBİTAK-UME 43 PET Üretimi 14.03.2011 18.03.2011 IBA Brüksel / Belçika 44 Radyoanalitik Teknikler 20.03.2011 30.04.2011 Deutsches Bergbau Müzesi, Bochum / Almanya 45 (EMIT) workshop Safety of food & feed requirements of an analytical laboratory 04.04. 2011 05.04. 2011 Adıyaman Üniversitesi 83 83
46 Kimyasal ve İyonlaştırıcı Radyasyon Metrolojisinin Geliştirilmesi 01.05.2011 01.05.2012 IRMM/Belçika 47 Assessment of Impact of APM on Human Health 16.05.2011 20.05.2011 Floriana / Malta 48 49 Source Preparation and Instrument Efficiency Calibration in Liquid Scintillation Counting Sıvı Sintilasyon Spektrometrik Ölçümlerde Örnek Hazırlama ve Cihaz Verim Kalibrasyonu Advanced gamma-ray Spectrometry İleri Gama Spektrometri 06.06.2011 08.06.2011 SANAEM 20.06.2011 24.06.2011 SANAEM 50 17025 Kalite Yönetim Sistemi Uygulamaları 11.03.2011 SANAEM 51 Ölçüm Belirsizliği Hesaplamaları 07.03.2011 SANAEM 52 Aday Memur Staj Programı 10.10.2011 10.12.2011 NGD 53 Saha ile ilgili dokümanların incelenmesi hakkında kurs 04.07. 2011 07.07. 2011 TAEK/ RUSYA TAEK Başkanlık 54 Performans göstergelerinin referans seviyeleri hakkında bölgesel çalıştay 12.09.2011 15.09.2011 TAEK/UAEA TAEK Başkanlık 55 Radyasyon Önleme Eğitimi 26.09.2011 30.09.2011 UAEA Richland, WA, USA 56 Fiziksel Koruma Sistemlerinin Uygulamalı Kullanımı 26.09.2011 07.10.2011 UAEA/Obninsk RUSYA 57 Nükleer Malzeme ve Tesislerin Fiziksel Korunması hakkında kurs 26.09.2011 07.10.2011 UAEA Ljubljana/Slovenia 58 İleri güvenlik değerlendirme araçları ve metodları hakkında bölgesel çalıştay 10.10.2011 14.10.2011 TAEK/UAEA TAEK Başkanlık 84 84
59 WWER-1000 tasarım ve işletiminin tanıtımı hakkında çalıştay 17.10.2011 21.10.2011 TAEK/UAEA TAEK Başkanlık 60 61 62 Nükleer Güvenlikte Düzenleyici Yaklaşım hakkında Kurs Güvenlik Analizi Raporunun (VVER1000) gözden geçirilmesi ve değerlendirilmesi hakkında çalıştay Nükleer Güç Santrallerinde İnşaat Teknolojileri 63 KİK Eğitimi 64 2. Asya Sismik Güvenlik Semineri 65 Kitle İmha Silahları 66 67 68 İleri Son Kullanım Son Kullanıcı Analizi Etl ve Cognos Uyg.Eğitim Temel Primavera 6.0 ve İleri Primavera 6.0 Eğitimi 69 DB2 Veritabanı Eğitimi 70 71 72 5018 sayılı Kamu Mali Yönet.ve Kont. Kanunu Semineri ARGE Projeleri Yönetimi Eğitimi 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu 85 14.11.2011 18.11.2011 21.11.2011 25.11.2011 21.11.2011 02.12.2011 30.11.2011 02.12.2011 21.11.2011 02.12.2011 21.11.2011 25.11.2011 30.11.2011 02.12.2011 21.11.2011 16.12.2011 12.12.2011 16.12.2011 19.09.2011 23.09.2011 21.11.2011 23.11.2011 26.09.2011 28.10.2011 30.11.2011 02.12.2011 UAEA/ Karlsruhe-Almanya TAEK/UAEA TAEK Başkanlık UAEA/Paris-Fransa Başkanlık UAEA/Japonya Terörle Müc. Mrkz./Ankara ABD Enerji Bak. EXBS Programı Ankara İMİD/BİLİŞİM İMİD/BİLİŞİM İMİD/BİLİŞİM TODAİE Başkanlık/SGM/11.KAT NGD 73 Yeşil Satın Alım Projesi 28.11.2011 Bölgesel Çev.Mrk. 74 75 76 77 78 79 80 81 Türkiye de ve Dünyada Nükleer Enerji VVER-1000 Reaktörlerinde Alt Kanal Yöntemiyle Isıl- Hidrolik Analizler SANAEM Oryantasyon Eğitimi ÇNAEM Oryantasyon Eğitimi Europe & Metrology in Turkey (EMIT) -Long Term Training Europe & Metrology in Turkey (EMIT) -Long Term Training Regional Training Course on Characterization of Cultural Heritage Objects by using Nuclear Application Techniques (NATs) HPLC tekniği ile çeşitli sebze örneklerinde bulunan bazı besin ögelerinin analizi 85 26.10.2011 ÇNAEM 23.11.2011 ÇNAEM 10.10.2011 13.10.2011 18.10.2011 20.10.2011 04.10.2010 22.08.2011 02.05.2011 02.05.2012 11.07.2011 15.07.2011 05.09.2011 25.11.2011 SANAEM ÇNAEM IRMM Geel/Belçika IRMM Geel/Belçika SANAEM Central Food Research Institute, H-1022 Budapest
82 83 84 85 HpGe dedektör ve ilgili ekipmanlarının kurulumu ve eğitim Europe & Metrology in Turkey (EMIT) -Long Term Training TR 020809 EMIT Project: Improving Chemical and Ionizing Metrology in Turkey. Tr 020809 EMIT Projesi: Türkiye de Kimyasal ve İyonlaştırıcı Radyasyon Altyapısının Geliştirilmesi Sıcaklık Kalibrasyonu Eğitimi 29.09.2011 05.10.2011 SANAEM, 03.10.2011 03.10.2012 IRMM Geel/Belçika 03.10.2011 03.10.2012 13.10.2011 14.10.2011 IRMM Geel/Belçika TSE, ANKARA 86 Terazi Kalibrasyonu Eğitim 17.10.2011 TSE, ANKARA 87 88 89 90 91 92 93 International Conference on Cilinical PET and Molecular Nuclear Medicine IPET 2011 konulu konferansa katılım Theodorico dispensing hotcell kullanımı ile ilgili eğitim SPECT türü Radyofarmasotiklerin üretimi ile ilgili Eğt. 18 F-FDG kalite kontrolü Sıcaklık Kalibrasyon Eğitimi Terazi Kalibrasyonu Eğitimi KYS Uygulamaları Eğitimi/ TS EN ISO/IEC 17025 Standardı kapsamındaki Kalite Yönetim Sistemi Uygulamaları (Verilen) 08.11.2011 11.11.2011 14.11.2011 29.11.2011 14.11.2011 29.11.2011 Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Viyana/ Avusturya SANAEM SANAEM 28.11.2011 SANAEM 02.12.2011 13.10.2011 14.10.2011 TSE 17.10.2011 TSE 09.12.2011 SANAEM 94 İç Tetkik Eğitimi 16.12.2011 SANAEM Stajlar: TAEK 2011 yılı staj programı kapsamında, üniversiteler tarafından başvurusu yapılan 108 öğrenciye TAEK de staj imkanı sağlanmıştır. 2011 yılında TAEK birimlerinde staj kontenjanları ve gerçekleşen staj sayıları Tablo 13. de verilmiştir. Tablo 13. TAEK birimlerinde staj kontenjanları ve gerçekleşen staj sayıları Birim Kontenjan Gerçekleşen İMİD/BİLİŞİM 1 1 ÇNAEM 92 69 SANAEM 53 38 TOPLAM 146 108 86 86
Eğitim Koordinasyon Grubu Toplantısı: Daire Başkanlıkları, Merkez Müdürlükleri ve ilgili birimlerin eğitim konusunda yetkili personelinden oluşan Eğitim Koordinasyon Grubu (EKG) tarafından TAEK in 2012 Yılı Eğitim Programı onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Program internet sayfasında yayımlanarak duyurulmuştur. ANAEM altyapısının geliştirilmesi çalışmaları faaliyeti kapsamında; 2010 yılı ikinci yarısında kurulan Merkez Müdürlüğü nün nükleer alanda görev yapacak nitelikli personelin yetiştirilmesi ve kamuoyunun bilgilendirilmesi amacına yönelik olarak personel, laboratuvar, derslik, toplantı ve konferans salonları ile teçhizat açısından donatılması çalışmaları sürdürülmüştür. Eğitim ve Yayın Altyapısını Güçlendirmek ve Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında ÇNAEM tarafından yürütülen faaliyete yönelik yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: ÇNAEM eğitim yeteneklerinin geliştirilmesi çalışmaları kapsamında; 37 ÇNAEM personeli, yurtdışında düzenlenen 49 farklı çalıştay ve eğitime katılmıştır. 39 ÇNAEM personeli, yurtiçinde düzenlenen 10 farklı çalıştay, kongre, seminer ve eğitime katılmıştır. Kurum ve kuruluşlarca eğitim konusunda yararlı olacağı tespit edilen 11 adet yerli ve 11 adet yabancı yayın yayınlanmıştır. ÇNAEM i 61 farklı okuldan ziyaret eden toplam 1764 öğretmen ve öğrenciye uzman personeller tarafından bilgi verilmiş ve reaktör gezisi düzenlenmiştir. 18 adet Hizmet İçi Eğitim verilmiştir. 10 kez düzenlenen radyasyon korunması kurslarına toplam 278 kişi katılmıştır. EN 473 e göre ÇNAEM-NDT personeli ve İTK/TÜV NORD ile ortaklaşa endüstriye yönelik temel eğitim (Z-kursu), Ultrasonik Seviye 1+2 ve Penetrant Seviye 1+2 NDT kursları düzenlenmiştir. 17-19 Kasım 2011 de İzmir de düzenlenen XIII. Medikal Fizik Kongresi nde Radyoterapide Referans Dozimetrelerin Kalibrasyonu ve Kalite Kontrolü konulu konuşma, ÇNAEM SSDL'inin 0,6 cc Hacimli İyon Odaları İçin Ndw Kalibrasyon Faktörlerinin Karşılaştırma Metodları İle İzlenebilirliği ile IEC 61267 Standardına Uygun Olarak SSDL X-ışını Sisteminde Diagnostik X-ışını Radyasyon Kontrollerinin Oluşturulması konulu iki bildiri, Tedavi Düzeyli Dozimetre Sistemleri için Doz Hesaplamalarında Kullanılan Su Fantomu-Katı Fantom (Rw3) Doz Düzeltme Faktörünün Belirlenmesi konulu bir poster sunulmuştur. 09-10 Haziran 2011 tarihleri arasında Seyir, Hidrografi ve Oşinografi Hizmetleri Plan Koordinasyon Kurulu tarafından düzenlenen SHOD Toplantısına katılım sağlanmıştır. Endüstriye yönelik olarak düzenlenen Penetrant Muayene Seviye 1+2, Ultrasonik Muayene Seviye 1+2 ve Temel Eğitim (Z-Kursu) kurslarına toplam 16 kişi katılmıştır. Farklı üniversitelerden gelen toplam 82 öğrenciye staj yaptırılmıştır. 29 Mart 1 Nisan 2011 tarihleri arasında Viyana da düzenlenen Strenghening sustainability of the nuclear research and development institutes in the modern science and technology environment, RER/0/031 konulu toplantıya katılım sağlanmış, marine environmental assessment of the turkish coastal waters isimli seminer verilmiştir. 87 87
ÇNAEM de Depremin ardından Fukushima Nükleer Santralinde meydana gelen olaylar ve olası sonuçları konulu bir panel düzenlenmiştir. Eğitim ve Yayın Altyapısını Güçlendirmek ve Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında AGKD-Nükleer Dokümantasyon Birimi tarafından yürütülen faaliyetlere yönelik yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: Yayın faaliyetleri kapsamında; 2011 yılında iki Yayın Kurulu toplantısı gerçekleştirilmiş ve çeşitli konularda yapılan 7 adet rapor başvurusu değerlendirmeye alınmıştır. Kurum faaliyetleri kapsamında TAEK personeli tarafından hazırlanarak Daire Başkanlığı/Merkez Müdürlüğü/Birimler tarafından Başkanlık Makamına iletilen yayın başvuruları arasından Yayın Kuruluna girmeyen 30 adet yayın başvurusu (bildiri, makale vb. eserler) kayıt altına alınmıştır. TAEK personeli tarafından gerçekleştirilmiş araştırma, geliştirme ve inceleme sonuçlarının paylaşımı amacıyla hazırlanmış olan 19 adet teknik rapor ile ilgili Yayın Kurulu kararı gereğince basım kararı alınmıştır. Dağıtımı yapılan teknik raporların listesi aşağıda verilmiştir. 1. Narenciye Grubu Meyvelerde Karantina Amaçlı Işınlamanın Gıda Kalitesi ve Hijyeni Üzerine Etkisinin Araştırılması 2. Ticari Polistiren Kullanılarak Düşük Maliyetli Plastik Sintilatör Üretimi 3. Endüstriyel Atık Suların Radyasyon Prosesi Teknolojisiyle Arıtılması 4. TLD ile Doz Karşılaştırma Programlarında Kullanılmak Üzere Yeni Bir TLD Tutucusu Önerisi 5. Doğu Akdeniz Aerosollerinin Kimyasal Kompozisyonunun Kısa ve Uzun Dönem Değişimlerinin İncelenmesi 6. Kültürel Mirasın Nükleer Tekniklerle Tanımlanması ve Korunması 7. Tunceli Sarımsağının (Allium Tuncelianum (Kollman) in Vitro Çoğaltma Olanaklarının Araştırılması 8. Nükleer Tekniklerle Makarnalık Buğdayda (Triticum Durum Desf.) Mutasyon Islahı 9. Hıyarlarda Çoklu Pestisit Kalıntısı Analiz Metodunun Validasyonu 10. Denizli İli Acıpayam İlçesindeki Keloğlan Mağarasından Alınan İki Adet Dikit Örneğinin ESR Tekniği ile ve Kayseri-Kültepe İçesinden Gönderilen Arkeolojik Yanmış Tuğla Örneğinin OSL Tekniği İle Yaşlarının Belirlenmesi 11. Elektron Spin Rezonans ESR) ve Termolüminesans (TL) Teknikleri ile Gıdaların Gama Işınları ile Işınlanıp Işınlanmadıklarının Tespit Edilmesi 12. Toz Formundaki Seydişehir Alüminası ile Radyasyon Doz Tayini 13. Türkiye deki Enerji Üretiminde Kullanılan Kömür Yakıtlı Termik Santrallerin ve Denizli Jeotermal Santralinin Ürettiği TENORM Atıklarının Radyolojik Değerlendirilmesi 14. Eskişehir İli Sivrihisar Yöresinden Alınan Jips Kristalinin ESR ve TL Teknikleri ile İncelenmesi ve Tarihlendirilmesi 15. Klinik Lineer Hızlandırıcıların Su Fantomundaki Doz Dağılımlarının Monte Carlo Yöntemi ile Elde Edilmesi 16. İletken Kompozit Maddelerin Sentezlenmesi ve Yüksek Enerjili Radyasyonla Etkileşmesinin İncelenmesi 17. Yüksek Işınlıklı Erl-Halka Tipli Charm Fabrikası 88 88
18. Borla Nötron Yakalama Terapisi İçin Bor İçeren Polimerik Taşıyıcı Bileşiklerin Sentezlenmesi ve Laboratuvar Koşullarında Denenmesi 19. Türkiye de Çevre Radyoaktivitesinin İzlenmesi, 2010 Ayrıca, 2011 yılında kamuoyundan, çeşitli kurum/kuruluşlardan, şahıslardan ve Bilgi Edinme Biriminden gelen bilgi-doküman talepleri yanıtlanmış ve 261 adet Radyasyon, İnsan ve Çevre kitabı, 34 adet Çernobil Serisi ve 732 adet Broşür Seti ve CD nin dağıtımı yapılmıştır. Uluslararası bilimsel yayın takibini sağlamak amacıyla veri tabanlarına abone olunması çalışmaları kapsamında; 2011 yılında INIS (International Nuclear Information System) veritabanına 329 adet ulusal konferans bildirisi, teknik rapor, makale input olarak gönderilmiş, INIS Complimentary Access for Universities and Academic Institutes kapsamında da 53 Devlet ve Vakıf üniversitesinin INIS veritabanına ücretsiz erişimi sağlanmış ve 2011 yılında yurtiçi ve yurtdışı toplam 50 yayın ve makale talebi temin edilmiştir. 2011 yılındaki veritabanına aboneliklerimiz: Oxford University Press-Journals, Science Direct, Institute of Physics- Electronic Journal, American Institute of Physics, Springer Link Journals (+ Kluwer), Wiley InterScience-Journals, Taylor & Francis (Informaworld), Health Physics Journal, American Nuclear Society (ANS), Ebrary Academic Complete Elektronik Kitap veritabanlarıdır. Bununla birlikte, UAEA/INIS veritabanı ile OECD OLIS veritabanlarına da ücretsiz kurumsal üyeliğimiz bulunmaktadır. Baskı Tasarım Birimince Kurumsal Dokümanlarımızdan olan 2012 Bütçe Tasarısı, TAEK Proton Hızlandırıcısı Tesisi, 2010 Mali Yılı Kesin Hesabı, ve 2011 TAEK Çalışma Programı başlıklı yayınlardan toplam 400 adet çoğaltılmış ve ilgili Daire Başkanlığı/Merkez Müdürlüğü tarafından çeşitli toplantı ve seminerlerde dağıtımı gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, Keşif Işıldakları, ve Ministerial Conference Documents on Fukushima Nuclear Power Plant Accident yayınlarından toplam 120 adet basılmıştır. Radyasyon, radyasyonun etkileri ve radyasyonun kullanım alanlarının yanı sıra radyasyonun güvenli kullanımına ilişkin önlemlerin kapsamlı bir şekilde tanıtılması ve radyasyon konusunda güvenilir bilgi eksikliğinin giderilmesi amacıyla Kurumsal yayınlarımızdan olan Radyasyon, İnsan ve Çevre, Çernobil Serisi-7 cilt ve Halkı Bilgilendirme Broşürü ve CD dağıtımına devam edilmiştir. 2011 yılında Baskı Tasarım Biriminde 156 adet talep (Teknik Raporlar dışında) yerine getirilmiştir. Ayrıca, baskı tasarım taleplerinde online işleme geçilerek süreçlerin hızlandırılması ve online veritabanı oluşturulması sağlanmıştır. 89 89
1-5. STRATEJİK AMAÇ 5 : ULUSAL VE ULUSLARARASI KURULUŞLARLA İŞBİRLİĞİNİ GELİŞTİRMEK 1-5-1. Ulusal Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek Ulusal Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 2 proje ve 3 faaliyet yürütülmüştür. Söz konusu faaliyet kapsamında AGKD tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: Atom enerjisi ile ilgili ulusal kurum ve kuruluşlarla işbirliği faaliyeti çalışmaları kapsamında; 2011 yılı içinde nükleer teknoloji geliştirme ve işbirliği çerçevesinde üniversitelerle, Kurumumuz faaliyet alanı ile ilgili konularda ise kurum ve kuruluşlar ile toplam 8 adet protokol ve sözleşme imzalanmıştır. 2011 yılında nükleer konularla ilgili toplam 6 bilimsel faaliyete (konferans, yaz okulu, proje yarışması, kurs, çalıştay, kongre, sempozyum, vb.) TAEK tarafından nakdi destek sağlanmıştır. Ulusal Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında ADHK Birimi tarafından yürütülen faaliyete yönelik yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: Hurda metal ithalatında, ithalatçı firmalara radyasyon ölçüm sistemi uygunluk belgesi verilmesi çalışmaları kapsamında; Belge sahibi firmaların merkez ve taşra şubelerinde bulunan toplam 94 adet radyasyon ölçüm sisteminin yerinde kontrolleri yapılmıştır. 29 Firmanın yerinde kontrolleri sırasında tespit edilen eksik hususları verilen süre içerisinde tamamlamaları için kendilerine resmi uyarı yazısı yazılmış, eksikliklerinin giderilmesi için takipleri yapılmıştır. RÖSUYB.05.UE01 kodlu Radyasyon Ölçüm Sistemi Uygunluk Belgesi Verilmesine İlişkin Usul ve Esaslar 16 Kasım 2011 tarihinde çıkarılmıştır. Kurumumuzdan Radyasyon Uygunluk Belgesi alan/başvuru yapan tüm firmaların RÖSUYB.05.UE01 kodlu Usul ve Esaslar kapsamında başvurularını yeniden düzenlemeleri gereken firmalara bildirimde bulunulmuş ve başvuru takipleri yapılmıştır. Radyasyon ölçüm sistemi yeterli bulunan 35 firmaya radyasyon ölçüm sistemi uygunluk belgesi verilmiştir. Radyoaktif bulaşma ve sahipsiz radyasyon kaynaklarının bulunma ihtimali olan metal hurda sanayi sektöründe faaliyette bulunan firmaların personellerinin radyasyondan korunması ve bireyler ile çevrenin radyasyon güvenliğinin sağlanması kapsamında radyasyondan korunma konularında eğitim almaları istenmiş ve takipleri yapılmıştır. Ulusal Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında SANAEM tarafından yürütülen faaliyetlere yönelik yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: Çevresel Radyoaktivitenin İzlenmesine Yönelik İmkân ve Kabiliyetin Artırılması çalışmaları kapsamında; bir adet NaI detektörlü gama spektrometre sisteminin 12-15.04.2011 tarihleri arasında Mersin Üniversitesinde kurulumu gerçekleştirilmiş ve gerekli eğitimler verilmiştir. Aynı şekilde bir adet NaI detektörlü gama spektrometre sisteminin 26-29.04.2011 tarihleri arasında Trakya Üniversitesinde kurulumu gerçekleştirilmiş ve gerekli eğitimler verilmiştir. Proje kapsamında kurulması planlanan 10 adet NaI detektörlü gama spektrometre sistemlerinden 6 adetinin kurulumu 90 90
tamamlanmıştır. Geriye kalan 4 adet NaI dedektörlerin, bilgisayarların ve terazilerin diğer üniversitelere hibe işlemleri, transferi, kurulması ve yerinde eğitim verilmesine devam edilecektir. 1-5-2. Uluslararası Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek Uluslararası Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında 5 faaliyet yürütülmüştür. Söz konusu faaliyetler kapsamında AGKD tarafından yürütülen çalışmalar aşağıda sunulmuştur: CERN de yapılan çalışmaların koordine ve teşvik edilmesi, desteklenmesi, bu alanlardaki projelere katılım ve katkı sağlanması çalışmaları kapsamında; İsviçre Fransa sınırında yer alan ve dünyanın en büyük parçacık fiziği araştırma laboratuvarı olan Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN) ile ilgili ülkemizde yürütülen etkinlikleri koordine etmek, bilimsel etkinliklere katılmak, ülkemizde yürütülen çalışmaları finansal olarak desteklemek ve CERN çalışmalarında ülkemizi temsil etmek üzere 2006 yılından itibaren Kurumumuz görevlendirilmiştir. Bilim insanlarımızın CERN de yaptıkları katkıların ulusal ölçekte geri dönüşümünün sağlanması ile ülkemizde nitelikli eleman, donanımlı laboratuvarlar ve teknolojik gelişmelere uygun gerekli altyapının oluşturulması Kurumumuz hedefleri içinde yer almaktadır. Buna yönelik olarak Kurumumuz CERN de yürütülen ATLAS, CMS, CAST, ALICE deneyleri ve CLIC projeleri ile ilgili araştırmacılarımızın projelerini desteklemektedir. Ülkemizin CERN e tam üyelik süreci kapsamında ilk müzakere toplantısı 19 Ekim 2011 tarihinde TAEK, Dışişleri Bakanlığı, TÜBİTAK ve YÖK temsilcilerinden oluşan bir heyetle CERN Genel Direktörü ve ekibi arasında Cenevre de gerçekleştirilmiştir. Söz konusu toplantıda Tam üyelik için Asosye Üyelik statüsünün kazanılması için CERN ile imzalanması gereken anlaşma taslağı üzerindeki görüşlerimiz karşı tarafa aktarılmıştır. CERN ile ikinci müzakere görüşmesinin 2012 Nisan ayı içerisinde yapılması öngörülmektedir. Diğer taraftan, ülkemizle birlikte tam üyelik başvurusu yapan diğer dört ülkeden İsrail 2011 Ekim ayı içerisinde Tam üyelik için Asosye Üyelik anlaşmasını imzalayarak onay sürecini tamamlamış ve bu statüyü kazanmıştır. Sırbistan ise aynı anlaşmayı imzalamış ve onay sürecini başlatmıştır. Ulusal ve Uluslararası Kuruluşlarla İşbirliği başlıklı yatırım projesi kapsamında 2011 yılında 78 uzman CERN çalışmaları kapsamında yurtdışı görevlere gönderilmiş olup toplam 1.143.795,00 TL destek sağlanmıştır. Ayrıca, ATLAS, CMS ve CAST deneyleri ile ilgili olarak CERN ile yapılan kontratlar çerçevesinde (Memorandom of Understanding) projede yer alan elemanların deneylerde çalışabilmesi için kategori A ve kategori B olarak belirlenen deney katkı payları için 581.350,00 TL ödeme yapılmıştır. Nükleer alandaki yabancı ve uluslararası kurum ve kuruluşların bilimsel çalışmalarına katılmak ve benzeri kuruluşlar ile temaslar kurmak amacıyla uluslararası kuruluşlara katkı sağlanması çalışmaları kapsamında; Uluslararası kuruluşlar ve ülkeler ile ilişkilerden doğan her türlü faaliyetin koordinasyonu, yurtdışı kuruluşlardan gelen toplantı, kurs, burs, vb. duyuruları, yurtdışı görevlendirmeler ve görev raporları, uluslararası kuruluşlara üyelik, katkı payları vb. yükümlülüklerin yerine getirilmesi, IAEA Genel Konferans, Teknik Komiteler (RASSC, WASSC, TRANSSC, NUSSC), OECD Yönetim Kurulu, Teknik Komiteler (CRPPH, RWMC, CSNI, CNRA, NSC, NDC, NLC) ile ilgili işlemlerin 91 91
yürütülmesini kapsamaktadır. Faaliyetlerin yürütüldüğü başlıca uluslararası kuruluşlar aşağıda verilmektedir. UAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı), OECD/NEA (Nükleer Enerji Ajansı), IEA (Uluslararası Enerji Ajansı), WNA (Dünya Nükleer Birliği), SESAME (Orta Doğu Deneysel Bilim ve Uygulamaları Sinkrotron Işık Merkezi), CERN (Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi) AB (Avrupa Birliği-EURATOM, EUTERP, JRC) Diğer uluslararası kuruluşlar (NATO, NTG, Zangger Komitesi) Ayrıca, bilimsel ve teknolojik konularda Türk Cumhuriyetleri ve diğer ülkelerle ilişkilerin yürütülmesi ile ilgili işler de gerçekleştirilmektedir. 2011 yılında, Kurumumuz personelinden 69 kişi UAEA da, 10 kişi AB de, 9 kişi OECD de, 3 kişi CERN de, 2 kişi SESAME de ve 73 kişi de diğer uluslararası kuruluşlarda olmak üzere toplam 166 kişi yurt dışında görevlendirilmiştir. Grafik 6. 2011 yılı yurtdışı görevlendirmelerinin kuruluşlara göre dağılımları UAEA ile ortak projeler yürütülmesi faaliyetleri kapsamında; Kurumumuzda UAEA tarafından yürütülen teknik işbirliği programı kapsamında desteklenen 3 adet teknik işbirliği projesi (TUR), araştırma kontratı programı kapsamında desteklenen 3 adet CRP projesi yürütülmüş, UAEA ya üye ülkelerin katılımıyla yürütülmekte olan bölgesel projelere (RER) katılım sağlanmış, bu proje ve programlar kapsamında uluslararası teknik toplantı ve bölgesel kurslar yapılmıştır. Uluslararası Kuruluşlara üyelikten doğan ve 2011 yılında ödenen aidat miktarları Tablo 14. de verilmektedir. 92 92
Tablo 14. Uluslararası Kuruluşlara üyelikten doğan ve 2011 yılında ödenen aidat miktarları Ödeme Yapılan Uluslararası Kuruluş Miktar UAEA 255.850 $+209.541 UAEA TUR/9/017 Projesi 400.000 $ UAEA Ulusal Katılım Payı 1.882 $ OECD/NEA Programı 124.173,04 OECD Databank 54.774,58 SESAME 350.831,25 $ EURAMET 1.000 Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi Derneği 550.00 TL Diğer ülkeler ile nükleer alanda her türlü ikili ve çok taraflı işbirliği ve proje faaliyetleri çalışmaları kapsamında; Nükleer teknoloji geliştirme ve işbirliği kapsamında; Nükleer Enerjinin Barışçıl Amaçlarla Kullanımına Dair Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Ürdün Haşimi Krallığı Hükümeti Arasında İşbirliği Anlaşması (17.02.2011), Co-operation Program between the Turkish Atomic Energy Authority (TAEK) and the State Nuclear Regulatory Inspection (SNRCU) for 2011-2012 (25.01.2011), Arrangement for Cooperation between the Radiation and Nuclear Safety Authority of Finland and the Turkish Atomic Energy Authority (20.09.2011) ve The Extract from the Minutes of the Meeting of the International Eurasian Conference Committee Members (23.09.2011) imzalanmıştır. Uluslararası Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında ÇNAEM tarafından yürütülen faaliyetlere yönelik yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: UAEA ile ortak projeler yürütülmesi faaliyeti kapsamında yapılan çalışmalar aşağıda görülmektedir. Strengthening the Production and Quality Control of Advanced Radiopharmaceutical and Radionuclide Generators (TUR/2/016) projesi çerçevesinde; 18-22 Temmuz 2011 tarihleri arasında UAEA Teknik İşbirliği Programı kapsamında bir Umman vatandaşına bir hafta süreyle SSDL laboratuvarında yapılan kalibrasyon hizmetleri ve SSDL in işleyişi konusunda eğitim verilmiştir. Avrupa Birliği ile ortak projeler yürütülmesi faaliyeti kapsamında yapılan çalışmalar aşağıda görülmektedir. Improving Chemical and Ionizing Radiation Metrology (EU-TR080209) projesi çerçevesinde; Metroloji Birimi nden bir personel 1 yıl süre ile PTB (Physikalisch-Technische Bundesanstalt) Almanya da almakta olduğu dozimetri konusundaki eğitimini tamamlayarak yurda dönüş yapmış, bir personel de Ağustos 2011 de aynı yerde 1 yıl süre ile iş başı eğitime başlamıştır. Bu proje kapsamında gerçekleştirilen toplantı, seminer, çalıştaylar aşağıda belirtilmiştir. 93 93
Yönetim Kurulu toplantıları; SC5, 27 Nisan 2011, Avrupa Birliği Delegasyonu, Ankara SC6, 27 Ekim 2011, TAEK-ÇNAEM, İstanbul Danışma Kurulu toplantıları; PAC4, 6 Nisan 2011, Adıyaman Üniversitesi PAC5, 20 Ekim 2011, Bursa-Uludağ Ulusal kuruluşlar ile işbirliği kapsamında düzenlenen çalıştaylar; 17-18 Haziran 2011 tarihlerinde ÇNAEM ve İ.Ü. Çapa Tıp Fakültesi Onkoloji Enstitüsü nde QA/QC Management in Radiotheraphy isimli iki günlük bir çalıştay düzenlenmiştir. Avrupa Birliği JRC laboratuvarları ile ortaklaşa düzenlenen eğitim ve çalıştaylar; 22-24 Subat 2011 tarihleri arasında Karadeniz Üniversitesi nde Quality, Metrology, Education and Training konulu çalıştay, 1-2 Mart 2011 tarihlerinde TÜBİTAK-UME de, Certification of Reference Materials konulu eğitim, 15-17 Mart 2011 tarihlerinde Principles and Application of Isotopic Methodology and Metrology in Chemistry to Inorganic Reference Measurements konulu eğitim, 08.Mayıs.2011 tarihinde TÜBİTAK-UME de Standard Reference Material Preparation konulu çalıştay, 6-8 Haziran 2011 tarihinde SANAEM de Source Preparation and Instrument Efficiency Calibration in Liquid Scintillation Counting" konulu çalıştay, 7-10 Haziran 2011 tarihleri arasında PTB de S03-25: Contamination Survey Meter Calibration konulu işbaşı eğitimi, 20-24 Haziran 2011 tarihlerinde SANAEM de S03-05 Advanced Gamma-Ray Spectrometry" konulu çalıştay, 21-22 Haziran 2011 tarihlerinde METU da Knowledge Dissemination Lectures On Inorganic Chemical Isotopic Reference Measurement konulu eğitim, 5-6 Eylül 2011 tarihlerinde TÜBİTAK-UME de düzenlenen EMIT Training course S01-04: "Use of Reference Materials and the Estimation of Measurement Uncertainty", 4-5 Ekim 2011 tarihinde TÜBİTAK-UME de S01-05: "Preparation of Certified Reference Materials, 18-20 Ekim 2011 tarihinde Bursa Uludağ Üniversitesinde düzenlenen Integrated Quality System an Interpretation of Universities isimli çalıştay, 17-19 Kasım 2011 tarihinde İzmir Çeşme de düzenlenen 13. Medikal Fizik Kongresinde projenin Theraphy Level Dosimetry konulu özel oturumu gerçekleştirilmiştir. NDT Personelinin EN473 standardı ve PED/97/23/EC direktiflerine göre eğitilmesi ve sertifikalandırılması ile ilgili olarak İTK/TÜV NORD ile yapılan işbirliği sözleşmesi kapsamında endüstriye yönelik Seviye-1, 2 ve temel eğitimleri verilmiştir. 2011 yılı içinde endüstriye yönelik 3 NDT kursu düzenlenmiş ve toplam 16 kursiyer eğitilmiştir. 94 94
Uluslararası Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında SANAEM tarafından yürütülen faaliyetlere yönelik yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: UAEA ile ortak projeler yürütülmesi faaliyeti kapsamında yapılan çalışmalar aşağıda görülmektedir. Using Molecular Techniques for Enhancing the Efficiency of Mutation Induction and Utilization of Mutants in Agriculture (TUR/5/025) projesi çerçevesinde; yeni çeşitlerin geliştirilmesinde ve mutasyon tekniğinin etkinliğinin artırılmasına yönelik bölge ve komşu ülkelerin temel eğitimlerinin bu proje kapsamında ve SANAEM de yapılması UAEA tarafından talep edilmiştir. Bunun yanı sıra, proje kapsamında temin edilen kapilar ve jel bazlı sekans üniteleri aktif olarak moleküler çalışmalarda kullanılmaya başlanmıştır. Evaluation and Utilization of Natural and Mutant Cereals Germplasm (RER/5/013) projesi çerçevesinde; 5 yabancı uyruklu araştırıcıya mutasyon ıslahı ve tarımda kullanılması konusunda grup eğitimi verilmiştir. Eğitim amacıyla bir araştırıcı Macaristan da 3 aylık süre ile antioksidan türevli bileşenlerin HPLC metodu ile analizine yönelik olarak planlanan eğitime, bir diğer araştırıcı da aynı konuda yine Macaristan da düzenlenen 2 haftalık eğitim kursuna katılmıştır. Viyana da gerçekleştirilen koordinasyon toplantısında proje kapsamında elde edilen bulgular sunularak gelecek çalışma programının planlaması yapılmıştır. Islah materyali olarak; arpada erkenci, kısa boylu ileri mutant hatlar, buğdayda ise verimli tuza toleranslı hatlarla çalışmalar sürdürülmektedir. Domates, biber ve patates mutantlarında elde edilen ümitvar hatlarla ıslah çalışmaları ve moleküler karakterizasyon çalışmaları sürdürülmektedir. Using Nuclear Techniques for the Characterization and Preservation of Cultural Heritage Artefacts in the Europen Region (RER/8/015) projesi çerçevesinde; ülkemizde 11-15 Temmuz 2011 tarihlerinde projeyle aynı isimli kurs 15 Avrupa ülkesinden 20 yabancı ve 4 yerli katılımcının iştiraki ile 3 yabancı ve 9 yerli eğitmenin marifetiyle gerçekleştirilmiştir. Kursun üç günü SANAEM de, bir günü Anadolu Medeniyetleri Müzesinde ve bir günü ise arkeolojik kazı bölgesi olan Julyapolis de yapılmıştır. Kurs sürecinde kültürel varlıkların incelenmesinde teorik ve pratik uygulamalar gerçekleştirilmiştir. 5-9 Eylül 2011 tarihlerinde Varşova da yapılan Koordinasyon Toplantısına katılım sağlanmış ve proje kapsamında yapılan çalışmalar ülke raporu olarak sunulmuştur. Kursun başarılı olması sonucu Varşova da yapılan koordinasyon toplantısında SANAEM de benzer kursların ve eğitim programlarının yapılması için öneriler gelmiştir. Proje başarıyla tamamlanmış ve projenin iki yıl daha "Kültürel Mirasın korunması, muhafazası ve tanımlanmasının geliştirilmesi (Enhancing the characterization, preservation and protection of cultural heritage artefacts)" başlığı ve RER/0/034 kodu ile devam etmesine karar verilmiştir. 2011 yılı içinde iki personel UAEA desteği ile ICP-MS ve RAMAN sistemlerinin arkeolojik araştırmalarda kullanımı ile ilgili eğitim almıştır. Dönem içerisinde Çorum Müzesi nde yaklaşık 110 Tunç çağı eseri taşınabilir XRF spektrometresi ile incelenmiştir. Daha önce analizleri yapılan Karun Hazinesinin istatistiksel değerlendirmeleri yapılmış olup önümüzdeki dönemde Çorum da yapılacak olan 34. Uluslararası Kazı, Araştırma ve Arkeometri Sempozyumu nda sunulması planlanmaktadır. Ayrıca, RAMAN, FTIR ve C-14 teknikleriyle yapılan çalışmaların da aynı sempozyumda sunulması düşünülmektedir. 95 95
Resim 47. UAEA Eğitim Kursu Enhancing Quality Control Methods and Procedures for Radiation Technology (RER/8/017) projesi çerçevesinde; 23-28 Ekim 2011 tarihlerinde Budapeşte de düzenlenen Validation and Process Control for Gamma Rad. Processing konulu kursa katılım sağlanmış ve 21-25 Kasım 2011 tarihlerinde Bükreş de bulunan IRASM mikrobiyoloji laboratuvarına yapılan laboratuvarlar arası karşılaştırma deneyleri ve ortak yürütülebilecek çalışmalar hakkında görüşmek ve bilgi paylaşımı için bilimsel ziyarette bulunulmuştur. Characterizing Seasonal Variations in Elemental Particulate Matter Concentrations in European Urban and Rural Areas under Different Climatic Conditions (RER/2/005) bölgesel proje çerçevesinde; 14 ülkenin katılımıyla 2009 yılında başlatılmış olan proje çalışmalarına Ocak 2011 itibarı ile başlanmıştır. Projenin Kış ve Yaz 2011 dönemleri için TAEK Başkanlık ve SANEM de 135 atmosferik partikül madde örneği toplanmış, kış periyodu örnek hazırlama, analiz ve veri değerlendirme çalışmaları tamamlanmıştır. Örneklemeler için yüksek hacimli ve dichotomous örnekleyiciler, örnek hazırlama işlemleri için mikrodalga çözündürme tekniği, 25 metalin analizi için AAS ve ICP-MS sistemleri kullanılmıştır. Kullanılan materyal ve yöntemler, uluslar arası standartlara ve UAEA nın belirlediği kriterlere uygundur. Laboratuvarlarımızda uygulanan yöntemler ayrıca sertifikalı referans maddeler kullanılarak da izlenmektedir. Bu proje kapsamında, 16-20 Mayıs 2011 tarihlerinde Floriana, Malta da Assessment of Impact of APM on Human Health (APM in İnsan Sağlığına Etkilerinin Değerlendirilmesi) başlıklı çalıştaya ve 05-07 Ekim 2011 tarihleri arasında Viyana, Avusturya da düzenlenen Proje Koordinasyon Toplantısına katılım sağlanmıştır. Aralık 2011 itibarı ile süresi tamamlanan projenin iki yıl daha uzatılarak Supporting Air Quality Management (Hava Kalitesi Yönetiminin Desteklenmesi) isim ve RER/1/008 kodu ile devam etmesine karar verilmiştir. Responding to the Transboundary Threat of Wheat Black Stem Rust (Ug99) (INT/5/150) projesi çerçevesinde; koordinasyon ve yönlendirme toplantılarına katılım sağlanmıştır. Geçmiş yıllar içinde alınan kararlar doğrultusunda Merkezimizde geliştirilen M2 seviyesinde mutantlara ait tohumlar hastalık testleri yapılmak üzere Kenya ya gönderilmiş olup halen yeni mutant populasyonlar yaratmak amacı ile çalışmalara devam edilmektedir. 96 96
Avrupa Birliği ile ortak projeler yürütülmesi faaliyeti kapsamında yapılan çalışmalar aşağıda görülmektedir. Improving Chemical and Ionizing Radiation Metrology (EU-TR080209) projesi çerçevesinde; SANAEM radyoaktivite ölçüm laboratuvarlarının halihazırdaki hizmet, analiz ve ölçme kalitesi ve kapasitesini daha üst seviyeye çıkarmak için Avrupa Birliği-IRMM ve TÜBİTAK-Ulusal Metroloji Enstitüsü ile ortaklaşa düzenlenen çalıştaylar: 21-25 Şubat 2011 tarihlerinde Training Methodologies in Metrology in Chemistry konulu Karadeniz Teknik Üniversitesi nde düzenlenen çalıştaya 5 personelin katılımı sağlanmıştır. 01 02 Mart 2011 tarihlerinde Certification of Reference Materials konulu TUBİTAK- UME de düzenlenen çalıştaya 4 personelin katılımı sağlanmıştır. 15-17 Mart 2011 tarihlerinde Principles and Application of Isotopic Methodology and Metrology in Chemistry to Inorganic Reference Measurements 3 personelin katılımı sağlanmıştır. 01 Mayıs 2011-01 Mayıs 2012 tarihleri arasında bir personelin IRMM laboratuvarlarında Standardisation of activity and decay data measurements konusunda uzun süreli eğitimi devam etmektedir. 6-8 Haziran 2011 tarihlerinde SANAEM de Liquid Scintillation 1. Source Preparation and Quench Correction Techniques for LSC konulu çalıştay gerçekleştirilmiştir. 20-25 Haziran 2011 tarihlerinde SANAEM de Advanced Gama-ray Spectrometry konulu çalıştay gerçekleştirilmiştir. 18-20 Ekim 2011 tarihlerinde Uludağ Üniversitesinde düzenlenen Integrated quality systems an interpretation for universities konulu çalıştaya 3 personelin katılımı sağlanmıştır. 05-09 Aralık 2011 tarihlerinde Monako daki UAEA Çevre Laboratuvarlarında düzenlenen Measurement of natural radionuclides in environmental samples, NORMs and TENORMs by gamma spectrometry: experimental challenges and methodologies konulu teknik toplantıya 2 personelin katılımı sağlanmıştır. Resim 48. LSC Çalıştayı Resim 49. Gama Çalıştayı Uluslararası Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek başlıklı stratejik hedefe ulaşmak için 2011 yılında TD tarafından yürütülen faaliyetlere yönelik yapılan çalışmalar ise aşağıda sunulmuştur: Nükleer alandaki yabancı ve uluslararası kurum ve kuruluşların bilimsel çalışmalarına katılmak ve benzeri kuruluşlar ile temaslar kurmak amacıyla uluslararası kuruluşlara katkı sağlanması çalışmaları kapsamında; OECD/NEA tarafından yürütülen Uranium Resources, Production and Demand (Red Book) ve Nuclear Energy Data (Brown Book) ile UAEA tarafından yürütülen 97 97
Country Nuclear Power Profiles ve Nuclear Fuel Cycle Information System (NFCIS) gibi çalışmalar kapsamında ülkemize ait bilgilerin derlenmesi ve ülke raporlarının hazırlanması çalışmaları sürdürülmüştür. Avrupa Birliği 7 nci Çerçeve Programı kapsamında ülkemizin EURATOM alanına katılımına ilişkin hazırlık çalışmaları yürütülmüştür. Diğer ülkeler ile nükleer alanda her türlü ikili ve çok taraflı işbirliği ve proje faaliyetleri çalışmaları kapsamında; ülkelerin nükleer enerji alanındaki faaliyetlerinin takip edilmesine ilişkin çalışmalar sürdürülmüştür. Nükleer enerjinin barışçıl amaçlarla kullanımı konusunda aşağıda belirtilen ikili işbirliği anlaşmasında hazırlık, koordinasyon ve görüş verme çalışmaları yürütülmüştür: Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Çin Halk Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Nükleer Enerjinin Barışçıl Amaçlarla Kullanılmasına İlişkin Anlaşma (müzakereler devam etmektedir). Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Japonya Hükümeti Arasında Nükleer Enerjinin Barışçıl Amaçlarla Kullanılmasına İlişkin Anlaşma (müzakereler devam etmektedir). 98 98
2- Performans Sonuçları Tablosu Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Başkanlığı nın 2011 yılı bazı performans hedef ve göstergelerine ilişkin gerçekleşmeleri aşağıda görülmektedir: Yıl : 2011 Birim : NGD Stratejik Amaç : Nükleer Güvenlik ve Emniyeti ile Radyasyon Güvenliği ve Radyasyon Kaynaklarının Emniyetinin Sağlanmasını Garanti Altına Almak Stratejik Hedef : Nükleer Güvenlik ve Emniyetin Sağlanmasının Garanti Altına Almak Performans Hedefi : Nükleer Güvenlik ve Emniyetin Sağlanmasını Garanti Altına Almak Performans Göstergeleri Hedef Gerçekleşme Hedefin Hedefin Gerçekleşme Sapma Oranı Oranı (%) (%) Değerlendirilen belge ve rapor sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Verilen yetki belgesi/yazısı sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler 60 8 13-87 Nükleer tesisler ve ilgili faaliyetlerde nükleer güvenliğin sağlanması amacıyla yapılan çalışmalar sırasında değerlendirilen belge sayısını ifade eder. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. Hedeflenen sonuca ulaşılamamıştır. Yetkilendirilen kişiler tarafından nükleer tesislere ilişkin faaliyetler çerçevesinde öngörülenden daha az bir başvuru olmuştur. Değerlendirilen belge ve raporların bir kısmı eksiklikler neticesinde yeniden düzenlenerek gönderilmiş ve değerlendirilmiştir. Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. 3 1 33-67 Nükleer tesisler ve ilgili faaliyetlerde nükleer güvenliğin sağlanması amacıyla yapılan çalışmalar sırasında ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından hazırlanıp sunulan raporların değerlendirilmesinin olumlu bulunması sonucu bu kurum ve kuruluşlara faaliyetlerini yapabilmeleri için verilen yetki belgesi/yazısı sayısı sayısını ifade eder. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. Akkuyu proje şirketi kurucu olarak tanınmıştır. ÇNAEM deki TR-2 ve Yakıt Pilot Tesisi nin lisans başvuruları değerlendirilmiş, eksiklikler nedeniyle yetki belgeleri verilmemiştir. İşleticilerin sundukları dokümanlardaki eksikleri gidermemesi. Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. 99 99
Nükleer tesis denetimlerine katılım süresi (gün) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Tesis dışı yer denetimlerine katılım süresi (gün) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Hazırlanan denetim sonuç raporu sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Değerlendirilen veya onaylanan belge sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi 37 18 49-51 Nükleer tesisler ve ilgili faaliyetlerde nükleer güvenlik ve emniyetin sağlanması amacıyla kurum ve kuruluşlara faaliyetlerini yapabilmeleri için verilen yetki belgesi/yazısı sonucu bu kurum ve kuruluşlara yapılan denetimlerde kullanılan toplam gün. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. Nükleer güvenlik ve emniyet açısından denetimine yönelik faaliyetler çerçevesinde öngörülen hedefe yakın tesis denetimleri gerçekleşmiştir. Akkuyu ve Sinop taki proje çalışmalarındaki gecikmeler ile ÇNAEM de reaktör yakıtlarının yüklü olmaması nedeniyle öngörülen denetimler gerçekleşememiştir. Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. 10 12 120 20 Nükleer emniyetin sağlanması amacıyla tesis dışı yerlerde kurum ve kuruluşlara faaliyetlerini yapabilmeleri için verilen yetki belgesi/yazısı sonucu bu kurum ve kuruluşlara yapılan denetimlerde kullanılan toplam gün. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. Tesis dışı yerlere denetim öngörülen ölçülerin üzerinde gerçekleşmiştir. Yeni tesis dışı yerlerin belirlenmesi. Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. 13 13 100 0 Nükleer tesisler ve ilgili faaliyetlerde nükleer güvenlik ve emniyetin sağlanması amacıyla kurum ve kuruluşlara yapılan her bir denetim sonucu denetim sorumlusu tarafından hazırlanan denetim raporu sayısını ifade eder. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. Denetimlere katılan her bir denetim sorumlusu kendi görevi kapsamında bir görev raporu hazırlamıştır. Sapma yoktur. Sapma yoktur. 60 96 160 60 Nükleer tesis veya tesis dışı yerler için nükleer madde sayım ve kontrolüne yönelik faaliyetler çerçevesinde NGD tarafından değerlendirilen veya onaylanan belge sayısını ifade eder. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. Nükleer tesis veya tesis dışı yerler için nükleer madde sayım ve kontrolüne yönelik faaliyetler çerçevesinde etkinliklerde bulunan kurum ve kuruluşlar tarafından sunulan belgeler birimimiz tarafından değerlendirildi veya onaylandı. 100 100
Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Ajansa yapılan bildirim sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Uluslararası oluşumlara ihracata ilişkin bildirim sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler İthalata uygunluk için değerlendirilen kalem sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler İthalata uygunluk yazısı sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler İlgili kuruluşların konu kapsamında öngörülenden fazla belge sunması. Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. 22 31 141 41 Nükleer tesisler ve ilgili faaliyetlerde nükleer emniyetin sağlanması amacıyla kurum ve kuruluşlarda yürütülen faaliyetler hakkında Ajansa yapılan bildirim sayısını ifade eder. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. İlgili faaliyet çerçevesinde Ajansa bildirimler yapılmıştır. UAEA nın konuya ilişkin taleplerinde artış olması. Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. 2 1 50-50 Nükleer maddelerin ve diğer stratejik eşyaların ithalat ve ihracatının kontrolüne yönelik faaliyetler çerçevesinde Ülkemizden yapılan ihracata yönelik olarak Uluslararası oluşumlara yapılan bildirim sayısını ifade eder. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. İlgili faaliyet çerçevesinde Zangger Komitesine bildirim yapmıştır. Nükleer Tedarikçiler Grubunca bildirim talebinde bulunulmamıştır. Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. 180 212 118 18 Faaliyet kapsamında ithalata uygunluk için değerlendirilen kalem sayısı. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. İlgili kurum ve kuruluşlar tarafından ithal edilmek istenen kalemlerin uygunluğu değerlendirilmiştir. İthalatçı kurum ve kuruluşların dötere bileşiklerin ithalatında aldıkları siparişleri biriktirerek toplu halde ithal etmeyi tercih etmesi. Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. 60 55 92-8 Faaliyet kapsamında verilen ithalata uygunluk yazısı sayısı. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. Nükleer maddelerin ve diğer stratejik eşyaların ithalat ve ihracatının kontrolüne yönelik faaliyetler çerçevesinde ithalata uygunluk yazısı verilmiştir. Konu ile ilgili olarak faaliyet gösteren kurum veya kuruluşlar tarafından öngörülen düzeyde ithalat gerçekleştirememesi. Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan 101 101
İhracata uygunluk için değerlendirilen kalem sayısı (adet) kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. 120 99 83-17 Faaliyet kapsamında ihracata uygunluk için değerlendirilen kalem sayısı. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. Performans Sonuçlarının Analizi Nükleer maddelerin ve diğer stratejik eşyaların ithalat ve ihracatının kontrolüne yönelik faaliyetler çerçevesinde ihracata uygunluk başvuru sırasında ihraç edilecek kalemler değerlendirilmiştir. İhracat rejimi uygulamalarına ilişkin ilgili ihracatçı firmaların bilinçlenmiş olması. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. İhracata uygunluk yazısı (adet) 100 68 68-32 Faaliyet kapsamında verilen ihracata uygunluk yazısı sayısı. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. Performans Sonuçlarının Analizi Nükleer maddelerin ve diğer stratejik eşyaların ithalat ve ihracatının kontrolüne yönelik faaliyetler çerçevesinde ihracata uygunluk yazısı verilmiştir. Konu ile ilgili olarak faaliyet gösteren kurum veya kuruluşlar tarafından öngörülen düzeyde ihracat gerçekleştirilmemesi. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Yapılan çevre izleme sayısı (adet) 3 1 33-67 Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Değerlendirilen ulusal ve uluslararası belge ve rapor sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Ulusal ve uluslararası teknik veya uzman toplantılarına katılım süresi (gün) Faaliyet kapsamında yapılan çevre izleme sayısı Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler Limanlarımızı ziyaret eden nükleer güçle çalışan gemiler için çevresel izleme faaliyetleri çerçevesinde çevre izleme faaliyetleri gerçekleşmiştir. Limanlarımızı ziyaret eden nükleer güçle çalışan gemiler öngörülenden daha az limanlarımıza gelmesi. Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. 350 772 221 121 Nükleer güvenlik ve emniyet alanında ulusal ve uluslararası kuruluşlardan gelen ve değerlendirilen belge sayısı. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. Ulusal ve uluslararası kuruluşlardan gelen nükleer güvenlik alanındaki belgeler ilgili konu kapsamında değerlendirilmiştir. Öngörülenin üzerinde ulusal ve uluslararası kuruluşlardan belgenin gelmesi. Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. 50 73 146 46 102 102
Ulusal ve uluslararası teknik veya uzmanlık gerektirecek toplantılara toplam kaç kişinin kaç gün katıldığının gün olarak ifadesi. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. Performans Sonuçlarının Analizi Ulusal ve uluslararası teknik veya uzman toplantılarına katılım sağlanmıştır. Dışa bağımlı bir parametre olması. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Hizmet içi eğitim süresi (gün) 50 23 46-54 Birime yeni başlayan veya mevcut personele bilgi tazeleme ve bilgisinin arttırılması amacıyla verilen eğitimin kişi-gün olarak gün bazında ifadesi. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. Performans Sonuçlarının Analizi Birime yeni başlayan veya mevcut personele bilgi edinme amacıyla eğitimin verilmiştir. Akkuyu Projesi kapsamında yürütülen çalışmalar nedeniyle öngörülen hedefe ulaşılamamıştır. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Kurum içi ve Kurum dışı verilen 40 83 208 108 eğitim süresi (gün) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Nükleer güvenlik ve emniyet çerçevesinde faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlardan gelen talepler sonucu verilen eğitim ile Kurum personeline verilecek eğitimin kişi-gün olarak gün bazında ifadesi. Çalışmayı yürüten ilgili şubelerden toplanan veriler. Kurum dışından eğitim talebi sınırlı olmuştur. Ayrıca, Kuruma yeni personel alımı devam ettiğinden 2011 yılına kaydırılmıştır. Kurum içinden ve dışından eğitim talebinin artması. Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. 103 103
Yıl : 2011 Birim : RSGD Stratejik Amaç : Nükleer Güvenlik ve Emniyeti ile Radyasyon Güvenliği ve Radyasyon Kaynaklarının Emniyetinin Sağlanmasını Garanti Altına Almak Stratejik Hedef : Radyasyondan Korunmanın, Radyasyon Kaynaklarının Kontrolü ve Emniyetinin Sağlanması ile Çevre Radyoaktivitesini Ölçme ve Değerlendirme Araştırmalarının Yaygınlaştırılması Performans Hedefi : Radyasyondan Korunmanın, Radyasyon Kaynaklarının Kontrolü, Emniyetinin Sağlanması ile Çevre Radyoaktivitesini Ölçme ve Değerlendirme Araştırmalarının Yaygınlaştırılması Performans Göstergeleri Hedef Gerçekleşme Hedefin Gerçekleşme Oranı (%) 104 Hedefin Sapma Oranı (%) Denetlenecek/Denetlenen cihazkaynak 2.200 2.709 123 23 sayısı (adet) Yetkilendirilmiş kuruluşların lisanslama koşullarının sürekliliğinin sağlanıp sağlanmadığını tespit etmek. 2690 Sayılı TAEK Kanunu ve Radyasyon Güvenliği Tüzüğü. Performans Sonuçlarının Analizi 2011 yılı için öngörülen hedefin üstünde performans sağlanmıştır. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Denetim görevleri süresi (gün) 1.300 1.968 151 51 Yetkilendirilmiş kuruluşların denetimi için harcanan zaman. 2690 Sayılı TAEK Kanunu ve Radyasyon Güvenliği Tüzüğü. Performans Sonuçlarının Analizi 2011 yılı için öngörülen hedefin üstünde performans sağlanmıştır. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Denetim görevlendirme sayısı 400 547 137 37 (adet) Yetkilendirilmiş kuruluşların denetimi için yapılan görevlendirme sayısı. 2690 Sayılı TAEK Kanunu ve Radyasyon Güvenliği Tüzüğü. Performans Sonuçlarının Analizi 2011 yılı için öngörülen hedefin üstünde performans sağlanmıştır. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Değerlendirilen radyoaktivite 800 391 49-51 analiz sonuçları sayısı (adet) Türkiye nin çevre radyasyon seviyelerinin belirlenmesine yönelik yapılan çalışmaların değerlendirilmesi. 104
Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Türkiye de bölgesel doğal radyasyon taraması yapılan il sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Hazırlanan teknik rapor sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler 2690 Sayılı TAEK Kanunu ve Radyasyon Güvenliği Tüzüğü. 2011 yılı içerisinde analizi tamamlanarak Dairemize gönderilen numune sonuçları değerlendirilmiştir. Yılın son aylarına ait numunelerin analiz sonuçlarının bir sonraki yıla sarkması nedeniyle hedeflenen ile gerçekleşen sonuçlar arasında farklılık oluşmuştur. Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. 31 45 145 45 Çevre radyasyonu Mobysis sistemi ile havada gama radyasyonu ölçümü yapılarak tespit edilmesi. 2690 Sayılı TAEK Kanunu. 2011 yılı için öngörülen hedefe ulaşılmıştır. Sapma yoktur. Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. 2 1 50-50 Çevresel radyoaktivite ölçme sonuçlarına ilişkin verilerin değerlendirilerek teknik rapor haline getirilmesi. 2690 Sayılı TAEK Kanunu 2011 yılına ait değerlendirme sonuçları tek bir teknik raporda verilmiştir. Sapma yoktur. Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. 105 105
Yıl : 2011 Birim : AGKD Stratejik Amaç : Ulusal ve Uluslararası İlgili Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek Stratejik Hedef : Ulusal Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek Performans Hedefi : Ulusal Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek Performans Göstergeleri Hedef Gerçekleşme Hedefin Hedefin Gerçekleşme Sapma Oranı Oranı (%) (%) Düzenlenen toplantı sayısı (adet) 1 0 0-100 Ulusal Kuruluşlarla İşbirliğinin Geliştirilmesi kapsamında uluslararsı kuruluşlarla düzenlenen toplantı sayısını ifade eder. Ulusal ve Uluslararsı Kuruluşlarla İşbirliğinin Geliştirilmesi kapsamında oluşturulan dosyalarda yer alan yazışmalardır. Performans Sonuçlarının Analizi Tahmini olarak olması beklenen sayı gerçekleşmemiştir. Söz konusu toplantı ve organizasyonların gerçekleştirme kararı Kurum Başkanlığına ait olup, bu yönde bir karar oluşturulmamıştır. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Protokol, sözleşme, vs. sayısı 6 4 67-33 (adet) Ulusal Kurum ve Kuruluşlarla Nükleer teknik ve teknolojilerin Barışçıl Amaçlarla Kullanılmasının Sağlanması Kapsamında Ulusal Kurum ve Kuruluşlarla imzalanan protokol ve işbirliği anlaşmalarının sayısını ifade eder. İlgili dosyada yer alan 2011 Yılı içerisinde yapılan protokol ve sözleşme sayısıdır. Performans Sonuçlarının Analizi Tahmin edilen hedef gerçekleşmemiştir. Göstergenin hedefine ulaşması Üst yönetimin ve Ulusal Kuruluşların kararlarına bağlıdır. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Atom enerjisi ile ilgili konularda 6 6 100 0 ayni ve nakdi destek sağlanan ulusal kurum ve kuruluş sayısı (adet) Ulusal kuruluşlarla nükleer teknik ve teknolojilerin barışçı amaçlarla kullanımı kapsamında işbirliği yapılması, bu kapsamda yapılan çalışmaların desteklenmesi ve bu alanlardaki bilimsel faaliyetlere katkı sağlanması sayısını ifade eder. Ulusal Kuruluşlar için düzenlenen ödeme belgeleridir. Performans Sonuçlarının Analizi Hedeflenen sonuca ulaşılmıştır. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma yoktur. 106 106
Koordinasyonu yapılan toplantı sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler 3 3 100 0 Ulusal Kuruluşlarla İşbirliğinin Geliştirilmesi kapsamında uluslararsı kuruluşlarla ilişkiler sonucu planlanan toplantıların koordinasyon sayısını ifade eder. Ulusal ve Uluslararsı Kuruluşlarla İşbirliğinin Geliştirilmesi kapsamında oluşturulan dosyalarda yer alan yazışmalardır. Gerçekleşme oranı %100,00 olarak tespit edilmektedir. Sapma yoktur. Sapma yoktur. Stratejik Amaç :Ulusal ve Uluslararası İlgili Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek Stratejik Hedef : Uluslararası Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek Performans Hedefi : Uluslararası Kuruluşlarla İşbirliğinin Geliştirilmesi Performans Göstergeleri Hedef Gerçekleşme Hedefin Hedefin Gerçekleşme Sapma Oranı Oranı (%) (%) Düzenlenen toplantı sayısı (adet) 2 1 50-50 Uluslararası Kuruluşlarla İşbirliğinin Geliştirilmesi kapsamında uluslararası kuruluşlarla düzenlenen toplantı sayısını ifade eder. Ulusal ve Uluslararası Kuruluşlarla İşbirliğinin Geliştirilmesi kapsamında oluşturulan dosyalarda yer alan yazışmalardır. Performans Sonuçlarının Analizi Tahmini olarak olması beklenen sayı gerçekleşmemiştir. Söz konusu toplantı ve organizasyonların gerçekleştirme kararı Kurum Başkanlığına ait olup, bu yönde bir karar oluşturulmamıştır. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Koordinasyonu yapılan toplantı 3 2 67-33 sayısı (adet) Uluslararası Kuruluşlarla İşbirliğinin Geliştirilmesi kapsamında uluslararası kuruluşlarla ilişkiler sonucu planlanan toplantıların koordinasyon sayısını ifade eder. Ulusal ve Uluslararası Kuruluşlarla İşbirliğinin Geliştirilmesi kapsamında oluşturulan dosyalarda yer alan yazışmalardır. Performans Sonuçlarının Analizi Tahmini olarak olması beklenen sayı gerçekleşmemiştir. Söz konusu toplantı ve organizasyonların gerçekleştirme kararı Kurum Başkanlığına ait olup, bu yönde bir karar oluşturulmamıştır. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. İşbirliği anlaşmaları sayısı (adet) 3 4 133 33 Atom enerjisi ile ilgili uluslararası kurum ve kuruluşlarla akdedilen işbirliği anlaşmalarını ifade eder. Gerek geçmiş yıllarda gerçekleştirilen işbirlikleri gerek girişimleri önceki yıl başlatılan işbirliklerinin 107 107
Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Katkı Payı Ödenen Uluslararası Kuruluş sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Uluslararası Kuruluşların Bilimsel Faaliyetlerine Katılım Sayısı (sayı) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Uluslararası Kuruluşlara ödenen katkı payı sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler sonuçlandırılacağının planlanmasından elde edilmiştir. Hedef aşılmıştır. Söz konusu işbirliği uluslararası boyutta gerçekleştirildiğinden Kurum politikasının yanısıra ülke politikası da bu işbirliklerinin hayat bulmasında önemli etkendir. Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. 4 4 100 0 Katkı Payı Ödenen Uluslararası Kuruluş sayısını ifade eder Veri, AGK Dairesi Uluslararası Kuruluşlar Katkı Payı takip dosyasından elde edilmiştir. Gerçekleşme oranı %100,00 olarak tespit edilmektedir. Sapma yoktur. Sapma yoktur. 250 116 46-54 Düzenlenen bilimsel faaliyetlere katılım sayısını ifade eder. Veri, AGK Dairesi Yurt Dışı Görevlendirme takip dosyasından elde edilmiştir. Gerçekleşme oranı %46,40 olarak tespit edilmektedir. Planlanandan daha az yurt dışı görevlendirme gerçekleşmiştir. Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. 7 6 86-14 Uluslararası Kuruluşlara Ödenen Katkı Paylarının sayısını ifade eder. Veri, AGK Dairesi Uluslararası Kuruluşlar Katkı Payı takip dosyasından elde edilmiştir. Gerçekleşme oranı %85,71 olarak tespit edilmektedir. Katkı paylarından bir tanesi planlanan etkinlikler gerçekleşmediği için ödeme yapılmasına gerek kalmamıştır. Sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. 108 108
Yıl : 2011 Birim : TD Stratejik Amaç :Nükleer Teknoloji Geliştirmek Stratejik Hedef :Nükleer Reaktör Teknolojisi Geliştirmek Performans Hedefi :Nükleer Reaktör Teknolojisinin Geliştirilmesi Hedef Gerçekleşme Hedefin Performans Göstergeleri Gerçekleşme Oranı (%) (%) Raporlama çalışmalarının tamamlanma süresi (%) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Meteoroloji ölçüm programının sürdürülme süresi (%) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Hedef ve programların oluşturulma süresi (%) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Araştırma reaktörünün temel gereklerinin belirlenme süresi (%) 100 100 100 0 SNTM Çevresel izleme Programına ilişkin raporlama çalışmaları 109 Hedefin Sapma Oranı SNTM'nin kurulmasına ilişkin çalışmaların 2011 yılı sonu itibariyle %100'ünün tamamlanması planlanmış, planlanan rakama ulaşılmıştır. Sapma yoktur. Sapma yoktur. 100 100 100 0 SNTM Meteoroloji Ölçüm Programının eksiksiz bir şekilde sürdürülmesi Meteoroloji Ölçüm Programının eksiksiz bir şekilde sürdürülmesi planlanmıştır; planlanan rakama ulaşılmıştır. Sapma yoktur. Sapma yoktur. 100 40 40-60 Araştırma merkezinin hedef ve görevlerinin belirlenmesi ile belirlenen faaliyet alanları için hedef ve programların oluşturulması. Sinop'ta kurulacak reaktör tipi ve teknolojisinin halen belirlenmemiş olması temel hedeflerin ve programların belirlenmesi ve bunlarla ilgili faaliyet alanlarının önceliklerinin ortaya çıkarılmasında en önemli zorluktur. Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. 100 90 90-10 Bu performans göstergesi ile Araştırma Merkezi içinde yer alması planlanan araştırma reaktörünün fizibilite çalışmasında, olası kullanım alanlarını göz önüne alarak reaktörün temel gereklerinin belirlenmesi için ölçüt oluşturulmaktadır. 109
Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dönem içinde beklenilen performans düzeyi elde edilmiştir. Ancak Akkuyu Nükleer Santral Projesinin Hükümetler Arası Anlaşma yoluyla Rusya Federasyonuna verilmesi ve benzer bir yolun Sinop nükleer santrali için de izlenecek olması gözlendiğinden, araştırma reaktörünün ve içinde yer alacağı teknoloji merkezine yönelik gerekleri oluşturacak nükleer yakıt, malzeme araştırma, yerli katkı ve Ar-Ge ihtiyaçları konularında belirsizlik oluşmuştur. Sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Stratejik Amaç Stratejik Hedef Performans Hedefi Nükleer politikanın revize edilme sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler : Ulusal ve Uluslararası İlgili Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek : Ulusal Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek : Nükleer Politika Oluşturulması ve Uygulanması 1 0 0-100 Başbakana önerilmek üzere ulusal nükleer enerji politikasının oluşturulması ve nükleer alandaki faaliyetlerin bu politika doğrultusunda gerçekleşmesi için çalışmalar yapılması. 2011 yılında politikanın revize edilmesine gerek görülmemiştir. Göstergeye hedef teşkil eden TAEK'in nükleer politika oluşturma görevi düzenli bir faaliyet olmayıp ölçülmesi mümkün olmadığı gibi revize edilmesi ya da hazırlanması dünya ve ülke şartlarının gelişimine bağlıdır ve önceden tahmin edilip planlanamaz. Bu bakımdan performansa dayalı bütçe çalışmalarında bir hedef olarak konulması anlamlı değildir. Revizyon sayısı ise bu konudaki performansın bir ölçüsü olamaz. Sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. 110 110
Yıl : 2011 Birim : SANAEM Stratejik Amaç : Nükleer Teknoloji Geliştirmek Stratejik Hedef : Hızlandırıcı Teknolojisi Edinmek Performans Hedefi : Parçacık Hızlandırıcısı Teknolojisinin Edinilmesi Performans Göstergeleri Hedef Gerçekleşme Hedefin Hedefin Gerçekleşme Sapma Oranı Oranı (%) (%) Montajın tamamlanma süresi (%) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Testlerinin tamamlanma süresi (%) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler 100 100 100 0 Montajın tamamlanma süresi. Hak edişler. TAEK Proton Hızlandırıcısı Tesisinin inşaatı planlanan sürede tamamlanmıştır. Sapma yoktur. Sapma yoktur. 100 94 94-6 Cihaz ve sistemlerin testlerinin tamamlanma oranı. Test takvimine göre ilerleme oranı. TAEK Proton Hızlandırıcısı Tesisinde bulunan cihaz ve sistemlerin testleri devam etmektedir. Sapma cihaz ve sistemlerin testlerinin teknik nedenlerden dolayı 2012 yılına sarkmış olmasındandır. Sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Stratejik Amaç Stratejik Hedef Performans Hedefi :Nükleer Güvenlik ve Emniyeti ile Radyasyon Güvenliği ve Radyasyon Kaynaklarının Emniyetinin Sağlanmasını Garanti Altına Almak :Radyasyondan Korunmanın, Radyasyon Kaynaklarının Kontrolü, Emniyetinin Sağlanması ile Çevre Radyoaktivitesini Ölçme ve Değerlendirme Araştırmalarının Yaygınlaştırılması :Radyasyondan Korunmanın, Radyasyon Kaynaklarının Kontrolü, Emniyetinin Sağlanması ile Çevre Radyoaktivitesini Ölçme ve Değerlendirme Araştırmalarının Yaygınlaştırılması Performans Göstergeleri Hedef Gerçekleşme Hedefin Gerçekleşme Oranı (%) Hedefin Sapma Oranı (%) Kişisel Doz İzleme ve Değerlendirme kapsamında verilecek hizmet sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi 210.000 208.397 99-1 Radyasyonla çalışan kişilerin maruz kaldığı dozların takibi Radyasyondan korunma 35000 kişiye yılda 6 kez dozimetre hizmeti verilmesi 111 111
hedeflenmiş, 34732 kişi hizmet almıştır. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Kurulumu, bakım-onarım ve değişimleri yapılan RESA ve RESA-GATE sistemlerinin sayısı (adet) 82 79 96-4 ADYM tarafından belirlenen istasyonlarda kurulumu, bakımonarım ve değişimleri yapılan RESA ve RESA-GATE sistemlerinin sayısı Başkanlık tarafından yapılan görevlendirmeler Performans Sonuçlarının Analizi Performans göstergesinin %49'u SANAEM tarafından gerçekleştirilmiştir. Gösterge ADYM nin programına bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. TENORM/TENORM 30 30 100 0 hammaddelerinin aktivite ve aktivite indislerinin belirlenme oranı (%) TENORM/TENORM hammaddelerinin aktivitesinin belirlenmesi Çevre radyoaktivitesinin ölçülmesi Performans Sonuçlarının Analizi Hedef gerçekleştirilmiştir. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma yoktur. TENORM lardan kaynaklanan 40 15 38-62 gama dozlarının belirlenme oranı (%) TENORM/TENORM hammaddelerinin aktivitesinin belirlenmesi Çevre radyoaktivitesinin ölçülmesi Performans Sonuçlarının Analizi Çeşitli tesislerden alınan örneklerde bir kısım sonuçlar değerlendirilmiş, bazı örneklerin analizleri laboratuvarların iş yoğunluğu nedeniyle tamamlamamıştır. Bazı tesislerden ise örnek alınamamıştır. Alınan örneklerin analizlerinin laboratuvarlardaki iş yoğunluğu nedeniyle yapılamaması. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Numunelerin Cs-137, Sr-90 ve C- 100 30 30-70 14 aktivitelerinin belirlenme oranı(%) Toplam diyette Sr-90, C-14 ve Cs-137 aktivitelerinin çift porsiyon numune toplama ve hazırlama tekniği kullanılarak sıvı sintilasyon ve gama spektrometrik yöntemlerle belirlenmesi Proje kapsamında toplanan numune ve yapılan analiz sayısı 112 112
Performans Sonuçlarının Analizi Performans göstergesi %30 oranında gerçekleşmiştir. Projenin gerçekleştirildiği laboratuvarlardaki iş yoğunluğu ve personel yetersizliği. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Toplam alfa beta- U-234, U-238, 100 75 75-25 Ra-226, Po-210 analizlerin yapılma oranı (%) Türkiye deki Mineral(Maden suyu) ve içmece sularının 226 Ra, 234 U, 238 U ve 210 Po aktivitelerinin belirlenmesi ve yüklenmiş etkin dozlarının hesaplanması Proje kapsamında toplanan numune ve yapılan analiz sayısı Performans Sonuçlarının Analizi Performans göstergesi %75 oranında gerçekleşmiştir. Proje kapsamına 228 Ra aktivitesi de eklenmiştir. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Yüklenmiş etkin dozların hesaplanma oranı(%) 100 0 0-100 Türkiye deki Mineral(Maden suyu) ve içmece sularının 226 Ra, 234 U, 238 U ve 210 Po aktivitelerinin belirlenmesi ve yüklenmiş etkin dozlarının hesaplanması Proje kapsamında yapılan analizler sonucunda yüklenmiş etkin dozların belirlenmesi Performans Sonuçlarının Analizi Performans göstergesi gerçekleşmemiştir. 2011 için hedeflenen analiz sayısının yapılma oranı toplam %75 olarak gerçekleşmiştir. Analizler tamamlanmadığından etkin doz hesapları henüz yapılmamıştır. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Hazırlanan rapor ve yayın sayısı (adet) 3 0 0-100 Gösterge altındaki projeler kapsamında hazırlanacak teknik rapor ve yayın sayısının tutulması Teknik rapor ve yayın sayısı Performans Sonuçlarının Analizi Performans göstergesi gerçekleşmemiştir. Performans hedefi altında bulunan üç proje için uzatma alındığından bu hedef gerçekleştirilememiştir. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem Hayvansal ve bitkisel gıda örnekleri ile toprak örnekleri toplanma, işlenme ve analiz sayısı (adet) bulunmamaktadır. 250 254 102 2 Hayvansal ve bitkisel gıda örnekleri ile toprak örnekleri toplanma, işlenme ve analiz sayısı/adet Analiz Performans Sonuçlarının Analizi Analizler başarıyla tamamlanmıştır. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya 113 113
gerek duyulmamıştır. Pasif radon dedektörleri ile 800 117 15-85 radon ölçümü sayısı (adet) Pasif radon dedektörleri ile kapalı ortamlarda radon ölçümü Çevre Radyoaktivitesinin ölçülmesi Performans Sonuçlarının Analizi Yıl içinde toplam 117 adet dedektörle hizmet verilmiştir. Talep doğrultusunda yapılan ölçmelerdir. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Yerinde(Aktif) radon ölçümü 5 5 100 0 sayısı(adet) Alphaguard cihazı ile yerinde radon ölçümü Çevre Radyoaktivitesinin ölçülmesi Performans Sonuçlarının Analizi Hedef gerçekleşmiştir. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma yoktur. Radon ölçümü yapılacak kapalı 650 615 95-5 ortam sayısı(adet) Kapalı ortamlarda radon ölçümü. Çevre Radyoaktivitesinin ölçülmesi. Performans Sonuçlarının Analizi Talep doğrultusunda yapılan ölçümlerdir. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Stratejik Amaç Stratejik Hedef : Nükleer Bilimlerde Araştırma Geliştirme Faaliyetlerinin Yürütülmesi ve Nükleer Tekniklerin ve Radyasyon Teknolojilerinin Yaygınlaştırılması : Radyasyon Teknolojilerini Uygulamak, Ölçüm ve Analiz Hizmetleri Vermek Performans Hedefi : Işınlama Teknolojisinin Endüstriyel Uygulamasının Yaygınlaştırılması Performans Göstergeleri Hedef Gerçekleşme Hedefin Gerçekleşme Oranı (%) 114 Hedefin Sapma Oranı (%) Karantina amaçlı ışınlama 2 3 150 50 uygulaması yapılacak meyve çeşit sayısı (adet) Karantina amaçlı ışınlama uygulaması yapılan meyve çeşit sayısı. Analiz Performans Sonuçlarının Analizi Analizler başarıyla tamamlanmıştır. Sapma yoktur Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. 114
Endüstriyel Işınlama kapsamında verilecek hizmet miktarı (m 3 ) Performans Sonuçlarının Analizi 3.200 5.518 172 72 Gama Işınlama Tesisince verilen hizmet miktarı. Işınlama kayıtları. Hedefin üzerine çıkılmıştır. Toplam gıda ve tıbbi malzeme ışınlama miktarıdır.kaynak aktivitesi artışına bağlı olarak hedef aşılmıştır. Sapma olarak değerlendirilmemelidir. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Analiz/ölçüm sayısı (adet) 40 34 85-15 Performans Sonuçlarının Analizi Endüstriyel ışınlama dozunun tespitine yönelik hizmet Analiz kayıtları Gerçekleştirilmiş kabul edilmelidir. Talebe dayalı olması nedeniyle hedefin sapma oranı kabul edilebilir düzeydedir. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Stratejik Amaç Stratejik Hedef Performans Hedefi : Nükleer Bilimlerde Araştırma Geliştirme Faaliyetlerinin Yürütülmesi ve Nükleer Tekniklerin ve Radyasyon Teknolojilerinin Yaygınlaştırılması : Radyasyon Teknolojilerini Uygulamak, Ölçüm ve Analiz Hizmetleri Vermek : Nükleer Teknikler ve Radyasyon teknolojilerinin Uygulandığı Araştırmaların Yaygınlaştırılması. Performans Göstergeleri Hedef Gerçekleşme Hedefin Gerçekleşme Oranı (%) 115 Hedefin Sapma Oranı (%) Kimyasal analiz sayısı (adet) 5.000 5.305 106 6 Analitik Ölçüm ve Analiz Biriminde yapılan analizlerdir. Projeler kapsamında yapılan analizler, ücretli analiz ve merkez içi deney başvuru formları, deney raporları. Performans Sonuçlarının Analizi Hedeflenen performans göstergesi %106 oranında gerçekleştirilmiştir. Öngörülemeyen talepler Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Kimyasal analizi yapılacak arkeolojik örnek sayısı (adet) 200 501 251 151 Kültür Bakanlığı Protokolü kapsamında yerinde yapılan analizlerdir. Kültür Bakanlığı Protokolü kapsamında yerinde yapılan XRF analizleridir. Performans Sonuçlarının Analizi Performans göstergesi belirlenen hedefin üzerinde gerçekleştirilmiştir. 115
Anadolu Medeniyetleri Müzesi tarafından yapılan öngörülmeyen taleplerdir. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Farklı formlardaki numunelerde tarihlendirme sayısı (sayı) 10 4 40-60 Gelen jeolojik, arkeolojik ve antropolojik kökenli çeşitli numunelerin C-14 tekniği ile tarihlendirilmesi. Deney raporları. Performans Sonuçlarının Analizi Hedeflenen performans göstergesi % 40 oranında gerçekleştirilmiştir. Anadolu Medeniyetleri Müzesi tarafından öngörülenden az talep gelmesi. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Analiz edilecek dışkı numunesi 150 288 192 92 miktarı (adet) Analiz edilecek dışkı numunesi miktarı. Analiz. Performans Sonuçlarının Analizi İstenen konsantrasyonda oksit içeren numune bulunana kadar analizlere devam edilmiştir. İstenen konsantrasyonda oksit içeren numune bulunana kadar analizlere devam edilmiştir. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Analiz edilecek atık su miktarı 60 0 0-100 (litre)/(adet) Analiz edilecek atık su miktarı. Analiz. Performans Sonuçlarının Analizi Yoktur. Ekstraksiyon verimi henüz hesaplanamadığı için su örneklerinin incelenmesine geçilememiştir. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Toplam toprak ve bitki, örnek 1.000 1.000 100 0 sayısı/adet Toplam toprak ve bitki, örnek sayısı. Analiz. Performans Sonuçlarının Analizi Analizler başarıyla tamamlanmıştır. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma yoktur. Mutasyon ıslahı çalışmalarında 9 9 100 0 belirlenecek fenotipik karakter sayısı (adet) Fenotipik karakter sayısı. Gözlem ve analiz. Performans Sonuçlarının Analizi Gözlem ve analizler başarı ile tamamlanmıştır. Sapma yoktur. 116 116
Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma yoktur. Sistemlerin eksikliklerinin 10 10 100 0 tamamlanma süresi (%) Termolüminesans (TL), Optik uyarmalı Lüminesans (OSL), Elektron Spin Rezonans (ESR) sistemlerin eksikliklerinin tamamlanma süresi. İhtiyaca göre oluşturulan program. Performans Sonuçlarının Analizi Gerçekleştirilmiştir. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma yoktur. Kalite kontrol ölçümleri ve 30 30 100 0 tarihlendirme işlerinin yapılma oranı (%) TL/OSL ve ESR yöntemleriyle belirlenen örnekler için kalite kontrol ölçmeleri ve tarihlendirme işleminin yapılma oranı. Çalışma planı. Performans Sonuçlarının Analizi Gerçekleştirilmiştir. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma yoktur. Malzeme karakterizasyon analiz 1.000 539 54-46 ve test sayısı (adet) Malzemeye yönelik analiz/test hizmetleri Analiz/test kayıtları Performans Sonuçlarının Analizi Hedef gerçekleştirilememiştir. Talebe bağlı bir gösterge olması nedeniyle hedeften sapma olmuştur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Mikroskopi analizi sayısı (adet) 1.000 32 3-97 Mikroskobik görüntülemeye yönelik analiz/test hizmetleri. Analiz/test kayıtları. Performans Sonuçlarının Analizi Hedef gerçekleştirilememiştir. Talebe bağlı bir gösterge olması nedeniyle hedeften sapma olmuştur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Radyoaktivite analizi sayısı (adet) 3.000 2.973 99-1 Radyoaktivite Ölçüm ve Analiz Biriminde yapılan ücretli analizlerdir. Deney Raporlarıdır. Performans Sonuçlarının Analizi Hedeflenen performans göstergesi %99 oranında gerçekleştirilmiştir. Radyoaktivite Ölçüm ve Analiz Biriminde yapılan ücretli analizlerdir. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Bakım onarım ve testleri yapılan nükleer cihaz sayısı (adet) 50 64 128 28 117 117
Kurum içi cihaz bakım ve onarım talepleri. İş talep formları. Performans Sonuçlarının Analizi Hedeflenen performans göstergesi %128 oranında gerçekleştirilmiştir. Öngörülemeyen talepler Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Bakımı ve işletilmesi yapılan bilgisayar ve donanımlarının sayısı (adet) 150 181 121 21 Kurum içi bakım ve onarım talepleri. İş talep formları. Performans Sonuçlarının Analizi Hedeflenen performans göstergesi % 121 oranında gerçekleştirilmiştir. Öngörülemeyen talepler. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Deneysel ışınlama hizmeti sayısı 100 88 88-12 (adet) Deneysel amaçlı ışınlama hizmeti miktarı. Işınlama kayıtları. Performans Sonuçlarının Analizi Gerçekleştirilmiş kabul edilmelidir. Talebe ve deneysel ışınlama kaynağının aktivitesine bağlı bir gösterge olması nedeniyle hedeften sapma olmuştur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Özel Doz Hızlarında yapılacak 10 0 0-100 ışınlama sayısı (adet) Özel hızlarda verilen ışınlama hizmeti sayısı. Işınlama kayıtları. Performans Sonuçlarının Analizi Gerçekleştirilememiştir. Talebe bağlı bir gösterge olması nedeniyle hedeften sapma olmuştur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Doz haritalama hizmet sayısı 5 1 20-80 (adet) Verilecek dozların tespitine yönelik hizmet sayısı. Işınlama kayıtları. Performans Sonuçlarının Analizi Gerçekleştirilememiştir. Talebe bağlı bir gösterge olması nedeniyle hedeften sapma olmuştur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Radyasyon dozlarının ölçüm 100 124 124 24 sayısı (adet) EPR tekniği ile radyasyon dozu ölçüm hizmeti sayısı. Analiz/test kayıtları.. Performans Sonuçlarının Analizi Gerçekleştirilmiştir. 118 118
Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Tespiti yapılan ışınlanmış gıda 70 27 39-61 sayısı (adet) Işınlanmış gıdaların tespitine yönelik hizmet sayısı. Analiz/test kayıtları. Performans Sonuçlarının Analizi Gerçekleştirilememiştir. Talebe bağlı bir gösterge olması nedeniyle hedeften sapma olmuştur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Tarihlendirme yapılan 15 12 80-20 arkeolojik, jeolojik ve antropolojik bulguların sayısı (adet) Tarihlendirme yapılan arkeolojik, jeolojik ve antropolojik bulgular. Analiz/test kayıtları. Performans Sonuçlarının Analizi Gerçekleştirilmiş kabul edilmelidir. Talebe bağlı bir gösterge olması nedeniyle hedeften sapma olmuştur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Radyonüklit Metrolojisi 50 50 100 0 Laboratuvarlarının kurulma oranı (%) SSL kurulması (radyonüklit metroloji laboratuvarlarının kurulması). Laboratuvarların tespiti ve tadilatının gerçekleştirilmesidir. Performans Sonuçlarının Analizi Hedeflenen performans göstergesi %100 oranında gerçekleştirilmiştir. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma yoktur. Alınacak uzun süreli eğitim 2 3 150 50 sayısı (adet) Radyonüklit metroloji alanında IRMM laboratuvarlarında alınan eğitim. IRMM laboratuvarlarında eğitim alan personel sayısı Performans Sonuçlarının Analizi Hedeflenen performans göstergesi pozitif yönde aşılmıştır. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Düzenlenecek çalıştay, toplantı 4 4 100 0 vs. sayısı (adet) Radyonüklit metroloji alanında düzenlenen çalıştay, toplantı vs. Radyonüklit metroloji alanında düzenlenen çalıştay, toplantı vs. sayısı. 119 119
Performans Sonuçlarının Analizi Hedeflenen performans göstergesi %100 oranında gerçekleştirilmiştir. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma yoktur. Radyasyon prosesi teknolojisiyle 100 95 95-5 arıtılan endüstriyel atık su miktarı (%) Işınlanan alkaloid fabrikası atık sularından biyolojik ve kimyasal yöntemlerle arıtılan su miktarı çalışmalarında kaydedilen aşama. Proses için gereken bileşenlerin tasarım, imalat, montaj ve işletmeye alınma aşamalarındaki ilerlemeler. Performans Sonuçlarının Analizi Hedeflenen performans göstergesi % 95 oranında gerçekleştirilmiştir. Tadilatı devam eden elektron hızlandırıcısının yeterince kullanılamaması. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Kazaen ışınlanmış kişiler ile 3 3 100 0 hasta ve hamile dozlarının belirlenmesinde uygulamaya konacak yöntem sayısı (adet) Kazaen ışınlanmış kişiler ile hasta ve hamile dozlarının belirlenmesi. Radyasyondan korunma. Performans Sonuçlarının Analizi Hasta ve hamile dozlarının belirlenmesinde 3 yöntem kullanılmıştır. Hedef gerçekleşmiştir. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma yoktur. Mesleki ve tıbbi ışınlanmalarda 100 81 81-19 biyolojik hasarların saptanması kapsamında yapılan ölçüm sayısı (adet) Mesleki ve tıbbi ışınlanmalarda biyolojik hasarların saptanması. Radyasyondan korunma. Performans Sonuçlarının Analizi Kişilerden alınan kan örnekleri sayısına göre değerlendirme yapılmıştır. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Üretilen Dozimetre miktarı 200 250 125 25 (adet) Doz ölçümlerinde kullanılmak üzere üretilen ESR Dozimetre sayısı. Yapılan ölçüm ve üretim kayıtları. Performans Sonuçlarının Analizi Gerçekleştirilmiştir. Yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. 120 120
Stratejik Amaç : Ulusal ve Uluslararası İlgili Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek Stratejik Hedef : Ulusal Kuruluşlarla İşbirliğini Geliştirmek Performans Hedefi : Ulusal Kuruluşlarla İşbirliğinin Geliştirilmesi Performans Göstergeleri Hedef Gerçekleşme Hedefin Gerçekleşme Oranı (%) Hedefin Sapma Oranı (%) Kurulacak laboratuvar sayısı (adet) 2 2 100 0 Çevresel radyoaktivitenin izlenmesine yönelik Üniversitelerle işbirliği protokolleri kapsamında laboratuvar kurulması Cihazların üniversite laboratuvarlarında kurulması ve çalıştırılması Performans Sonuçlarının Analizi %100 gerçekleşme olmuştur. Sapma yoktur Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma yoktur Verilecek eğitim sayısı (adet) 2 2 100 0 Destek verilecek üniversitelere bilgi aktarımının sağlanmasıdır. SANAEM'de yapılan Çevresel Radyoaktivite İzlenmesine ile ilgili çalıştay ve Üniversitelerde yerinde verilen eğitim çalışmaları ve teknik desteklerdir. Performans Sonuçlarının Analizi Hedeflenen performans göstergesi %100 oranında gerçekleştirilmiştir. Sapma yoktur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma yoktur. 121 121
Yıl : 2011 Birim : ÇNAEM Stratejik Amaç : Nükleer Teknoloji Geliştirmek Stratejik Hedef : Nükleer Yakıt Çevrimi Teknolojisi Geliştirmek Performans Hedefi : Nükleer Yakıt Çevrimi Teknolojisinin Geliştirmesi Performans Göstergeleri Hedef Gerçekleşme Hedefin Hedefin Gerçekleşme Sapma Oranı Oranı (%) (%) Kimyasal analiz sayısı (adet) 480 551 114 14 Birimimizde yapılan çalışmalara ve dışarıdan gelen analizler ICP-MS cihazında yapılan uranyum, toryum ve diğer elementler ile uranyum. Bor, selen izotop tayinleri Performans Sonuçlarının Analizi Performans %114 gibi bir rakam çıkmasının hedeflenen değere yakın bir değerdir. Sapma büyük oranda değildir Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Toz karekterizasyonu ile ilgili 870 525 60-40 analiz sayısı (adet) Nükleer yakıt toz karakterizasyonu için yapılan test ve analizler Elektron mikroskobu, yüzey alan tayini, tane boyutu, x- ışını kırınım, TGA ve Dsc analizleri, Piknometre ile yoğunluk ölçümü, Performans Sonuçlarının Analizi Birimde yapılan çalışmalarının analiz talebin olmaması. Analiz talebi azlığı. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Pelet karekterizasyonu ile ilgili 350 397 113 13 analiz sayısı (adet) Nükleer yakıt peletlerinin karakreterizasyonu için yapılan test ve analizler Elektron mikroskobu, yüzey alan tayini, tane boyutu, x- ışını kırınım, Titratör, TGAve Dsc analizleri, Piknometre ile yoğunluk ölçümü, metalografik numune hazırlama ve ölçümler Performans Sonuçlarının Analizi Hedeflenen değere ulaşılmıştır. Analiz talebi olmuştur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. 122 122
Stratejik Amaç : Nükleer Teknoloji Geliştirmek Stratejik Hedef : Radyoaktif Atık Yönetimi Teknolojisi Geliştirmek Performans Hedefi : Radyoaktif Atık Yönetimi Teknolojisinin Geliştirilmesi Performans Göstergeleri Hedef Gerçekleşme Hedefin Hedefin Gerçekleşme Sapma Oranı Oranı (%) (%) Mevcut tesise eklenecek kapalı ve açık alanın yüzölçümü (m²) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler 1.000 0 0-100 Radyoaktif atık tesisine yeni ihtiyaçları karşılamak için eklenecek beton çalışma alanı miktarı İhale yoluyla yaptırılan beton saha Atık Yönetim stratejisinde yapılan değişiklik gereğince kalıcı sundurma yerine 2010 yılında da belirtildiği gibi atığın taşınabilir konteynırlar içerisinde muhafazası sağlanmıştır. Sundurma ihtiyacı kalmamıştır. Önlem almaya gerek kalmamıştır. Stratejik Amaç Stratejik Hedef Performans Hedefi : Nükleer Güvenlik ve Emniyeti ile Radyasyon Güvenliği ve Radyasyon Kaynaklarının Emniyetinin Sağlanmasını Garanti Altına Almak : Radyasyondan Korunmanın, Radyasyon Kaynaklarının Kontrolü ve Emniyetinin Sağlanması ile Çevre Radyoaktivitesini Ölçme ve Değerlendirme Araştırmalarının Yaygınlaştırılması :Radyasyondan Korunmanın, Radyasyon Kaynaklarının Kontrolü, Emniyetinin Sağlanması ile Çevre Radyoaktivitesini Ölçme ve Değerlendirme Araştırmalarının Yaygınlaştırılması Performans Göstergeleri Hedef Gerçekleşme Hedefin Gerçekleşme Oranı (%) Hedefin Sapma Oranı (%) Kurulan RESA istasyon sayısı (adet) Performans Sonuçlarının Analizi Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Kurulumu, bakım-onarım ve değişimleri yapılan RESA ve RESA-GATE sistemlerinin sayısı (adet) 4 25 625 525 Yeni kurulumu yapılacak RESA İstasyonu sayısıdır. Nükleer elektronik laboratuvarları üretimleri. Beklenenden fazla kurulum gerçekleşmiştir. Talep beklenenden çok olmuştur. Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. 78 294 377 277 Yeni üretimi yapılan RESA ve RESA-GATE sistemlerinden bakım/onarımı gerekenlerin bakım onarım işleri ve Ülke genelinde kurulu olan arıza yapan istasyonların yedekleriyle 123 123
değişimi işleri. Nükleer Elektronik Laboratuvarı bakım onarım işleri. Performans Sonuçlarının Analizi Beklenenden fazla gerçekleşmiştir. Kullanım süresinin uzaması. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Bakım-onarımı yapılan cihaz 250 262 105 5 sayısı (adet) Bakım onarımları yapılan Radyasyon ölçer cihaz sayısı (RESA ve RESA GATE sistemleri hariç) Nükleer Elektronik Laboratuvarı bakım onarım işleri. Performans Sonuçlarının Analizi Beklenenden fazla gerçekleşmiştir. Talep beklenenden daha fazla olmuştur Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Yapılan analiz sayısı (adet) 2.200 2977 135 35 Çevresel Radyolojik izleme ve dozimetrik değerlendirme, Türkiye Denizlerinde radyoaktif kirlenme düzeylerinin belirlenmesi faaliyetleri ile Çevre Bakanlığı ve Tarım Bakanlığı Protokolleri kapsamında ÇNAEM'e gönderilerek analiz yapılan ve gelen gıda numunelerinin sayısıdır. Toplam alfa beta analizleri ile alfa, beta ve gama spek. analizlerin sayısıdır. Performans Sonuçlarının Analizi Performans göstergesi oranında gerçekleşmiştir. Hedef dış kaynaklı olduğundan beklenenin üzerinde numune gelmiştir. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Radon ölçümü yapılacak kapalı 350 238 68-32 ortam sayısı (adet) Kapalı ortamlarda radon ölçümü için kullanılacak iz dedektörü sayısıdır Radon değerlendirme laboratuvarında yapılan ölçümler Performans Sonuçlarının Analizi Planlanandan - %32 oranda sapma olmuştur. Dedektör temin edilememesi ve dedektör okuma sisteminde meydana gelen arızalar nedeniyle hedef gerçekleşememiştir. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Yeni dedektör okuyucu sistemi satın alınması planlanıyor. Stratejik Amaç Stratejik Hedef Performans Hedefi : Nükleer Bilimlerde Araştırma - Geliştirme Faaliyetlerinin Yürütülmesi ve Nükleer Tekniklerin ve Radyasyon Teknolojilerinin Yaygınlaştırılması : Radyasyon Teknolojilerini Uygulamak, Ölçüm ve Analiz Hizmetleri vermek : Nükleer Teknikler ve Radyasyon Teknolojilerinin Uygulandığı Araştırmaların Yaygınlaştırılması Performans Göstergeleri Hedef Gerçekleşme Hedefin Gerçekleşme Oranı (%) Endüstriden gelen, tahribatsız 400 321 80-20 124 124 Hedefin Sapma Oranı (%)
test (NDT) yöntemi uygulama miktarı (adet) Endüstriden gelen çeşitli malzemelerin tahribatsız muayeneleri uygulama sayısıdır. Tahribatsız muayene laboratuvarları testleri Performans Sonuçlarının Analizi Beklenenin altında test yapılmıştır. Müşteri talebi az olmuştur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Dışa bağlı bir parametre olduğu için sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Üretilecek RESA sayısı (adet) 12 20 167 67 Üretilecek RESA sistemlerinin sayısıdır Nükleer elektronik laboratuvarları üretimleri Performans Sonuçlarının Analizi Tahminden fazla üretilmiştir. Talep beklenenden çok olmuştur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapma pozitif yönde olduğu için herhangi bir önlem almaya gerek duyulmamıştır. Üretilecek RESA-GATE sayısı 10 0 100-100 (adet) Üretilecek RESA ve RESA-gate (kapı tipi) sistemlerinin sayısıdır. Nükleer elektronik laboratuvarları üretimleri Performans Sonuçlarının Analizi Üretim olmamıştır. Talep olmamıştır. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Sapmayı ortadan kaldırmaya yönelik alınacak bir önlem bulunmamaktadır. Üretilecek radyasyon ölçer cihaz 900 535 140,5-40,5 sayısı (adet) Radyasyon ölçer cihaz üretim sayısı (RESA ve RESA GATE sistemleri hariç) Nükleer elektronik laboratuvarları üretimleri. Performans Sonuçlarının Analizi Hedeflenen üretim sayısına ulaşılamamıştır. Cihaz talebi miktarı, üretimde kullanılan malzeme stoğunun azalması ve satın almada problemler yaşanması sapma üzerinde etkili olmuştur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Malzeme stok kontrolü ve ihtiyaç dahilinde malzeme temininin planlanması. Geliştirilecek radyasyon ölçüm 2 1 50-50 cihazları model sayısı (adet) Yeni geliştirilecek radyasyon ölçme cihazı model sayısı. Nükleer elektronik laboratuvarı geliştirme işleri. Performans Sonuçlarının Analizi Hedeflenen sayıya ulaşılamamıştır. Personel yetersizliği sapma üzerinde etkili olmuştur. Sapmaya Karşı Alınacak Önlemler Yeni elektronik mühendisleri ve elektronik teknisyenlerine ihtiyaç bulunmaktadır. 125 125
3- Performans Sonuçlarının Değerlendirilmesi Performans göstergeleri, kamu idarelerinin stratejik amaç ve hedefleri ile performans hedeflerinin yerine getirilmesinde ulaşılan sonuçları ölçmek ve değerlendirmek için kullanılan ve performans denetimine temel oluşturan araçlardır. Kurumumuz Performans Programı nda, performans hedeflerini ölçmek amacıyla harcama birimleri tarafından 124 gösterge belirlenmiştir. Performans hedeflerinin gerçekleştirilmesi sürecinde göstergelerin 99 unda değerlendirme yapılmış ve bu göstergelerin 30 tanesinde öngörülenden fazla bir gerçekleşme olmuştur. 18 tanesi ise 2011 yılı için öngörülen kadar gerçekleşmiş, 42 gösterge ise öngörülenin altında gerçekleşmiştir. Geriye kalan 9 adet göstergenin ise gerçekleşmediği görülmüştür. Performans Programı nda yer alan performans göstergelerinden 29 tanesi, ölçülememe, sonuç alınamama veya 2011 yılı için uygun hedef belirlenmeme gibi sebeplerden dolayı değerlendirmeye alınmamıştır. Kurumumuz için performans sonuçlarının yılsonu değerlendirmesinde belirlenen performans göstergelerinin gerçekleşme durumları Grafik 7'de verilmiştir. Grafik 7. Göstergelerin gerçekleşme durumlarına göre dağılımı Grafikten de anlaşılacağı gibi, göstergelerin %30 unun hedef değerlerini aştığı, %18 inin hedef değerlerine tam olarak ulaştığı, %9 unun gerçekleşmediği, %43 ünün ise hedef değerlerinin altında kaldığı görülmektedir. Kurumumuzun gerek verdiği hizmetlerin gerekse düzenleme ve denetleme yükümlülükleri kapsamında gerçekleştirdiği faaliyetlerin dış faktörlere bağlı olarak gerçekleşmesinden kaynaklanması nedeniyle, bazı göstergeler gerçekleştirilememiş veya hedeflenen değerin altında gerçekleşmiştir. Gerçekleşmede %100 ün altında kalan durumlar incelendiğinde, bunların bir kısmının performans göstergesinin dış analiz ve test taleplerine bağlı olduğu görülmektedir. Örneğin, gama hücresinde yapılan ışınlamalar, EPR, sterilite, ışınlanmış gıdaların tespiti gibi testlerde müşteri talebinin beklenenden az olması performans gösterge hedeflerine ulaşılamamasında etken olmuştur. Program döneminde gerçekleştirilmek amacıyla, harcama birimleri tarafından yürütülen çalışmaların bir kısmında, iş yoğunluğu, öngörülemeyen veya plan dışı faaliyetler, yöntem değişikliği, nitelikli personel eksikliği vb. nedenlerle bazı performans göstergelerinde gerçekleşme sağlanamamıştır. 126 126
Ayrıca, kurumsal önceliklerin zaman içerisinde değişmesi nedeniyle bazı çalışmaların ileri bir tarihe aktarılması söz konusu olabilmekte, bu sebeple de performans programlarında yer alan bazı hedeflere bağlı göstergelerde beklenen gerçekleşme sağlanamamaktadır. Radyasyon kaynakları ile sürdürülen uygulama ve faaliyetlerin yetkilendirilmesi ile yılı içerisinde yapılan ölçüm ve analiz işlemlerinde yapılacak, başvuru, bildirim, ihbar gibi yollardan bilgiye erişim veya ilgili kamu kuruluşlarıyla yapılan işbirliği sonucunda gerçekleştiğinden performans göstergesi olarak ileriye dönük bir öngörüde bulunmak mümkün olamamaktadır. Dışarıdan bir talep veya girdi olmaması durumunda bu faaliyetler için öngörülen performans göstergesi hedeflerini yakalamak mümkün görülmemektedir. Performans göstergelerinin belirlenmesinde dış etkenlere bağlı olmayanların seçilmesi hedeflerin tutarlılığı açısından daha doğru olacaktır. Bu nedenle, önümüzdeki yıllarda performans göstergelerinin bu durum dikkate alınarak belirlenmesi için harcama birimleri uyarılmıştır. 4- Performans Bilgi Sisteminin Değerlendirilmesi 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, stratejik plan ve performans esaslı bütçelemenin etkin bir şekilde uygulanması ve performansa esas teşkil eden verilerin takip edilmesini öngörmektedir. Performans bilgisinin toplanması, analiz edilip bütünleştirilmesi ve karar alma sürecine sistemli bir yaklaşımla dahil edilmesi kurumsal performansın izlenmesi bakımından oldukça önemlidir. Performansın izlenmesi, stratejik amaç ve hedefler ile bunlara bağlı oluşturulan performans hedeflerine ilişkin gerçekleşmelerin belirli periyotlarda takip edilmesi ve sonuçların raporlanması için gereklidir. Bu doğrultuda, 2011 yılında otomasyona dayalı bilgi sistemine geçilmiş ve veri girişleri yapılmıştır. 127 127
IV- Kurumsal Kabiliyet ve Kapasitenin Değerlendirilmesi Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun 2011 yılı faaliyetlerini yürütürken sahip olduğu üstünlükler ve zayıflıklara ilişkin bilgiler aşağıdaki başlıklar altında verilmektedir. A- Üstünlükler 2690 sayılı Kanunun vermiş olduğu düzenleme ve denetleme yetkisi, Nükleer ve radyasyon konularında uzman ve yetkili kuruluş olması, Uluslararası kuruluşlarla ileri düzeyde işbirliği, Kurum ikincil mevzuatının uluslararası kuruluşlar (ICRP, UAEA, EURATOM, vb.) tarafından hazırlanan ve gerektiğinde revize edilen tavsiye ve standartlar ile bunlara ilişkin hazırlanan düzenlemeler doğrultusunda çağdaş ve güncel tutulabilmesi, Sürekli iyileştirmeyi hedefleyen sistematik bir yaklaşımının olması, Alanında yeterli bilgiye sahip ve eğitim seviyesi yüksek personele sahip olması, Gelişmiş ölçüm ve analiz laboratuarlarının yer aldığı araştırma ve eğitim merkezlerine sahip olması, Nükleer ve radyolojik kazalara karşı acil müdahale yeteneğine sahip olması. B- Zayıflıklar Mevcut 2690 sayılı Kanunun bazı konularda yetersiz kalması ve yaptırım unsurunun eksikliği, Düzenleyici faaliyetleri açısından özerk bir yapının olmayışı, Ülkede radyasyon güvenliği kültürünün yeterince gelişmemiş olması, Vasıflı personel temininde güçlükler, Kalite yönetim sisteminin yetersizliği, İç denetim biriminin kurulamamış olması, Lisanslama faaliyetlerinin Ar-Ge kapsamında olmaması nedeniyle Kamu İhale Kanununun istisna hükümlerinden faydalanılamaması. C-Değerlendirme Üstünlük ve zayıflıklarımıza bakıldığında üstünlüklerimizin faaliyetlerimizi yerine getirirken bizi desteklediği, zayıflıklarımızın ise daha başarılı çalışmalar için önümüzde engel teşkil etmekte olduğu görülmektedir. Hedefimiz, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu olarak atom enerjisi alanında yenilikleri takip ederek ülkemizde bu alanda yürütülecek çalışmaların dünya standartlarının üstüne çıkmasını temin etmek, ölçüm ve analiz alanında uluslararası düzeyde söz sahibi olmak ve halkın radyasyondan korunması ile ilgili verilen hizmetlerin en etkin ve verimli bir şekilde tüm yurt genelinde sürdürülmesini sağlamaktır. Nükleer güvenlik ve emniyeti ile radyasyon güvenliği ve emniyetiyle ilgili 2690 sayılı Kanunun Kurumumuza verdiği görevleri yerine getirirken Türkiye Atom Enerjisi Kurumu nun konusunda uzman ve deneyimli teknik personelinden faydalanılmaktadır. Bilimsel bulgu ve referansları hareket noktası olarak kabul eden ve pratik uygulamalar ile desteklenen radyasyondan korunma bilimsel düşünüş ve ilkelerin benimsenmesi, sahaya aktarımı ve uygulanması konusunda Kurumumuz 128 128
üzerine düşen ciddi sorumluluğun bilincindedir. Risk-yarar değerlendirmesi ile radyasyondan korunma ilkeleri çerçevesinde gerçekleştirilen uygulamaların doğru gerekçelendirilmesi ve optimizasyonu ile doz limitlerinin uygulanmasında ulusal ve uluslararası ilgili mevzuat hükümleri gereğince gerekli değerlendirme, hizmet sunumu ve izleme faaliyetlerinin yerine getirilmesi için azami çaba harcanmaktadır. Bununla beraber nükleer güvenlik ve radyasyon güvenliğinin ülke sathında sağlanması amacıyla verilen hizmetlerin etkinliği açısından mevzuat altyapısının güçlendirilerek Kurumumuza yaptırım gücü verilmesi büyük önem arz etmektedir. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu nükleer ve radyolojik konularda düzenleme ve denetleme kurumu olmanın yanı sıra araştırma kurumu olma özelliğine de sahiptir. Araştırma merkezlerimizde verilen hizmetlerin kalitesi, mevcut laboratuvarların altyapısının ve vasıflı insan gücünün yeterli olması ile doğrudan ilişkilidir. Türkiye Atom Enerjisi Kurumu, Kanununun da gerektirdiği şekilde, ülkemizde nükleer alanda hizmet veren yegane sorumlu kuruluş olduğundan, laboratuvarlarımızın uluslararası düzeyde muadil kuruluşlarla eşdeğer saygınlıkta hizmet verebilmesi ve tanınır olması büyük önem arz etmektedir. Özellikle kamu sağlığını ilgilendiren ve ticari önem taşıyan analizlerin yapıldığı laboratuarlarımızın ivedi olarak akredite ettirilmesi yönünde merkezlerimizde kalite yönetim sistemi kurularak akreditasyon çalışmaları sürdürülmüş ve birçok ölçüm ve analiz metodunda TÜRKAK denetimi başarı ile gerçekleştirilmiştir. Ülkemizin nükleer enerji programına başlaması ile standart laboratuvar hizmetleri elzem hale gelecektir. Bu bağlamda Ulusal Metroloji Enstitüsü ile yoğun bir çalışma içine girilmiş ve EURAMET nezdinde İyonlaştırıcı Radyasyon Metrolojisi konusunda ülkemizi temsil eden yetkili kuruluşun TAEK olması nedeniyle EURAMET kalibrasyon ve ölçüm tablolarında ülkemize ait ölçümlerin temsil edilmesi hedeflenmiştir. İnşaatı tamamlanmış olan Proton Hızlandırıcısı Tesisi nin cihaz ve sistemlerinin montaj ve işletmeye alma testleri tamamlanmış, ayrıca Elektron Hızlandırıcısı Tesisi ile çevre kirliliğinin önlenmesine yönelik laboratuvar ve pilot tesis seviyesindeki çalışmalara başlanmıştır. Mevcut gelişmiş laboratuvar alt yapısı, elektron ve proton hızlandırıcı tesisleri gibi yeni tesislerin kurulmuş olması ve yapımına 2012 yılında başlaması planlanan ikincil standart dozimetre kalibrasyon (İSDL) tesisinin kurulacak olması güncel araştırma ve geliştirme çalışmalarına da olumlu yönde katı sağlayacaktır. Bu anlayışın gelecekte de devam etmesi gerekmektedir. Bunun yanında Kurumumuzda henüz birincil standart laboratuvarların (PSL) bulunmaması bir eksiklik olarak değerlendirilebilir. PSL in kurulması gerçekleştirildiği takdirde gelecekte çok önemli bir üstünlük elde edilmiş olacaktır. Diğer yandan; konusunda uzman ve nitelikli personel temininde yaşanan sıkıntılar, personel eksikliği sebebiyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun Kurumumuza adaptasyonu sırasında yaşanan güçlükler, iç kontrol sistemi ve işleyişinin sahiplenilmemesi, Kurumumuzda risk analizlerinin yapılamamış olması ve iç denetim biriminin oluşturulamaması Kurumumuzun zayıf yönünü oluşturmakta olup düzenleyici faaliyetleri açısından özerk bir yapının olmayışı, mevcut 2690 sayılı Kanunun yaptırım unsurunun eksikliği ile bazı konularda yetersiz kalması, ülkede radyasyon güvenliği kültürünün yeterince gelişmemiş olması sebebiyle yapılan düzenlemelerin ve yetkilendirmelerin etkinliğini ve sürdürülebilirliğini olumsuz yönde etkilemekte olup en kısa sürede iyileştirilmesi gereken konulardır. 129 129
V- ÖNERİ ve TEDBİRLER TAEK, nükleer ve radyolojik alanda düzenleyici olmanın yanında nükleer teknoloji konusunda faaliyet gösteren bir Kurumdur. Bu nedenle, ülkemizdeki ve dünyadaki gelişmeleri hızlı bir biçimde takip etme ve bu gelişmelere karşı gerekli tepkiyi hızlı biçimde verme yeteneğiyle teçhiz olma gereksinimi bulunmaktadır. Nükleer teknolojide amaçlanan düzeye gelebilmek için ileri teknoloji içeren tesislerin kurulması, laboratuvarlarımızın uluslararası arenada muadil kuruluşlara eşdeğer saygınlıkta hizmet verebilmesi ve tanınır olması büyük önem arz etmektedir. Ayrıca hali hazırda yasal ve ticari zorunluluk olmamakla birlikte sektör uzmanlarınca yapılan değerlendirmelerde, özellikle kamu sağlığını ilgilendiren ve ticaret için önem taşıyan analizlerin akredite edilmiş olmasının büyük önem arz ettiği aşikardır. Akredite edilen deney metotları dışında kapsama alınacak yeni deneylerin akreditasyon çalışmalarının tamamlanması ve buna ilaveten kalite yönetim sisteminin etkin bir biçimde uygulanarak Kurumun vazgeçilmez bir politikası haline getirilmesi, deneysel ışınlama, dozimetri hizmetleri ile malzeme testleri ve nötron çalışmalarının yapılması için gerekli olan laboratuarların yapılması gerekmektedir. İnşaatı tamamlanan Proton Hızlandırıcısı Tesisi ne yönelik, merkez müdürlüklerinde hızlandırıcı teknolojisine dayalı tesisleri temel alan bir yapılanmaya gidilerek; radyoizotop ve radyofarmasotik üretimi yapılan, bu radyofarmasotiklerin uygulanmasında ülkemizdeki tıp sektörüyle işbirliği içinde olan ve hızlandırıcılar vasıtasıyla nükleer fizik ve malzeme araştırması yapılan bir ar-ge merkezi vasfına sahip olması gerekmektedir. Lisanslama faaliyetlerinin gerektirdiği nükleer güvenlik altyapısının mevzuat, insan kaynakları ve ekipman açısından değerlendirilmesi ve eksikliklerinin giderilmesi önemlidir. Özellikle Akkuyu Nükleer Güç Santrali ve gerçekleşirse Sinop Nükleer Güç Santralinin lisanslaması faaliyetleri göz önüne alınarak gerekli planlamaların yapılması gerekmektedir. Uzun dönemli sürdürülebilir, etkin ve verimli bir nükleer güvenlik altyapısı kurulması için ihtiyaç duyulan sayıda ve nitelikte uzman personelin Kurumumuza kazandırılması önem arz etmektedir. Bu kapsamda personel eksikliği görülen alanlarda istihdam edilmek üzere yeterli sayıda personel alımına gidilmesi, mevcut personelin ise uzmanlık gerektiren alanlardaki deneyim eksikliğinin gerek yurt içi/yurtdışı Kurum ve Kuruluşlarla işbirliği yapılarak, gerekse Kurum içi hizmet içi eğitim kursları ile bu eksikliklerinin giderilmesi yerinde olacaktır. Bu amaçla Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı dahil bir çok uluslararası kurum ve kuruluş ile diğer ülke nükleer düzenleyici kurumları ile işbirliğinin artarak sürdürülmesi önem taşımaktadır. Bu kapsamda başlatılan faaliyetlerin artırılarak sürdürülmesi gerekmektedir. Nükleer güvenlik ve emniyeti ile radyasyon güvenliği ve emniyetine ilişkin, uluslararası kuruluşlardan tarafından hazırlanan ve gerektiğinde revize edilen tavsiye ve standartları ile bunlara yönelik hazırlanan düzenlemeleri yakından izleyebilen bir yapıya sahip olmanın avantajı ile Kurum mevzuatının çağdaş ve güncel tutulması gerekmektedir. Nükleer teknoloji ile ilgili Ar-Ge projelerindeki ihtiyaçların önceden belirlenmesinde yaşanan zorluklar ile proje bütçelerinin ve dolayısıyla yatırım programının oluşturulması ve uygulanması aşamasında ödenek yetersizliği sorunları veya yıl içinde söz konusu projelere ödenek aktarmada yaşanan sıkıntılar projelerin yürütülmesinde sorunlara neden olabilmektedir. Bu nedenle, söz konusu faaliyet ve projelere yönelik Kurumumuza gerekli bazı serbestliklerin Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu ile sağlanmasının uygun olacağı düşünülmektedir. Kurumumuz 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu nun II/B cetvelinde yer alan özel bütçeli bir Kurumdur. Oysa 2690 Sayılı TAEK Kanununun 1 inci maddesinde amacı, Barışçıl amaçlarla Türkiye'de atom enerjisinin kalkınma planlarına uygun olarak ülke yararına 130 130
kullanılmasını sağlamak, temel ilke ve politikaları belirleyip önermek, bilimsel, teknik ve idari çalışmaları yapmak, düzenlemek, desteklemek, koordine etmek ve denetlemek üzere Türkiye Atom Enerjisi Kurumunun kuruluşu, işleyişi, görev, yetki ve sorumluluklarını saptamaktır. şeklinde belirtilmiştir. Bu hüküm ile ülkemizde, nükleer konularda düzenleme ve denetleme yetkisi Kurumumuza verilmiştir. Bu nedenle Kurumumuz 5018 Sayılı Kanunun III sayılı cetvelinde Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar arasında yer almalıdır. 131 131