Sayfa 1 Gözden Geçirme Notları 2012 Yılı Eylül Ayı Bütçe Gerçekleşmeleri Maliye Bakanlığı tarafından 16/10/2012 tarihinde yayımlanan 2012 yılı Eylül ayına ilişkin Aylık Bütçe Gerçekleşme Raporu na göre; 2012 yılı Ocak-Eylül döneminde geçen yılın aynı dönemine göre; Bütçe gelirleri %10,2 oranında artarak 243.691 milyon ye ulaşmıştır. Bütçe giderleri %16,8 oranında artarak 258.041 milyon olmuştur. 2011 yılı Ocak- Eylül döneminde 234 milyon fazla veren bütçe, 2012 yılının aynı döneminde bütçe gelir-gider arası makasın bütçe giderleri lehinde artamaya devam etmesiyle 14.350 milyon açık vermiştir. Faiz dışı fazla bir önceki yılın aynı dönemine göre %28,0 oranında azalarak 25.183 milyon olarak gerçekleşmiştir. Vergi gelirleri %7,2 oranında artarak 201.939 milyon olmuştur. Banka ve sigorta muameleleri vergisi %30,9; gelir vergisi %14,7; damga vergisi %11,8; harçlar %10,1; özel tüketim vergisi %7,5; kurumlar vergisi %6,3; dahilde alınan katma değer vergisi %2,7 oranında artış göstermiştir. Personel giderleri %18,8; SGK devlet primi giderleri %15,4; cari transferler %21,4, faiz giderleri %13,7, sermaye giderleri %7,5 oranlarında artarken; sermaye transferleri %3,2, mal ve hizmet alımı giderleri 9,0 oranında azalmıştır. BÜTÇE DENGESİ 2011 yılının Eylül ayında 1.871 milyon açık veren merkezi yönetim bütçesi, bütçe gelirlerindeki sınırlı artışa karşın, bütçe giderlerinin yüksek oranda artış yönünde değişim göstermesi sonucunda 2012 yılının Eylül ayında 5.830 milyon açık vermiştir. 2012 yılı Eylül ayında gelir ve gider arasındaki farkın giderler lehinde artış göstermesi ile bütçe açığı, bir önceki yılın aynı ayına göre %211,6 gibi çok yüksek oranda bir artış göstermiştir. 2012 yılı Eylül ayında bütçe gelirleri bir önceki yılın aynı ayına göre %5,2 oranında artarak 23.207 milyon olmuştur. Bütçe giderleri ise Eylül ayında %21,3 oranında artışla 29.037 milyon ye yükselmiştir. Bütçe giderlerinin %88,7 sini faiz hariç giderler oluşturmuştur.
Sayfa 2 2012 yılı Eylül ayında faiz giderleri %8,2, faiz hariç giderler %23,2, vergi gelirleri %4,5 oranında artış göstermiştir. 2011 yılı Eylül ayında 1.151 milyon faiz dışı fazla verilirken, 2012 yılı Eylül ayında 2.561 milyon faiz dışı açık verilmiştir. Merkezi yönetim bütçesi kümülatif olarak; 2011 yılı Ocak-Eylül döneminde 234 milyon fazla verirken, 2012 yılının aynı döneminde 14.350 milyon açık vermiştir. Bu sonuçlar doğrultusunda merkezi yönetim bütçesinde 2012 yılı başında başlayan bozulma eğiliminin artarak devam ettiği görülmektedir. Bütçe giderleri 2012 yılının Ocak-Eylül döneminde geçen yılın aynı dönemine göre %16,8 oranında artışla 220.869 milyon den 258.041 milyon ye, bütçe gelirleri %10,2 oranında artışla 221.102 milyon den 243.691 milyon ye yükselmiş olmasına karşın birikimli gelirlerdeki artışın, giderlerdeki azalışın gerisinde kalmasının doğal bir sonucu olarak 2011 yılının 9 aylık döneminde bütçe fazlası verilirken, 2012 yılının aynı döneminde açık verilmiştir. 2011 yılı Ocak-Eylül döneminde 34.998 milyon olan faiz dışı fazla, bu yılın aynı döneminde %28,0 oranında azalışla 25.183 milyon ye gerilemiştir. 2012 yılı Ocak-Eylül döneminde faiz giderleri %13,7 oranında artarak 39.533 milyon ye, faiz hariç giderler ise %17,4 oranında artarak 218.508 milyon ye yükselmiştir. Aynı dönemde vergi gelirleri %7,2 oranında artarak 201.939 milyon olmuştur (Bkz; Tablo 1, Grafik 1). 2012 yılı için öngörülen bütçe açığı olan 21.104 milyon nin %68,0 ına yılın 9 aylık döneminde ulaşılmıştır. Tablo 1. Merkezi Yönetim Bütçe Gerçekleşmeleri (Ocak-Eylül Birikimli Verilere göre) Bileşenler 2011 2012 Yıllık Ocak - Eylül Ocak - Eylül Değişim Oranı Bütçe Giderleri 314.607 220.869 70,2 350.948 258.041 73,5 16,8 Faiz Hariç Giderler 272.375 186.105 68,3 300.698 218.508 72,7 17,4 Faiz Giderleri 42.232 34.764 82,3 50.250 39.533 78,7 13,7 Bütçe Gelirleri 296.824 221.102 74,5 329.845 243.691 73,9 10,2 Vergi Gelirleri 253.809 188.378 74,2 277.677 201.939 72,7 7,2 Bütçe Dengesi -17.783 234-1,3-21.104-14.350 68,0 - Faiz Dışı Denge 24.448 34.998 143,1 29.146 25.183 86,4-28,0 Kaynak: Maliye Bakanlığı.
Sayfa 3 265.000 245.000 225.000 205.000 185.000 165.000 145.000 125.000 105.000 85.000 65.000 45.000 25.000 5.000-15.000 258.041 243.691 220.869 221.102 218.508 201.939 186.105 188.378 34.764 34.998 39.533 25.183 234-14.350 2011 Ocak - Eylül 2012 Ocak - Eylül Bütçe Giderleri Faiz Hariç Giderler Faiz Giderleri Bütçe Gelirleri Vergi Gelirleri Bütçe Dengesi Faiz Dışı Denge Kaynak: Maliye Bakanlığı. Grafik 1. Merkezi Yönetim Bütçe Gerçekleşmeleri (Ocak-Eylül Birikimli Verilere göre) BÜTÇE GİDERLERİ 2012 yılı bütçe giderleri Eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %21,3 oranında artış göstererek 29.037 milyon ye yükselmiştir. Gider bileşenleri içinde 2012 yılı Eylül ayında en yüksek artışı %112,5 oranı ile sermaye transferleri bileşeni gösterirken, bunu %57,7 oranı ile sermaye giderleri, %29,6 oranı ile mal ve hizmet alımı giderleri izlemiştir. Bütçe giderleri içinde bir önceki yılın aynı ayına göre azalış yönlü değişim gösteren kalem olmamıştır. Faiz giderleri, 2012 yılı Eylül ayında bir önceki yılın aynı ayına göre %8,2 oranında artışla 3.269 milyon olmuştur. 2012 yılı Ocak-Eylül döneminde merkezi yönetim bütçe giderleri, bir önceki yılın aynı dönemine göre %16,8 oranındaki artışla 258.041 milyon olmuştur. Bu dönemde geçen yılın aynı dönemine göre personel giderleri %18,8 oranındaki artışla 65.903 milyon ye, SGK devlet primi giderleri %15,4 oranındaki artışla 10.900 milyon ye yükselirken, mal ve hizmet alım giderleri 9,0 oranındaki azalışla 20.364 milyon ye gerilemiştir (Bkz, Tablo 2).
Sayfa 4 2012 yılının dokuz aylık döneminde cari transferler geçen yılın aynı dönemine göre %21,4 oranındaki artışla 97.185 milyon olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde, sağlık, emeklilik ve sosyal yardım giderleri için %25,6 oranındaki artışla SGK ya 50.166 milyon transfer yapılmış, böylece sosyal güvenlik kurumuna yapılan ödemeler bir önceki yılın aynı dönemine göre 10.232 milyon artış göstermiştir. Tarımsal destekleme ödemeleri için 6.833 milyon, mahalli idarelere de %10,0 oranındaki artışla 20.425 milyon transfer yapılmıştır. 2011 yılı Ocak-Eylül döneminde 14.533 milyon sermaye gideri gerçekleştirilirken, 2012 yılının aynı döneminde gerçekleşen sermaye gideri %7,5 oranında artışla 15.619 milyon olmuştur. Aynı dönemde sermaye transferleri ise %3,2 oranında azalarak 2.668 milyon den 2.582 milyon ye gerilemiştir. 2012 yılı Ocak-Eylül döneminde faiz giderleri, 2011 yılının aynı dönemine göre %13,7 oranında artış göstererek 39.533 milyon olmuştur. Tablo 2. Bütçe Giderleri (Ocak-Eylül Birikimli Verilere göre) Gider Bileşenleri 2011 2012 Yıllık Ocak - Eylül Ocak - Eylül Değişim Oranı Bütçe Giderleri 314.607 220.869 70,2 350.948 258.041 73,5 16,8 Faiz Hariç Giderler 272.375 186.105 68,3 300.698 218.508 72,7 17,4 Personel Giderleri 72.914 55.472 76,1 81.692 65.903 80,7 18,8 SGK Devlet Primi Giderleri 12.850 9.442 73,5 14.279 10.900 76,3 15,4 Mal ve Hizmet Alım Giderleri 32.797 20.547 62,6 28.859 20.364 70,6-0,9 Cari Transferler 110.499 80.022 72,4 130.220 97.185 74,6 21,4 Sermaye Giderleri 30.905 14.533 47,0 27.914 15.619 56,0 7,5 Sermaye Transferleri 6.739 2.668 39,6 4.243 2.582 60,8-3,2 Borç Verme 5.671 3.421 60,3 8.625 5.955 69,0 74,0 Yedek Ödenekler 0 0-4.867 0 - - Faiz Giderleri 42.232 34.764 82,3 50.250 39.533 78,7 13,7 Kaynak: Maliye Bakanlığı
Sayfa 5 BÜTÇE GELİRLERİ 2012 yılı Eylül ayında bütçe gelirleri bir önceki yılın aynı ayına göre %5,2 oranında artış göstererek 23.207 milyon olmuştur. Gelir bileşenleri içinde vergi gelirleri %4,5 oranında artarak 19.762 milyon, vergi dışı diğer gelirler %4,9 oranında artarak 2.583 milyon olmuştur. 2012 yılının Ocak-Eylül döneminde bütçe gelirleri bir önceki yılın aynı dönemine göre %10,2 oranındaki artışla 243.691 milyon olmuştur. Aynı dönemde vergi gelirleri %7,2 oranındaki artışla 201.939 milyon, vergi dışı diğer gelirler %28,7 oranında artışla 33.206 milyon ye yükselmiştir (Bkz; Tablo 3, Tablo 4 ve Grafik 2). Tablo 3. Bütçe Gelirleri (Ocak-Eylül Birikimli Verilere göre) Gelir Bileşenleri 2011 2012 Ocak - Eylül Ocak - Eylül Değişim Oranı Yıllık Bütçe Gelirleri 296.824 221.102 74,5 329.845 243.691 73,9 10,2 Genel Bütçe Gelirleri 286.554 214.170 74,7 321.726 235.144 73,1 9,8 Vergi Gelirleri 253.809 188.378 74,2 277.677 201.939 72,7 7,2 Vergi Dışı Diğer Gelirler 32.745 25.791 78,8 44.049 33.206 75,4 28,7 Özel Bütçeli İdarelerin Öz Gelirleri 8.174 5.182 63,4 6.091 6.545 107,5 26,3 Düzen. ve Denet. Kurum. Gelirleri 2.095 1.750 83,5 2.028 2.002 98,7 14,4 Kaynak: Maliye Bakanlığı Vergi gelirleri içinde 2012 yılı Ocak-Eylül döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre; gelir vergisi %14,7; kurumlar vergisi %6,3; dahilde alınan katma değer vergisi %2,7; özel tüketim vergisi %7,5; banka ve sigorta muameleleri vergisi %30,9 oranlarında artış göstermiştir. 2012 yılı Ocak-Eylül döneminde vergi gelirleri içinde azalış gösteren tek vergi kalemi %1,9 oranı ile ithalde alınan katma değer vergisi olmuştur. Gelir bileşenleri için de 2012 yılı bütçe hedefleri ile birikimli verilerin gerçekleşme oranları kıyaslandığında yılın dokuz aylık döneminde; bütçe gelirlerinde %73,9 ve genel bütçe gelirlerinde %73,1 oranı ile tahmine oldukça yakın bir gerçekleşmenin olduğu söylenebilirken, Özel bütçeli idarelerin öz gelirleri ile düzenleme ve denetleme kurumu
Sayfa 6 3.087 4.780 6.276 4.043 5.343 6.909 12.825 14.228 19.705 23.408 20.952 24.049 35.776 35.782 35.109 41.047 46.738 50.258 gelirleri için birikimli gerçekleşen verilerin tahminin oldukça üzerinde bir gerçekleşmenin olacağını işaret ettiği de söylenebilir. Tablo 3. Vergi Gelirleri (Ocak-Eylül Birikimli Verilere göre) Vergi Türleri 2011 2012 Ocak - Eylül Ocak - Eylül Değişim Oranı Yıllık Gelir Vergisi 48.807 35.776 73,3 53.804 41.047 76,3 14,7 Kurumlar Vergisi 26.993 19.705 73,0 27.151 20.952 77,2 6,3 Dahilde Alınan Katma Değer Vergisi 29.957 23.408 78,1 33.602 24.049 71,6 2,7 Özel Tüketim Vergisi 64.189 46.738 72,8 70.590 50.258 71,2 7,5 Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi 4.288 3.087 72,0 4.545 4.043 88,9 30,9 İthalde Alınan Katma Değer Vergisi 48.685 35.782 73,5 53.944 35.109 65,1-1,9 Damga Vergisi 6.464 4.780 73,9 7.297 5.343 73,2 11,8 Harçlar 8.344 6.276 75,2 9.277 6.909 74,5 10,1 Diğer 16.082 12.825 79,7 17.467 14.228 81,5 10,9 Genel Bütçe Vergi Gelirleri Toplamı 253.809 188.378 74,2 277.677 201.939 72,7 7,2 Kaynak: Maliye Bakanlığı 60.000 55.000 50.000 45.000 40.000 35.000 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 2011 Ocak - Eylül 2012 Ocak - Eylül Gelir Vergisi Kurumlar Vergisi Dahilde Alınan Katma Değer Vergisi Özel Tüketim Vergisi Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi İthalde Alınan Katma Değer Vergisi Damga Vergisi Harçlar Diğer Kaynak: Maliye Bakanlığı. Grafik 2. 2011 ve 2012 Yılları Ocak-Eylül Dönemleri için Vergi Gelirleri Gelirleri (Ocak-Ağustos Birikimli Verilere göre) Bu konuyla ilgili bir sonraki haber bülteninin yayımlama tarihini www.tobb.org.tr adresinde İSTATİSTİKLER başlığı altında, Takvimden görebilirsiniz.