İZOLASYON ÖNLEMLERİ Dr. Kaya Süer Yakın Doğu Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Mikrobiyoloji Anabilim Dalı
İZOLASYON İzolasyon nedir? İzolasyon nedir? Enfeksiyon zinciri Tarihçe İzolasyon önlemleri nelerdir? Standart önlemler Bulaşma yoluna yönelik önlemler El yıkama Koruyucu ekipman kullanımı
İZOLASYON Enfekte ve kolonize hastalardan diğer hastalara, hastane ziyaretçilerine sağlık personeline mikroorganizmaların bulaşının engellenmesidir
ENFEKSİYON ZİNCİRİ Etken Kaynak Çıkış kapısı Bulaş yolu Giriş kapısı Duyarlı konak
ETKEN Bakteriler Riketsiya, klamidya, mikoplazma dahil Virusler Mantarlar Protozoa Helmintler Etkenin Enfektif dozu Patojenitesi Virulansı İnvaziv olma özelliği Antijenik varyasyonları Direnci Konak özgüllüğü önem taşır
ENFEKSİYON KAYNAĞI Hastanın kendi florası Diğer hastalar (enfekte, kolonize, taşıyıcı) Sağlık çalışanları Kronik taşıyıcılar Tıbbi aletler Su, hava gibi çevresel faktörler Yiyecekler Hasta ziyaretçileri Vektörler
ÇIKIŞ KAPISI Enfeksiyöz etkenin kaynaktan yayıldığı yol : Öksürük Hapşırık Konuşma Aspirasyon : Foley kateterler CYBH
ÇIKIŞ KAPISI : Feçes Kusma Yaralar Cilt kesikleri Kan: İğne batmaları Kan transfuzyonu
BULAŞ YOLU Enfeksiyöz etkenin kaynaktan duyarlı konağa geçiş yolu Temas (Direkt Gastrointestinal veya indirekt) sistem Hava yolu Damlacık Vektör aracılı
GİRİŞ KAPISI Cilt/muköz membranlar
DUYARLI KONAK Konak yanıtı Kolonizasyon Asemptomatik taşıyıcı Klinik hastalık Konak yanıtını etkileyen faktörler Yaş Altta yatan hastalık tablosu Antibiyotik, kortikosteroid ya da immunsupresif ilaç kullanımı İnvaziv girişimlerdir
TARİHÇE 1877 - Yayınlanmış ilk izolasyon önlemleri önerileri Enfeksiyon Genitoüriner Hastalıkları sistem Hastaneleri nin ortaya çıkışı Enfeksiyöz hastalığı olan hastaların ayrı yerlerde yatırılması Hastalıkların bulaşını engellemek için aseptik tekniklerin kullanılması
TARİHÇE 1910 yılından itibaren; Hastane personelinin Etkenin duyarlı konağa hastalar ulaştığı yol arasında önlük giymesi Hasta ile temas sonrası hastalar arasında antiseptik solüsyonlar ile el hijyeni Hasta çevresinin dezenfeksiyonu
TARİHÇE 1950 ler - Enfeksiyon Hastalıkları Hastaneleri nin Etkenin duyarlı kapanmaya konağa ulaştığı yol başlaması (Tbc senatoryumları hariç) 1960 lar - Tüberküloz hastanelerinin de kapanmaya başlaması 1970 - CDC nin izolasyon hakkında ilk el kitabını yayınlaması Isolation Techniques for Use in Hospitals
Isolation Techniques for Use in Hospitals Buna göre 7 kategori öneriliyordu: Tam izolasyon Solunum izolasyonu Protektif izolasyon Enterik izolasyon Yara ve cilt önlemleri Drenaj önlemleri Kan önlemleri
TARİHÇE 1980 ler - hastaneler çok ilaç dirençli mikroorganizmalarla yeni endemik ve epidemik nozokomiyal enfeksiyon problemleri yaşamaya başladı Farklı izolasyon önlemleri gereksinimi doğdu 1983 - CDC yeni İzolasyon Rehberi ni yayınladı
TARİHÇE Kategori-spesifik bölümü; Tam izolasyon Temas izolasyonu Solunum izolasyonu Tüberküloz izolasyonu Enterik önlemler Drenaj/sekresyon önlemleri Kan ve vücut sıvıları önlemleri Hastalık spesifik bölümü;
TARİHÇE 1985 - Universal önlemler tanımlandı HIV HBV Kanla bulaşan Gastrointestinal enfeksiyonlar sistem 1987 - Body Substance Isolation tanımlandı 1996 - HICPAC yeni izolasyon önlemleri rehberini tanımladı
İZOLASYON ÖNLEMLERİ Standart önlemler Bulaşma yoluna yönelik önlemler Temas önlemleri Damlacık önlemleri Hava yolu önlemleri
STANDARD ÖNLEMLER Hastanın tanısına ve enfeksiyonu olup olmadığına bakılmaksızın bütün hastalara uygulanan önlemlerdir
STANDARD ÖNLEMLER Kan, Tüm vücut Etkenin sıvıları duyarlı konağa (semen, ulaştığı yol vajinal sekresyonlar, serebrospinal, sinoviyal, plevral, peritoneal, perikardiyal Gastrointestinal ve amniyotik sistem sıvılar), Bütünlüğü bozulmuş deri, Mukoz membranlar için uygulanır
STANDARD ÖNLEMLER Tüm hastaların kan ve vücut sıvılarının potansiyel Etkenin olarak duyarlı HIV, konağa ulaştığı HBV yol ve diğer kan yoluyla bulaşan patojenlerle kontamine olabileceğinin düşünülmesini Gastrointestinal içermektedir sistem
STANDARD ÖNLEMLER Eldiven: Kan, vücut sıvıları, salgılar ve çıkartılar, kontamine eşyalar, mukozalar ve Cilt/muköz bütünlüğü membranlar bozulmuş deriye dokunmadan önce eldiven giyilmelidir Aynı hastada farklı girişimler için eldiven değiştirilmelidir Kullanımdan sonra hiçbir yere dokunmadan eldivenler çıkarılıp el hijyeni sağlanmalıdır.
STANDARD ÖNLEMLER Hastanın kanı ve vücut sıvılarıyla temas ihtimali varlığında: Eldiven, maske ve koruyucu önlük/elbise giyilmeli, Eldiven çıkartıldıktan sonra el hijyeni sağlanmalıdır.
STANDARD ÖNLEMLER Maske, yüz-göz koruyucu: İşlemler sırasında vücut sıvıları, salgılar, çıkartılar ve kan sıçrama olasılığı olduğunda göz, burun ve ağız mukozasını koruma amaçlı kullanılmalıdır
STANDARD ÖNLEMLER Önlük: İşlemler sırasında vücut sıvıları, salgılar, çıkartılar ve kan sıçrayabileceğinden deri ve giysilerin kirlenmesini önlemek için giyilir Kirlenen önlük dış yüzüne dokunmadan çıkarılmalı ve eller yıkanmalıdır
STANDARD ÖNLEMLER Hasta bakım malzemeleri: Kan, vücut sıvıları, Gastrointestinal salgılar sistem ve çıkartılar, kontamine eşyalar, mukozalar ve deriye dokunmadan, giysiler ve diğer malzemeler, başka hastalar ve çevre kontamine edilmeden uzaklaştırılmalıdır Bir kullanımlık malzemeler hemen atılmalı, tekrar kullanılacak olanlar uygun yöntemlerle steril/dezenfekte edilmelidir
STANDARD ÖNLEMLER İğneler hiçbir zaman yeniden kılıfına geçirilmemeli, Etkenin duyarlı ucu konağa bükülmemelidir. ulaştığı yol Kullandıktan sonra delinmeye dirençli kaplar içinde biriktirilerek Gastrointestinal uzaklaştırılmalıdır. sistem
STANDARD ÖNLEMLER Yatak çarşafları Çevreyi kontamine etmeden uygun şekilde çamaşırhaneye Gastrointestinal gönderilmelidir sistem Doğrudan ağızdan ağıza resüsitasyon yaptırılmamalıdır
BULAŞ YOLUNA YÖNELİK ÖNLEMLER Bulaşma yoluna ait önlemler Temas önlemleri, Damlacık önlemleri, Hava yolu önlemleri.
TEMAS ÖNLEMLERİ Mikroorganizmaların enfekte ya da kolonize hastalardan Etkenin direkt duyarlı konağa temas ulaştığı ya yol da indirekt temasla (enfekte objelerle temas) bulaşmasını engellemek Gastrointestinal için kullanılır sistem
TEMAS ÖNLEMLERİ Tek kişilik oda veya kohort uygulaması Hasta ile veya çevresindeki cansız yüzeylerle temas ederken Solunum steril sistemi olmayan temiz eldiven giyilmesi Hasta ile veya odasındaki yüzeylerle temasın fazla olmasının beklendiği durumlarda, hastada idrar veya gaita inkontinansı olması, ileostomi, kolostomi veya açık drenaj varlığında odaya girerken eldivene ek olarak steril olmayan temiz bir önlük giyilmesi
TEMAS ÖNLEMLERİ Eldiven ve önlüğün hasta odasını terk etmeden Etkenin önce duyarlı veya konağa hasta ulaştığı başından yol ayrılırken çıkarılması El hijyeni Eldiven ve önlük Cilt/muköz çıkarılıp membranlar el hijyeni sağlandıktan sonra hastanın yakın çevresindeki yüzeylerle temas edilmemesi Odalar veya hastalar arasında eşya ve tıbbi malzeme transferinin önlenmesi
TEMAS İZOLASYONU ENDİKASYONLARI Epidemiyolojik önem taşıyan çoğul dirençli bakteriler: MRSA Acinetobacter P. aeruginosa ESBL-pozitif Gastrointestinal Klebsiella, E.coli, sistem vb. Diğer: C. difficile, enterohemorajik E. Coli 0157:H7, Shigella, hepatit A, rotavirus Kutanöz difteri, HSV, impetigo, bit, uyuz, zoster (dissemine veya immünsuprese konakçıda) Viral/hemorajik infeksiyonlar (Lassa, Ebola, Kırım-Kongo) RSV, PIV veya enteroviral infeksiyonlar
TEMAS ÖNLEMLERİNİN ETKİNLİĞİ Otuzüç yataklı bir yenidoğan yoğun bakım ünitesindeki MRSA salgınının kontrolü: Temas izolasyonu Solunum uygulanan sistemi hastalardan diğer hastalara bulaş oranı : 0,009 bulaş/gün Temas izolasyonu uygulanmayan hastalardan diğer hastalara bulaş oranı : 0,14 bulaş/gün Temas izolasyonu bulaş oranını 16 kat azaltıyor.
DAMLACIK ÖNLEMLERİ Büyük partiküllü (> 5µm) damlacıkların geçişinin Etkenin önlenmesinde duyarlı konağa ulaştığı kullanılır. yol Partiküller büyük Genitoüriner olduğu sistem için yere çöker Bulaşmanın Cilt/muköz olması membranlar için kaynak ve duyarlı kişi arasında yakın mesafe (yaklaşık 1 m) gereklidir
DAMLACIK ÖNLEMLERİ Duyarlı kişiye burun-ağız-konjonktiva yoluyla bulaşma olur: Enfekte hastaların konuşması, öksürmesi ya da burun silmesi, Aspirasyon, entubasyon, bronkoskopi gibi işlemler sırasında.
DAMLACIK ÖNLEMLERİ GEREKEN HASTALIKLAR Damlacık yoluyla yayılan ciddi hastalıklar İnvaziv H. influenzae tip B infeksiyonu, menenjit, pnömoni, epiglottit ve sepsis İnvaziv Neisseria meningitidis infeksiyonu, menenjit, pnömoni ve sepsis Damlacık yoluyla Cilt/muköz yayılan membranlar diğer ciddi bakteriyel solunum yolu enfeksiyonları: Difteri, Mycoplasma pneumonia Boğmaca Pnömonik veba Çocuklarda streptokokal (grup A) farenjit, pnömoni ve kızıl
DAMLACIK ÖNLEMLERİ Damlacık yoluyla yayılan diğer ciddi viral enfeksiyonlar: Adenovirus İnfluenza Kabakulak Parvovirüs B19 Kızamıkçık
DAMLACIK ÖNLEMLERİ Hasta tek kişilik odaya alınmalıdır Eğer tek kişilik Etkenin duyarlı oda konağa yoksa ulaştığı aynı yol mikroorganizma ile enfekte ve başka enfeksiyonu olmayan bir hasta ile aynı Gastrointestinal odayı paylaşabilir sistem Eğer farklı tanılı hastalarla aynı odayı paylaşması gerekiyorsa yataklar arası mesafe en az 1 m olmalıdır
DAMLACIK ÖNLEMLERİ Özel havalandırma gerekmez Oda kapısı açık olabilir Sağlık personeli hastaya 1 metreden yakın mesafede çalışırken maske takmalıdır Hasta çok gerekmedikçe oda dışına çıkmamalıdır. Oda dışına çıkacaksa cerrahi maske ile çıkarılmalıdır
HAVA YOLU ÖNLEMLERİ Küçük partiküllerin (<5µm) geçişinin önlenmesinde Solunum kullanılır. sistemi Partiküller küçük olduğu için havada asılı kalır Bu asılı partiküller hava akımıyla çok uzak mesafelere kadar gidebilirler
HAVA YOLU ÖNLEMLERİ GEREKEN HASTALIKLAR Tüberküloz, Kızamık, Su çiçeği Yaygın zoster enfeksiyonu, SARS Viral hemorajik ateş Ebola, Lassa, Marburg, Kırım-Kongo
HAVA YOLU ÖNLEMLERİ Özel havalandırma ya da ventilasyon sistemi gereklidir Hava akımı koridordan odaya olmalı (negatif basınç) Saatte 6-12 kez hava değişimi sağlanmalı Odadan dışarı Cilt/muköz hava membranlar çıkıyorsa filtre edilmeli Oda kapısı kapalı tutulmalıdır Çok geçerli nedenler olmadıkça hasta oda dışına çıkarılmaz. Çıkması gerekiyorsa cerrahi maske takılır
HAVA YOLU ÖNLEMLERİ Pulmoner tüberküloz tanısı veya şüphesi olan hasta; Odasına girerken N95 solunum maskesi takılmalıdır Kızamık, suçiçeği tanısı olan hasta; Odasına duyarlı kişiler girmemelidir. Mutlaka girmesi gerekiyorsa N95 solunum maskesi ile girmelidirler. Bağışık iseler maske takmalarına gerek yoktur
KORUYUCU EKİPMAN Giyme sırası Önlük Maske Gözlük-yüz koruyucu Eldiven
ÖNLÜK GİYERKEN Önlük malzemesi uygulanacak işleme göre seçilmeli Uygun tip ve boyut seçilmeli Arkadan bağlanmalı Eğer çok küçük ise iki tane önlük giyilmeli Biri önden Diğeri arkadan
MASKE TAKILIRKEN Burnu, ağzı ve çeneyi tamamen içine almalıdır Yüze uygunluk tam olmalı N95 gibi özel tip maskeler için yüze uyum testi yapılmalı
MASKE KULLANIRKEN Tükrük veya sekresyonlarla ıslandığı zaman değiştirilmeli Tekrar kullanılmamalı Ortak kullanılmamalı
GÖZLÜK YÜZ KORUYUCUSUMASKE KULLANIRKEN Gözleri ve yüzü tam olarak kapatmalı Yüze uygunluk tam olmalı Yüze oturmalı ancak sıkmamalıdır
ELDİVEN GİYİLİRKEN Eldivenler en son giyilmeli Doğru tip ve boyutta eldiven seçilmeli Eldiven giymeden önce eller yıkanmalı veya el dezenfektanı ile ovalanmalı Önlüğün kol manşetleri üzerine çekilmeli
ELDİVEN GİYİLDİKTEN SONRA Temizden kirliye doğru çalışılmalı Eldiven ile Etkenin çalışırken duyarlı konağa kendine ulaştığı yol ve çevreye kontamine temas sınırlanmalı Eldivenler tekrar kullanılmamalı Eldiven çıkartıldıktan sonra el hijyeni sağlanmalı ELDİVEN ÜZERİNE EL DEZENFEKTANI UYGULANMAMALI VEYA ELDİVENLİ ELLER YIKANMAMALIDIR.
EKİPMAN Çıkarma sırası Eldiven Gözlük-yüz koruyucu Önlük Maske
ELDİVEN ÇIKARILIRKEN Elin üzerinden sıyrılarak içi dışına çevrilir Diğer eldivenli el ile tutulur Eldivensiz parmakla bilekten diğer eldiven sıyrılır İçi dışına çevrilerek her iki eldivenden oluşan küçük bir torba şeklinde atılır
GÖZLÜK MASKE ÇIKARILIRKEN Eldivensiz ellerle çıkarılır
ÖNLÜK ÇIKARILIRKEN Omuz kısımlarından tutulur Kontamine dış yüz içe doğru çevrilir Yuvarlayarak katlanır Çıkarıldığında sadece temiz taraf görünmelidir
MASKE ÇIKARILIRKEN Bağlardan tutularak atılır Maske bağları Etkenin (önce duyarlı konağa alttaki) ulaştığı yol çözülür Maskenin ön Genitoüriner yüzü kontamine sistem olduğu için elle temas etmemelidir Bağlardan tutularak atılır Maske bağları (önce alttaki) çözülür Maske bağları (önce alttaki) çözülür Maskenin ön yüzü kontamine olduğu için elle temas etmemelidir Bağlardan tutularak» Maskenin ön yüzü kontamine olduğu için elle temas atılır etmemelidir
ÖNEMLİ NOKTALAR İzolasyon önlemleri ve önemi konusunda sağlık personeli, Etkenin duyarlı hastalar konağa ulaştığı ve yol hasta yakınları Enfeksiyon Kontrol Ekibi tarafından bilgilendirilmelidir. Önlemlere uyum konusunda gözlem yapılarak, kayıt altına alınmalı ve sonuçlar konusunda geri bildirim verilmelidir.
ÖZET Duyarlı hastalar ve personel korunmalı Önlemler El hijyeni Eldiven kullanımı İzolasyon önlemleri (Kan, temas, damlacık, havayolu) Önlemlere uyma Hastalar, ziyaretçiler ve sağlık çalışanı Eğitim Periyodik değerlendirme
ÖNERİLEN KAYNAKLAR Garner JS, Hospital Infection Control Practices Advisory Etkenin Commitee. duyarlı konağa Guideline ulaştığı yol for isolation precautions in hospitals. Infect Control Hosp Epidemiol 1996; Gastrointestinal 17:53-80, sistem ve Am J Infect Control 1996; 24:24-52. Türk Hastane İnfeksiyonları ve Kontrolü Derneği. İzolasyon Önlemleri Kılavuzu. Hastane İnfeksiyonları Dergisi 2006;10(Ek 2).