Bütçe ve Harcama Usulleri Halil AGAH Antalya, 2012
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, kamu mali yönetimi açısından ; politika ve önceliklerin belirlenmesi, kaynakların etkin olarak tahsisi ve kaynakların mevzuata uygun, ekonomik, etkin ve verimli olarak harcanması ve tüm bunlara yönelik kontrol ve denetim mekanizmalarının kurulmasını sağlamak amaçlarını taşımaktadır. 06.11.2012 2
Kanun kapsamında hesap verme sorumluluğu yönetsel açıdan ele alınmaktadır. Bu kapsamda; Mali saydamlık ilkeleri ile hareket edilmesi, Mali istatistiklere uygun çalışılması, ve Faaliyet raporlarının oluşturulması gerekliliği öngörülmüştür. 06.11.2012 3
Mali saydamlılık ilkelerinin ana hatları; Kamu hesaplarının standart ve genel kabul görmüş prensiplerle oluşturulması, Tüm gelir ve giderlerin bütçelerde yeralması ve bütçe dışında harcama yapılmaması, Kamu idarelerinin, faaliyet raporları ile kamuoyunu bilgilendirmeleridir. 06.11.2012 4
Kanun, Genel Yönetim İdarelerinin tümünü kapsamaktadır. Kısaca Sosyal Güvenlik Kurumları, Genel Bütçe, Özel Bütçe İdareleri ve Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar ın tümü yer almaktadır. AB ve tüm dış kaynaklı fonlar da bu kapsamdadır. 06.11.2012 5
Genel bütçeli idarelerde gelirler Hazine ye aktarılır. Fakat özel bütçeli idarelerde hazineye aktarılmaz, kurumun kendi hesaplarında korunur. Böylece kurumun gelirleri artar. Gelir, ortak bir havuza aktarılır, gider de bu ortak havuzdan yapılır. 06.11.2012 6
Bütçe Hazırlamanın dayanakları; * Kalkınma Planları (Dokuzuncu/2007-2013) * Orta Vadeli Program (2013-2015) * Orta Vadeli Mali Plan (2013-2015) * İdari Stratejik Planlar, * Performans Programları dır. 06.11.2012 7
Mali Yönetim ve Kontrol Sürecinde genel olarak izlenecek olan adımlar şunlardır: Stratejik Plan Hazırlama Performans Esaslı Bütçeleme Bütçelerin Stratejik Planlara Dayandırılması Bütçelerin Stratejik Planlarda Yer Alan Misyon, Vizyon ve Stratejik Amaçlarla Uyumlu Olması Bütçelerin Performans Göstergelerine Göre Değerlendirilmesi Performans Denetimlerinin Bu Göstergeler Çerçevesinde Gerçekleştirilmesi ve Raporlama (Faaliyet Raporu). 06.11.2012 8
Dokuzuncu Kalkınma Planı, 2007-2013 dönemi için Program, Bütçe ve Yatırım Programı hazırlık ve uygulama çalışmalarının temel politika çerçevesini oluşturmaktadır. 06.11.2012 9
Orta Vadeli Program ve Mali Plan, Kalkınma Planında ortaya konulan temel politika ve öncelikler ile ülkemizde ve dünyada yaşanan son ekonomik gelişmeler dikkate alınarak hazırlanacak ve makro politikaları, ilkeleri, hedef ve gösterge niteliğindeki temel ekonomik büyüklükleri kapsayacak şekilde döneme ilişkin bütçe büyüklüklerini içeren 3 yıllık dönemi kapsar. 06.11.2012 10
Üst yönetim tarafından belirlenen stratejik planda yer alacak öncelikli konular, üst yönetici harcama birimlerine en geç Mayıs ayı sonuna kadar yazılı olarak duyurulur. Ardından harcama birimine (taşra teşkilatına) gerekli hazırlıkların yapılmasına dair bir yazı yazılır. Yapılması istenen hazırlıkların talimatı verilip bölgedeki ihtiyaçlara göre belirlenmiş olan faaliyetler sorulur. 06.11.2012 11
Performans programı hazırlanırken kamu idarelerinin üst yöneticisi ve harcama yetkilileri tarafından program dönemine ilişkin stratejik amaç ve hedefler, performans hedef ve göstergeleri, faaliyetler ve bunlardan sorumlu harcama birimleri belirlenir. Amaç: kaynakların, girdilerin, çıktıların ve getirilerin değerlendirilmesi yoluyla ekonomiklik, verimlilik ve etkinlik unsurlarında gelişme sağlayabilmektir. 06.11.2012 12
Bütçe hazırlanıp uygulandıktan sonra bir faaliyet raporu hazırlanmalıdır. Bu raporlarda gerçekleştirilmiş ve gerçekleştirilememiş olan tüm harcamalar yer almalı; gerçekleştirilen harcamalarla ilgili olarak da hangi harcamanın niçin yapıldığı, performans değerlendirme bilgileri gibi bilgiler açıklanmalıdır. 06.11.2012 13
Her birimin ayrı ayrı hazırlamak zorunda olduğu faaliyet raporları, bir sonraki yılın nisan ayı sonuna kadar üst yöneticilere teslim edilmelidir. Daha sonra tüm raporlar, birleştirilerek kurum faaliyet raporu adıyla kurumun web sayfasında yayınlanır ya da bir kitap hâlinde bastırılarak bütün kamu idarelerine dağıtılır. 06.11.2012 14
Bir bütçe hazırlanırken harcama yapılacak olan dönemden bir yıl önce tüm ihtiyaçların tespit edilmesi gerekmektedir. Örneğin 2013 yılına ait bütçeyi belirlemek için 2012 yılı içerisinde ihtiyaçlar belirlenmiş olmalıdır. Bütçe hazırlanırken ihale düzenlenip düzenlenmeyeceği; yapılan işin hangi ayda teslim edileceği, hak edişlerin hangi ayda hazır olacağı gibi bilgilerin yer aldığı iş planlarının çıkartılması gerekmektedir. 06.11.2012 15
Orta vadeli programda daha çok bir sonraki yılda önem verilmesi gereken faaliyetler belirlenir. Daha sonra bu faaliyetler maliyetlendirilir. Böylece kurumların bütçelerini oluşturabilecekleri alt ve üst limitler belirlenir. Kurumlar bu üst limiti aşmamalı, ihtiyaçlarını bu rakamlar dâhilinde belirlemelidir. Ancak kurumun belirlediği maliyet, açıklanan sınırı geçecek olursa kurum, önceden belirlenmiş formatlarda ek bir ödenek isteyebilmektedir. 06.11.2012 16
Bu ilkeler Haziran ayı içerisinde birimlere dağıtılmakta ve ihtiyaç duyulan faaliyet listesinin bildirilmesi istenmektedir. Söz konusu ihtiyaçlar arasında yalnızca faaliyetler değil, görev alan kişilerin yolluk giderleri gibi ihtiyaçlar da yer almaktadır. Personel giderlerinin de tespit edilip ihtiyaç listesine dâhil edilmesi gerekmektedir. İhtiyaçlar bildirildikten sonra üst yönetici tarafından duyurulan performans hedef ve göstergeleri ile faaliyetler ve harcama birimlerince sağlanan maliyet bilgileri konsolide edilerek performans programı hazırlanır. 06.11.2012 17
Performans programları, Merkezî Yönetim Bütçe Kanun Tasarısının TBMM ye sunulmasını müteakiben, Tasarıda yer alan büyüklüklere göre revize edilerek, idare bütçe tasarısının görüşülmesinden en geç üç gün önce Plan ve Bütçe Komisyonu nun bilgisine sunulur. 06.11.2012 18
Merkezi Yönetim Bütçe Kanunuyla belirlenen bütçe büyüklüklerine göre nihai şekli verilen performans programları, bakanlıklarda Bakan; diğer idarelerde ise ilgili Bakan veya üst yönetici tarafından Ocak ayı içinde kamuoyuna açıklanır. Ocak ayı içinde kamuoyuna açıklanan performans programları en geç Mart ayının on beşine kadar Orman ve Su İşleri Bakanlığı na ve Kalkınma Bakanlığı na (DPT) gönderilir. 06.11.2012 19
Teşekkür ederim halilagah@gmail.com 06.11.2012 20