T.C. ŞIRNAK VALİLİĞİ 1990 ULUDERE

T.C. ŞIRNAK VALİLİĞİ 1990 ULUDERE

Mir (Cencekir) Kalesi:...9 Geramon Kilisesi...40 Halmun (Elamun) Kilisesi...4 Beyaz Köprü...46 Köprü...47

AVRUPA KONSEYİ DOĞAL VE KÜLTÜREL VARLIKLARI KORUMA ENVANTERİ KÜLTÜR VARLIKLARI VE MÜZELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ADI Mir (Cencekir) Kalesi: İL ŞIRNAK İLÇE Uludere MAH. KÖY VE MEVKİİ PAFTA ADA PARSEL ADRES Kale YAPTIRAN YAPIM TARİHİ GENEL TANIM Uludere ilçesi Şenoba Beldesinde bulunan ve Hezil çayı kenarında bulunan yaklaşık 1-1.0 saat yaya yürüyüşü ile kaleye ulaşılmaktadır. ENV. NO HARİTA NO Şenoba Beldesi ANITSAL 1 2 KORUMA ÇEVRESEL 1 2 DERECESİ AYKIRI 1 2 MİMARİ ÇAĞI - VAKFİYE - İYİ ORTA KÖTÜ KORUMA DURUMU DIŞ YAPI TAŞIYICI YAPI ÜST YAPI YOK İZİ VAR ÖNEMLİ SÜSLEME ELEMANLARI RUTUBET YAPAN KİTABE ANIT BUGÜNKÜ SAHİBİ YAPILAN ONARIMLAR BAKIMINDAN SORUMLU OLMASI GEREKEN KURULUŞ AYRINTILI TANIM Yüksek bir doğal kaya üzerinde yapılan kale de kare ve yuvarlak doğal kayaya oyulmuş su sarnıçları, büyük bir kısmı yıkılmış mihrap izinden anlaşıldığı üzere mescit ve temel seviyesinde yıkılmış yapı kalıntıları bulunmaktadır. Dönemi hakkında herhangi bir belge bulunmamakla birlikte o dönemde yaşayan yerel beyler tarafından yapılmış olduğu tahmin edilmektedir. TEKNİK BİLGİLER SU ELEKTRİK ISITMA KANALİSASYON ORİJİNAL KULLANIMI Kale BUGÜNKÜ KULLANIMI Kullanılmıyor ÖNERİLEN KULLANIMI Ören Yeri TESCİL KARARI TESCİL TARİHİ YAYIN DİZİNİ: EKLER REVİZYON 5

0 0.5 1m 2m AVRUPA KONSEYİ DOĞAL VE KÜLTÜREL VARLIKLARI KORUMA ENVANTERİ KÜLTÜR VARLIKLARI VE MÜZELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ADI Geramon Kilisesi İL ŞIRNAK İLÇE Uludere MAH. KÖY VE MEVKİİ PAFTA ADA PARSEL ADRES Kilise YAPTIRAN YAPAN YAPIM TARİHİ KİTABE GENEL TANIM Kilisenin bulunduğu Andaç köyüne bağlı Yarma Mahallesi eski bir Nasturi yerleşmesi olup, asıl adı Geramon dur. Irak sınırına çok yakın Hakkâri Şırnak karayolunun km içerisinde bulunan Andaç dan bir km uzaklıktadır. Kuzeyden güneye eğimli bir arazi üzerine kurulmuş olan kilisenin güneyinde meydan, kuzey ve batı taraflarında bahçe, doğusunda yol bulunmaktadır. ENV. NO ANIT HARİTA NO Andaç Köyü Yarma Mah. ANITSAL 1 2 KORUMA ÇEVRESEL 1 2 DERECESİ AYKIRI 1 2 MİMARİ ÇAĞI Nasturi - VAKFİYE - İYİ ORTA KÖTÜ KORUMA DURUMU DIŞ YAPI TAŞIYICI YAPI ÜST YAPI SÜSLEME ELEMANLARI RUTUBET YOK İZİ VAR ÖNEMLİ SIRNAK - ULUDERE GERAMON KİLİSESI PLANI (M.TOP - E.KOÇ' 2005) BUGÜNKÜ SAHİBİ YAPILAN ONARIMLAR BAKIMINDAN SORUMLU OLMASI GEREKEN KURULUŞ AYRINTILI TANIM TEKNİK SU ELEKTRİK ISITMA KANALİSASYON Andaç köyünün Yarma Mahallesinde yer alan kilise bir Nasturi kilisesidir. Buranın eski adı BİLGİLER Geramon dur. Bu nedenle kilise Geramon Kilisesi olarak adlandırılmıştır. Güneyde dışa açılan ORİJİNAL KULLANIMI giriş kapısının olduğu mekan doğu-batı yönünde uzanan beşik tonoz örtülüdür. Burası da katlıdır. Buradan diğer bir kapıyla ikinci mekana geçilmektedir. Burası da doğu-batı ekseninde dikdörtgen Kilise planlı ve beşik tonoz örtülüdür. Kuzey duvarına peş peşe sıralanan sivri kemerli girintiler açmıştır. BUGÜNKÜ KULLANIMI Üçüncü kısmı, kilisenin asıl ibadet mekanı olup sahın oluşturmaktadır. Bunun doğusunda kanki yer Kullanılmamakta almaktadır. Burası doğu batı yönünde dikdörtgen ve beşik tonoz örtülüdür. Doğu duvarı ortasındaki basık kemerli açıklık, kankiye açılan tören kapısıdır. Kilisenin güneye bakan dış cephesinde ÖNERİLEN KULLANIMI kemerli açıklık ve iki katlı girintiler bulunmaktadır. Bunlar dışında kilise cepheleri yalın tutulmuştur. Kilise Tamamında taş malzeme kullanılmıştır. Sağlam kalmış olan yapı bölgedeki Nasturi kiliselerinin önemli yapılarından biridir. TESCİL KARARI TESCİL TARİHİ 2297 10.06.2009 YAYIN DİZİNİ: EKLER REVİZYON 54

ŞIRNAK KÜLTÜR ENVANTERİ - ULUDERE GERAMON KİLİSESİ Uludere ye bağlı Andaç köyünün Yarma Mahallesinde bulunan kilise, 2004 yılı yüzey araştırmasında tespit edilen ayrıntılı incelenemeyen bir yapıdır. Bu yıl kilisenin ayrıntılı ölçüleri alınmış ve rölöve planı çıkartılmıştır. Kilisenin bulunduğu Andaç köyüne bağlı Yarma Mahallesi eski bir Nasturi yerleşmesi olup, asıl adı Geramon dur. Irak sınırına çok yakın Hakkâri Şırnak karayolunun km içerisinde bulunan Andaç dan bir km uzaklıktadır. Kuzeyden güneye eğimli bir arazi üzerine kurulmuş olan kilisenin güneyinde meydan, kuzey ve batı taraflarında bahçe, doğusunda yol bulunmaktadır. Kareye yakın dikdörtgen planlı ve dış ölçüleri kuzeyden güneye 17.00m doğudan batıya 19.00m olup üç bölümlüdür. Güneydeki birinci bölüm, dışa açılan giriş kapısının olduğu mekân doğu-batı yönünde dikdörtgen planlı ve.85x15.40m ölçülerindedir. Üzeri beşik tonoz örtülüdür. Doğu kısmı iki katlıdır. Alt kısmı 6.00m derinliğinde eyvan şeklindedir. Üst kata geçilememektedir. Ana sahna geçişten önce ikinci mekâna geçilmektedir. Burası doğu-batı eksenli.40x9.00m ölçülerinde dikdörtgen planlı ve beşik tonoz örtülüdür. Kuzey duvarına peş peşe sıralanan sivri kemerli üç girinti yerleştirilmiştir. Bunlar 0.75m derinlik ve 1.95m genişlikte tutulmuş ve ortadakine ana sahna giriş kapısı açılmıştır. Ana sahın, 5.40x10.50m ölçülerinde doğu batı doğrultusunda dikdörtgen planlıdır. Üzeri beşik tonoz örtülüdür. Güney duvarın ortasından içten kemerli dıştan düz bir kapı açıklığıyla girilmektedir. Batı duvarına üç mazgal pencere açılmıştır. Güney duvarın doğu köşesinde servis kapısı ile yan bölüme geçilmektedir. Doğu duvarı ortasına ise, tö- 55

ŞIRNAK VALİLİĞİ ren kapısı bırakılmıştır. Ayrıca sahnın kuzey duvarına diğer kiliselerde olmayan ekmek pişirmek için tandır bırakılmıştır. Sahnın doğusundaki kanki üç mekândan ibarettir. Her üçü de farklı ölçülerde ve biçimdedir. Kuzeyde ana sahna denk gelen mekân.50x.70m ölçülerinde kuzey güney doğrultusundadır. Üzeri aynı yönde beşik tonozla örtülmüştür. Kuzey duvarına iki, doğu duvarına ise bir niş açılmıştır. Ortadaki mekân dar tutulmuş olup, doğu batı doğrultusunda uzanmaktadır. Burası ayrıca batı tarafında iki yana açılan kapılarla bir geçiş bölümüdür. Bunun güneyindeki üçüncü mekâna sahından geçilmektedir. Bu oda.00x5.25m ölçülerinde dikdörtgen planlı ve beşik tonoz örtülüdür. Doğu duvarı ortasına bir niş açılmıştır. Kilisenin tamamında taş malzeme kullanılmıştır. Harçla tutturulmuş, moloz veya kaba yonu taşlarla kilisenin duvarları örülmüştür. Üzeri dıştan düz toprak damla örtülmüştür. Kilisenin güney cephesi sivri kemerli kapı açıklığı ve bunun batısındaki eyvan şeklindeki girinti ve üzerindeki kemer ile hareketlendirilmiştir. Günümüzde kendi haline terkedilmiş olan kilise sağlam ve bakımsız kalmıştır. Tescili bulunmamaktadır. Sade, süslemesiz bir yapı olup, üzerinde tarihlemeye yarayacak kitabe yoktur. 56

0 0.5 1m 2m DOĞAL VE KÜLTÜREL VARLIKLARI KORUMA ENVANTERİ AVRUPA KONSEYİ KÜLTÜR VARLIKLARI VE MÜZELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ADI Halmun (Elamun) Kilisesi ANIT İL ŞIRNAK İLÇE Uludere MAH. KÖY VE MEVKİİ Andaç Köyü Yarma Mah. PAFTA ADA PARSEL ADRES Kilise YAPTIRAN YAPAN YAPIM TARİHİ KİTABE - GENEL TANIM Kilisenin bulunduğu Andaç köyü, eski bir Nasturi yerleşmesi olup, asıl adı Halmun dur. Burası günümüzde Uludere ye bağlı köy yerleşmesidir. Irak sınırına çok yakın Hakkari Şırnak karayolunun km içerisinde bulunmaktadır. Kilise köyün içerisinde düz bir araziye kurulmuştur. Kuzey ve güneyinde köy evleri yer almaktadır. Doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı, 16.11X21.80 m ölçülerinde tutulmuştur. İki aşamalı olarak inşa edilen kilisenin güneyindeki dört mekan, asıl kiliseye sonradan eklenmiştir. KORUMA DURUMU DIŞ YAPI TAŞIYICI YAPI ÜST YAPI SÜSLEME ELEMANLARI RUTUBET ENV. NO HARİTA NO ANITSAL 1 2 KORUMA ÇEVRESEL 1 2 DERECESİ AYKIRI 1 2 Nasturi - İYİ ORTA KÖTÜ MİMARİ ÇAĞI VAKFİYE YOK İZİ VAR ÖNEMLİ Şırnak - Uludere Halmun Kilisesi Rölöve Planı (M.Top - E.Koç' 2004) BUGÜNKÜ SAHİBİ YAPILAN ONARIMLAR BAKIMINDAN SORUMLU OLMASI GEREKEN KURULUŞ AYRINTILI TANIM Ana kilise sahın ve kanki (sunak) bölümlerinden oluşmaktadır. Sahın 5.76x15.0 m ölçülerinde doğu batı doğrultusunda dikdörtgen planlıdır. Üzeri beşik tonoz örtülüdür. Güney duvarının ortasından içten kemerli dıştan düz bir kapı açıklığıyla girilmektedir. Batıdan itibaren ortaya kadar mekan ikiye bölünmüştür. Bölüntü duvar, kemerli iki açıklıkla değerlendirilmiş ve burası iki beşik tonoz örtülü hale getirilmiştir. Kuzey duvarına boydan boya devam eden beş adet yuvarlak kemerli girinti açılmıştır. YAYIN DİZİNİ: EKLER TEKNİK SU ELEKTRİK ISITMA KANALİSASYON BİLGİLER ORİJİNAL KULLANIMI Kilise BUGÜNKÜ KULLANIMI Kullanılmamakta ÖNERİLEN KULLANIMI Kilise TESCİL KARARI TESCİL TARİHİ 269 02.07.2009 REVİZYON 57

ŞIRNAK VALİLİĞİ HALMUN KİLİSESİ Kilisenin bulunduğu Andaç köyü, eski bir Nasturi yerleşmesi olup, asıl adı Halmun dur. Burası günümüzde Uludere ye bağlı köy yerleşmesidir. Irak sınırına çok yakın Hakkari Şırnak karayolunun km içerisinde bulunmaktadır. Kilise köyün içerisinde düz bir araziye kurulmuştur. Kuzey ve güneyinde köy evleri yer almaktadır. Doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı, 16.11X21.80 m ölçülerinde tutulmuştur. İki aşamalı olarak inşa edilen kilisenin güneyindeki dört mekan, asıl kiliseye sonradan eklenmiştir. Ana kilise sahın ve kanki (sunak) bölümlerinden oluşmaktadır. Sahın, 5.76x15.0m ölçülerinde doğu batı doğrultusunda dikdörtgen planlıdır. Üzeri beşik tonoz örtülüdür. Güney duvarın ortasından içten kemerli dıştan düz bir kapı açıklığıyla girilmektedir. Batıdan itibaren ortaya kadar mekan ikiye bölünmüştür. Bölüntü duvarı, kemerli iki açıklıkla değerlendirilmiş ve burası iki beşik tonoz örtülü hale getirilmiştir. Kuzey duvarına boydan boya devam eden beş adet yuvarlak kemerli girinti açılmıştır. Batı duvarına üç, 58

ŞIRNAK KÜLTÜR ENVANTERİ - ULUDERE güney duvarına ise beş mazgal pencere yerleştirilmiştir. Güneydeki pencereler sonradan buraya eklenen mekanlar nedeniyle kapanmıştır. Güney duvarın doğu köşesinde servis kapısı, doğu duvarına ise tören kapısı bırakılmıştır. Sahnın doğusundaki kanki üç mekandan ibarettir. Ortadaki geniş yanlardaki dar tutulmuş olup, her üçü de düzgün değildir. Doğu duvarı kuzeyden itibaren ortaya kadar yıkıktır. Batı köşelere kaydırılmış kapılardan iki yan mekana geçilmektedir. Doğu duvarın ortasında olması gereken mihrap duvar yıkıldığı için belirlenememiştir. Üzerleri doğu-batı yönünde beşik tonozlarla örtülmüştür. Ana kilisenin güney cephesine eklenen mekanlar birbirinden farklı büyüklükte tutulmuştur. Kilisenin sahın kısmına denk gelen mekanlardan üçü aynı derinlikte, fakat genişlikleri farklıdır. Ortadaki hol şeklinde düzenlenmiş dar bir mekandır. Üzeri kuzey güney yönünde beşik tonoz örtülüdür. Güney duvarındaki küçük bir kapıdan buraya girilmektedir. İki yanındaki ve sahın kısmına buradan geçilmektedir. Diğer iki yan mekandan batıdaki daha büyük olup,üzerleri beşik tonoz örtülüdür. Yine batıdakinin güney duvarı yıkıktır. Ayrıca kilisenin kanki kısmına denk gelen doğudaki mekan daha küçük olup, beşik tonoz örtülüdür. Buraya hem kankiden hem de doğudaki yan bölümden girilmektedir. Kilisenin tamamında taş malzeme kullanılmıştır. Harçla tutturulmuş, moloz veya kaba yonu taşlarla kilisenin duvarları örülmüştür. Üzeri dıştan düz toprak damla örtülmüştür. Üst kuzey kısmında bir havalandırma dehlizi göze çarpmaktadır. Günümüzde kendi haline terkedilmiş olan kilise bakımsız kalmıştır. İçerisi çöp ve katı atıklarla dolmuş vaziyettedir. Tescili bulunmamaktadır. Sade, süslemesiz bir yapı olup,üzerinde tarihlemeye yarayacak kitabe ve benzeri her hangi bir belge ve bulgu yoktur. 59

AVRUPA KONSEYİ DOĞAL VE KÜLTÜREL VARLIKLARI KORUMA ENVANTERİ KÜLTÜR VARLIKLARI VE MÜZELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ADI Beyaz Köprü İL ŞIRNAK İLÇE Uludere MAH. KÖY VE MEVKİİ PAFTA ADA PARSEL ADRES Kilise YAPTIRAN YAPAN YAPIM TARİHİ XVI.-XVII. yy. KİTABE GENEL TANIM Uludere ilçesine bağlı Hilal Beldesinde bulunan köprü günümüze bir kısmı yıkılmış bir şekilde gelebilmiştir. Hilal çayı üzerine kurulan köprü tek kemerli köprüler gurubuna girmektedir. Hilal Beldesi ANIT KORUMA DURUMU DIŞ YAPI TAŞIYICI YAPI ÜST YAPI SÜSLEME ELEMANLARI RUTUBET ENV. NO HARİTA NO ANITSAL KORUMA ÇEVRESEL DERECESİ AYKIRI Osmanlı MİMARİ ÇAĞI VAKFİYE 1 1 1 2 2 2 İYİ ORTA KÖTÜ YOK İZİ VAR ÖNEMLİ BUGÜNKÜ SAHİBİ YAPILAN ONARIMLAR BAKIMINDAN SORUMLU OLMASI GEREKEN KURULUŞ AYRINTILI TANIM TEKNİK SU ELEKTRİK ISITMA KANALİSASYON Doğu-batı yönünde uzanan köprü 11.20 m kemer açıklığında, 4.47 m BİLGİLER açıklığında ve 5.00 m yüksekliğindedir. Köprü kemeri kesme taştan diğer ORİJİNAL KULLANIMI kısımlar moloz taştan yapılmıştır. Köprü su taşkınlarından dolayı batı Köprü yan duvarı tamamen yıkılmıştır. Su tahribatına maruz kalan köprünün BUGÜNKÜ KULLANIMI acilen onarılması gerekmektedir. Dönemi hakkında herhangi bir belge Kullanılmamaktadır bulunmamaktadır. ÖNERİLEN KULLANIMI Köprü TESCİL KARARI TESCİL TARİHİ 2455 28.09.2009 YAYIN DİZİNİ: EKLER REVİZYON 60

DOĞAL VE KÜLTÜREL VARLIKLARI KORUMA ENVANTERİ KÜLTÜR VARLIKLARI VE MÜZELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AVRUPA KONSEYİ TÜRKİYE ADI Köprü İL ŞIRNAK İLÇE Uludere MAH. KÖY VE MEVKİİ Şenoba PAFTA ADA PARSEL ADRES Köprü YAPTIRAN YAPAN YAPIM TARİHİ XVII. yy. KİTABE - GENEL TANIM Uludere ilçesi Şenoba Beldesinde bulunan ve Hezil çayı üzerinde ulaşımı sağlamak üzere yapılan köprünün ayakları moloz taştan yapılmıştır. ANIT KORUMA DURUMU DIŞ YAPI TAŞIYICI YAPI ÜST YAPI SÜSLEME ELEMANLARI RUTUBET ENV. NO HARİTA NO ANITSAL 1 2 KORUMA ÇEVRESEL 1 2 DERECESİ AYKIRI 1 2 Osmanlı - İYİ ORTA KÖTÜ MİMARİ ÇAĞI VAKFİYE YOK İZİ VAR ÖNEMLİ BUGÜNKÜ SAHİBİ YAPILAN ONARIMLAR BAKIMINDAN SORUMLU OLMASI GEREKEN KURULUŞ AYRINTILI TANIM Yürüyüş alanı her iki taş ayak arasına düz ahşap hatılların dikine bunun üzerine ise yanlamasına ahşapların bırakılması ile yapılmıştır. Günümüzde de ulaşımı sağlayan köprünün taştan yapılmış ayakları her iki kısımda da ana kaya üzerine oturmaktadır. Dönemi hakkında herhangi bir belge bulunmamaktadır. TEKNİK SU ELEKTRİK ISITMA KANALİSASYON BİLGİLER ORİJİNAL KULLANIMI Köprü BUGÜNKÜ KULLANIMI Köprü ÖNERİLEN KULLANIMI Köprü TESCİL KARARI TESCİL TARİHİ YAYIN DİZİNİ: EKLER REVİZYON 61

ŞIRNAK VALİLİĞİ 62