Ödemeler Bilançosu ve Cari İşlemler Açığı

Ödemeler Bilançosu ve Cari İşlemler Açığı

Ödemeler Bilançosu ve Cari İşlemler Açığı Ödemeler Bilançosu Ödemeler Bilançosunun Parçaları: Cari İşlemler Hesabı Sermaye ve Finans Hareketleri Hesabı Cari İşlemler Hesabının Finansmanı Tasarruf, Yatırım, ve Cari İşlemler Hesabı 12-2

Ödemeler Bilançosu Neden Önemli? Dış ticaret açıkları ve dış borçlar her zaman tartışılan konulardır. Ödemeler Bilançosu hesapları, dünyanın geri kalanına kıyasla ülkenin ekonomik performansıyla ilgili bilgi verir. Ödemeler Bilançosunun analizi, dış ticarette karşılaşılan dezavantajlı durumları düzeltmek için uygulanması önerilen politikaları daha iyi anlamamıza yardımcı olur. Ülkemizin önemli bir riski olarak görülen cari işlemler açığı da Ödemeler Bilançosuyla yakından ilgili bir kavramdır. 12-3

Ödemeler Bilançosu Ödemeler Bilançosu Bir ülke sakinlerinin dış dünya ile belli bir dönem içinde(yıl, çeyrek vs.) yaptıkları ekonomik işlemlerin (mal, hizmet ve finansal varlık alım-satımı gibi) sistematik kaydına denir. 12-4

Ödemeler Bilançosunun Özellikleri Ödemeler Bilançosu, çift girişli muhasebe sistemiyle izlenir. Ülkeye döviz getiren bir işlem alacak tarafına (+) yazılır Döviz kaybına neden olan işlemler borç tarafına (-) yazılır. 12-5

Ödemeler Bilançosunun Özellikleri Ödemeler Bilançosu her zaman dengededir. Ödemeler Bilançosunun parçalarında açık veya fazla bulunabilir. Ödemeler Bilançosunun parçalarından birindeki açık (fazla), borç toplamının alacak toplamından fazla (az) olduğu anlamına gelir. 12-6

Ödemeler Bilançosunun Parçaları Cari İşlemler Hesabı Sermaye Hesabı Finans Hesabı 12-7

(Milyon ABD Dolar) 2011 2012 2013 (**) A- CARİ İŞLEMLER HESABI -75.082-48.497-65.061 1. İhracat f.o.b. 143.396 163.221 163.365 2. İthalat f.o.b. -232.533-228.552-243.381 Mal Dengesi -89.137-65.331-80.016 3. Hizm etler Dengesi: Gelir 40.668 43.089 46.648 4. Hizm etler Dengesi: Gider -20.516-20.527-23.524 Mal ve Hizm et Dengesi -68.985-42.769-56.892 5. Gelir Dengesi: Gelir 3.952 5.034 4.523 6. Gelir Dengesi: Gider -11.807-12.195-13.872 Mal, Hizm et ve Gelir Dengesi -76.840-49.930-66.241 7. Cari Transferler 1.758 1.433 1.180 B. SERMAYE HESABI -25-52 -92 C. FİNANS HESABI 66.986 70.311 73.674 8. Yurtdışında Doğrudan Yatırım -2.349-4.074-3.114 9. Yurtiçinde Doğrudan Yatırım 16.171 13.224 12.868 10. Portföy Hesabı-Varlıklar 2.688 2.657 2.619 11. Portföy Hesabı-Yüküm lülükler 19.298 38.132 21.090 11.1. Hisse Senetleri -986 6.274 841 11.2. Borç Senetleri 20.284 31.858 20.249 12. Diğer Yatırım lar-varlıklar 11.197-707 2.362 12.1. Merkez Bankası 2 2 1 12.2. Genel Hükum et -292-366 -757 12.3. Bankalar -339 2.036-270 12.4. Diğer Sektörler 11.826-2.379 3.388 13. Diğer Yatırım lar-yüküm lülükler 19.981 21.079 37.849 13.1. Merkez Bankası -1.915-2.243-2.000 13.2. Genel Hükum et 2.060-85 -18 13.3. Bankalar 10.118 15.204 31.476 13.4. Diğer Sektörler 9.718 8.203 8.391 Cari,Serm aye ve Finansal Hesaplar -8.121 21.762 8.521 D. NET HATA VE NOKSAN 9.135 1.059 2.242 GENEL DENGE 1.014 22.821 10.763 E. REZERV VARLIKLAR (*) -1.014-22.821-10.763 14. Resm i Rezervler 1.813-20.814-9.911 15. Uluslararası Para Fonu Krediler -2.827-2.007-852 16. Ödem eler Dengesi Finansm anı

Cari İşlemler Hesabı Cari İşlemler Hesabı mal ve hizmet ticaret ile yatırım gelirleri ve tek taraflı transferleri içerir. Mal ticareti, fiziksel malları içerir. Hizmetler Seyahat, turizm, nakliye masrafları, telif hakları için ödemeler ve sigortacılık gibi sektörler Yatırım Gelirleri Faiz ve kar payları Tek taraflı transferler Dış yardım, hediyeler ve emekli ödemeleri 12-10

Cari İşlemler Hesabı Cari İşlemler Hesabı mal ve hizmet ticaret ile yatırım gelirleri ve tek taraflı transferleri içerir. Mal ticareti, fiziksel malları içerir. Hizmetler Seyahat, turizm, nakliye masrafları, telif hakları için ödemeler ve sigortacılık gibi sektörler Yatırım Gelirleri Faiz ve kar payları Tek taraflı transferler Dış yardım, hediyeler ve emekli ödemeleri 12-11

Mal Hesabının Parçaları İhracat f.o.b. İthalat f.o.b. 300.000 250.000 200.000 150.000 100.000 50.000 0 1977 1975 1979 1981 1985 1989 1993 1997 1983 1987 1991 1995 1999 2001 2005 2003 2009 2007 2013 (**) 2011

Cari İşlemler Hesabının Parçaları Cari İşlemler Hesabı Mal Dengesi Hizmet Dengesi Gelir Dengesi Cari Transferler 40.000 20.000 0 1977 1975-20.000 1979 1981 1983 1985 1987 1989 1991 1993 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 2013 (**) 2011-40.000-60.000-80.000-100.000 Yıllar

Ödemeler Bilançosu Analizi Ödemeler Bilançosu her zaman dengede olduğu için, Cari İşlemler dengesinin negatif olması (cari işlemler açığı) durumunda Sermaye ve Finans hesabında bir fazla olduğu anlaşılır. 12-14

Ödemeler Bilançosu Analizi Sermaye ve finans hesaplarında fazla olması, bu kanallarla ülkeye giren dövizin çıkandan fazla olduğu anlamına gelir. Bu da genellikle yabancı sermaye yatırımı veya borçlanmayla olur. (Finans hesabı) Türkiye'de ayrıca yurtdışında çalışan işçilerin yolladığı dövizler de önemli olagelmiştir. Bunlar sermaye hesabında görülür. 12-15

Finans Hesabı Finans hesabında şu tip işlemler vardır: Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımları Hisse senedi ve borç senetleri satın alınması Bankacılık işlemleri Yurtdışındaki devlet varlıklarında değişim Yabancı ülkelerin ülkedeki varlıklarında değişim 12-16

Finans Hesabı-Bazı Kalemler FİNANS HESABI Yurtiçinde Doğrudan Yatırım Portföy Hesabı-Yükümlülükler Bankalar 80.000 70.000 60.000 50.000 40.000 30.000 20.000 10.000 0-10.000 1975 1977 1979 1981 1983 1985 1987 1989 1991 1993 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 2013 (**) 2011-20.000

Tasarruf, Yatırım ve Cari İşlemler Hesabı GSYİH denkliğini hatırlayalım: Burada X'i cari işlemler hesabı gibi düşünebiliriz. Tasarrufu GSYİH'den yapılan tüketim harcamaları ve devlet harcamalarından artan kısım olarak düşünürsek, yatırımlarla cari işlemler toplamına eşit olacaktır. 12-18

Tasarruf, Yatırım ve Cari İşlemler Hesabı Bunu yeniden düzenlersek: Yani tasarruflar yatırımlardan fazlaysa bir cari işlemler fazlası ortaya çıkacaktır. Tasarruflarından daha fazla yatırım yapan bir ülkede cari işlemler açığı ortaya çıkar. Bu aşırı harcamanın yabancı yatırımlarla (yabancı ülkelerin tasarruf fazlalarıyla) finanse edilmesi gerekir. Yani finans hesabı fazla verecektir. 12-19

Tasarruf ve Cari İşlemler Hesabı Bir ekonomideki tasarrufu iki parça olarak düşünebiliriz: Özel kesim ve devlet. Bu iki sektörden birisi açık vermese bile diğerinin açık vermesi ekonominin genel olarak cari işlemler açığına girmesine neden olur. 12-20

Ülkenin dış dünyadan borçlanması gerekir. Bu da yabancılara çeşitli sermaye piyasası araçlarının satılması anlamına gelir. Yabancılar bu sermaye piyasası araçlarını satın alıp biriktirdikçe ülke parasının değeri düşer, bu da net ihracatı artırıcı etki yapar. 12-21

Bir ülkede cari işlemler açığı varsa ne olur? Ayrıca iç piyasada faiz oranları artar ve bu da tüketim ve yatırımları azaltır. Bütün bunlar, cari açığı azaltıcı etkiler yaratır. 12-22