1 Açık maden işletmeleri Ekskavatör - İşletme yöntemleri, - iş güvenliği - işçi sağlığı
Madenci sembolü
Maden işletmeleri Maden işletmeleri, 1. Açık veya yer üstü işletmeleri ile 2. Kapalı veya yer altı işletmeleri olarak ikiye ayrılır. 1. Açık maden işletmeleri ve önemli bazı tanımlar Genel eğim (şev) veya yüzey eğim açısı (60º ye kadar), toprak kayması bakımından çok önemlidir ve kayaca ve iş makinasına göre değişir. Basamak genişliği (kademe, 15 m ye kadar) ve Basamak yüksekliği (alın, yakl. 3 m) da ona göre seçilir. İş güvenliği açısından açık işletmelerde,
-Toprak kayması yanında -Su basması, -Patlatma işlemleri, -Gürültü, - Toz ve -Titreşim en önemli risklerdir. Fenni (teknik) nezaretçi, işçi sağlığı ve iş güvenliği gereklerinin yerine getirilmesinden ve işletmenin teknik esaslar çerçevesinde çalıştırılmasından sorumlu, maden mevzuatına göre görevlendirilmiş maden mühendisini veya Mden Yük. Müh. denir. Fenni nezaretçinin denetiminde görev yapan ve Maden Kanununun 82 nci maddesine göre görevlendirilen kimse de daimi nezaretçi dir. Gerekli bilgi ve deneyime sahip, en az ilkokul mezunu madenci.
Açık işletmenin tanımı (kireçtaşı ocağı)
Ergani-Maden, Elazığ Bakır İşletmesi bir patlatma sırasında
Bingham bakır işletmesi, ABD
Açık işletmeler, a) Sert kayaç (örneğin, cevher) ve b) Gevşek veya yumuşak kayaç (örneğin, kil, kum ve kömür) işletmeleri olarak 2 ye ayrılır. Bunların 1. sinde delme ve patlatma işlemleri ile çalışılırken (kesintili üretim), yumuşak kayaçta delme ve patlatmaya gereksinim duyulmaz (kesintisiz / selektif üretim). Bugünkü açık işletme kapasiteleri 500.000 t/d ye varabilmektedir. Bir işletmenin açık mı, yoksa kapalı mı olacağı mineral hammaddeyi kapatan örtü tabakası (dekapaj) ile değerli hammadde oranına bağlıdır. Bu oran oldukça değişkendir, örneğin, kömürde bu oran 3 civarında iken cevherlerde (metal minerallerinde) 5 ten büyük olabilmektedir.
SERT KAYAÇ açık maden işletmelerinde çeşitli iş makinaları
Bir açık maden işletmesinde ekskavatör (yumuşak kayaç)
Bir ekskavatörün boyutları
Ekskavatör daha yakından
Taşıma bandı
Uzak mesafe taşıma bandı
Dökme bandı
Yığma bandı/vinci
Steiermark açık işletmesi/avusturya (örtü tabakası yığınları)
Kok kömürü üretimi
Açık işletme teknikleri
Bir açık elmas işletmesinden kapalıya geçiş
Açık maden işletmelerinde güvenli çalışmalar Açık (yerüstü) maden işletmelerinde ve işyerlerinde yapılacak çalışmalar sağlık ve güvenlik dokümanında belirtilen toprak kayması veya çökmesi riski dikkate alınarak planlanacaktır. Kazı yüzeyleri, şevlerin eğimi ve yüksekliği kayacın yapısına ve uygulanan çalışma yöntemlerine uygun olacaktır. Kademeler ve nakliyat yolları kullanılan araçlara uygun sağlamlıkta, araçlar için güvenli ve bakımlı olacak. Her çalışma öncesinde, çalışma yerleri ve taşıma yollarının daha üst seviyelerdeki şev ve kazı yüzeylerinde toprak, parça, kaya/blok ve kitle düşmelerine karşı gerekli kontroller yapılacaktır. Düz ve eğimli yüzeylerdeki çalışmalar zeminin dengesini bozmayacak şekilde yapılacaktır. Elle kazı ve yükleme yapılan açık işletmelerde kademe yüksekliği 3 metreyi, şev eğimi sağlam arazide 60 dereceyi geçmemeli.
Eğimler çöküntülü ve ezik arazide, kum, çakıl ve dere tortularında, killi tabakalarda, ayrışıma uğramış kalkerlerde, parçalanmış volkanik taş ve tüflerde 45 dereceyi, kaygan ve sulu yerlerde 30 dereceyi geçemez. Makina çalıştırılan kademelerin yüksekliği 360. madde hükmüne tabi olmaksızın, kullanılan kazıcı ve doldurucu makinelerin boyuna göre artırılabilir. Aslında makine donatımı yapılacak işe göre seçilir, iş makinaya göre ayarlanmamalı. Bazı Uyarılar: - Hiçbir makine durdurulmadan onarılmamalı - Gerektiğinde bantları durdurmak için acil düğmesi ve korumalıklar takılmalı - Tüm saha iyi işaretlenmeli ve - Yetkililerden başka hiçbir kimse izinsiz sahaya alınmamalıdır. - Çalışmalar sırasında emniyet kemeri, baret ve benzeri kişisel donanım kullanılmalı.
Kutup bölgesi maden işletmesi
Bir radyo istasyonu vericisi haberleşmede çok yararlı olur
İş güvenliği İş kazalarının önemli nedenleri Bir iş kazasının meydana gelmesinde sosyolojik, psikolojik, fizyolojik ve teknik nedenler vardır. Çalışan kişi, çalıştığı işyeri ortamı ve çevresi, kullandığı malzeme, makine ve donatımla yakın ilişki içindedir. Bu etkileşim içinde iş kazasının meydana gelmesinde birçok etken rol oynar. Bu faktörleri şöyle özetlenebilir: 1. Malzeme (Kullanılan madde) a) Malzemenin kimyasal ve fiziksel özellikleri, b) Üretim sistemine uygun malzeme seçilmesi 2. Makina ve donatım a) Malzeme yorgunluğu, b) Yeterli koruyucu önlemlerin alınmaması, c) İşe uygun makine kullanılmaması veya makinelerin yanlış kullanılması.
devam 3. Çevre a) Sıcaklık, nem, aydınlanma, toz, gürültü ve titreşim gibi fiziksel etkiler b) Mekanik etkiler c) Sağlık kpşulları 4. İnsan a) Eğitim ve bilgi eksikliği b) Dalgınlık, dikkatsizlik c) İlgisizlik, düzensizlik, işini sevmemesi d) Bedenin iş uyumsuzluğu e) Eksik veya yanlış beslenme
En yaygın meslek hastalıkları Meslek hastalıklar, bir işte çalışırken yakalanılan hastalık demektir. Bunlar iş koluna göre değişir. Madencilikte en çok toz nedeniyle ortaya çıkan meslek hastalıklarına rastlanır ve şöyle sıralanabilirler: Antrakozis, kömür tozlarının neden olduğu bir akciğer hastalığıdır. Genel olarak kömür madenlerinde uzun süre çalışanlarda görülür. Şehirlilerde de var. Asbestozis, lifli silikat asbestin toz liflerinin solunum yolu ile biriktiği akciğerlerde meydana getirdiği tahribattır. Asbest sanayii çalışanlarında görülür. Ankilostomyazis, vücuda deriden giren çengelli kurtçuk parazitlerinin neden olduğu bir bağırsak hastalığıdır. Nistagmus, gözdeki uyum bozukluğudur. Silikozis, madencilikte en çok rastlanır. Tozun akciğerlerde yarattığı sertleşme ile oluşur. Toz kesilse dahi, hastalık ilerliyebilir.
Yanlış karar ölüm getirebilir!
İş güvenliği için atılacak adımlar
İş güvenliğini yasa ve yönetmeliklerle somutlaştırma
Sağlam yere basıp tutunmak güvenlidir
Anca yüksek gerilim hattında böyle çalışmak tehlikelidir!
Daha tehlikeli çalışma şekli!
Güvensiz çalışma ortamı!
Profesyonel olmıyan çalışma şekli!
Bazı istatistikler
Çalışanların genel durumu Uluslararası Çalışma Örgütü nün (ILO) rakamlarına göre dünyada her yıl yaklaşık 2.200.000 insan, iş kazaları ve meslek hastalıkları nedeniyle yaşamını yitiriyor. Yaklaşık 270 milyon iş kazası gerçekleşiyor, 160 milyon insan meslek hastalığına yakalanıyor. Türkiye deki durum bundan pek farklı değil: Sigortalı her işçinin iş kazası sebebiyle ölüm riski ortalama 0.5 tir (Avrupa da 0.1). Yani Türkiye de iş kazası nedeniyle ölüm oranı Avrupa nın tam 5 katı kadardır. 2010 verilerine göre Türkiye OECD ülkeleri arasında 1. sıradadır ve 100.000 çalışan başına ölümlü iş kazası oranı 20,6 dır. Sosyal Güvenlik Kurumu verilerine göre Türkiye de 2009 yılında 64.316 iş kazası ve 429 meslek hastalığı vakası meydana geldi. Bu vakıalarda 1.171 (2011: 1.454) kişi hayatını kaybederken, 1.885 kişi sürekli iş göremez duruma düşmüştür. Bu iş kazaları ve meslek hastalıklarının maliyeti 38 milyar TL dir (2011 de 52 milyar TL). Türkiye de toplam çalışan sayısı 25,9 milyon kişi (2013), bunun yaklaşık 9 milyonu kayıtdışıdır.