ECZACILIK FAKÜLTESİ DERGİSİ

ISSN 1015 3918 ANKARA ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ DERGİSİ JOURNAL OF FACULTY OF PHARMACY OF ANKARA UNIVERSITY Cilt / Vol :26 Sayı/No : 1 Yıl/Year: 1997

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ DERGİSİ JOURNAL OF FACULTY OF PHARMACY OF ANKARA UNIVERSITY Cilt/Vol : 26 Sayı /No : 1 Yıl/Year: 1997 Ankara-1997

ANKARA ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ DERGİSİ Sahibi: Prof.Dr. Seçkin ÖZDEN Editör: Prof.Dr. Feyyaz ONUR Yayın Kurulu: Prof.Dr. Feyyaz ONUR (Başkan) Prof.Dr. Nazire ÖZKAL Prof.Dr. Nuray ARI Yrd.Doç.Dr. Meral TUNÇBİLEK Dr.Ecz. Gülbin ÖZÇELİKAY Uzm.Ecz. Yıldız ÖZALP Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi dergisi yılda 2 sayı yayınlanır. Yayımlanan yazıların sorumluluğu yazarlarına aittir. Bu dergi Chemical Abstracts (CA), Excerpta Medica Database (EMBASE) ve Medicinal & Aromatic Plants Abstracts (MAPA) da indekslenmektedir. Yazışma adresi: Ankara Üniversitesi, Eczacılık Fakültesi, 06100 Tandoğan - Ankara Tel: (0312)222 04 71 Fax: (0312) 213 10 81 e-mail: ankfarmj@pharmacy.ankara.edu.tr. Ankara Üniversitesi Basımevi, 1997

JOURNAL OF FACULTY OF PHARMACY OF ANKARA UNIVERSITY Published by : Prof.Dr. Seçkin ÖZDEN Editor : Prof.Dr. Feyyaz ONUR Editorial Board: Prof.Dr. Feyyaz ONUR (Editor-in-Chief) Prof.Dr. Nazire ÖZKAL Prof.Dr. Nuray ARI Assist.Prof.Dr. Meral TUNÇBİLEK Dr. Gülbin ÖZÇELİKAY Yıldız ÖZALP, M.S. Journal of Faculty of Pharmacy of Ankara University is published in semi-annual volumes. All the articles appeared in this journal are published on the responsibility of the author. This journal is indexed in Chemical Abstracts (CA), Excerpta Medica Database (EMBASE) and Medicinal & Aromatic Plants Abstracts (MAPA) Address: Ankara University, Faculty of Pharmacy, 06100 Tandoğan - ANKARA TURKEY Tel: +90 312 222 04 71 Fax:+90 312 213 10 81 e-mail : ankfarmj@pharmacy.ankara.edu.tr. Ankara Üniversitesi Basımevi, 1997

İÇİNDEKİLER / CONTENTS Nevin TANKER, Levent ALTUN - Türkiye'de Yetişen Ephedra Türleri Üzerinde Farmasötik Botanik Yönünden Araştırmalar. Pharmaceutical Botanical Investigations on Ephedra Species Grown in Türkiye. 1 Gülbin ÖZÇELİKAY, Figen ÇOK - Ankara'daki Eczane Eczacılarının HIV / AIDS Konusunda Bilgi Düzeyleri ve Eğitim Gereksinimleri. Level of HTV / AIDS Knowledge and Education Need of Community Pharmacists in Ankara. 13 Tayfun PANAYIR, Turhan BAYKAL - Scabiosa Rotata Bieb. (Dipsacaceae) Üzerinde Morfolojik ve Anatomik Araştırmalar. Morphological and Anatomical Studies on Scabiosa Rotata Bieb. (Dipsacaceae). 22 Asuman BOZKIR, Müge KILIÇARSLAN - Enemalar ve Enema Formülasyonlarında Yeni Gelişmeler. Enemas and New Developments in Enema Formulations. 36 Ayşegül GÜVENÇ -Asparagus L. Türlerinin Taşıdığı Etken Bileşikler ve Kullanılışları Active Compounds of Asparagus L. Species and Their Activities. 52

Ankara Ecz. Fak. Derg. 26 (1) 1-12, 1997 J. Fac. Pharm. Ankara 26 (1) 1-12, 1997 TÜRKİYE'DE YETİŞEN EPHEDRA TÜRLERİ ÜZERİNDE FARMASÖTİK BOTANİK YÖNÜNDEN ARAŞTIRMALAR* PHARMACEUTICAL BOTANICAL INVESTIGATIONS ON EPHEDRA SPECIES GROWN IN TÜRKİYE Nevin TANKER" M.Levent ALTUN*** ** Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Botanik Anabilim Dalı,06100, Tandoğan-Ankara ** Ankara Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmakognozi Anabilim Dalı, 06100, Tandoğan- Ankara ÖZET Türkiye'de yetişen Ephedra (Ephedraceae) türlerinin (Ephedra major Host, Ephedra camylopoda C.A.Meyer ve Ephedra distachya Linne) ele alındığı bu çalışmada değişik yörelerden toplanan bitkilerin morfolojik özellikleri ve dalların anatomik karakterleri incelenmiş, türler arasındaki benzerlik ve farklılıklar tesbit edilip tanımada yardımcı olan karakterler saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Ephedra, Ephedraceae, Kısmi çiçek durumu SUMMARY In this research the Ephedra (Ephedraceae) species (Ephedra major Host, Ephedra campylopoda C.A.Meyer and Ephedra distachya Linne) grown in Türkiye were studied. These species were studied from the point of view of their anatomical characters.morphological characters and the anatomical characters of the branches, which were of help in determanition of these taxa.. Key Words: Ephedra,Ephedraceae,Partial inflorescence * Bu çalışma "Türkiye'de Yetişen Ephedra Türleri Üzerinde Bir Araştırma " konulu Yüksek Lisans Tezinin bir bölümüdür.

2 Nevin TANKER, M.Levent ALTUN GİRİŞ Ephedra (Ephedraceae) türlerine yeryüzünde hemen her tarafta rastlanmaktadır. Bazı araştırıcılar sadece Akdeniz bölgesi için yerli olduğunu ileri sürerken bazıları da, Kuzey Afrika,Avrupa-Anadolu, Orta ve Doğu Asya, Kuzey Amerika ve Meksika ile Güney Amerika'yı, türlerin yetiştiği 5 bölge olarak benimsemişlerdir. Ephedra türlerine sıcak ülkeler dışında bazen daha soğuk bölgelerde, kayalıklarda da rastlanır; Avustralya'da da yetişmektedir (1,2). Türkiye'de 3 Ephedra türünün (E.campylopoda. E.nebrodensis ve E.podostvlax) yetiştiği BOISSIER (1884) tarafından belirtilmiştir (3). Sonradan bu rakamda bir değişme kaydedilmemiş fakat bazı türler için sinonimler önerilmiştir. E.nebrodensis Tineo, KRAUSE tarafından (1936) E.major Host var. procera (Fisch.et Mey.) Stapf olarak alınmıştır. Bu türün sinonimleri arasında E.procera Fisch. et Mey. de kayıtlıdır (4). T.BAYTOP (1958), Ankara ve Amasya'dan topladığı örneklerin E.major host var. procera olduğunu ; Trakya'da yetişen Ephedra'ları inceleyen A.BAYTOP (1972) ta bu yörede sadece E.major subsp. procera (Fisch. et Mey.) Markgr.'ın yetiştiğini işaret etmişlerdir (3,5). E.podostvlax Boiss. CODDE ve CULLEN (1965) tarafından E.distachya' nın sinonimi olarak gösterilmiştir.flora of Turkey (Vol.l)'de 3 tür kayıtlıdır, ancak türlerin üçüncüsü E.distachya 'dır. Aslında bu tür bir çok literatürde Avrupa'da yetişen türler arasında kayıtlıdır (6,7,8,9). Ephedra genusunun bugün için Türkiye'de üç tür ile temsil edildiği kabul edilmektedir: E.major Host, E.campylopoda C.A.Mey. ve E.distachya L.(8). Türkiye'de yetişen ve örnekleri aynı vejetatif dönemlerde, yani aynı yılın aynı mevsimlerinde toplanmış 3 türün; E.major. E.campylopoda ve E.distachya morfolojik ve anatomik özellikleri incelenmiş, türlerin birbirlerinden ayrılmasına yardımcı olan çarpıcı özellikler saptanmaya çalışılmıştır. E.major ve E.distachya. aynı lokalitede beraber bulunabilen fakat birbirinden ayrılması zor olan türlerdir. E.campylopoda ise bu iki türden kolaylıkla ayrılabilir; kumsallarda yetişenlerde dallar yatık; duvarlarda,kayalarda bulunanlarda ise dallar sarkık,uzun,kıvrık ve esnektir. MATERYAL - YÖNTEM Materyal Bu üç türün yeşil renkli dalları, çiçekli ve meyvalı kısımları aşağıda belirtilen lokalitelerden toplandı. Usulünce preslenip kurutulduktan sonra teşhisleri yapılıp numaralandı, AEF herbaryumuna kaldırıldı. Çiçek durumları ve meyvalar % 70'lik etanol içine alındı.e.majorankara- Çubuk barajı yamaçlar 900m. yükseklikten 10.8.1990, 1.3.1991, 1.4.1991, 25.5.1991, 7.6.1991, 8.7.1991 ve 15.8.1991; Ankara - Kırıkkale yolunun 60.km.'sinden 6.7.1991'de toplandı

Ankara Ecz. Fak. Derg. 26 (1), 1-12, 1997 3 (AEF; 16008,16009,16010,16011,16012,16013,16014,16018). E.campylopoda ; İstanbul-Terkos barajının kuzeyi, kumullardan 20.10.1991 tarihinde; Antalya-Side- Manavgat- Serik duvar yıkıntılarından (çiçekli) 25-27,28.8.1991 tarihlerinde; Mersin-Silifke arası, 15.km'den (meyvalı) 30.12.1991 tarihinde toplandı (AEF; 15221,15877,15878,15879) E.distachya Kayseri-Yılanlıdağ 1160m. yükseklikte, Sallıbayır mevkiinden 8.6.1991 ve 27.7.1991 tarihlerinde toplandı (AEF; 15814,16016). Yöntem Toplanan bitkilerin deskripsiyonları yapıldı. Farklı organların morfolojik karakterleri incelenerek (dalların şekli,yapısı; yaprak,çiçek durumları;meyva ve tohumlar) türleri birbirinden ayırmaya yarayacak özellikler çizimler halinde verilmiştir. Ayrıca genç ve yaşlı dallardan enine kesiler alıp histolojik yapıları incelenerek türlerin gösterdiği anatomik farklılıklar vurgulanmıştır. Anatomik çizimler Leitz-Wetzlar marka prizma ile yapılmış, kesiler sartur reaktifı içinde incelenmiştir. Sklerenkima liflerinin çeper yapısı floroglusinol-hcl reaktifi ile de kontrol edilmiştir.kesilerde saptanan epiderma,sklerenkima,polen tanesi gibi çeşitli elementlerin boyutları, Leitz-Wetzlar marka objektif ve oküler mikrometreleri ile ölçülmüştür. SONUÇ-TARTIŞMA İlk bakışta birbirine benzeyen E.major ve E.distachya türleri arasında bir çok farklılıkların olduğu görülmüştür. E.major'da hem subbasal, hem üst kısımlarda dallanma görülmektedir, dallar birbirine çok yaklaşmış, sık, ince ve yeşil renklidir; E.distachya'da dallanma yalnız subbasal kısımda görülmüş ve dalların birbirinden uzak, seyrek, kalın ve sarımsı renkte olduğu dikkate değer bulunmuştur. Riedl tarafından dalların 0.7-lmm hatta 1.2 mm kalınlıkta olduğu vurgulanmasına rağmen (10), bizim değişik mevsimlerde topladığımız örneklerin tüm kademelerinde (dipten itibaren lnci,2nci,3ncü internodyumlarında) yaptığımız ölçümlerde dallların çapının 1 mm'yi aşmadığı görülmüştür (ölçümler 1/100 duyarlı kompasla, her tür için 10'ar kez ölçülüp ortalaması alınmıştır). E.major'da yaprakların oluşturduğu km, genç dallarda 2 mm'ye kadar ulaştığı, tüp biçimini aldığı ve lobları az derin olduğu görülürken (Şekil la), E.distachya'da yaprak kını 3 mm boyunda ve daha derin lobludur (Şekil lb),(tablo 1). Erkek çiçek durumlarındaki çiçek sayısı RIEDL tarafından 6-8 olarak verilmiş (10), çiçeklerin sapsız olduğu belirtilmiştir; E.major materyalimizde ise kısa saplı ve 5-6 çiçekli durumlar tesbit edilmiştir. Çiçek durumları basit olup 3-4 mm boyundadır; stamenler periantın içinde gizlenmiştir (Şekil lc veld); çanak şeklinde 3-4 brakte çifti bulunur. E.distachya'da ise bu tür için karakteristik üçlü kısmi durum görülmüştür; ayrıca çiçekler (14-18 ve 8-10 gibi) çok sayıdadır (Şekil le); saplı ve derin bir çanak biçiminde 8-10 brakte çifti bulunur (Tablo 2).

4 Nevin TANKER, M.Levent ALTUN Dişi çiçekler E.major'da tek başına, 4 mm boyunda ve ovoittir (subsp. procera'da ise uzun eliptikovoit) (Şekil 2a ve 2b). Meyvanın 3 mm büyüklüğünde olması, tek tohum taşıması da bu tür için karakteristik özelliklerdir (Şekil 2c). Oysa E.distachya'da dişi çiçek durumları demet halinde olup (Şekil 2d), meyva küremsi ve kırmızı renklidir, 2 tohum taşımasıyla da E.maior'dan kolayca ayırtedilebilmektedir (Şekil 2e),(Tablo 3). Bu iki türden çok farklı görülen E.campylopoda yetiştiği ortama göre ya yere yatık veya daha çok sarkık bir çalıdır. Boyu 1.5-2 m'ye ulaşmaktadır. Alt dallar vertisillat demetler halinde olup, yer yer seyrek veya sık olarak dizilmiştir.genç dallar uzun,esnek,tel gibi, kıvrık ve sarkık olup, yeşil renkli dalların çapı, dip taraflarda 1.55 mm, uca doğru 1.2 mm kadardır, üzeri ince derin çizgili, küçük ve sık papillidir. Vertisillat dizilişli, ekseriya geriye dönüktür. İnternodyumlar 25-55 mm kadardır; dalların öz kısmı hem genç hem de yaşlı dallarda beyaz renklidir. Yapraklar dekusat dizilişli, kısa ve yayvan bir çanak biçiminde, bir kın oluşturmuştur; boyu 2 mm, genç dallarda 1 mm'ye kadardır, lobları gençken akut, yaşlılarda düzensiz kısa dişlidir (Şekil 3a),(Tablo 1). Erkek çiçek durumları 3-5 tane ve kısa saplı olup noduslarda vertisillat dizilmiştir; herbirinde 10 kadar erkek çiçek bulunur. Bir erkek çiçek durumu, uzun-ovoit ve 3-4 mm boyundadır (Şekil 3b); kayık şeklinde 7-8 brakte çifti bulunur. Periant uzun-obovat, yassıdır. Stamen 5-8 tane olup perianttan dışarı epeyce uzanan bir demet görünümündedir. Tabandaki brakte çiftleri çiçek taşımaz(tablo 2). Dişi çiçek durumları 2-5 tane ve saplı olup noduslarda demet halinde toplanmıştır. Tek bir dişi çiçek durumu elipsoid-ovoid olup 7-8 mm boyunda ve kısa saplıdır (Şekil 3c). Meyva 8-9 mm boyunda,7-9 mm çapında pembe-kırmızı renkli,sulu, etli, yalancı bir meyva olup taşıdığı 2 tohumdan biri daha iyi gelişmiş, ovoit,tepede sivri; diğeri az gelişmiş ve kaşık gibi çukur, tepede daralan ve sivrilen ovoittir (Şekil 3d),(Tablo 3). Türlerin genç ve yaşlı dallarının anatomik yapısı incelendiğinde kostaların ve papillerin belirgin olması E.distachya ve E.campylopoda için karakteristiktir. E.major'da yüzey hemen hemen düzdür. Mezokortikal sklerenkima demetleri E.major'da seyrektir, perimedülar sklerenkima demetlerine de rastlanmıştır. Her üç türde de stomalar odunlaşmış çeperli olup kserofitik tiptedir. Kabuk kısmı, çeperi ince veya az kalınlaşmış, 6-9 sıra parenkima hücresinden meydana gelmiştir; epidermal, mezokortikal ve perisiklik sklerenkima demetleri ile billurlar karakteristik elementlerdir. Epidermal sklerenkima demetlerindeki liflerin çeperi çok kalınlaşmış fakat odunlaşmamıştır; demetler E.distachva'da tepesi merkeze doğru uzamış uzun üçgenler şeklindedir. Mezokortikal sklerenkima demetleri küçük hücreler halinde veya E.campylopoda'da olduğu gibi ışınsal yollar halindedir. E.campylopoda 'da çeperi odunlaşmamış, major'da ve distachya 'da ise çeperi odunlaşmış liflerden oluşmuştur.

Ankara Ecz. Fak. Derg. 26 (1), 1-12, 1997 5 a b d c e Şekil 1: a) E.major'da yaprak kını(xl0), b) E.distachya'da yaprak kını(xl0), c) E.major'da erkek çiçek durumu taşıyan dal(x7), d) E.major'da tek bir erkek çiçek(xl0), e) E.distachya'da 3'lü kısmidurum(xl0)

6 Nevin TANKER, M.Levent ALTUN b a c e d Şekil 2: a) E.major'da dişi çiçek taşıyan dal(xl2),b) E.major subsp.procera dişi çiçekleri, c) E.major'da meyva(x20) ve tohum(xl0), d) E.distachya'da dişi çiçek durumu(x8), e) E.distachya'da meyva(xl0) ve tohum(x20)

Ankara Ecz. Fak. Derg. 26 (1), 1-12, 1997 a b c d Şekil 3: a) E.campylopoda'da yaprak kını(x8), b) E.campylopoda'da erkek çiçek durumu(xlo), c) E.campylopoda'da dişi çiçek durumları(xl0), d) E.campylopoda'da meyva(x6) ve tohum(x9)

8 Nevin TANKER, M.Levent ALTUN Perisiklik sklerenkima demetleri floemin dışa bakan tarafında dar bazen 2(-3) sıra liften meydana gelen bir ay şeklindedir; çeper, E.campylopoda'da odunlaşmamış, diğer iki türde ise odunlaşmıştır (Şekil 4),(Tablo4). E.major var. procera ve E.distachya subsp. distachya'da perimedülar sklerenkima lifleri bazen tek başına, bazen 2 veya 3-5 liften oluşan demetler halinde bulunduğu halde bizim incelediğimiz E.maior'da bu liflere rastlanmamıştır. İletim demetleri, ince çeperli floem ve aralarında ezilmiş keratenkima ile çeperi çok kalınlaşmamış fakat odunlaşmış ksilem dokusundan meydana gelmiştir; kambiyum çok belli değildir. Öz, merkeze doğru gittikçe büyüyen,izodiyametrik ve ince fakat odunlaşmış çeperli hücrelerden oluşmuştur(şekil 4). Tablo 1. Ephedra Türlerinin Morfolojik Özellikleri ve Karşılaştırmalar Ephedra Türleri E.major E.distachya E.campylopoda Bitkinin boyu 50-100 cm 20-50-100 cm 150-200 cm Bitkinin görünümü dik, vertisillat dik, opozit yatık/sarkık/ vertisillat/ opozit Dalların sekonder hem subbasal yalnız subbasal hem subbasal dallanması hem üst dallarda hem üst dallarda Dalların durumu birbirine birbirinden ayrı tel gibi kıvrık çok yakın ayrı Dalların rengi yeşil/koyu yeşil sarımsı yeşil yeşil Dalların çapı 0.5-0.9 mm 0.6-1.6 mm 1.2-1.5 mm Dalların yüzeyi hemen hemen düz kuvvetli çizgili az derin çizgili papil belirsiz papil belirgin papil az belirgin Yaprakların 2 mm, tüp 3 mm, tüp 1-2 mm, çanak boyu,şekli Yaprakların lobları 1/4 1/3-1/4 1/2 Yaprakların rengi sarımsı veya açık kahve sarımsı yeşil açık kahve-esmer kırmızı Ephedra campylopoda örneklerinin toplanmasında büyük yardımlarını gördüğümüz Prof. Dr. Filiz-Ali H. MERİÇLİ'ye (İ.Ü.Eczacılık Fakültesi Farmakognozi ABD) burada da teşekkür etmek isteriz.

Ankara Ecz. Fak. Derg. 26 (1), 1-12, 1997 9 Ephedra major (x140) Ephedra distachya (x140) Ephedra campylopoda (x100) Şekil 4 : Ephedra dallarının anatomik yapısı; (e) epiderma; (es) epidermal skl. demeti ; (ms) mezokortikal skl. demeti; (ps) perisiklik skl. demeti; (f) floem; (k) ksilem; (ö) öz.

10 Nevin TANKER, M.Levent ALTUN Tablo 2. Ephedra Türlerinde Erkek Çiçek Durumları Ephedra Türleri E.major E.distachya E.campylopoda Boyu 3-4 mm 5-10 mm 3-4 mm Şekli ovoid uzun-ovoid,kısmi uzun-ovoid durumlu Durumdaki 5-6 8-10,14-18 7-8 çiçek sayısı Periant orbikular orbikular uzun-obovat Stamen Sayısı 5-6-7 8 5-6-8 Filament az çıkmış/çıkmamış uzun/çok çıkmış az çıkmış Polen Taneleri 23x36,ağsı süslü,5-6 27x40,ağsı süslü,5-6 23x33,12 dilimli kostalı kostalı Brakteler çanak şeklinde, 3-4 çift saplı ve derin bir kayık şeklinde, 7-8 çift çanak biçiminde, 8-10 çift Tablo 3. Ephedra Türlerinde Dişi Çiçek Durumları EphedraTürleri E.major E.distachya E.campylopoda Boyu 4 mm,ovoid 8mm,elipsoid 7-8mm,elipsoid silindirik Sapı uzun saplı kısa saplı uzun saplı Brakte Çifti 2 çift 3-4 çift 2 çift Çiçek Sayısı tek 2 çiçek 2 çiçek Mikropil Şekli kısa, düz ve gizli burgu çengel gibi kıvrık, gibi kıvrık, yarıktan çok yarıktan az çıkmış çıkmış Meyva 3mm,hemen 6 mm,küremsi 8-9 mm ovoid hemen küremsi pembe-kırmızı pembe- kırmızı kırmızı renkte renkte renkte Tohum 1 tane, 3 mm 2 tane, 6mm 2 tane, 7 mm

Ankara Ecz. Fak. Derg. 26 (1), 1-12, 1997 11 Tablo 4. Ephedra Dallarının Anatomik Özellikleri TÜRLER E.major E.distachya E.campylopoda Epidermal skl.demeti 24-30 28-32 26-40 sayısı demetteki toplam 12-28 20 3-17 lif demetteki lif 3-4 2-4 2-5 sayısı(enine) demetteki lif 7-9 10-11 4-6 sırası demetteki lif odunlaşmamış odunlaşmış odunlaşmamış çeperi Mezokortikal skl.demeti 25-35 24-30 40-100 sayısı demetteki toplam 2-8 2-12 2-5-8 lif demetteki lif odunlaşmış odunlaşmış odunlaşmamış çeperi Perisiklik ski. 8 8 8 demeti sayısı demetteki toplam 8-10 5-10 5-6 lif demetteki lif odunlaşmış odunlaşmış odunlaşmamış çeperi Perimedülar ski. yok yok tek tük demeti odunlaşmış

12 Nevin TANKER, M.Levent ALTUN KAYNAKLAR 1.Harder, R, Stasburger's Textbook of Botany, Logmans, Green and Co. ltd., London,pp.615-618 (1965). 2.Lawrence,H.M., Taxonomy of Vascular Plants, The Macmillan Company, NewYork,pp.368-369 (1951). 3.Baytop,T." Ephedra major Host var. procera Üzerinde Farmakognostik Araştırmalar" İst. Üniv. Tıp Fak. Mec, 21, 518-526, (1958). 4 Jackson,B.D., Index Kewensis, Vol.1, At The Clarendon Press, Oxford,pp.834-844 (1960). 5Baytop,A. and Argöksel,H." The Genus Ephedra in Turkey- in Europe" J.Fac. Pharm. Istanbul,8, 55-62, (1972). 6Bonnier,G., Flore Complete'le de France Suisse et Belgique, Tome:12, Librairie Generale de 1'Enseignement, Paris,p.87 (1934). 7.Coste,H.L., Flora de la France, Tome:3, 2nd tirage, Librairie des sciences et des arts, Paris,pp.278-279 (1937). 8.Davis,P.H., Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Vol.1, Edinburgh University Press, Edinburgh, 12 (1988). 9Trease,G.E. and Evans,W.C.,Pharmacognosy,12 th ed., Language Book Society, Oxford,pp.565-566 (1983). 10.Riedl,H., Notes on Ephedra, Notes R.B.G, Edinburgh, 38(2),pp. 291-295, (1980). Başvuru tarihi: 25.03.1997 Kabul tarihi : 29.05.1997