SEÇ LM fi TÜRK YE F NANSAL RAPORLAMA STANDARTLARI AÇIKLAMALAR VE UYGULAMALAR Prof. Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi) Doç. Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi) Doç. Dr. Bar fl S PAH (Marmara Üniversitesi) Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R (Galatasaray Üniversitesi) Yrd. Doç. Kerem SARIO LU ( stanbul Üniversitesi) 1
SMMMO Yay n No 99 Grafik ve Uygulama: Evren Günay Bask ve Cilt EUROMAT ENTEGRE MATBAACILIK ANON M fi RKET Sanayi Caddesi, No: 14 34150 Çobançeflme-Yenibosna/ STANBUL Telefon: (0212) 451 70 70 (pbx) Faks: (0212) 451 70 55 www.euromat.com.tr euromat@euromat.com.tr SMMMO Kurtulufl Caddesi No: 152 fiiflli/ STANBUL Telefon: 0212 315 84 00 E-Mail: ismmmo@ismmmo.org.tr www.istanbulsmmmodasi.org.tr (Yay nda Kataloglama Bilgisi) Seçilmifl Türkiye finansal raporlama standartlar : aç klamalar ve uygulamalar / Cemal bifl... [ve öte].; editör. Volkan Demir, 2. bs.- stanbul: SMMMO, 2009 236 s.; 24 sm.- ( stanbul Serbest Muhasebeci Mali Müflavirler Odas Yay nlar ; 99) Kaynakça var. ISBN: 978-975-555-144-9 I. Yap t Ad 1. Finansal Raporlama 2. Finansal Raporlama - Standartlar 657.0218 2
SUNUfi Muhasebe mesle i, günümüzde en dinamik mesleklerden biri haline gelmifltir. Bunun nedenleri olarak; teknolojik geliflmeler, ulusal ve uluslararas geliflmeler ve bu geliflmelere paralel yap lan düzenlemeler say labilir. Küresel sermayenin dolafl - m h zland kça etkileri muhasebe mesle ine yans maktad r. Ülkeler vergi gelirlerini art rmay hedeflerken, iflletme üzerindeki hak sahipleri de iflletmelerini de erli hale getirmeyi hedeflemektedirler. Tüm bunlar muhasebe mesle inin genifl bir uygulama alan bulmas n sa lamaktad r. Bu durum muhasebe meslek mensuplar n n uzmanlaflmas n ve kurumsallaflmas n gerektirmektedir. Eskiden muhasebe meslek mensuplar n n üretti i bilgilerin kullan c s devletin kurumlar iken bu kullan c lar n say s artm fl ve finansal bilgi kullan c lar haline gelmifltir. Finansal bilgi kullan c lar n n talep etti i bilgiler iflletmelerin muhasebe ilke kural ve kuramlar na göre haz rlad klar finansal tablolard r. Bu finansal tablolar n dürüst, tarafs z ve gerçe e uygun sunumu finansal bilgi kullan c lar na iflletme ile ilgili talep edilen bilgilerine aktar lmas n sa lamaktad r. Ülkemizde; Avrupa Birli i ne girifl sürecinde olmam z, uluslararas finansal düzenlemelerin etkilerinin yans mas (Basel II) ve ulusal düzenlemeler (Yeni TTK Tasar s ) iflletmeler taraf ndan haz rlanacak finansal tablolar n önemini art rmaktad r ve finansal tablolar n Uluslararas Muhasebe ve Finansal Raporlama Standartlar na (UMS ve UFRS) uygun olarak düzenlenmesini gerektirmektedir. Türkiye Muhasebe Standartlar Kurulu (TMSK) bu geliflmelere uygun finansal tablolar n haz rlanmas amac yla UFRS lere tam uyumlu standartlar seti yay nlam flt r. Önümüzdeki günlerde yasalaflmas beklenen yeni Türk Ticaret Kanunu ve uluslararas ve ulusal finansal kurumlar ve iflletmeleri yak ndan ilgilendiren Basel II gibi geliflmeler dikkate al nd nda Türkiye Finansal Raporlama Standartlar n n önem kazanaca ; iflletmelerin ve muhasebe mesle inin, bu geliflmelerden etkilenece i de aç kt r. Uluslararas Finansal Raporlama Standartlar Kurulu, Halka Aç k Olmayan fiirketlerin de finansal raporlar n UFRS ye uyumlu düzenlemeleri için bir çal flma bafllatm fl ve Halka Aç k Olmayan fiirketler için UFRS tasla n yay nlam flt r. Ülkemizde de TMSK, Halka Aç k Olmayan fiirketler için TFRS ile çal flmalar n devam ettirmekte ve uluslararas geliflmelere paralel bu standart tasla n yak n zamanda yay nlay p kamuoyunun görüflüne açmay planlamaktad r. Bu geliflmeler önümüzde süreçte mesle imizin geliflim ve de iflimini sa layacakt r. stanbul Serbest Muhasebeci Mali Müflavirler Odas olarak, yaflanan ve yaflamaya da devam edece imiz mesleki geliflim sürecine uyum sa layabilmeyi amaç edinerek Seçilmifl Türkiye Finansal Raporlama Standartlar isimli aç klamal ve uygulamal bir kitap, meslektafllar m z n kullan m na sunulmufltur. Kitap; Prof.Dr. Cemal B fi (Marmara Üniversitesi), Doç.Dr. Yakup SELV ( stanbul Üniversitesi), Doç.Dr. Fatih YILMAZ ( stanbul Üniversitesi), Doç.Dr. Bar fl S PAH (Marmara Üni- 3
versitesi), Yrd.Doç.Dr. Volkan DEM R (Galatasaray Üniversitesi), Yrd.Doç.Dr. Kerem SARIO LU ( stanbul Üniversitesi) taraf ndan haz rlanm flt r. Kitab n yazarlar na mesle imize ve meslektafllar m za yapt klar katk lardan dolay teflekkür ediyor, bu kitab n tüm meslek mensuplar m za ve di er ilgililere yararl olmas n diliyorum. Sayg lar mla, Yahya ARIKAN SMMMO Baflkan 4
ÖNSÖZ Türkiye Muhasebe Standartlar Kurulu nun yay nlad Uluslararas Finansal Raporlama Standartlar na (UFRS) tam uyumlu Türkiye Finansal Raporlama Standartlar (TFRS) esas al narak haz rlanan bu çal flmada, standart setinde yer alan ve meslek mensuplar için öncelikli önem arz eden standartlar esas al nm flt r. Bunun nedeni, Halka Aç k Olmayan bir çok iflletmede yay nlanan standartlar n birço unun kullan lmas n gerektiren faaliyetlerin bulunmay fl d r. Ancak standart setinin tam set olarak uygulanmas n n zorunlu oldu u da unutulmamal d r. Bu nedenlerden dolay da kitab n ismi Seçilmifl Türkiye Finansal Raporlama Standartlar olarak düzenlenmifltir. Haz rlanan bu kitap, meslek mensuplar n n standartlar ile ilgili uygulama ihtiyaçlar gözönüne al narak tasarlanm flt r. Bu nedenle de standartlarda yer alan aç klamalar mümkün oldu unca k sa tutulmufl ve örneklere yer verilmeye çal fl lm flt r. Kitaptan yararlanacak olanlar n, standart aç klamalar ile ilgili daha genifl bilgiler edinmek istemeleri durumunda TFRS setine baflvurmalar yararl olacakt r. Kitapta verilen örnekler ve yap lan uygulamalar, mevcut tekdüzen hesap plan esas al narak haz rlanm flt r. Tekdüzen hesap plan nda meydana gelebilecek de iflikliklere göre kitab n di er bask nlar nda bu durum dikkate al - nacakt r. Kitapta toplam 14 bölüm ve 3 adet de uygulama bulunmaktad r. Bölümler; Kavramsal Çerçeve ve 16 adet temel standard n aç klama ve uygulamalar ndan oluflmaktad r. Standartlar farkl yazarlar taraf ndan haz rlanm fl ve bölümlerin bafl nda haz rlayan yazar belirtilmifltir. TFRS lerin ülkemizde uygulama sürecinin h zlanaca gözönüne al nd - nda, bu çal flman n meslek mensuplar na ve di er ilgililere yararl olmas amaç edinilmifltir. Kitab n haz rlanmas konusunda bizleri teflvik eden ve kitab n meslek mensuplar na ulaflmas na kadar geçen süreçte her türlü destek ve katk y esirgemeyen stanbul Serbest Muhasebeci ve Mali Müflavirler Odas Baflkan Say n Yahya ARIKAN a ve tüm Yönetim Kurulu Üyeleri ne, ayr ca kitab n dizgisini özenle gerçeklefltiren Say n Evren GÜNAY a teflekkür ederiz. Bütün hatalar taraf m za ait olan, katk ve elefltirileri bekledi imiz Seçilmifl Türkiye Finansal Raporlama Standartlar isimli kitab m z n, tüm meslek mensuplar na ve konu ile ilgili herkese yararl olmas n dileriz. ED TÖR: Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi 5
6
Ç NDEK LER Sunufl 3 Önsöz 5 1. Bölüm Finansal Tablolar n Haz rlanmas ve Sunulmas ile lgili Kavramsal Çerçeve 9 2. Bölüm TMS 1 Finansal Tablolar n Sunuluflu 29 3. Bölüm TMS 7 Nakit Ak fl Tablolar 49 4. Bölüm TMS 21 Kur De ifliminin Etkileri 69 5. Bölüm TMS 23 Borçlanma Maliyetleri 81 6. Bölüm TMS 2 Stoklar 89 7. Bölüm TMS 18 Has lat 111 8. Bölüm Finansal Araçlar 123 TMS 32 Finansal Araçlar: Sunum TMS 39 Finansal Araçlar: Muhasebelefltirme ve Ölçme TFRS 7: Finansal Araçlar: Aç klamalar 9. Bölüm TMS 16 Maddi Duran Varl klar ve Maddi Duran Varl klarda De er Düflüklü ü 145 10.Bölüm TMS 38 Maddi Olmayan Duran Varl klar 171 11.Bölüm TMS 17 Kiralama fllemleri 183 12.Bölüm TMS 19 Çal flanlara Sa lanan Faydalar 199 13.Bölüm TMS 37 Karfl l klar, Koflullu Borçlar ve Koflullu Varl klar 211 14.Bölüm TMS 12 Gelir Vergileri (Kurum Kazanc Üzerinden Hesaplanan Vergiler) 233 15.Bölüm Uygulamalar 259 7
8